4 Gusht 2026

Nga suahilishtja te hindishtja dhe danishtja, rreth 7 mijë e 500 gjuhë vazhdojnë të fliten edhe sot në mbarë botën. Megjithatë, sipas një studimi të ri, ka ekzistuar një periudhë kur njerëzimi fliste shumë më tepër gjuhë, ndoshta deri në dhjetë herë më shumë se sot.

Vlerësimi, i publikuar në revistën shkencore Science, sugjeron se përhapja e bujqësisë pas përfundimit të epokës së fundit të akullnajave shkaktoi një “shpërthim” në lindjen e gjuhëve të reja. Me kalimin nga jeta nomade në vendbanime të vogla e të izoluara, komunitetet zhvilluan gjuhët e tyre të veçanta.

Sipas studiuesve, kulmi i këtij diversiteti gjuhësor u arrit rreth 2 mijë vite më parë, kur në botë mund të kenë ekzistuar nga 30 mijë deri në 75 mijë gjuhë të ndryshme.

“Deri vetëm pak mijëra vjet më parë, njerëzimi jetonte në një botë shumë më të larmishme nga pikëpamja kulturore sesa ajo që njohim sot”, tha drejtuesi i studimit, antropologu evolucionar Damian Blasi nga Fondacioni Katalanas për Kërkime dhe Studime të Avancuara në Spanjë.

Ekipi i tij analizoi të dhëna arkeologjike, demografike, gjuhësore dhe antropologjike, duke i kombinuar me modele statistikore dhe matematike për të rindërtuar evolucionin e gjuhëve.

Një nga supozimet bazë të studimit ishte se, në fund të epokës së akullnajave dhe përpara zhvillimit të bujqësisë, njerëzit jetonin në grupe me rreth 800 individë dhe secili grup fliste gjuhën e vet. Bazuar në popullsinë e vlerësuar të asaj kohe, studiuesit llogaritën se rreth 12 mijë vjet më parë në botë mund të kenë ekzistuar nga 3 mijë e 300 deri në 7 mijë e 800 gjuhë.

Më pas, me zhvillimin e bujqësisë, popullsia u rrit ndjeshëm dhe u krijuan gjithnjë e më shumë vendbanime, fshatra dhe më vonë shtete të mëdha. Kjo solli edhe shtimin e numrit të gjuhëve, ndërsa komunitetet u zgjeruan dhe u ndanë.

Ndryshimi i madh erdhi me ngritjen e perandorive dhe më vonë me kolonializmin evropian.

Gjuhët e administratës dhe të tregtisë filluan të përhapeshin, duke zëvendësuar gradualisht shumë gjuhë lokale. Në Amerikë, pas mbërritjes së evropianëve, shumë gjuhë të popujve autoktonë u zhdukën. Megjithatë, disa mbijetuan, si keçuaja, gjuha e Perandorisë Inka, e cila ende flitet nga miliona njerëz në Ande, dhe nahuatli, gjuha e aztekëve, që vazhdon të përdoret në disa komunitete në Meksikë.

Sot, nga rreth 7 mijë e 500 gjuhë që fliten në botë, afërsisht gjysma konsiderohen të rrezikuara nga zhdukja. Shumë prej tyre përdoren vetëm në komunitete të vogla dhe trashëgohen kryesisht gojarisht nga një brez te tjetri.

Sipas studiuesve, humbja e një gjuhe nuk nënkupton vetëm zhdukjen e një mjeti komunikimi, por edhe humbjen e një sistemi unik njohurish, historish, traditash dhe mënyrash për të kuptuar botën.