= (Analize e gjatë per cdo sfere te Korrupsionit në Shqiperi)

Shqipëria është një vend me të ardhura të mesme të larta me një PBB prej afërsisht 30 miliardë dollarësh (vlerësim i FMN-së për vitin 2025) dhe një popullsi prej 2.4 milionë banorësh (Regjistrimi i vitit 2023). Anëtare e NATO-s që nga viti 2009 dhe anëtare e OBT-së që nga viti 2000, Shqipëria filloi negociatat e pranimit në Bashkimin Evropian (BE) në korrik 2022, përfundoi procesin e shqyrtimit në vitin 2023 dhe hapi të gjitha grupet për negociata deri në nëntor 2025. Qeveria shpreson të përfundojë procesin e pranimit në BE deri në vitin 2030.

Situata makroekonomike e Shqipërisë është e qëndrueshme. Rritja ekonomike mbeti e fortë në 3.7 përqind në vitin 2025 (FMN), e nxitur kryesisht nga rritja e vazhdueshme në sektorët e turizmit dhe pasurive të paluajtshme. Inflacioni ra në 2.2 përqind në vitin 2025, brenda objektivit prej 2-3 përqind të Bankës së Shqipërisë (BSH). Raporti i borxhit ndaj PBB-së ra nga 75 përqind në vitin 2021 në 52.6 përqind në vitin 2025 nëpërmjet:

Konsolidimi fiskal

Politikë monetare e kujdesshme

Vlerësimi i monedhës dhe

Rritja e të ardhurave tatimore

Megjithatë, PBB-ja për frymë e Shqipërisë mbetet rreth një e katërta e mesatares së BE-27, dhe ekonomia mbetet e ndjeshme ndaj:

Korrupsion i përhapur

Krimi i organizuar

Pastrimi i parave

Konkurrencë e shtrembëruar

Mungesa e fuqisë punëtore nga emigracioni

Produktivitet i ulët dhe

Një sektor i madh informal

Korniza ligjore e Shqipërisë është në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe nuk diskriminon investitorët e huaj. Traktati Bilateral i Investimeve SHBA-Shqipëri (1998) siguron trajtim kombëtar dhe të kombit më të favorizuar për investitorët amerikanë. Të dy qeveritë nënshkruan një Memorandum Bashkëpunimi Ekonomik në tetor 2020 për të rritur tregtinë dhe investimet dypalëshe. Ligji për Investimet Strategjike (2015), i hartuar për të tërhequr investime vendase dhe të huaja në sektorët strategjikë, ka tërhequr pak investitorë të huaj pavarësisht zgjatjeve të shumta përtej afatit të tij fillestar të dhjetorit 2018. Amendamenti më i fundit (janar 2025) e zgjat afatin deri në dhjetor 2026. Shumica e projekteve të miratuara janë të fokusuara në turizëm dhe financohen nga brenda vendit.

Në vitet e fundit, Shqipëria ka tërhequr nivele rekord të investimeve të huaja direkte (IHD). Sipas Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Tregti dhe Zhvillim (UNCTAD), flukset e IHD-ve ishin mesatarisht 1.5 miliardë dollarë në vit gjatë viteve 2021-2024, duke arritur në 1.72 miliardë dollarë në vitin 2024. Të dhënat paraprake të Bankës së Shqipërisë tregojnë se IHD-të arritën një rekord prej 1.84 miliardë dollarësh në vitin 2025, me stokun total të IHD-ve që arriti në 17 miliardë dollarë, 57 për qind më i lartë se në vitin 2021. Sektorët kryesorë që tërheqin investime përfshijnë:

Pasuri të paluajtshme (34 përqind e hyrjeve të investimeve të huaja direkte)

Shërbimet financiare (18 përqind e hyrjeve të investimeve të huaja direkte)

Industritë nxjerrëse (10 përqind e flukseve të investimeve të huaja direkte) dhe

Shitje me shumicë/pakicë (10 përqind e hyrjeve të investimeve të huaja direkte)

Burimet më të mëdha të flukseve të investimeve të huaja direkte në vitin 2025 ishin nga:

Holanda

Italia

Turqi

Kosova dhe

Austri

Vendet që mbajnë pjesën më të madhe të stokut të IHD-ve të Shqipërisë janë:

Holanda

Zvicër

Kanada

Italia dhe

Turqi

Sektorët që kontribuan më shumë në stokun e IHD-ve ishin:

Industritë nxjerrëse dhe përpunuese (25 përqind)

Energji (23 përqind)

Pasuri të paluajtshme (13 përqind) dhe

Ndërmjetësimi financiar (11 përqind)

Stoku i investimeve të huaja direkte në SHBA arriti në 490 milionë dollarë në vitin 2025, nga 382 milionë dollarë në vitin 2024, me 72 milionë dollarë flukse të reja hyrëse. Shqipëria miratoi një mekanizëm shqyrtimi të investimeve të huaja direkte në korrik 2025 dhe miratoi aktet nënligjore zbatuese në fillim të vitit 2026, një zhvillim që duhet monitoruar.

Shqipëria ka potencial të gjerë ekonomik, një kuadër të shëndoshë ligjor dhe ka përparuar në kufizimin e disa korrupsioneve të vogla duke dixhitalizuar shërbimet publike si për qytetarët ashtu edhe për bizneset. Megjithatë, investitorët e huaj vazhdojnë ta perceptojnë Shqipërinë si një vend të vështirë për të bërë biznes. Investitorët e huaj përmendin:

Korrupsion i gjerë në sektorin publik, gjyqësor dhe prokurim

Konkurrencë e padrejtë

Pastrimi i parave

Një ekonomi e madhe informale

Ndryshime të shpeshta të legjislacionit fiskal

Çështjet e të drejtave të pronësisë dhe

Zbatim i dobët i kontratave

Të ardhurat e paligjshme nga trafikimi i drogës dhe evazioni fiskal shtrembërojnë konkurrencën në treg. Investitorët raportojnë rreziqe zhvatjeje nga administrata publike, media dhe grupet kriminale. Kontratat e partneritetit publik-privat zvogëlojnë mundësitë konkurruese dhe vuajnë nga analiza dhe ekspertiza teknike e dobët. Emigrimi i fuqisë punëtore të re dhe të kualifikuar ka krijuar mungesa të fuqisë punëtore që ndikojnë në perspektivat e investimeve. Të drejtat e pronësisë mbeten problematike për shkak të mbivendosjes së titujve, manipulimit të gjykatave, korrupsionit dhe kompensimit të pamjaftueshëm për konfiskimet e epokës komuniste. Disa investitorë amerikanë janë përballur me mosmarrëveshje të diskutueshme që kërkojnë arbitrazh ndërkombëtar.

Shqipëria miratoi reforma të gjera gjyqësore në vitin 2016, duke krijuar organe të pavarura kundër korrupsionit, përfshirë Strukturën Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Mbi gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve që u verifikuan sipas këtyre reformave u shkarkuan ose dhanë dorëheqjen. BE pret që Shqipëria të intensifikojë hetimet për korrupsion të profilit të lartë dhe të krijojë një historik të padive. Ndërsa komuniteti i biznesit vlerëson përpjekjet kundër korrupsionit, vendet e lira në gjyqësor kanë krijuar mbingarkesë gjyqësore, veçanërisht në gjykatat e apelit, duke ngadalësuar gjykimin e çështjeve.

Seksioni 1.

Hapja ndaj Investimeve të Huaja dhe Kufizimet mbi to

Politikat ndaj Investimeve të Huaja Direkte

Shqipëria mban një regjim liberal të investimeve të huaja të hartuar për të tërhequr investimet e huaja direkte. Ligji për Investimet e Huaja përcakton mbrojtje specifike për investitorët e huaj dhe lejon 100 për qind pronësi të huaj të kompanive, përveç në fushat e transportit ajror të pasagjerëve vendas dhe ndërkombëtar dhe transmetimeve televizive. Legjislacioni shqiptar nuk bën dallim midis investimeve vendase dhe të huaja.

Ligji për Investimet Strategjike, i miratuar në vitin 2015, ofron stimuj dhe procedura të përshpejtuara administrative në varësi të madhësisë së investimit dhe numrit të vendeve të punës të krijuara

si për investitorët e huaj ashtu edhe për ata vendas. Afati i fundit i ligjit u shty disa herë dhe ndryshimi i fundit në janar 2025 e zgjati afatin e tij deri në dhjetor 2026.

Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve (AIDA) është subjekti përgjegjës për promovimin e investimeve të huaja në Shqipëri. Investitorët potencialë amerikanë në Shqipëri duhet të kontaktojnë AIDA-n për të mësuar më shumë rreth shërbimeve që AIDA u ofron investitorëve të huaj. Ligji për Investimet Strategjike përcakton që AIDA, si Sekretariati i Këshillit të Investimeve Strategjike, shërben si një qendër e vetme për investitorët e huaj, që nga plotësimi i formularit të aplikimit deri në dhënien e statusit të investimit/investitorit strategjik. Pavarësisht legjislacionit mbështetës, pak investitorë të huaj kanë përfituar nga statusi i “investitorit strategjik” dhe shumica e projekteve të miratuara u janë dhënë kompanive vendase që operojnë në sektorin e turizmit. Investitorët e huaj që kanë aplikuar për statusin e investitorit strategjik përmendin se përgjigjet nga AIDA janë të ngadalta.

Kufizimet mbi Kontrollin e Huaj dhe të Drejtën e Pronësisë Private dhe Themelimit

Investitorët e huaj dhe vendas kanë të drejta të barabarta pronësie mbi kompanitë vendase, bazuar në parimin e “trajtimit kombëtar”. Nuk ka kufizime të përgjithshme për të gjithë ekonominë ose kufizime të bazuara në kombësi mbi kontrollin e huaj. Megjithatë, investimet e huaja mbeten subjekt i kufizimeve të kufizuara të licencimit specifik për sektorin, rregullave të pronësisë së tokës dhe një mekanizmi të ri të shqyrtimit të IHD-ve të miratuar në fillim të vitit 2026 që autorizon qeverinë të rishikojë, kushtëzojë ose ndalojë investime të caktuara për arsye të interesit publik.

Për të vepruar në sektorë të caktuar, kërkohen licenca, por investitorët e huaj nuk i nënshtrohen miratimeve ose autorizimeve shtesë përtej atyre që kërkohen nga investitorët vendas. Prona komerciale mund të blihet vetëm nëse investimi i propozuar vlen trefishi i vlerës së tokës. Nuk ka kufizime në blerjen e pronës private banesore. Investitorët e huaj gjithashtu mund të fitojnë të drejta koncesioni për burimet natyrore dhe burimet me interes të përbashkët, siç përcaktohet nga Ligji për Koncesionet dhe Partneritetet Publike Private.

Ekzistojnë vetëm disa përjashtime në lidhje me kufizimet e pronësisë:

Transporti ajror i pasagjerëve vendas dhe ndërkombëtar: Interesi i huaj në kompanitë ajrore është i kufizuar në 49 përqind pronësi nga investitorët jashtë Zonës së Përbashkët Evropiane të Aviacionit, si për transportin ajror vendas ashtu edhe për atë ndërkombëtar.

Transmetimet audio dhe audiovizuale: Një subjekt, i huaj ose vendas, nuk mund të ketë më shumë se 40 përqind pronësi në një kompani kombëtare transmetimi audio ose audiovizuale, dhe jo më shumë se 20 përqind pronësi në një kompani të dytë kombëtare transmetimi audio ose audiovizuale. Kufizime shtesë zbatohen për licencat audio dhe audiovizuale rajonale ose lokale.

Bujqësia: Asnjë individ i huaj ose kompani e huaj e inkorporuar nuk mund të blejë tokë bujqësore, megjithëse toka mund të jepet me qira deri në 99 vjet. Megjithatë, nëse kompania regjistrohet në Shqipëri, ky kufizim për tokën bujqësore nuk zbatohet.

