12 Korrik 2026

Raportet e fundit të Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH) duket se kanë shkaktuar nervozizëm në radhët e mazhorancës. Kryeministri Edi Rama është irrituar nga konstatimet e auditimeve, të cilat kanë zbuluar abuzime në një sërë institucionesh shtetërore. Për pasojë, në skenë është rikthyer një nga figurat e njohura të Partisë Socialiste Fatmir Xhafaj i cili është përdorur si “zë kritik” ndaj vetë KLSH-së.

Xhafaj, kritikoi këtë javë punën e Kontrollit të Lartë të Shtetit, që sipas tij, fokusohet vetëm në gjetjen e fajtorëve, dhe jo në përmirësimin e politikave të institucioneve shtetërore. Për të garantuar që KLSH nuk bën audite sa për numër, apo subjektive – siç Xhafaj u shpreh – edhe Kuvendi do të ketë rolin e tij kontrollues përmes audituesve të jashtëm. Përmes një analize të detajuar kushtetuese dhe ligjore, juristi Romeo Kara argumenton se një qasje e tillë është tërësisht e paligjshme, shkel parimin e ndarjes së pushteteve dhe cenon drejtpërdrejt pavarësinë funksionale të institucionit më të lartë të auditimit në vend.

Juristi nxjerr zbuluar Xhafajn

“A mundet Kuvendi te kontrolloje nëpërmjet audituesve te jashtëm Kontrollin e Larte te Shtetit? A ka kushtetuetshmeri një qasje e tille? A preket parimi i ndarjes se pushteteve dhe pavarësisë se tyre te dhëna nga Kushtetuta? A cenohet parimi check and balance? Kambanat po bien.

Trajtimi ligjor

Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) është një institucion i pavarur, i ngarkuar me auditimin e përdorimit të fondeve publike. Pavarësia e tij konsiderohet thelbësore për llogaridhënien dhe kontrollin demokratik. Raporti midis Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) dhe Kuvendi i Shqipërisë është një raport llogaridhënieje institucionale, por jo vartësie. Kjo del qartë si nga Kushtetuta, ashtu edhe nga Ligji nr. 154/2014 “Për organizimin dhe funksionimin e Kontrollit të Lartë të Shtetit”.

Kushtetutës dhe ligjeve. (Neni 162 i Kushtetutës se Shqipërisë) 2. Ky parashikim Kushtetutës është deviza e qarte e pavarësisë se këtij institucioni, pavarësi e cila nuk mund dhe nuk duhet te cenohet nga asnjë institucion apo pushtet tjetër ne Republikën e Shqipërisë. KLSH është institucion kushtetues plotësisht i pavarur. Kushtetuta e përcakton KLSH si institucionin më të lartë të auditimit ekonomik dhe financiar. Në ushtrimin e kompetencave të tij, KLSH i nënshtrohet vetëm Kushtetutës dhe ligjit, jo Kuvendit, Qeverisë apo ndonjë organi tjetër. Kuvendi nuk drejton veprimtarinë e KLSH-së.

Parlamenti nuk mund t’i japë urdhra KLSH-së se çfarë auditimesh të kryejë apo çfarë përfundimesh të nxjerrë. Pavarësia funksionale është një nga parimet themelore të institucionit. KLSH raporton para Kuvendit. Sipas nenit 164 të Kushtetutës: paraqet raportin mbi zbatimin e buxhetit të shtetit; – jep mendimin mbi raportin e Këshillit të Ministrave për shpenzimet e vitit financiar; – paraqet raportin vjetor të veprimtarisë së tij; – i dërgon Kuvendit informacione për rezultatet e auditimeve sa herë që Kuvendi i kërkon.

Kuvendi ushtron mbikëqyrje politike dhe institucionale, por kurresesi jo kontroll administrativ

Kjo do të thotë se, Kuvendi: – shqyrton raportet e KLSH-së; – zhvillon seanca dëgjimore; – miraton rezoluta dhe rekomandime;– ndjek zbatimin e rekomandimeve të auditimit. Kuvendi nuk mund të ndryshojë raportet e auditimit, të imponojë përfundime ose të ndërhyjë në metodologjinë e auditimit. Ekziston edhe një lidhje organike me Kuvendin. Sipas nenit 162 të Kushtetutës:Kryetari i KLSH-së zgjidhet dhe shkarkohet nga Kuvendi, me propozim të Presidentit të Republikës. Kjo kompetencë nuk e kthen KLSH-në në institucion të varur nga Kuvendi; është një mekanizëm kushtetues për emërimin e drejtuesit të një institucioni të pavarur.

Çfarë parashikon Ligji nr. 154/2014?

Ligji e zhvillon më tej këtë raport duke përcaktuar se: KLSH është organ i depolitizuar dhe i pavarur. Raportimi në Kuvend është një detyrim kushtetues për llogaridhënie. Kuvendi shqyrton raportet dhe rekomandimet e KLSH-së përmes komisioneve parlamentare dhe seancave plenare. KLSH ruan autonominë e plotë në planifikimin dhe realizimin e auditimeve. Përfundimisht, Raporti ndërmjet KLSH-së dhe Kuvendit mund të përkufizohet kështu: – Nuk është raport vartësie. – Nuk është raport hierarkik. – Është raport kushtetues llogaridhënieje dhe kontrolli parlamentar. Pra, KLSH është institucionalisht dhe funksionalisht i pavarur, ndërsa Kuvendi është organi para të cilit KLSH jep llogari përmes raportimit, pa cenuar pavarësinë e tij në ushtrimin e mandatit kushtetues. Ky është modeli i zakonshëm i marrëdhënieve midis institucioneve supreme të auditimit dhe parlamenteve në demokracitë parlamentare.

