2 Nëntor 2026

Tingëllon si një ide që mund ta ketë një fëmijë: A po bëhet shumë vapë në Tokë? Pse të mos dërgojmë një ombrellë gjigante në hapësirë ​​për të na bërë hije?

Në fakt, kjo ide nuk u propozua nga një fëmijë, por nga personi më i pasur në botë: Elon Musk. Ai shkruan në X se satelitë të tillë mund ta zgjidhin problemin e ngrohjes globale për një miliard vjet të mirë. “Ja se si do të bëhet”, pohon ai.

Përveç faktit të lavdërueshëm që Musk me sa duket e pranon ndryshimin e klimës si problem, ideja duket mjaft e pabesueshme. Kjo përputhet në mënyrë të përkryer me plane të tjera hapësinore, po aq fantastike dhe të largëta të pronarit të kompanisë hapësinore më të rëndësishme në botë.

Dy milionë kilometra

Revista shkencore Nature raporton tani se një organizatë jofitimprurëse e quajtur Planetary Sunshade Institute nga Kalifornia e ka analizuar konceptin në më shumë detaje. Projekti u financua nga Agjencia e Kërkimit dhe Shpikjes së Avancuar në Mbretërinë e Bashkuar (ARIA), e cila paguan për kërkime me rrezik të lartë dhe ka një program financimi të dedikuar për gjeoinxhinierinë. Raporti u botua së fundmi dhe sugjeron që projekti duket i realizueshëm, të paktën pjesërisht.

Qëllimi është ftohja e planetit me një gradë Celsius. Po merren në konsideratë disa teknologji: Nga njëra anë, një tufë satelitësh, të njohur si heligyros, mund të formojnë një tendë dielli; nga ana tjetër, një re pluhuri në hapësirë ​​mund të bllokojë rrezet e diellit. Distanca optimale në të dyja rastet do të ishte afërsisht 2.36 milionë kilometra.

Kjo matje e saktë rrjedh nga ideja e vendosjes së mburojës nga dielli në të ashtuquajturën pika 1 e Lagranzhit. Pikat e Lagranzhit janë pozicione pa forcë në fushën gravitacionale të Tokës dhe Diellit, dhe shpesh përdoren si vendndodhje për teleskopët hapësinorë. Ndërsa, për shembull, Teleskopi Webb ndodhet në pikën 2 të Lagranzhit, e cila shtrihet në anën e errët të Tokës, një mburojë nga dielli duhet të vendoset midis Tokës dhe Diellit. Pika 1 e Lagranzhit, e vendosur atje, është vetëm 1.5 milion kilometra larg Tokës. Dallimi shpjegohet me presionin e rrezatimit diellor mbi objektet në hapësirë: për të parandaluar që ky presion t’i shtyjë satelitët drejt Tokës, ata duhet të jenë më afër Diellit, ku tërheqja e tij gravitacionale balancon presionin.

Tufë satelitësh

Satelitët e nevojshëm për një zgjidhje pa pluhur do të ishin ndryshe nga çdo gjë që njerëzit kanë lëshuar ndonjëherë në hapësirë. Koncepti parashikon orbita reflektuese dhjetë kilometra të gjata të varura nga kabllot rreth një pike qendrore, duke formuar një unazë mbrojtëse. Përafërsisht 5,000 satelitë të tillë do të ishin të aftë të bllokonin një përqind të dritës së diellit që arrinte në Tokë.

Përpjekja e kërkuar për një operacion të tillë do të ishte e jashtëzakonshme: rreth 70 milionë ton material do të duhej të ngrihej në hapësirë. Kjo është 1,500 herë më shumë se e gjithë masa që njerëzit kanë sjellë në hapësirë ​​deri më tani.