Shqipëria krijoi një kuadër shqyrtimi të investimeve të huaja direkte në përputhje me standardet e BE-së për të mbrojtur sigurinë kombëtare dhe rendin publik. Korniza fillimisht zbatohet për investimet që ndikojnë në mbrojtje, informacionin e ndjeshëm dhe lirinë e medias me mbulim të zgjeruar sektorial dhe zbatim të plotë të parashikuar pas pranimit në BE. Korniza u krijua nëpërmjet legjislacionit të miratuar në korrik 2025, me akte nënligjore zbatuese të miratuara në fillim të vitit 2026. Legjislacioni kërkon njoftim të detyrueshëm para përfundimit të investimeve nga investitorët e vendeve të treta – si dhe disa investitorë të BE-së të kontrolluar nga vendet e treta – mbi pragjet e specifikuara në sektorë të ndjeshëm.

Një Komitet Ndërministror është përgjegjës për shqyrtimin e transaksioneve dhe ka 30 deri në 60 ditë për të miratuar, autorizuar me kusht ose ndaluar investimet e propozuara. Një dispozitë në Ligjin e Naftës, e futur në vitin 2017, i lejon qeverisë të refuzojë një marrëveshje për ndarjen e naftës ose shitjen e aksioneve në një marrëveshje për ndarjen e naftës për çdo investitor të mundshëm për shkak të shqetësimeve për sigurinë kombëtare. Ligji për Pronarët Përfitues Përfundimtarë, i miratuar në vitin 2020, kërkon që të gjitha subjektet e biznesit në Shqipëri të zbulojnë individët që zotërojnë drejtpërdrejt ose tërthorazi më shumë se 25 përqind të aksioneve, të drejtave të votës ose interesave të pronësisë. Investitorët e huaj duhet të sigurojnë transparencë në strukturat e tyre të pronësisë duke raportuar me saktësi pronarët përfitues përfundimtarë.

Lehtësimi i Biznesit

Shqipëria është anëtare e Iniciativës së Përbashkët të OBT-së për Lehtësimin e Investimeve për Zhvillim. Qendra Kombëtare e Biznesit (QKB) shërben si një qendër e vetme për regjistrimin e bizneseve dhe licencat dhe publikon të gjitha procedurat dhe dokumentet e kërkuara në internet. Regjistrimi mund të bëhet personalisht ose në internet nëpërmjet faqes së internetit e-Albania . Të huajt mund të regjistrohen nëpërmjet portalit e-Albania duke përdorur numrin e identifikimit të marrë me lejen e qëndrimit. Shumë kompani zgjedhin ta përfundojnë procesin e regjistrimit personalisht, pasi portali online kërkon një proces vërtetimi dhe nënshkrim elektronik, dhe kompanitë duhet të kenë një përfaqësues të autorizuar ose ndërmjetës lokal për të nënshkruar në emër të tyre. Kur një biznes regjistrohet në QKB, ai regjistrohet automatikisht edhe në Zyrën e Tatimeve, Inspektoratin e Punës, Doganat dhe bashkinë përkatëse.

Seksioni 2.

Traktatet e Investimeve dhe Taksave

Shtetet e Bashkuara dhe Shqipëria kanë një traktat dypalësh investimesh që u ofron investitorëve amerikanë trajtim kombëtar dhe të kombit më të favorizuar dhe përfshin dispozita për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve investitor-shtet.

Shqipëria ka lidhur traktate dypalëshe investimi me 45 vende , me 40 prej të cilave aktualisht në fuqi.

Shqipëria ka nënshkruar marrëveshje të tregtisë së lirë me:

BE-ja

Vendet e Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA) (Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova dhe Moldavia)

Vendet e Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë (EFTA) (Zvicra, Lihtenshtajni, Norvegjia dhe Islanda) dhe

Turqi

Nuk ka marrëveshje të tregtisë së lirë me Shtetet e Bashkuara.

Në vitin 1992, Shqipëria ratifikoi Marrëveshjen për Promovimin, Mbrojtjen dhe Garancinë e Investimeve midis shteteve anëtare të Organizatës së Konferencës Islamike (OIC).

Shqipëria nuk ka një traktat dypalësh tatimor me Shtetet e Bashkuara.

Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara nënshkruan një Memorandum Bashkëpunimi Ekonomik në tetor 2020 për të rritur tregtinë dhe investimet dypalëshe.

Seksioni 3.

Regjimi Ligjor

Transparenca e Sistemit Rregullator

Sistemet ligjore, rregullatore dhe të kontabilitetit të Shqipërisë janë përmirësuar vitet e fundit, por mbeten sfida të rëndësishme. Faktorët e mëposhtëm pengojnë komunitetin e biznesit:

Korrupsion i vazhdueshëm

Zbatimi i pabarabartë i legjislacionit

Burokraci e rëndë

Shtrembërimet në konkurrencë

Ndryshime të shpeshta në legjislacionin fiskal dhe

Mungesa e transparencës

Legjislacioni shqiptar përfshin dispozita mbi:

Kërkesat e zbulimit

Formimi, mirëmbajtja dhe ndryshimi i strukturave të kapitalizimit të firmave

Bashkimet dhe ndarjet

Ofertat e blerjes

Të drejtat e aksionarëve dhe

Parimet e qeverisjes korporative

Ligji për Kontabilitetin dhe Pasqyrat Financiare përfshin dispozita raportimi në lidhje me Standardet Ndërkombëtare të Raportimit Financiar (SNRF) për kompanitë e mëdha dhe standardet kombëtare të raportimit financiar për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme. Shqipëria përmbush standardet minimale mbi transparencën fiskale dhe detyrimet e borxhit publikohen nga Ministria e Financave. Buxhetet e Shqipërisë janë të disponueshme publikisht, në thelb të plota dhe në përgjithësi të besueshme.

Në gusht të vitit 2020, Shqipëria miratoi Ligjin për Krijimin e Regjistrit të Pronarëve Përfitues Përfundimtarë. Ligji synon të sigurojë transparencë mbi pronarët përfitues përfundimtarë, të cilët zotërojnë drejtpërdrejt dhe tërthorazi më shumë se 25 përqind të aksioneve, të drejtave të votës ose interesave të pronësisë në të gjitha subjektet e regjistruara për të ushtruar biznes në Shqipëri, dhe u miratua pas rekomandimeve të Komitetit të Ekspertëve të Këshillit të Evropës për Vlerësimin e Masave Kundër Pastrimit të Parave dhe Financimit të Terrorizmit (MONEYVAL).

Sipas Treguesve Globalë të Qeverisjes Rregullatore të Bankës Botërore , procesi i hartimit të rregullave në Shqipëri përmbush kërkesat minimale të transparencës. Ministritë dhe agjencitë rregullatore zhvillojnë plane rregullatore paraprake që përfshijnë ndryshime ose propozime që synojnë të miratohen brenda një afati kohor të caktuar. Hierarkia e ligjeve në Shqipëri është Kushtetuta, marrëveshjet/konventat ndërkombëtare të ratifikuara, ligjet dhe aktet normative/urdhrat ekzekutivë të Këshillit të Ministrave. Ligji për Njoftimin dhe Konsultimin Publik kërkon që Shqipëria të publikojë projektligje dhe rregullore për konsultim ose njoftim publik dhe përcakton afate kohore të qarta për këto procese. Projektligje dhe rregullore të tilla publikohen në Regjistrin Elektronik për Njoftimet dhe Konsultimin Publik . Komuniteti i biznesit ankohet shpesh se versionet përfundimtare të ligjeve dhe rregulloreve nuk i adresojnë komentet dhe shqetësimet e tyre dhe se periudhat e komenteve shpesh nuk respektohen.

Kuvendi i Shqipërisë publikon një listë të legjislacionit të propozuar dhe të miratuar  . Ligjet e propozuara shoqërohen nga një raport mbi ndryshimet e propozuara, arsyet dhe ndikimin e ligjeve ose amendamenteve të propozuara. Të gjitha ligjet, aktet nënligjore, rregulloret, vendimet e Këshillit të Ministrave (qeverisë), dekretet dhe çdo akt tjetër rregullator publikohen në faqen e internetit të Qendrës Kombëtare të Publikimeve . Çdo institucion dhe agjenci qeveritare publikon të gjithë legjislacionin përkatës në faqen e saj të internetit.

Konsideratat Rregullatore Ndërkombëtare

Shqipëria u anëtarësua në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT) në vitin 2000 dhe vendi njofton Komitetin e OBT-së për Barrierat Teknike në Tregti për të gjitha draft-rregulloret teknike. Shqipëria nënshkroi një Marrëveshje Stabilizim-Asociimi (MSA) me BE-në në vitin 2006 dhe filloi negociatat e pranimit në BE në korrik 2022. Shqipëria përfundoi procesin e shqyrtimit në vitin 2023 dhe hapi të gjitha grupet për negociata deri në nëntor 2025. Qeveria synon të përfundojë pranimin në BE deri në vitin 2030. Shqipëria ka qenë prej kohësh e përfshirë në procesin gradual të përafrimit të legjislacionit me acquis të BE-së. Ky proces pritet të përshpejtohet tani që vendi ka hapur të gjitha grupet për negociata.

Sistemi Ligjor dhe Pavarësia Gjyqësore

Shqipëria vepron sipas një sistemi të së drejtës civile të rrënjosur në traditën e së drejtës romake/të kodifikuar, me ndikim të rëndësishëm nga kornizat ligjore të Evropës Kontinentale. Vendi ka zhvilluar një kuadër të fuqishëm ligjor për çështjet tregtare dhe kontraktuale. Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë (i miratuar në vitin 1994) ofron një të drejtë gjithëpërfshirëse të detyrimeve që rregullon:

Formimi i kontratës

Vlefshmëria e kontratës

Zbatimi i kontratës

Shkelja e kontratës dhe

Mjetet juridike për mospërmbushje

Kodi i Procedurës Civile përcakton rregullat procedurale për çështjet civile, duke mbuluar të gjitha fazat nga ngritja e padive deri në zbatimin e vendimeve gjyqësore. Ligji për Shoqëritë Tregtare rregullon aktivitetet tregtare dhe subjektet afariste, duke rregulluar formimin, funksionimin dhe shpërbërjen e strukturave të ndryshme të shoqërisë. Kodi i Punës mbikëqyr marrëdhëniet e punësimit. Legjislacioni i specializuar trajton më tej të drejtat e pronësisë intelektuale, mbrojtjen e konsumatorit dhe mbrojtjen e të dhënave.

Kushtetuta e Shqipërisë parashikon ndarjen dhe balancimin e degëve legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore, duke mbështetur kështu pavarësinë e gjyqësorit.

Sistemi i gjykatave civile është i organizuar si më poshtë:

Gjykatat e rretheve shërbejnë si gjykata të shkallës së parë për shumicën e çështjeve civile dhe tregtare, të organizuara në seksione të specializuara për mosmarrëveshje civile, familjare dhe tregtare.

Gjykatat e Apelit rishikojnë vendimet e shkallës së parë.

Gjykata e Lartë (Gjykata Supreme) shqyrton çështjet ligjore nëpërmjet Dhomës së saj Civile.

Sistemi i gjykatave administrative përbëhet nga:

Gjykata Administrative e Shkallës së Parë trajton mosmarrëveshjet që përfshijnë organet e administratës publike.

Gjykata Administrative e Apelit shqyrton vendimet administrative të shkallës së parë.

Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë shërben si gjykatë e shqyrtimit përfundimtar administrativ.

Gjykata Kushtetuese interpreton Kushtetutën, shqyrton kushtetutshmërinë e ligjeve dhe mbron të drejtat kushtetuese të individëve dhe personave juridikë.