Dallimi

Nga analiza e Kushtetutës dhe Ligjit nr. 154/2014, duhen dalluar dy koncepte: Kontroll parlamentar në kuptimin e llogaridhënies – PO. Kuvendi ushtron kontroll parlamentar mbi KLSH nëpërmjet: – shqyrtimit të raportit vjetor të KLSH-së; – shqyrtimit të raporteve të auditimit që i paraqiten Kuvendit; – zhvillimit të seancave dëgjimore me Kryetarin e KLSH-së; – miratimit të rezolutave ose rekomandimeve; – monitorimit të zbatimit të rekomandimeve të KLSH-së nga institucionet e audituara. Ky është një kontroll politik dhe institucional, që buron nga funksioni mbikëqyrës i Kuvendit.

Kontroll mbi veprimtarinë audituese të KLSH – JO

Kuvendi nuk mund:- të urdhërojë KLSH-në të kryejë ose të mos kryejë një auditim; – të ndërhyjë në programin vjetor të auditimeve; – të ndryshojë gjetjet ose konkluzionet e auditimit; – të imponojë metodologjinë e auditimit; – të rishikojë profesionalisht vendimet e auditorëve. Kjo do të cenonte pavarësinë kushtetuese të KLSH-së, e garantuar nga nenet 162–164 të Kushtetutës dhe nga Ligji nr. 154/2014.

A mund të hetojë Kuvendi vetë KLSH-në?

Po, por vetëm në rrethana dhe kufij të caktuar. Nëse ka pretendime për: – shkelje të ligjit, – keqadministrim, – përdorim të fondeve publike, – përgjegjësi administrative ose disiplinore,Kuvendi mund të përdorë instrumentet e tij kushtetues të mbikëqyrjes (komisione parlamentare, seanca dëgjimore, shqyrtim raportesh etj.). Megjithatë, edhe në këto raste, ai nuk mund të ushtrojë kontroll mbi përmbajtjen profesionale të auditimeve, pasi kjo do të binte ndesh me pavarësinë funksionale të KLSH-së.

Në terminologjine juridike është më e saktë të thuhet: – Kuvendi ushtron mbikëqyrje parlamentare (parliamentaryoversight) mbi KLSH si institucion kushtetues që i jep llogari Kuvendit. – Kuvendi nuk ushtron kontroll hierarkik, administrativ apo profesional mbi funksionin auditues të KLSH-së. Pra, nëse pyetja është “A mund ta kontrollojë Kuvendi KLSH-në?”, përgjigjja është: – Po, për sa i përket llogaridhënies institucionale dhe administrimit të institucionit. – Jo, për sa i përket ushtrimit të mandatit kushtetues të auditimit, i cili është i pavarur dhe nuk i nënshtrohet drejtimit apo kontrollit të Kuvendit.

Kjo është një çështje që kërkon dallimin midis auditimit të pasqyrave financiare dhe administrimit të KLSH-së nga njëra anë, dhe kontrollit të mandatit kushtetues të KLSH-së nga ana tjetër. Përgjigjja e shkurtër është: po, por vetëm nëse ekziston një bazë ligjore e shprehur.

Çfarë parashikon Kushtetuta?

Nenet 162–164 të Kushtetutës: e garantojnë pavarësinë e KLSH-së; përcaktojnë se: KLSH raporton para Kuvendit, por nuk parashikojnë që Kuvendi të auditojë KLSH-në ose të emërojë auditues të jashtëm për këtë qëllim. Pra, Kushtetuta as nuk e autorizon shprehimisht një auditim të jashtëm. Çfarë parashikon Ligji nr. 154/2014? Ligji: – garanton pavarësinë organizative dhe funksionale të KLSH-së; – rregullon raportimin ndaj Kuvendit; – nuk përmban një dispozitë që i jep Kuvendit kompetencë të emërojë auditues të huaj ose privatë për të kontrolluar KLSH-në.

Në të drejtën publike zbatohet parimi i ligjshmërisë: organet publike mund të ushtrojnë vetëm ato kompetenca që u janë dhënë me Kushtetutë ose ligj, prandaj, në mungesë të një dispozite ligjore, Kuvendi nuk mund të krijojë vetë një kompetencë të tillë. Nga interpretimi i Kushtetutës dhe Ligjit nr. 154/2014 rezulton se: Kuvendi nuk ka një kompetencë të përgjithshme për të emëruar auditues të huaj të pavarur që të ushtrojnë kontroll mbi KLSH-në, sepse një kompetencë e tillë nuk është e parashikuar në Kushtetutë ose në ligj.

Nëse ligji do ta parashikonte shprehimisht një mekanizëm të tillë (p.sh. auditim financiar i jashtëm ose peer review), ai do të ishte i lejueshëm, me kusht që të mos cenonte pavarësinë funksionale të KLSH-së dhe të mos shtrihej mbi përmbajtjen e auditimeve të saj. Prandaj, sipas kuadrit ligjor aktual shqiptar, përgjigjja më e saktë është se Kuvendi nuk mund të angazhojë auditues të huaj të pavarur për të “kontrolluar” KLSH-në, përveçse nëse një kompetencë e tillë parashikohet shprehimisht nga ligji. Kjo përputhet me parimin kushtetues të ligjshmërisë dhe me garancitë e pavarësisë së institucionit”, thuhet ndër të tjera në analizën e juristit Romeo Kara.