2 Mars 2026

Kur thatësira godet, pyjet tropikale të Panamasë përdorin një lloj “strategjie shpëtimi” për t’u përshtatur me mungesën e ujit: pemët i çojnë rrënjët e tyre më thellë në tokë. Kjo është gjetja kryesore e një studimi të ri, megjithëse shkencëtarët paralajmërojnë se kjo mund të mos mjaftojë për t’i mbrojtur ato nga pasojat afatgjata të ndryshimeve klimatike.

Pyjet tropikale strehojnë më shumë se gjysmën e biodiversitetit tokësor të botës dhe ruajnë sasi të mëdha karboni, veçanërisht në rrënjët nën tokë. Megjithatë, rritja e temperaturave dhe thatësirat ekstreme të shkaktuara nga ndryshimet klimatike po i vënë këto ekosisteme nën presion të madh.

Studimi, i botuar më 21 nëntor në revistën New Phytologist, është pjesë e eksperimentit PARCHED (Panama Rainforest Changes with Experimental Drying). Shkencëtarët krijuan 32 parcela studimi në katër pyje tropikale të ndryshme në Panama, secili me karakteristika të veçanta si llojet e pemëve, përmbajtja e lëndëve ushqyese në tokë dhe sasia e reshjeve.

Për të simuluar thatësirën, studiuesit ndërtuan struktura transparente mbi parcelat që bllokonin 50% deri në 70% të reshjeve. Gjithashtu, hapën kanale rreth parcelave për të penguar rrënjët të merrnin ujë nga jashtë. Rrënjët u studiuan përmes mostrave të tokës, kurtheve për rrënjë dhe kamerave të vogla të vendosura nën tokë.

Në të katër pyjet, rezultatet ishin të ngjashme: thatësira e vazhdueshme uli ndjeshëm numrin e rrënjëve të imëta pranë sipërfaqes, duke kufizuar marrjen e ujit dhe lëndëve ushqyese. Megjithatë, pemët e kompensuan këtë humbje duke rritur rrënjë më të thella për të gjetur lagështi.

Sipas studiuesve, kjo rritje e rrënjëve të thella nuk e zëvendëson plotësisht humbjen e karbonit apo biomasës, por ndihmon pemët të ruajnë funksionet e tyre jetësore. Në të njëjtën kohë, rrënjët e mbetura në sipërfaqe u lidhën më shumë me kërpudha mikorizore, të cilat ndihmojnë në përthithjen e ujit dhe lëndëve ushqyese.

Shkencëtarët paralajmërojnë se kjo është vetëm një zgjidhje e përkohshme. Ende nuk dihet nëse pyjet tropikale mund t’i mbajnë këto përshtatje për shumë vite apo nëse disa specie do të zhduken për shkak të thatësirave gjithnjë e më të forta