Investitorët në Shqipëri kanë të drejtë për mbrojtje gjyqësore të të drejtave ligjore që lidhen me investimet e tyre. Investitorët e huaj kanë të drejtë të paraqesin mosmarrëveshjet në një gjykatë shqiptare. Përveç kësaj, palët në një mosmarrëveshje mund të bien dakord për arbitrazh. Shumë investitorë të huaj ankohen se korrupsioni gjyqësor dhe procedurat joefikase gjyqësore dëmtojnë mbrojtjen gjyqësore në Shqipëri dhe kërkojnë arbitrazh ndërkombëtar për të zgjidhur mosmarrëveshjet.

Ligje dhe Rregullore mbi Investimet e Huaja Direkte

Nuk ka një qendër të vetme që rendit të gjithë legjislacionin, rregullat, procedurat dhe kërkesat e raportimit për investitorët e huaj. Megjithatë, investitorët e huaj duhet të vizitojnë faqen e internetit të Agjencisë së Zhvillimit të Investimeve në Shqipëri (AIDA) , e cila ofron informacion të gjerë për investitorët e huaj.

Për të nxitur investimet vendase dhe të huaja në sektorët strategjikë, qeveria shqiptare miratoi Ligjin për Investimet Strategjike në maj 2015. Sipas ligjit, një “investim strategjik” mund të përfitojë nga ndihma nga qeveria për “procedurën e asistuar” ose “procedurën speciale” për të ndihmuar në lundrimin në procesin e lejeve dhe rregullimit. Numri relativisht i vogël i investitorëve të huaj që kanë marrë statusin e investitorit strategjik ka kontribuar në perceptimet midis investitorëve të huaj se ligji ka përfituar kryesisht kompanitë vendase me lidhje të ngushta me shumicën qeverisëse.

Shqipëria mban një regjim liberal të investimeve të huaja me përjashtime të kufizuara, shumica e të cilave zbatohen për blerjen e pasurive të paluajtshme. Toka bujqësore nuk mund të blihet nga të huajt dhe subjektet e huaja, por mund të jepet me qira deri në 99 vjet. Investitorët mund të blejnë tokë bujqësore nëse janë të regjistruar si subjekt tregtar në Shqipëri. Prona tregtare mund të blihet, por vetëm nëse investimi i propozuar vlen trefishi i çmimit të tokës. Nuk ka kufizime për blerjen e pronës private banesore.

Sistemi tatimor i Shqipërisë nuk bën dallim midis investitorëve të huaj dhe vendas. Informaliteti në ekonomi, të cilin Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) e vlerëson të jetë rreth një e treta e ekonomisë totale, paraqet sfida të vazhdueshme për administratën tatimore.

Kërkesat për vizë për të marrë leje qëndrimi ose pune janë të thjeshta dhe nuk përbëjnë një barrë të panevojshme për investitorët potencialë. Mbajtësit e pasaportave amerikane mund të qëndrojnë në Shqipëri për një vit pa leje qëndrimi. Për të rivendosur këtë periudhë, një shtetas amerikan duhet të largohet nga Shqipëria për të paktën 90 ditë. Udhëtimet më të shkurtra nuk e zgjasin afatin njëvjeçar. Shtetasit amerikanë që synojnë të punojnë dhe të investojnë në Shqipëri duhet të aplikojnë për një leje qëndrimi, e cila mund të jepet deri në pesë vjet për qytetarët amerikanë. Aplikimi mund të bëhet elektronikisht në portalin e-Albania . Pasi të miratohen, aplikantët duhet të paraqiten personalisht në zyrën e Drejtorisë Rajonale të Kufirit dhe Migracionit (DBM) me juridiksion mbi vendbanimin e tyre.

Ligjet e Konkurrencës dhe Antitrustit

Autoriteti Shqiptar i Konkurrencës është agjencia përgjegjëse për shqyrtimin e transaksioneve për shqetësime që lidhen me konkurrencën. Ligji për Mbrojtjen e Konkurrencës rregullon investimet e huaja hyrëse, qoftë përmes bashkimeve, blerjeve, blerjeve ose investimeve në fushën e gjelbër, pavarësisht nga industria apo sektori. Ligji është përgjithësisht në përputhje me legjislacionin e BE-së për konkurrencën. Në rastet që përfshijnë transferime aksionesh në sektorin financiar të sigurimeve, bankave dhe jo-bankar, Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare dhe Banka e Shqipërisë (BSH) mund të kërkojnë miratime shtesë rregullatore. Transaksionet midis palëve jashtë Shqipërisë, duke përfshirë transaksionet nga e huaja në të huaj, mbulohen gjithashtu nga Ligji i Konkurrencës, i cili zbatohet për të gjitha aktivitetet, vendase ose të huaja, që ndikojnë drejtpërdrejt ose tërthorazi në tregun shqiptar. Autoriteti i Konkurrencës publikon të gjitha vendimet që lidhen me abuzimin me pozicionin dominues, përqendrimet, marrëveshjet e ndaluara dhe çështje të tjera të konkurrencës në faqen e tij të internetit. Vendimet e Autoritetit të Konkurrencës mund të apelohen në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor të Tiranës brenda 30 ditëve nga njoftimi i vendimit.

Shpronësimi dhe Kompensimi

Kushtetuta e Shqipërisë garanton të drejtën e pronës private. Sipas Nenit 41, qeveria mund të shpronësojë ligjërisht pronën ose të kufizojë ushtrimin e të drejtave të pronësisë vetëm nëse kjo i shërben interesit publik dhe siguron kompensim të drejtë. Gjatë periudhës postkomuniste, qeveria e ka kufizuar shpronësimin e tokës për projekte me interes publik, kryesisht në infrastrukturë, të tilla si:

Rrugët

Infrastruktura energjetike

Ujësjellës

Aeroportet dhe

Infrastrukturë tjetër publike

Kompensimi për shpronësim bazohet në çmimet referuese të miratuara për pasuritë e paluajtshme dhe në përgjithësi është raportuar si nën vlerën e tregut. Gjatë tre dekadave të fundit, qeveria ka shpronësuar dhe shembur kryesisht ndërtesa banimi, duke përfshirë edhe zaptimin informal, për të hapur rrugën për punime infrastrukturore. Pronarët janë ankuar se procesi i kompensimit është i ngadaltë dhe i padrejtë, dhe se institucionet nuk i respektojnë procedurat e duhura. Gjykatat civile janë përgjegjëse për zgjidhjen e ankesave të tilla. Në raportet e saj të progresit për Shqipërinë, BE-ja ka

theksuar se legalizimi i ndërtimeve informale, shpronësimi dhe prishja e ndërtimeve duhet t’i përmbahet në mënyrë strikte kuadrit ligjor në fuqi, duke përfshirë parimin e transparencës dhe procesit të rregullt gjyqësor.

Ligji për Investimet Strategjike, i miratuar në vitin 2015, i jep qeverisë fuqi për të shpronësuar pronën private për zhvillimin e projekteve private që konsiderohen projekte të veçanta strategjike. Qeveria mund të veprojë kur palët nuk arrijnë një marrëveshje për blerjen e pronës. Procedurat e shpronësimit ndjekin ligjin për shpronësimin dhe investitori strategjik mban koston e shpronësimit. Kjo dispozitë nuk është ushtruar ende.

Shqipëria në përgjithësi nuk është përfshirë në veprime shpronësimi kundër investimeve, kompanive apo përfaqësuesve amerikanë. Qeveria ka ndërmarrë veprime të kufizuara për të revokuar licencat, konkretisht në sektorët e minierave dhe energjisë, si nga investitorët vendas ashtu edhe nga ata të huaj, bazuar në pretendime për shkelje të kontratave. Disa raste kanë vazhduar në arbitrazh ndërkombëtar, me vendime arbitrazhi të dhëna si në favor të qeverisë, ashtu edhe kundër saj.

Ka shumë mosmarrëveshje të vazhdueshme që përfshijnë prona të konfiskuara gjatë regjimit komunist. Procesi i kthimit dhe kompensimit filloi në vitin 1993, por ka qenë i ngadaltë dhe i dëmtuar nga korrupsioni. Çështjet gjyqësore vazhdojnë për vite me radhë pa një vendim përfundimtar, duke bërë që shumë paditës t’i referojnë çështjet e tyre në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) në Strasburg, Francë. Një numër i konsiderueshëm aplikimesh janë në pritje para GJEDNJ-së. Edhe pas zgjidhjes në Strasburg, zbatimi mbetet i ngadaltë.

Për të adresuar situatën, Shqipëria miratoi legjislacionin e ri për kompensimin e pronës në vitin 2018, i cili synon të zgjidhë kërkesat në pritje për kthim dhe kompensim. Ligji zvogëlon barrën mbi buxhetin e shtetit duke ndryshuar formulën e kompensimit në para. Legjislacioni paraqet tre metoda kompensimi për kërkesat e konfiskimit, duke përfshirë kthimin, kompensimin me tokë me vlerë të ngjashme në një vendndodhje tjetër ose kompensimin financiar. Ligji përcakton një afat kohor 10-vjeçar për përfundimin e procesit. Në shkurt të vitit 2020, Parlamenti i Shqipërisë miratoi Ligjin për Finalizimin e procesit kalimtar të akteve të pronësisë në Republikën e Shqipërisë, i cili synon të finalizojë proceset e ndarjes së tokës dhe privatizimit të përfshira në 14 ligje të ndryshme të nxjerra midis viteve 1991 dhe 2018.

Çështjet e pronave vazhdojnë të jenë të vështira dhe investitorët potencialë duhet të tregojnë kujdes kur merren me transaksione pronash. Sfidat kryesore që lidhen me pronat përfshijnë:

Korrupsioni

Mungesa e transparencës dhe joefikasiteti në procedura

Mungesa e një sistemi efikas të menaxhimit të integruar të tokës

Dixhitalizim dhe pajtim jo i plotë i titujve ligjorë dhe hartave kadastrale dhe

Regjistrim i parë i paplotë i pronës

Në raportin e progresit të vitit 2025, BE-ja vuri në dukje se Shqipëria duhet të zgjerojë gëzimin e së drejtës së pronës dhe sigurinë ligjore duke bërë përparim në regjistrimet e para, dixhitalizimin e titujve të pronësisë, dokumenteve dhe hartave, përmirësimin e cilësisë dhe saktësisë së të dhënave kadastrale, rritjen e integritetit, transparencës dhe efektivitetit në ofrimin e shërbimeve publike në Agjencinë Shtetërore të Kadastrës dhe avancimin e procedurave të kompensimit, duke garantuar njëkohësisht të drejtën për një gjykim të drejtë në rastet e shpronësimit dhe heqjes së pronave.

Zgjidhja e Mosmarrëveshjeve

Konventa ICSID dhe Konventa e Nju Jorkut

Shqipëria është palë në Konventën për Zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve të Investimeve midis Shteteve dhe Shtetasve të Shteteve të Tjera (Konventa ICSID) dhe në Konventën për Njohjen dhe Zbatimin e Vendimeve të Arbitrazhit të Huaj (Konventa e Nju Jorkut).

Sipas Kushtetutës së Shqipërisë, marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara kanë përparësi mbi legjislacionin vendas. Në korrik 2023, Shqipëria miratoi një Ligj të ri për Arbitrazhin, bazuar në Ligjin Model të UNCITRAL-it për Arbitrazhin Ndërkombëtar Tregtar. Ligji zbatohet si për arbitrazhin vendas ashtu edhe për atë ndërkombëtar. Ky ligj parashikon zbatimin e vendimeve sipas Konventës së Nju Jorkut.

Zgjidhja e Mosmarrëveshjeve Investitor-Shtet

Shqipëria ka një traktat dypalësh investimesh me Shtetet e Bashkuara që nga viti 1998.

Gjatë 10 viteve të fundit, ka pasur raste të shumta arbitrazhi midis investitorëve të huaj dhe qeverisë shqiptare, me vendime arbitrazhi të dhëna si në favor ashtu edhe kundër qeverisë. Ka pasur edhe një rast që përfshin investitorë amerikanë. Pavarësisht dëshirës së deklaruar të Shqipërisë për të tërhequr dhe mbështetur investimet e huaja, investitorët e huaj në mosmarrëveshje me Shqipërinë raportuan një mungesë dialogu produktiv me zyrtarët qeveritarë, të cilët shpesh shfaqnin një ngurrim për të zgjidhur mosmarrëveshjet.