Asnjë teknologji e re

Teknologjia e re nuk është e nevojshme, theksojnë autorët e raportit. Projekti mund të zbatohet duke përdorur teknologjinë aktuale brenda 20 deri në 40 vjetësh. Pasiguria më e madhe qëndron në faktin se, sipas planit hipotetik, disa komponentë do të duhej të prodhoheshin në hënë duke përdorur burimet e disponueshme atje. Kjo kryesisht ka të bëjë me panelet reflektuese, të cilat do të përbëheshin nga alumini i veshur me titan. Alumini do të duhej të merrej nga hëna.

“Supozimi më i rëndësishëm ka të bëjë me disponueshmërinë në kohë të një baze industriale në Hënë”, pranojnë autorët e raportit. Sipas vlerësimeve optimiste, ky sistem duhet të jetë i disponueshëm brenda 10 deri në 20 vjetësh. Ndërtimi i një vizori diellor në vetvete do të zgjasë edhe 10 deri në 20 vjet të tjera. “Duke pasur parasysh pasiguritë e shumta, ne përmbahemi nga dhënia e vlerësimeve të kostos për këtë projekt”, vazhdon raporti.

Re pluhuri e kontrollueshme

Skenari i një reje pluhuri mbrojtëse është edhe më futuristik sesa qasja e bazuar në satelit. Një re e tillë, në fund të fundit, do të duhej të ishte e lëvizshme. Teknologjia inxhinierike për kontrollin e një reje të tillë është ende në hapat e saj të parë, thuhet në raport. Një avantazh tërheqës është perspektiva e transportimit të 600 herë më pak masë në hapësirë.

Chantal Cappelletti, një inxhiniere hapësinore në Universitetin e Nottinghamit, thekson për revistën Nature se kostoja gjithnjë në rënie e fluturimeve hapësinore po i bën projekte të tilla më realiste. Ndërsa raporti nuk spekulon mbi koston e misionit, Cappelletti përmend të paktën disa dhjetëra triliona dollarë. “Nuk është asgjë për të cilën jemi të paaftë. Thjesht duhen shumë fluturime hapësinore”, thotë studiuesja. Raporti vlerëson koston e kërkimeve të mëtejshme mbi konceptin gjatë pesë viteve të ardhshme në 30 milionë dollarë.

Morfinë në vend të një kure

Përveç pasigurive në lidhje me fizibilitetin e fabrikave të ardhshme në hënë, shumë pyetje të tjera të hapura rrethojnë ftohjen teknologjike të Tokës në përgjithësi. Studimet e gjeoinxhinierisë përmes çlirimit të dioksidit të squfurit në atmosferë kanë treguar, për shembull, se tropikët do të ftoheshin më ndjeshëm sesa gjerësitë më të larta gjeografike. Lagështia dhe modelet e reshjeve do të ndryshonin, musonet do të dobësoheshin dhe zonat e thata dhe të lagështa do të zhvendoseshin.

Disa vjet më parë, Komisioni i BE-së arriti në përfundimin në një raport se gjeoinxhinieria për të bllokuar diellin përbënte një “rrezik të papranueshëm për njerëzit dhe mjedisin” .

Të paktën ekziston një alternativë që është shumë më praktike sesa planet e Musk. “E vetmja metodë që lufton me siguri krizën klimatike është dekarbonizimi”, tha së fundmi Carl-Friedrich Schleussner i Institutit Ndërkombëtar për Analizën e Sistemeve të Aplikuara (IIASA) në Laxenburg pranë Vjenës. Në asnjë rrethanë nuk duhet të mbështetemi në gjëra të tilla dhe të neglizhojmë reduktimin e emetimeve të gazrave serrë.

Blaž Gasparini nga Universiteti i Vjenës e përshkroi gjeoinxhinierinë sipas STANDARD-it si “morfinë, jo kurë”. Dekarbonizimi po bëhet gjithnjë e më realist nga një perspektivë teknologjike, falë zgjerimit të vazhdueshëm të prodhimit të energjisë së rinovueshme – tërësisht pa fabrika në hënë./ Standard.