9 Tetor 2026

Një unazë bronzi gati 2,000-vjeçare, e cila paraqet farin e famshëm të Aleksandrisë, është zbuluar nga arkeologët në fund të Detit Mesdhe, në Egjipt. Objekti është cilësuar si një zbulim i veçantë nga autoritetet egjiptiane, pasi përbën rastin e parë të njohur të paraqitjes së këtij monumenti në një unazë me vulë. Zbulimi u njoftua nga Ministria egjiptiane e Turizmit dhe Antikiteteve dhe u bë gjatë gërmimeve nënujore në zonën e Aleksandrisë së lashtë, pjesë të së cilës ndodhen sot nën ujërat e Mesdheut. Fari i Aleksandrisë, i njohur edhe si Fari i Farosit, ishte një nga Shtatë Mrekullitë e Botës së Lashtë dhe një prej veprave më të rëndësishme të inxhinierisë antike.

Sipas Hisham El-Lithi, sekretarit të përgjithshëm të Këshillit Suprem të Antikiteteve të Egjiptit, figura e gdhendur në unazë ngjason me paraqitjet e farit të gjetura në monedha të shekullit të dytë pas Krishtit. Megjithatë, veçantia e objektit qëndron te fakti se deri më sot nuk ishte dokumentuar ndonjë unazë me vulë që të paraqiste këtë monument të famshëm. Unaza u zbulua në ishullin Antirhodos, pjesë e lagjes mbretërore të Aleksandrisë së lashtë, në zonën e portit të njohur si Portus Magnus.

Vendndodhja e gjetjes ka rëndësi të veçantë edhe për historinë e qytetit. Në ishullin Antirhodos ndodhej një pallat mbretëror, i përshkruar nga historiani dhe gjeografi i lashtë grek Straboni, i cili vizitoi Egjiptin midis viteve 29 dhe 25 para Krishtit. Sipas autoriteteve egjiptiane, unaza mund të jetë një tregues se pallati vazhdonte të përdorej edhe në shekullin e dytë pas Krishtit, ndoshta për veprimtari administrative që lidheshin me menaxhimin e farit. Megjithatë, kjo mbetet një hipotezë që kërkon studime të mëtejshme dhe nuk përbën një përfundim përfundimtar mbi funksionin e pallatit në atë periudhë. I ndërtuar në ishullin e Farosit, pranë Aleksandrisë së lashtë, fari shërbente si pikë orientimi për anijet që i afroheshin portit të qytetit, një prej qendrave më të rëndësishme tregtare dhe kulturore të Mesdheut.

Monumenti pësoi dëme të mëdha nga tërmetet gjatë shekujve dhe u shkatërrua gradualisht. Megjithatë, mbetjet e tij dhe zbulimet arkeologjike në zonën nënujore vazhdojnë të ndihmojnë studiuesit të rindërtojnë historinë e Aleksandrisë antike. Gjetja e unazës është pjesë e një misioni të përbashkët të Institutit Evropian të Arkeologjisë Nënujore dhe Drejtorisë së Përgjithshme të Arkeologjisë Nënujore pranë Këshillit Suprem të Antikiteteve të Egjiptit. Misioni po kryen gërmime në katër zona të Portit Lindor të Aleksandrisë, ku përfshihen Tempulli i Isis, pallati mbretëror dhe vende të tjera në ishullin Antirhodos, si dhe Timonium, që lidhet historikisht me Mark Antonin.

Gjatë kërkimeve janë zbuluar objekte të periudhave të ndryshme, që nga shekulli i katërt para Krishtit deri në shekullin e katërt pas Krishtit. Mes tyre ka fragmente qeramike, enë të përdorimit të përditshëm, amfora dhe objekte prej qelqi. Frank Goddio, drejtori i Institutit Evropian të Arkeologjisë Nënujore dhe drejtuesi i misionit në Antirhodos, ka vlerësuar rëndësinë shkencore dhe arkeologjike të gjetjeve. Edhe ministri egjiptian i Turizmit dhe Antikiteteve, Sherif Fathi, ka përgëzuar ekspertët për punën në kërkimin dhe dokumentimin e mbetjeve nënujore, duke theksuar se zbulimet ndihmojnë në zgjerimin e njohurive mbi historinë dhe kulturën e Aleksandrisë. Gërmimet në Portin Lindor vijojnë, ndërsa pas përfundimit të fazës aktuale, misioni pritet të nisë kërkime të reja nënujore në Gjirin e Abu Kirit.