Arbitrazhi Ndërkombëtar Tregtar dhe Gjykatat e Huaja

Një alternativë ndaj zgjidhjes së mosmarrëveshjeve nëpërmjet gjykatave është arbitrazhi privat ose ndërmjetësimi. Palët mund të angazhohen në arbitrazh kur kanë rënë dakord për një dispozitë të tillë në marrëveshjen origjinale, kur ekziston një marrëveshje e veçantë arbitrazhi, ose me marrëveshje në çdo kohë kur lind një mosmarrëveshje. Në korrik 2023, Shqipëria miratoi një Ligj të ri për Arbitrazhin, bazuar në Ligjin Model të UNCITRAL-it për Arbitrazhin Ndërkombëtar Tregtar. Ligji zbatohet si për arbitrazhin vendas ashtu edhe për atë ndërkombëtar. Ndërmjetësimi është gjithashtu i disponueshëm për zgjidhjen e të gjitha mosmarrëveshjeve civile, tregtare, të punës dhe familjare, të drejtave të konsumatorëve, mosmarrëveshjeve midis subjekteve publike dhe private, dhe pronës intelektuale.

Rregulloret e Falimentimit/Insolvencës

Shqipëria mban një legjislacion të përshtatshëm për falimentimin, megjithëse procedurat gjyqësore të korruptuara dhe joefikase të falimentimit ua vështirësojnë kompanive riorganizimin ose shlyerjen e borxheve përmes falimentimit.

Një Ligj për Falimentimin i vitit 2016 synonte të mbyllte boshllëqet në regjimin e falimentimit, të ulte procedurat e panevojshme të daljes nga tregu, të zvogëlonte mashtrimet dhe të lehtësonte procedurat e rikuperimit të kolateralit. Ligji i Falimentimit rregullon riorganizimin ose likuidimin e bizneseve të falimentuara. Ai përcakton rregulla jodiskriminuese dhe të detyrueshme për shlyerjen e detyrimeve nga një debitor në një procedurë falimentimi. Ligji përcakton afate kohore statutore për procedurat e falimentimit, kualifikimet profesionale për administratorët e falimentimit dhe një Agjenci të Mbikëqyrjes së Falimentimit për të rregulluar profesionin e administratorëve të falimentimit. Ligji i Falimentimit parashikon të drejta të barabarta për kreditorët vendas dhe të huaj në një procedurë falimentimi në Shqipëri.

Të Drejtat Sipas Ligjit të Falimentimit të Shqipërisë: Ligji nr. 110/2016 i Shqipërisë përcakton një hierarki të rreptë kreditorësh me katër nivele. Kreditorët e siguruar mund të ekzekutojnë kolateralin e tyre pas një pezullimi 6-mujor, me shumat e papaguara që trajtohen si kërkesa të pasiguruara. Kreditorët preferencialë marrin përparësi për pagat e punonjësve (deri në 3 muaj, maksimumi 500,000 lekë), kërkesat për dëmshpërblim personal dhe detyrimet e fundit tatimore. Kreditorët e pasiguruar mbajnë kërkesa të përgjithshme me të drejtë vote, por pa mbrojtje të veçantë. Kreditorët e varur, duke përfshirë kërkesat për gjoba dhe kreditë nga palët e lidhura, paguhen të fundit midis kreditorëve.

Kreditorët e huaj kanë të drejta të barabarta me kreditorët vendas dhe nuk mund të renditen më poshtë për shkak të statusit të huaj. Aksionarët e kapitalit nuk kanë të drejtë vote përveç nëse ndryshon struktura e kapitalit dhe marrin pagesën vetëm pasi të gjithë kreditorët të jenë të kënaqur plotësisht. Partnerët me përgjegjësi të pakufizuar përballen me pretendime personale për borxhet e kompanisë. Pagesa ndjek një përparësi të rreptë:

Shpenzimet e falimentimit

Kërkesa të siguruara

Kërkesa preferenciale

Kërkesa të pasiguruara

Kërkesa të varura

Mbajtësit e aksioneve

Të gjithë kreditorët duhet të paraqesin kërkesë brenda 45 ditëve dhe mund të kundërshtojnë planet e riorganizimit. Kur fondet nuk janë të mjaftueshme, shpërndarjet bëhen në mënyrë proporcionale brenda secilit nivel.

Seksioni 4.

Politikat Industriale

Stimuj për Investime

Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve është burimi më i mirë për të gjetur stimuj të ofruar në një sërë sektorësh. Për të nxitur investimet në sektorët strategjikë, Shqipëria miratoi Ligjin për Investimet Strategjike në maj 2015, i cili përcakton kriteret, rregullat dhe procedurat që përdorin autoritetet shtetërore kur miratojnë një investim strategjik. Afati i fundit është shtyrë disa herë dhe afati aktual është dhjetori 2026. Ligji nuk bën dallim midis investitorëve të huaj dhe vendas. Deri më sot, shumica e projekteve të miratuara sipas këtij ligji u janë dhënë investitorëve vendas në sektorin e turizmit. Sektorët e mëposhtëm përcaktohen si sektorë strategjikë: minierat dhe energjia, transporti, infrastruktura e komunikimit elektronik, industria e mbetjeve urbane, turizmi, bujqësia (fermat e mëdha) dhe peshkimi, zonat ekonomike dhe zonat me përparësi zhvillimi.

Bazuar në Ligjin për Investimet Strategjike, investitorët mund të marrin statusin e asistuar ose të procedurës speciale bazuar në madhësinë e investimit dhe numrin e vendeve të punës të krijuara. Kufijtë ndryshojnë sipas sektorit:

Energjia dhe Miniera

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 30 milionë euro (rreth 34 milionë dollarë)

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 50 milionë euro (rreth 57 milionë dollarë)

Infrastruktura e Transportit dhe Komunikimeve Elektronike

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 30 milionë euro

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 50 milionë euro

Turizëm

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 5 milionë euro (rreth 5.7 milionë dollarë) dhe 80 vende të reja pune

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 50 milionë euro

Bujqësi dhe Peshkim

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 3 milionë euro (rreth 3.4 milionë dollarë) dhe 50 vende të reja pune

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 50 milionë euro

Teknologjia dhe Zhvillimi Ekonomik

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 5 milionë euro

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 50 milionë euro

Fushat e Zhvillimit me Prioritet:

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 1 milion euro (rreth 1.15 milion dollarë) dhe 150 vende të reja pune

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 10 milionë euro (rreth 11.5 milionë dollarë) dhe 600 vende të reja pune

Sektorë të tjerë:

Procedura e Ndihmuar: Më e madhe ose e barabartë me 50 milionë euro (në varësi të miratimit të ministrisë së linjës)

Procedura Speciale: Më e madhe ose e barabartë me 100 milionë euro (rreth 115 milionë dollarë)

Stimuj të tjerë

Shqipëria ofron stimuj të tjerë tërheqës për investitorët në sektorë të shumtë. Stimujt kryesorë janë përshkruar më poshtë (për detaje specifike për sektorin, investitorët e interesuar duhet të kontaktojnë Agjencinë Shqiptare të Zhvillimit të Investimeve):

Turizëm

Hotele me 4 yje me status të veçantë

TVSH e reduktuar prej 6 përqind për shërbimet e akomodimit (norma standarde: 20 përqind)

Përjashtim nga tatimi mbi fitimin (norma standarde: 15 përqind)

Përjashtim nga taksa e ndërtimit

Hotele/resort me 5 yje me status të veçantë

TVSH e reduktuar prej 6 përqind për shërbimet hoteliere/resort (norma standarde: 20 përqind)

Përjashtim nga TVSH-ja për importet e jahteve dhe mjeteve lundruese për turizëm dhe kohë të lirë

Përjashtim nga tatimi mbi fitimin (norma standarde: 15 përqind)

Përjashtim nga taksa e ndërtimit

Përjashtimi nga taksat për ndikimin në infrastrukturë

Stimuj të tjerë turistikë

TVSH dhe tarifa doganore zero për importet e automjeteve elektrike

Bujqësi

Objektet e agroturizmit

TVSH e reduktuar prej 6 përqind për shërbimet e akomodimit dhe restorantit, duke përjashtuar pijet (norma standarde: 20 përqind)

Tatim mbi fitimin me ulje prej 5 përqind për aktivitetet e çertifikuara të agroturizmit (norma standarde: 20 përqind)

Shoqatat e bashkëpunimit bujqësor

Tatim mbi fitimin i reduktuar prej 5 përqind (norma standarde: 15 përqind)

Investime në agrobiznes

Përjashtim nga TVSH-ja për importet e makinerive dhe pajisjeve për investime në agrobiznes dhe përpunim (norma standarde: 20 përqind)

TVSH e reduktuar prej 10 përqind për inputet bujqësore, duke përfshirë plehrat kimike, pesticidet dhe farat (norma standarde: 20 përqind)

Prodhim

Industria e automobilave

Tatim mbi fitimin me ulje prej 5 përqind për subjektet e industrisë automobilistike (norma standarde: 15 përqind)

Kontrata të mëdha investimi

Përjashtim nga TVSH-ja për importet e makinerive dhe pajisjeve për kontrata investimi më të mëdha ose të barabarta me 5 milionë euro

Energji e rinovueshme

Projektet e energjisë diellore mund të shesin energjinë e prodhuar në tregun e lirë

Termocentralet me kapacitet prej 15 MË ose më shumë janë të pranueshme për marrëveshje 15-vjeçare të blerjes së energjisë elektrike.

Zonat Teknologjike dhe të Zhvillimit ( TEDA ): Ligji për Zonat e Zhvillimit Ekonomik ofron stimuj fiskalë dhe administrativë për kompanitë që investojnë në këtë sektor dhe për firmat që krijojnë prani në këto zona. Stimujt kryesorë përfshijnë:

Shpenzimet kapitale janë 120 përqind të zbritshme gjatë një periudhe dyvjeçare nëse zhvilluesit dhe përdoruesit investojnë në TEDA brenda tre viteve të funksionimit të saj.

Zhvilluesit dhe përdoruesit janë gjithashtu të përjashtuar nga 50 përqind e normës së tatimit mbi fitimin (aktualisht 15 përqind) për një periudhë prej pesë vitesh.

Projekti i një zhvilluesi përjashtohet nga taksat e infrastrukturës

Ndërtesat në TEDA përjashtohen nga taksat e pasurive të paluajtshme për pesë vjet.

Ndërtesat e transferuara te TEDA nuk i nënshtrohen taksës së transferimit të pasurive të paluajtshme.

Kostot e pagave dhe kontributeve të sigurimeve shoqërore janë 150 përqind të zbritshme për vitin e parë, dhe shpenzimet e reja për paga dhe kostot sociale krahasuar me vitin e kaluar janë 150 përqind të zbritshme për vitet pasuese.

Shpenzimet e trajnimit dhe kërkim-zhvillimit kualifikohen për një zbritje tatimore prej 200 përqind për një periudhë prej 10 vjetësh.

Mallrat shqiptare që hyjnë në TEDA përjashtohen nga TVSH-ja.

Mallrat mund të transportohen nga një TEDA në tjetrën pa paguar detyrime doganore ose TVSH.

Që nga momenti që mallrat hyjnë në Shqipëri, ato përjashtohen nga detyrimet doganore dhe TVSH-ja.

Zonat e Tregtisë së Jashtme/Porte të Lira/Lehtësimi i Tregtisë

Shqipëria nuk ka zona funksionale pa taksa importi ose zona të tregtisë së lirë, megjithëse ekziston legjislacioni për krijimin e tyre. Ndryshimet e majit 2015 në Ligjin për Krijimin dhe Funksionimin e Zonave Teknologjike dhe të Zhvillimit (TEDA) krijuan kuadrin ligjor për krijimin e TEDA-ve, duke përcaktuar stimujt për zhvilluesit që investojnë në zhvillimin e këtyre zonave dhe kompanitë që operojnë brenda zonave.

Parku Teknologjik Durana në qytetin e dytë më të madh të Shqipërisë, u hap në prill të vitit 2025. Parku Teknologjik Durana synon të tërheqë biznese të huaja të IT-së dhe të mbështesë sipërmarrjet e reja të IT-së dhe nomadët dixhitalë, si dhe të krijojë 5,000 vende të reja pune. Stimujt kryesorë për kompanitë që operojnë në Parkun Teknologjik Durana përfshijnë:

Taksë zero mbi korporatat për 15 vjet rresht mbi të ardhurat e gjeneruara nga aktivitetet në park

Përjashtim nga tatimi mbi të ardhurat e punonjësve për 10 vjet për të gjithë stafin e Kërkimit dhe Zhvillimit të përdoruesve të parkut dhe të gjithë stafin e zhvilluesit.

Normë zero e TVSH-së për mallrat shqiptare të furnizuara në park për prodhimin e produkteve inovative (të trajtuara si furnizime eksporti)

Përjashtim nga TVSH-ja për mallrat, pajisjet dhe shërbimet e përdorura në park për prodhimin e produkteve inovative

Përjashtim nga taksa e ndikimit në infrastrukturë

Përjashtim nga taksa e pronës për 10 vjet për ndërtimet e kryera në park

Rimbursimi i pjesshëm shtetëror për kostot e trajnimit të punonjësve shkencorë dhe teknikë, sipas kritereve dhe procedurave të miratuara nga Këshilli i Ministrave.

Kontributet e sigurimeve shoqërore paguhen vetëm në nivelin e pagës minimale mujore kombëtare

Procedura të thjeshtuara doganore për hyrjen dhe daljen e mallrave në/nga parku të përdorura për prodhimin e produkteve inovative, në përputhje me Kodin Doganor.

Ndërtimi i TEDA Kashar në Tiranë është duke u zhvilluar. Investitorët potencialë mund të gjejnë më shumë informacion në faqen e saj. Një listë e stimujve është më poshtë.

Stimuj tatimorë dhe doganorë:

Mallrat shqiptare që hyjnë në TEDA përjashtohen nga taksimi i TVSH-së.

Mallrat mund të transportohen nga një TEDA në një tjetër pa paguar detyrime doganore ose TVSH.

Që nga momenti që mallrat hyjnë në Shqipëri, ato përjashtohen nga detyrimet doganore dhe TVSH-ja.

Zhvilluesit dhe përdoruesit përjashtohen gjithashtu nga 50 përqind e normës së tatimit mbi fitimin (aktualisht në një normë prej 15 përqind) për një periudhë prej pesë vjetësh.

Stimuj për Infrastrukturën dhe Pronën

Projekti i një zhvilluesi përjashtohet nga taksat e infrastrukturës.

Ndërtesat në TEDA përjashtohen nga taksat e pasurive të paluajtshme për një periudhë prej pesë vitesh.

Ndërtesat e transferuara te TEDA nuk i nënshtrohen taksës së transferimit të pasurive të paluajtshme.

Stimuj për Punën dhe Kostot Operacionale

Pagat dhe kostot sociale janë 150 për qind të zbritshme për vitin e parë, dhe shpenzimet e reja për paga dhe kostot sociale krahasuar me vitin e kaluar janë 150 për qind të zbritshme për vitet në vijim.

Shpenzimet e trajnimit dhe kërkim-zhvillimit kualifikohen për një zbritje tatimore prej 200 përqind për një periudhë prej 10 vjetësh.

Shpenzimet kapitale janë 120 për qind të zbritshme gjatë një periudhe dyvjeçare nëse zhvilluesit dhe përdoruesit investojnë në TEDA brenda tre viteve të funksionimit të saj.

Kërkesat e Performancës dhe Lokalizimit të të Dhënave

Nuk ka kërkesa performance për investitorët e huaj ose kërkesa minimale për përmbajtjen vendase në mallra ose teknologji. Stimujt e investimeve janë në dispozicion të barabartë për investitorët e huaj dhe vendas. Investimet në sektorë të caktuar kërkojnë një licencë ose autorizim dhe procedurat janë të ngjashme për investitorët e huaj dhe vendas.

Qeveria shqiptare miraton një kuotë vjetore të punëtorëve të huaj pas një vlerësimi të nevojave sipas sektorit dhe profesionit. Megjithatë, Ligji për të Huajt parashikon përjashtime të ndryshme, duke përfshirë lejet e punës për stafin që zë pozicione kyçe, ndër kategori të tjera, të cilat mund të lëshohen jashtë kuotës vjetore.

Legjislacioni shqiptar që rregullon funksionimin e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) dhe rregullorja mbi standardizimin e Termave të Referencës për projektet e TIK-ut në administratën publike kërkon që çdo kompani e kontraktuar nga qeveria për të zhvilluar dhe zbatuar projekte të TIK-ut të ofrojë kodin burimor dhe/ose të drejtën për të blerë kodin burimor. Komponentët e mëposhtëm të të gjitha sistemeve të aplikacioneve të zhvilluara do t’i transferohen institucionit publik pa kosto shtesë:

Kodet burimore

Analiza e dizajnit të projektit

Materialet burimore dhe

Programe të ekzekutueshme

Megjithatë, legjislacioni shqiptar nuk përcakton një detyrim të përgjithshëm për ofruesit e huaj të IT-së për të ofruar akses në çelësat e enkriptimit.

Shqipëria nuk ka një kërkesë të përgjithshme ligjore që serverat, ruajtja e të dhënave ose shërbimet e përpunimit në cloud duhet të jenë të vendosura fizikisht brenda Shqipërisë. Megjithatë, për bazat e të dhënave shtetërore,

sistemet qeveritare të TIK-ut, infrastrukturën kritike dhe informacionin e klasifikuar, legjislacioni shqiptar kërkon:

Kontrolli institucional

Siguria

Integriteti

Auditueshmëria dhe

Mbrojtja e të dhënave

Këto kërkesa rrjedhin kryesisht nga:

Ligji për Bazat e të Dhënave Shtetërore

Vendimi i Këshillit të Ministrave për Administrimin e Sistemit të Bazave të të Dhënave Shtetërore

Ligji për Sigurinë Kibernetike dhe

Udhëzim mbi Standardizimin e Termave të Referencës për projektet e TIK-ut në administratën publike

Si rezultat, autoritetet publike mund të kërkojnë strehim brenda infrastrukturave të kontrolluara ose të miratuara nga qeveria për sisteme dhe të dhëna publike të ndjeshme, kryesisht për arsye sigurie dhe kontrolli operacional. Agjencia Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit, Autoriteti Kombëtar i Sigurisë Kibernetike dhe Komisioneri për të Drejtën e Informacionit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale mbikëqyrin pajtueshmërinë.

Shqipëria ka legjislacion gjithëpërfshirës për mbrojtjen e të dhënave personale. Sipas ligjit të vitit 2024 për Mbrojtjen e të Dhënave Personale, i cili transpozoi Rregulloren e Përgjithshme të Mbrojtjes së të Dhënave (GDPR) të BE-së, transferimet ndërkufitare të të dhënave personale lejohen, me kusht që të sigurohet një nivel i përshtatshëm mbrojtjeje ose masa mbrojtëse të përshtatshme, në përputhje me parimet e GDPR-së. Shqipëria nuk imponon një regjim të përgjithshëm të lokalizimit të të dhënave që i pengon kompanitë të transferojnë të dhëna të klientëve, përdoruesve ose të dhëna të tjera të lidhura me biznesin jashtë vendit.

Seksioni 5.

Mbrojtja e të Drejtave të Pronës

Prona të Paluajtshme

Individët dhe investitorët përballen me sfida të rëndësishme në mbrojtjen dhe zbatimin e të drejtave të pronësisë në Shqipëri. Pavarësisht përmirësimeve në sistemin e regjistrimit, gjendja e pamjaftueshme e të dhënave mbetet një rrezik për sigurinë e titujve të pronësisë dhe një kufizim për investimet. Sektori i pronave perceptohet nga publiku si një nga më të ekspozuarit ndaj korrupsionit. Procedurat e regjistrimit të pronave dhe marrja e titujve të pronësisë janë ende të vështira dhe të prirura ndaj korrupsionit të përhapur. Qeveria ka miratuar një platformë online për dorëzimin e aplikimeve për transaksione me pronat, por kjo nuk ka qenë e mjaftueshme për të zhdukur korrupsionin në këtë proces.

Për të përmirësuar procesin e menaxhimit të pronave, në vitin 2019, Shqipëria krijoi Agjencinë Shtetërore të Kadastrës (ASHK), e cila bashkoi agjenci të ndryshme përgjegjëse për regjistrimin, kompensimin dhe legalizimin e pronave. Sistemi i regjistrimit të pronave është përmirësuar falë ndihmës së donatorëve ndërkombëtarë, por procesi ka ecur ngadalë pasi Shqipëria ende nuk e ka përfunduar regjistrimin fillestar të titujve të pronësisë, veçanërisht në zonat bregdetare jugore me vlerë të lartë dhe zonat malore. Në vitin 2020, qeveria miratoi legjislacionin që synon të finalizojë proceset kalimtare për regjistrimin fillestar të të gjithë grupit të pronave të paluajtshme, legalizimin e ndërtesave të paligjshme dhe dixhitalizimin e plotë të dosjeve të pronave. Në qershor 2025, Agjencia Shtetërore e Kadastrës miratoi një plan veprimi që synon dixhitalizimin e plotë deri në dhjetor 2026 dhe përfundimin e të gjitha regjistrimeve të para të pronave të paluajtshme deri në dhjetor 2028.

Sipas raportit të progresit të BE-së për vitin 2025, 91 përqind e tokës është e regjistruar, por mbeten boshllëqe të konsiderueshme në dixhitalizim. Vetëm 43 përqind e titujve të pronësisë, 69 përqind e dokumenteve mbështetëse dhe 10 përqind e hartave kadastrale janë dixhitalizuar. Përveç kësaj, afërsisht 80 përqind e të dhënave të regjistruara më parë ende kërkojnë verifikim për të siguruar saktësinë. Qeveria po përpunon gjithashtu aplikimet për legalizimin e ndërtimeve të paligjshme, të cilat pritet të përfundojnë deri në fund të vitit 2028. Deri më sot, autoritetet kanë legalizuar 64 përqind të 400,000

aplikimeve, ndërsa kanë refuzuar 1 përqind. Shitja e pasurive të paluajtshme për të huajt nuk është e kufizuar, përveçse ata nuk mund të blejnë tokë bujqësore si individë, por mund të blejnë ose të marrin me qira vetëm pasi të krijojnë një kompani tregtare në Shqipëri. Qeveria synon të heqë këto kufizime në ligjin e ri të investimeve, i cili ka qenë në proces hartimi për disa vite, por edhe në kuadër të procesit të integrimit në BE.

Shqipëria është palë në Konventën mbi Interesat Ndërkombëtare në Pajisjet e Lëvizshme (Konventa e Kejptaunit) dhe në Protokollin mbi Çështjet Specifike për Pajisjet e Avionëve (Protokolli i Avionëve). Ambasada e SHBA-së në Tiranë nuk është kontaktuar për ndonjë mosmarrëveshje sipas Konventës së Kejptaunit.

Pronësia Intelektuale

Shqipëria ka forcuar kuadrin e saj ligjor nëpërmjet reformave të mëdha legjislative në vitin 2025. Vendi miratoi ligje të reja të pavarura mbi markat tregtare dhe patentat në korrik 2025, të dyja në përputhje me acquis të BE-së. Një projektligj i ri për të drejtën e autorit u hartua dhe është aktualisht në shqyrtim. Këto ligje janë në përputhje me Rregulloren e BE-së 2017/1001 dhe Direktivën 2004/48/KE, duke përfaqësuar një modernizim të rëndësishëm të strukturës ligjore të pronësisë intelektuale. Gjatë kësaj periudhe nuk u miratuan dispozita specifike për pronësinë intelektuale.

Pavarësisht përparimit në miratimin e legjislacionit dhe megjithëse Shqipëria nuk është përfshirë në Raportin Special 301 të Përfaqësuesit të Tregtisë së SHBA-së (USTR) ose Listën e Tregjeve të Famshme, shkelja dhe vjedhja e të drejtave të pronësisë intelektuale (PI) vazhdojnë për shkak të strukturave të dobëta ligjore dhe zbatimit të dobët. Mallrat e falsifikuara janë ende të pranishme në tregjet lokale dhe qendrat tregtare. Pirateria dixhitale mbetet një problem i rëndësishëm.

Organet zbatuese kanë paraqitur kohët e fundit qindra kërkesa për të bllokuar lidhjet audiovizuale të paligjshme në internet, transmetimet sportive dhe URL-të pirate. Inspektorati Shtetëror për Mbikëqyrjen e Tregut (SIMS) është përgjegjës për monitorimin e zbatimit të të drejtave të pronësisë intelektuale (PI). Në vitin 2025, divizioni i të drejtave të autorit i SIMS kreu 495 inspektime, duke rezultuar në 49 sanksione administrative. Divizioni i pronësisë industriale i SIMS kreu 251 inspektime, duke rezultuar në 372 sanksione administrative. Divizioni i të drejtave të autorit kreu 244 inspektime dhe lëshoi ​​12 sanksione administrative. SIMS vazhdoi të asgjësojë sasi të kufizuara të veshjeve dhe detergjentëve të falsifikuar gjatë vitit 2025.

Drejtoria e Doganave mbetet autoriteti kryesor për të mbrojtur të drejtat e pronësisë intelektuale në produktet e importuara dhe raporton mbi mallrat e falsifikuara që sekuestron dhe shkatërron çdo vit. Në vitin 2025, administrata doganore vazhdoi të pezullojë lëshimin e veshjeve dhe aksesorëve të dyshuar për shkelje të të drejtave të pronësisë intelektuale, duke ruajtur nivele zbatimi të ngjashme me ato të vitit 2024. Në rastet e mallrave të sekuestruara, mbajtësi i të drejtave duhet të ofrojë barrën e provës dhe për këtë arsye duhet së pari të inspektojë mallrat për të përcaktuar nëse ato po shkelin të drejtat e pronësisë intelektuale. Mbajtësi i të drejtave është gjithashtu përgjegjës për ruajtjen dhe shkatërrimin e mallrave të falsifikuara.

Ndërkohë që sanksionet administrative lëshohen rregullisht, ka një numër të kufizuar ndjekjesh penale për shkelje të të drejtave të pronësisë intelektuale në gjykata. Rregullatorët shpesh janë joefektivë në mbledhjen e gjobave dhe prokurorët rrallë ngrenë padi për vjedhje të të drejtave të pronësisë intelektuale. Gjithashtu, mungon trajnimi i specializuar për gjyqtarët dhe prokurorët në çështjet e pronësisë intelektuale, si një pengesë kryesore për zbatimin e besueshëm të të drejtave të pronësisë intelektuale në gjykata.

Në vitin 2025, çështjet e shkeljes së të drejtave të pronësisë intelektuale vazhduan të përpunoheshin në gjykatën e rrethit të Tiranës, gjykatat administrative dhe Gjykatën e Lartë, me vendime të kufizuara gjyqësore të ngjashme me vitin 2024. Drejtoria e të drejtave të autorit ndoqi çështje kundër bizneseve për shkelje të të drejtave të autorit audiovizuale, me disa dënime dhe gjoba të mbledhura, ndërsa të tjerat vazhduan përmes apelimeve. Në përgjithësi, zbatimi gjyqësor në vitin 2025 mbeti në përputhje me vitin 2024, i karakterizuar nga ndjekje penale të kufizuara dhe dënime të rralla sipas nenit 149 të Kodit Penal, duke reflektuar sfidat e vazhdueshme në zbatimin gjyqësor të të drejtave të pronësisë intelektuale, pavarësisht kornizave të forcuara ligjore dhe veprimeve aktive administrative.

Kompanitë amerikane duhet të konsultohen me një avokat me përvojë në fushën e të drejtave të pronësisë intelektuale dhe të shmangin rreziqet e mundshme duke krijuar marrëdhënie të forta tregtare dhe duke hartuar kontrata të forta.

Shqipëria është palë në:

Traktati i së Drejtës së Patentave për Organizatën Botërore të Pronësisë Intelektuale (OBPI)

Traktati i Bashkëpunimit për Patentat

Konventa e Bernës dhe

Konventa e Parisit

Shqipëria është gjithashtu anëtare e Organizatës Evropiane të Patentave.

Për informacione shtesë rreth ligjeve kombëtare dhe pikave të kontaktit në zyrat lokale të IPR-së, ju lutemi shihni profilet e vendeve të ËIPO-s .

Seksioni 6.

Sektori Financiar

Tregjet e Kapitalit dhe Investimet e Portofolit

Qeveria shqiptare ka miratuar politika për të promovuar rrjedhën e lirë të burimeve financiare dhe investimeve të huaja në Shqipëri. Një kuadër ligjor mbështet parimet e trajtimit të barabartë, mosdiskriminimit dhe mbrojtjes së investimeve të huaja. Investitorët e huaj kanë të drejtë të nxjerrin jashtë shtetit të gjitha fondet dhe kontributet e investimeve të tyre. Në përputhje me Nenin VIII të FMN-së, qeveria dhe Banka Qendrore nuk vendosin asnjë kufizim në pagesat dhe transfertat për transaksionet ndërkombëtare.

Pavarësisht tregut të cekët të këmbimit valutor të Shqipërisë, bankat gëzojnë likuiditet të mjaftueshëm për të mbështetur transaksione të mëdha. Investimet e portofolit vazhdojnë të jenë një sfidë sepse ato mbeten të kufizuara kryesisht në aksionet e kompanive, obligacionet qeveritare dhe të korporatave, si dhe pasuritë e paluajtshme, pasi tregu i aksioneve të Tiranës mbetet jofunksional.

Në vitet e fundit, ulja e vazhdueshme e kredive me probleme u ka lejuar bankave tregtare të lehtësojnë standardet e huadhënies dhe të rrisin huadhënien e përgjithshme. Kreditë me probleme (KP) ranë më tej në fund të vitit 2025 në 3.8 përqind, krahasuar me 4.17 përqind vitin e kaluar. Huadhëniet e përgjithshme kanë vazhduar të rriten dhe arritën afërsisht 10.7 miliardë dollarë në fund të vitit 2025, duke shënuar një rritje prej 13.4 përqind krahasuar me vitin 2024.

Tregu i kredisë mbetet konkurrues, veçanërisht pasi bankat lokale kërkojnë të zgjerojnë pjesën e tyre të tregut. Normat mesatare të interesit për kreditë e reja në monedhë vendase për sektorin privat arritën në 6.01 përqind në fund të vitit 2025, ndërsa normat për kreditë e reja në euro dhe dollarë amerikanë ishin pak më të ulëta, përkatësisht 4.95 përqind dhe 4.82 përqind. Bankat tregtare që operojnë në Shqipëri kanë përmirësuar cilësinë dhe sasinë e shërbimeve që ofrojnë, duke përfshirë një larmi të madhe instrumentesh krediti, linja tradicionale krediti dhe drafte bankare.

Gjatë vitit 2025, BSH-ja ruajti një qasje relativisht të qëndrueshme të politikës monetare, duke zbatuar një ulje modeste të fundit të normës së interesit në korrik dhe më pas duke e mbajtur të pandryshuar normën bazë të interesit në 2.5 përqind, nga 2.75 përqind në vitin 2024. BSH-ja e mbajti normën e saj bazë të interesit pothuajse të pandryshuar gjatë vitit 2025, ndërsa ekonomia tregoi një rritje të qëndrueshme prej rreth 3.7 përqind, inflacioni mbeti i ulët dhe i përmbajtur mirë në 2.3 përqind, dhe politikëbërësit vazhduan të vlerësonin pasiguritë dhe rreziqet e jashtme ekonomike.

Paraja dhe Sistemi Bankar

Në mungesë të një tregu efektiv të aksioneve, sektori bankar vendas mbetet kanali kryesor për financimin e bizneseve. Pavarësisht se është përballur me tronditje të shumta vendase dhe globale në vitet e fundit, sektori bankar ka mbetur elastik, likuid, fitimprurës dhe i kapitalizuar mirë. Mjaftueshmëria e kapitalit, në 20.36 përqind në dhjetor 2025, mbetet shumë mbi kërkesat e Bazelit dhe tregon asete të mjaftueshme për sektorin bankar. BSH, Banka Qendrore e vendit, është përgjegjëse për licencimin dhe mbikëqyrjen e sektorit bankar në Shqipëri. Sektori bankar është plotësisht në pronësi private dhe asetet e tij totale janë rritur vazhdimisht, duke arritur në 26 miliardë dollarë në fund të vitit 2025, kryesisht bazuar në kredi dhe investime në letra me vlerë.

Kishte 11 banka operative që nga dhjetori 2025, nga kulmi prej 16 në vitin 2016. Megjithatë, numri i bankave në veprim pritet të rritet me tre banka të tjera që njoftojnë plane në vitin 2025 për të hyrë në treg: Ziraat Bank në pronësi turke; JET Bank, banka e parë plotësisht dixhitale në vend; dhe banka shtetërore, Banka Shqiptare e Zhvillimit. Shkalla e pronësisë së huaj ka rënë ndjeshëm gjatë dekadës së fundit, me pjesën e aseteve në pronësi të bankave të huaja që ka rënë nga 90 përqind në vitin 2013 në 60.3 përqind në fund të vitit 2025, duke zvogëluar ndjeshmërinë e sistemit ndaj rreziqeve të përhapjes nga goditjet e jashtme.

Që nga dhjetori i vitit 2025, Banka Kombëtare Tregtare (BKT) në pronësi turke mbeti banka më e madhe me një pjesë tregu prej 24.1 përqind, e ndjekur nga Banka vendase Credins me 16.5 përqind dhe Banka Austriake Raiffeisen me 14.2 përqind. Banka Amerikane e Investimeve është e vetmja bankë private me aksionarë amerikanë dhe renditet e shtata me 7 përqind të totalit të aseteve të sektorit bankar.

Pas një reduktimi të pranisë bankare për shkak të konsolidimit të sektorit bankar, numri i degëve bankare u rrit në vitin 2025, duke arritur në 449 degë në fund të vitit krahasuar me 405 në fund të vitit të kaluar. Pavarësisht se tradicionalisht është një ekonomi e bazuar në para të gatshme, përdorimi i kartave dhe transaksioneve online është rritur ndjeshëm vitet e fundit. Tregu i kartave kontrollohet plotësisht nga Visa dhe Mastercard. Në fund të vitit 2025 kishte 1.576 milionë karta në qarkullim, 5.6 për qind më shumë se një vit më parë. Për më tepër, vëllimi i transaksioneve online dhe me karta arriti në 31 miliardë dollarë dhe 2.8 miliardë dollarë, përkatësisht, në fund të vitit, duke shënuar rritje prej 14.5 dhe 14.3 për qind krahasuar me vitin e kaluar.

Ligjërisht, nuk ka kufizime për të huajt që dëshirojnë të hapin llogari bankare pasi nuk kërkohet të vërtetojnë statusin e rezidencës, por në praktikë procedurat mund të jenë të rënda. Shtetasit amerikanë duhet të plotësojnë një formular që lejon zbulimin e të dhënave të tyre bankare në IRS, siç kërkohet sipas Aktit të Pajtueshmërisë Tatimore të Llogarive të Huaja të SHBA-së (FATCA). BSH raporton se bankat në Shqipëri nuk kanë humbur asnjë marrëdhënie bankare korrespondente në vitet e fundit. Megjithatë, disa banka me aksionarë shqiptarë vazhdojnë të kenë probleme me gjetjen e bankave korrespondente për shkak të vëllimit të tyre të vogël të biznesit. Në nëntor 2024, Shqipëria iu bashkua Zonës së Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), një iniciativë evropiane që mundëson pagesa elektronike ndërkufitare më të lira dhe më të shpejta në euro. Bankat dhe institucionet jobanka shqiptare nisën transaksionet e para ndërkufitare SEPA në tetor 2025.

Këmbimi Valutor dhe Remitancat

Këmbimi valutor

BSH-ja formulon, miraton dhe zbaton politikat e këmbimit valutor dhe mban një rol mbikëqyrës në aktivitetet e këmbimit valutor në përputhje me Ligjin për Bankën e Shqipërisë nr. 8269 dhe Ligjin për Bankat. Këmbimi valutor rregullohet nga Rregullorja nr. 70 e vitit 2009 për Aktivitetet e Këmbimit Valutor (Rregullorja e Valutës).

BSH-ja mban një regjim të kursit të këmbimit luhatës të lirë për monedhën vendase, lekun. Autoritetet shqiptare nuk përfshihen në arbitrazh valutor dhe as nuk e shohin atë si një instrument efikas për të arritur avantazh konkurrues. Ndërhyrjet në tregun e brendshëm të këmbimit rregullohen nga vendimi nr. 80 i BSH-së, i miratuar në dhjetor 2020. BSH-ja nuk ndërhyn për të manipuluar kursin e këmbimit, por vetëm për të rritur/ulur rezervat monetare, për të kundërshtuar paqëndrueshmërinë e tepërt në tregun e brendshëm të këmbimit dhe për të zbatuar objektivat e politikës monetare. Megjithatë, në vitin 2024, duke u përballur me një mbiçmim të qëndrueshëm të monedhës vendase kundrejt euros, BSH-ja rriti ndërhyrjet në tregun valutor me rreth 933 milionë euro (rreth 973 milionë dollarë) – 3.7 herë më shumë se në vitin 2023. Monedha vendase u forcua më tej kundrejt euros në vitin 2024 me 7.4 përqind. Në vitin 2025, për shkak të presionit të vazhdueshëm në rënie mbi kursin e këmbimit, BSH-ja ndërhyri në tregun vendas duke blerë 1.03 miliardë euro (rreth 1.17 miliardë dollarë), nga të cilat 729 milionë euro (rreth 829 milionë dollarë) kishin për qëllim parandalimin e mbiçmimit të mëtejshëm të monedhës vendase dhe pjesa tjetër përbëhej nga ndërhyrje të planifikuara. Gjatë vitit 2025, monedha vendase u mbiçmua me 2.4 përqind.

Valuta e huaj është lehtësisht e disponueshme në banka dhe në zyrat e këmbimit valutor. Njoftimi paraprak është i nevojshëm nëse këmbimi valutor është disa milionë dollarë ose më shumë – ligji nuk specifikon një shumë, por ofron faktorë për përcaktimin e pragut për shkëmbimet e mëdha – pasi tregu i këmbimit valutor në Shqipëri është i cekët, siç konfirmohet nga një raport i FMN-së në prill 2025, i cili pohoi se tregjet valutore të Shqipërisë kanë një xhiro vjetore prej 11 miliardë dollarësh. Rezervat valutore të Bankës së Shqipërisë arritën në 8.26 miliardë dollarë në fund të vitit 2025.

Politikat e Remitancave

Ligji Bankar nuk vendos kufizime në blerjen, shitjen, mbajtjen ose transferimin e valutës së huaj. Megjithatë, ligji vendas autorizon BSH-në të kufizojë përkohësisht blerjen, shitjen, mbajtjen ose transferimin e valutës së huaj për të ruajtur kursin e këmbimit valutor ose rezervat zyrtare. Në praktikë, BSH-ja rrallë përdor masa të tilla.

Ligji për Investimet e Huaja garanton të drejtën për të transferuar dhe riatdhesuar fondet e lidhura me një investim në Shqipëri në një monedhë të përdorshme lirisht me një kurs kliringu të tregut. Vetëm subjektet e licencuara (bankat) mund të kryejnë transferta valutore. Periudhat e pritjes varen nga procedurat e zyrës të miratuara nga bankat. Qytetarët shqiptarë dhe të huaj që hyjnë ose dalin nga vendi duhet të deklarojnë pasuritë mbi 1,000,000 lekë (rreth 11,000 dollarë) në monedhë të fortë dhe/ose sende të çmuara. Mosdeklarimi i pasurive të tilla konsiderohet vepër penale, e dënueshme me konfiskim të pasurive dhe deri në dy vjet burgim.

Edhe pse Rregullorja e Këmbimit Valutor (FX) e vitit 2009 (Vendimi Nr. 70 mbi Transaksionet e Këmbimit Valutor) parashikon që rezidentët dhe jorezidentët mund të transferojnë kapital brenda dhe në Shqipëri pa kufizim, transferimet e kapitalit jashtë Shqipërisë i nënshtrohen

kërkesave të caktuara për dokumentacion. Personat duhet të paraqesin një kërkesë që tregon qëllimin e transferimit të kapitalit, një certifikatë regjistrimi nga Qendra Kombëtare e Biznesit (QKB) dhe një deklaratë në lidhje me burimin e fondeve. Periudha e pritjes për transferimin zakonisht është deri në 60 ditë.

Shqipëria është anëtare e MONEYVAL, një organ rajonal i stilit të Task Forcës për Veprim Financiar. Në tetor 2023, FATF e hoqi Shqipërinë nga kategoria e juridiksioneve nën monitorim të shtuar, e njohur edhe si lista gri për pastrimin e parave, pasi ishte pjesë e listës për tre vjet. Raporti i Strategjisë Ndërkombëtare të Kontrollit të Narkotikëve (INCSR) Vëllimi II i vitit 2025, i cili trajton çështjet e pastrimit të parave të lidhura me narkotikët, e mbajti Shqipërinë në kategorinë “Juridiksionet Kryesore të Pastrimit të Parave” të vitit 2024 pas përfshirjes së saj për herë të parë në vitin 2017. Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara kanë një partneritet të ngushtë për zbatimin e ligjit, por nuk kanë një Traktat dypalësh për Ndihmë të Ndërsjellë Ligjore (MLAT). Megjithatë, bashkëpunimi është i mundur përmes konventave shumëpalëshe.

Fondet e Pasurisë Sovrane

Shqipëria nuk ka një fond sovran pasurie, por në tetor 2019 Parlamenti i Shqipërisë themeloi Korporatën Shqiptare të Investimeve (KSHI) , me objektivin e rigjallërimit dhe monetizimit të aseteve të sektorit publik të nën-shfrytëzuara dhe nxitjes së zhvillimit ekonomik. KSHI identifikon dhe ripërdor pronat shtetërore për investime produktive, zhvillon dhe mbikëqyr projekte investimi dhe investon në të gjithë sektorët duke mobilizuar kapital shtetëror, privat vendas dhe të huaj.

Seksioni 7.

Ndërmarrjet Shtetërore

Ndërmarrjet shtetërore (NSH) në Shqipëri janë persona juridikë që janë ose tërësisht në pronësi të shtetit ose të kontrolluar nga shteti, që veprojnë si shoqëri tregtare. Ato përputhen me Ligjin për Sipërmarrësit dhe Shoqëritë Tregtare dhe Ligjin për Transformimin e Ndërmarrjeve Shtetërore në Shoqëri Tregtare, duke siguruar trajtim të barabartë me kompanitë private në të njëjtin sektor. NSH-të duhet të regjistrohen në Qendrën e Regjistrimit të Biznesit dhe pasqyrat e tyre financiare janë të aksesueshme publikisht në faqen e internetit të QKB-së.Qeveria shqiptare kërkon raporte vjetore dhe auditime të pavarura për ndërmarrjet shtetërore. Ato i përmbahen të njëjtave nivele tatimore, procedurave, kontabilitetit vendas dhe standardeve ndërkombëtare të raportimit financiar si kompanitë e tjera tregtare dhe i nënshtrohen rregulloreve të prokurimit publik dhe auditimeve nga Kontrolli i Lartë i Shtetit.

Operacionet e ndërmarrjeve shtetërore rregullohen nga Ligji për Sipërmarrësit dhe Shoqëritë Tregtare, Ligji për Ndërmarrjet Shtetërore dhe Ligji për Transformimin e Ndërmarrjeve Shtetërore në Shoqëri Tregtare. Ministritë përkatëse përfaqësojnë shtetin si pronar të ndërmarrjeve shtetërore. Ndërsa nuk janë të detyruara ligjërisht të ndjekin udhëzimet e OECD-së, parimet themelore të qeverisjes korporative në legjislacionin përkatës në përgjithësi përputhen me standardet e OECD-së. Struktura e qeverisjes korporative të ndërmarrjeve shtetërore përfshin një Bord Mbikëqyrës që përbëhet nga tre deri në nëntë anëtarë që nuk janë të punësuar nga NSH-ja.

Dy të tretat e anëtarëve të bordit emërohen nga Ministria e Financave dhe një e treta nga ministria përkatëse e linjës, njësia e qeverisjes vendore ose institucioni. Bordi Mbikëqyrës emëron dhe shkarkon Drejtorin e Përgjithshëm (Administratorin) me një votim prej dy të tretash.

Megjithatë, në praktikë, autoriteti për të emëruar dhe shkarkuar Drejtorin Ekzekutiv i takon ministrisë aksionare dhe jo bordit të drejtorëve, duke kufizuar aftësinë e bordit për të monitoruar vendimet e menaxhimit. Sipas Raportit të OECD-së mbi Konkurrueshmërinë e Ballkanit Perëndimor 2024, përpjekjet për të krijuar borde të pavarura dhe profesionale të NSH-ve janë të kufizuara, dhe vendet e lira në borde zakonisht nuk janë as konkurruese dhe as të hapura për publikun, gjë që rrit rrezikun e ndërhyrjeve politike.

Shqipëria nuk publikon një listë të kompanive që janë tërësisht në pronësi të qeverisë dhe si të tilla, është e vështirë të vlerësohen asetet e përgjithshme, të ardhurat neto ose numri i përgjithshëm i punonjësve. Megjithatë, sipas Raportit të OECD-së mbi Konkurrueshmërinë e Ballkanit Perëndimor 2024, Shqipëria kishte 76 kompani në pronësi të plotë ose me shumicë shtetërore, ku shumica e këtyre kompanive operonin në sektorët e energjisë elektrike, naftës dhe gazit, hekurudhave, shërbimeve postare, porteve, kontrollit të trafikut ajror dhe furnizimit me ujë. Numri i kompanive në të cilat qeveria ka një pjesëmarrje në pakicë është dukshëm më i lartë.

Gjatë viteve të fundit, qeveria ka nisur nisma të shumta ligjore për të krijuar ndërmarrje shtetërore me pronësi të plotë ose të pjesshme shtetërore në sektorë të shumtë, duke përfshirë:

Mbrojtje

Qeverisja elektronike

Bankare

Prokurimi dhe

Tregtia e energjisë elektrike

Kompanitë më të shquara të themeluara në dekadën e fundit përfshijnë:

Korporata Shqiptare e Investimeve

AlbGaz

Air Albania dhe

Garda Ilire

Gjatë viteve 2024-2025, qeveria krijoi dy ndërmarrje të reja shoqërore:

KAYO, e cila merret me prodhimin dhe tregtimin e armëve dhe teknologjisë ushtarake, dhe

Operatori i Prokurimeve të Përqendruara, i cili menaxhon prokurimin qeveritar.

Qeveria gjithashtu prezantoi ndryshime ligjore që mundësojnë krijimin e Operatorit të Energjisë së Rinovueshme (OER), një entitet shtetëror që do të lehtësojë transaksionet e energjisë së rinovueshme në tregun komercial dhe do të shërbejë si një blerës qendror shtetëror dhe menaxher tregu. Përveç kësaj, qeveria miratoi ndryshime ligjore në ligjin për Agjencinë Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit, duke lejuar krijimin e një shoqërie aksionare me të paktën 51 përqind pronësi shtetërore. Kjo kompani do të mbikëqyrë zhvillimin, administrimin dhe mirëmbajtjen e sistemeve të qeverisjes elektronike. Në vitin 2025, qeveria miratoi legjislacionin e ri që mundësoi krijimin e Bankës Shqiptare të Zhvillimit në pronësi të shtetit, e cila u regjistrua në dhjetor 2025.

Programi i Privatizimit

Procesi i privatizimit në Shqipëri është pothuajse i përfunduar, me vetëm disa subjekte të mëdha të mbetura. Privatizimet e mundshme në të ardhmen përfshijnë:

OSHEE, shpërndarësi shtetëror i energjisë elektrike, dhe

Kompania shtetërore e naftës Albpetrol

Sektorë të tjerë mund të paraqesin gjithashtu mundësi privatizimi në të ardhmen. Procesi i tenderimit për privatizime është publik dhe informacioni përkatës publikohet nga Agjencia e Prokurimit Publik . Investitorët e huaj mund të marrin pjesë në programin e privatizimit. Agjencia nuk ka publikuar afate kohore për privatizimet e ardhshme. Në vend të kësaj, qeveria ka miratuar gjithnjë e më shumë Partneritetet Publiko-Private (PPP) si një model për dhënien e shërbimeve publike operatorëve privatë. Agjencia e Prokurimit Publik publikon proceset e tenderimit për këto mundësi dhe investitorët e huaj kanë të drejta të barabarta për të marrë pjesë së bashku me investitorët vendas.

Seksioni 8.

Korrupsioni

Shqipëria ka një kuadër ligjor që synon të ofrojë bazën për të luftuar korrupsionin dhe për të parandaluar konfliktin e interesit të zyrtarëve publikë dhe politikanëve, përfshirë anëtarët e familjeve të tyre. Megjithatë, korrupsioni vazhdon të minojë sundimin e ligjit, të rrezikojë zhvillimin ekonomik dhe ta pengojë Shqipërinë të arrijë potencialin e saj të plotë. Investitorët e huaj përmendin korrupsionin, krimin e organizuar dhe çështjet e lidhura me të si disa nga problemet më të mëdha që pengojnë mjedisin e biznesit në Shqipëri, duke përfshirë:

Korrupsioni në gjyqësor, qeveri, prokurim publik dhe media

Mungesa e transparencës

Mungesa e konkurrencës

Pastrimi i parave

Ndikimi i krimit të organizuar

Një ekonomi e madhe informale dhe

Zbatimi i dobët i kontratave

Një bashkëpunim i përmirësuar midis agjencive qeveritare është i nevojshëm për të çuar përpara luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar dhe për të trajtuar kulturën e përhapur të pandëshkueshmërisë. Progresi i mëtejshëm nga strukturat e specializuara kundër korrupsionit dhe një rekord i vazhdueshëm dënimesh për

korrupsion të nivelit të lartë do të nxisnin investimet e huaja dhe vendase dhe do t’i mundësonin Shqipërisë të konkurronte më me sukses në ekonominë globale.

Miratimi i ndryshimeve kushtetuese në korrik 2016 për të reformuar sistemin gjyqësor ishte një hap i madh përpara. Kjo reformë, pasi të zbatohet plotësisht, pritet ta pozicionojë vendin si një destinacion më tërheqës për investitorët ndërkombëtarë. Reformat e drejtësisë penale të mbështetura nga SHBA-të dhe BE-ja janë ndër zhvillimet më të rëndësishme në Shqipëri që nga fundi i komunizmit, dhe gati një e treta e kushtetutës u rishkrua si pjesë e kësaj përpjekjeje. Procesi i verifikimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve, një pjesë integrale e reformës në drejtësi, u përfundua në vitin 2024, me çështjet e fundit të apelimit që përfunduan në vitin 2026.

Më shumë se gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve që i janë nënshtruar verifikimit janë shkarkuar për pasuri të pashpjegueshme, ose lidhje me krimin e organizuar, ose kanë dhënë dorëheqjen për të shmangur verifikimin. Prokuroria Speciale (SPO) dhe Byroja Kombëtare e Hetimit (NBI) e SPAK-ut, të krijuara në kuadër të reformës gjyqësore, po bëjnë përparim në hetimin, ndjekjen penale dhe dënimin e atyre që janë përfshirë në korrupsion dhe krim të organizuar, duke përfshirë zyrtarë të lartë aktualë ose të mëparshëm dhe bosë kriminalë. SPAK ka filluar hetime për disa raste të profilit të lartë, duke urdhëruar arrestime dhe duke siguruar dënime të zyrtarëve publikë dhe figurave të krimit të organizuar.

Shqipëria ka bërë përparim në fushën e konfiskimit të pasurive, duke krijuar, me ndihmë ndërkombëtare, një Agjenci për Administrimin e Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara dhe një Zyrë për Rikuperimin e Pasurive, duke rritur hetimet paralele të pasurisë në çështjet penale dhe duke përdorur të ardhurat nga krimi për të përmbushur nevojat e shtetit. Qeveria shqiptare ka ratifikuar disa traktate dhe konventa ndërkombëtare që lidhen me korrupsionin dhe është anëtare e organizatave dhe programeve kryesore ndërkombëtare që merren me korrupsionin dhe krimin e organizuar, duke përfshirë:

Konventa e së Drejtës Civile mbi Korrupsionin (Këshilli i Evropës)

Konventa e së Drejtës Penale mbi Korrupsionin (Këshilli i Evropës)

Protokolli Shtesë i Konventës së së Drejtës Penale mbi Korrupsionin (Këshilli i Evropës) dhe

Konventa e Kombeve të Bashkuara kundër Korrupsionit (UNCAC)

Shqipëria ka ratifikuar disa konventa kyçe në fushën më të gjerë të krimit ekonomik, duke përfshirë Konventën për Pastrimin, Kontrollin, Sekuestrimin dhe Konfiskimin e të Ardhurave nga Krimi (2001) dhe Konventën për Krimin Kibernetik (2002). Shqipëria ka qenë anëtare e Grupit të Shteteve kundër Korrupsionit (GRECO) që nga ratifikimi i Konventës së së Drejtës Penale për Korrupsionin në vitin 2001 dhe është anëtare e Iniciativës Kundër Korrupsionit të Paktit të Stabilitetit (SPAI). Shqipëria miratoi legjislacionin për mbrojtjen e denoncuesve.

Seksioni 9.

Mjedisi Politik dhe i Sigurisë

Dhuna politike është e rrallë dhe mjedisi i sigurisë është i qëndrueshëm. Zgjedhjet kombëtare të majit 2025 ishin paqësore. Shqipëria në përgjithësi ka inkurajuar stabilitetin në rajon dhe mban marrëdhënie miqësore me vendet fqinje.

Seksioni 10.

Politikat dhe Praktikat e Punës

Sipas të dhënave zyrtare, forca punëtore e Shqipërisë u vlerësua në 1.28 milion njerëz në vitin 2025, me afërsisht 1.17 milion të punësuar. Popullsia joaktive midis moshës 15-64 vjeç në fund të vitit 2025 ishte 726,510. Shkalla e vetëpunësimit midis këtyre punonjësve në fund të vitit 2025 ishte 31 përqind. Shkalla zyrtare e papunësisë e vlerësuar ishte 8.3 përqind në fund të vitit 2025 krahasuar me 8.8 përqind një vit më parë. Papunësia e të rinjve në fund të vitit 2025 ra në 14.2 përqind nga 19.1 përqind në vitin 2024, pjesërisht për shkak të emigrimit të lartë të të rinjve, i cili mbetet një sfidë kryesore për tregun shqiptar të punës.

Sektorët e shërbimeve dhe bujqësisë kanë pjesën më të lartë të të punësuarve, me përkatësisht 42.8 përqind dhe 36.7 përqind të punësimit total. Sipas Institutit Publik të Statistikave (INSTAT), pjesa e punësimit informal në sektorin jo-bujqësor është 24.7 përqind në vitin 2024. Organizatat ndërkombëtare e vlerësojnë informalitetin në mes 30 dhe 35 përqind të PBB-së. Sektorët më të ekspozuar ndaj informalitetit janë bujqësia, tregtia me shumicë dhe pakicë dhe ndërtimi.

Institucionet që mbikëqyrin tregun e punës përfshijnë:

Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit

Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale

Shërbimi Kombëtar i Punësimit

Inspektorati Shtetëror i Punës dhe

Entet private, siç janë agjencitë e punësimit dhe qendrat e formimit profesional

Shqipëria ka miratuar rregullore për të monitoruar abuzimet në punë, por zbatimi i tyre mbetet i dobët.

Migrimi i fuqisë punëtore jashtë vendit mbetet një problem i vazhdueshëm që ndikon në tregun e punës në Shqipëri. Sipas një raporti të vitit 2024 nga Organizata Ndërkombëtare për Migracionin (IOM), Shqipëria ka vuajtur nga emigracion masiv. Vlerësohet se rreth 40 përqind e fuqisë punëtore të Shqipërisë punon jashtë vendit, duke kontribuar në ikjen e trurit dhe duke ushtruar presion mbi industritë dhe ekonomitë lokale që humbasin punëtorë. Raporti citon faktorët që kontribuojnë në emigracion, të tillë si:

Shkalla e lartë e varfërisë

Hendeku i pagave midis Shqipërisë dhe vendeve të tjera në rajon dhe

Korrupsion dhe klientelizëm i konsiderueshëm

Gjetja e stafit të kualifikuar vendas është bërë shqetësimi kryesor për anëtarët e Dhomës Amerikane të Tregtisë në vitet e fundit.

Mungesa e fuqisë punëtore, veçanërisht në industrinë e turizmit, i ka detyruar kompanitë lokale të sjellin punëtorë nga Azia Juglindore. Numri i punëtorëve të huaj mbetet relativisht i ulët, por po rritet me shpejtësi. Në fund të vitit 2024, kishte 11,908 të huaj me leje pune, pothuajse 10 për qind më shumë se një vit më parë.

Kodi i Punës përcakton procedurat për ndërprerjen e kontratave të punës dhe bën dallimin midis pushimeve nga puna dhe pushimit nga puna, duke ofruar zgjidhje specifike për secilin. Përfitimet e papunësisë janë në dispozicion të punonjësve të siguruar me të paktën një vit kontribute të paguara dhe paguhen deri në 12 muaj. Kodi i Punës u ndryshua në vitin 2024 për të rritur lejen e paguar nga katër javë për vit kalendarik në 22 ditë pune dhe për të hequr kushtin për të marrë një javë si leje minimale.

Zonat ekonomike speciale të Shqipërisë (TEDA) ofrojnë stimuj të ndryshëm për punën, duke përfshirë rritjen e zbritjes për pagat dhe kostot sociale dhe zbritje të dyfishtë për kostot e trajnimit dhe kërkim-zhvillimit. Marrëveshjet kolektive janë të zakonshme në Shqipëri, por zbatohen dobët.

Në Shqipëri, nuk ka juridiksion të veçantë për mosmarrëveshjet e punës, por ato paraqiten para gjykatave të zakonshme, tashmë të mbingarkuara, së bashku me mosmarrëveshje të tjera civile. Gjyqet e punës shpesh zgjasin disa vite, duke vonuar ndjeshëm aksesin në drejtësi.

Nga Gazeta Sot