19 Tetor 2026

Nga Andreas Ernst, NEUE ZUERCHER ZEITUNG

Protestat studentore në kryeqytetin shqiptar, Tiranë, u përshkallëzuan sërish gjatë natës mes së shtunës dhe së dielës. Demonstratat nisën të martën dhe gjatë javës nxorën në rrugë dhjetëra mijëra njerëz, kryesisht të rinj. Të shtunën, numri i protestuesve ishte dukshëm më i vogël, por protesta u shoqërua me dhunë edhe më të madhe.

Tubimet nisën në mënyrë paqësore, me djegien simbolike të një valixheje udhëtimi në oborrin e Ministrisë së Arsimit. Përmes këtij veprimi, studentët tërhoqën vëmendjen te papunësia e lartë mes të rinjve, në nivelin 20 për qind, e cila i detyron shumë të rinj të arsimuar të emigrojnë. Që nga fundi i komunizmit, Shqipëria ka humbur një të pestën e popullsisë për shkak të emigrimit dhe rënies së lindshmërisë.

Të rinjtë, mes të cilëve thuhet se ka edhe huliganë futbolli të mësuar me përleshje, sulmuan me kokteje Molotov ndërtesa qeveritare në qendër të qytetit dhe u vunë flakën disa prej tyre. Edhe në ditët e mëparshme ishin shkatërruar dyqane dhe ishin djegur degë bankash.

Policia u përgjigj me gaz lotsjellës dhe plumba gome, duke ndërhyrë ashpër ndaj të rinjve. Që nga fillimi i trazirave, rreth 200 persona janë plagosur, dy të tretat e tyre efektivë policie.

Megjithatë, kushtet në universitete dhe tarifat e larta të studimit janë vetëm shkëndija që ndezi zemërimin e të rinjve. Shkaqet e frustrimit janë shumë më të thella. Shumë të diplomuar mbeten të papunë ose përpiqen të mbijetojnë me punë sezonale me paga të ulëta në sektorin e turizmit.

Gjatë verës, një hotelier në Ksamil, në bregdetin jugor të Shqipërisë, tha se vetëm ata që kanë lidhje me një sipërmarrës ose me zyrtarë të partisë në pushtet mund të shpresojnë të sigurojnë një vend pune të përhershëm. Sipas tij, është gjithashtu partia qeverisëse, Partia Socialiste e kryeministrit Edi Rama, ajo që vendos se kush merr leje për ndërtimin e një hoteli. Vendet më të favorshme tashmë janë zënë.

Nga ana tjetër, shumë sipërmarrës nuk arrijnë të gjejnë punonjës të kualifikuar dhe ankohen se shkollat e mesme nuk ofrojnë arsimim praktik. Në Shqipëri nuk ekziston sistemi i formimit profesional përmes praktikës së punës, njësoj si në vendet fqinje. Shumë të rinj shqiptarë vazhdojnë të jetojnë me prindërit edhe pas përfundimit të studimeve, e shtyjnë krijimin e familjes ose largohen jashtë vendit.

Rama paralajmëron për organizatorë të huaj

Zemërimi i të rinjve nuk drejtohet aq shumë kundër shkollave të tyre, sa kundër “sistemit”, qeverisë dhe kreut të saj të fuqishëm, Edi Rama. 62-vjeçari ishte kryetar i Bashkisë së Tiranës pas vitit 2000. Jashtë vendit ai u vlerësua si një jokonformist dhe është personi kryesor përgjegjës për siluetën mbresëlënëse të ndërtesave në qendër të qytetit. Sipas burimeve brenda sektorit, kontratat e ndërtimit ai ua jepte drejtpërdrejt arkitektëve të njohur ndërkombëtarë, sipas gjykimit të vet.

Rama është kryeministër i vendit prej 13 vjetësh. Pas pandemisë, ekonomia u zhvillua mjaft mirë, por kjo i detyrohet pothuajse tërësisht turizmit dhe bumit të ndërtimit që lidhet me të. Të rinjtë me arsim universitar përfitojnë relativisht pak nga ky zhvillim.

Rama e ka hedhur poshtë kërkesën e protestuesve për dorëheqjen e tij. Shteti nuk do të kapitullojë përballë gurëve dhe koktejeve Molotov, deklaroi ai. Sipas kryeministrit, pas demonstruesve qëndrojnë organizatorë të huaj, të cilët duan të pengojnë integrimin e vendit në Bashkimin Evropian. Megjithatë, nuk ka prova që e mbështesin këtë pretendim.

Protestat studentore përbëjnë problem për Ramën sidomos sepse ato mund të bashkohen me një lëvizje qytetare të quajtur “Revolucioni i Flamingove”. Kjo lëvizje po i shkakton vështirësi që nga maji i këtij viti. Në atë kohë u bë e ditur se përballë ishullit Sazan, në bregdetin e Adriatikut, ishte planifikuar ndërtimi i një resorti luksoz me vlerë katër miliardë dollarë. Investitorët, Jared Kushner, dhëndri i Donald Trumpit, dhe Ivanka Trump, morën lejen për projektin, ndonëse zona bregdetare është e mbrojtur dhe aty shumohen flamingot.

Kundërshtimi i banorëve të zonës u shndërrua gradualisht në një lëvizje qytetare. Për muaj të tërë, kjo lëvizje u mblodh pothuajse çdo ditë në mënyrë paqësore në kryeqytet. Nën sloganin “Shqipëria nuk është në shitje”, dhjetëra mijëra njerëz kërkuan anulimin e projektit të ndërtimit. Që nga vera, ata kërkojnë edhe dorëheqjen e Ramës, i cili vazhdon të këmbëngulë në planet e tij.

Edhe atëherë, kryeministri foli për fuqi të huaja që, sipas tij, donin të dëmtonin marrëdhëniet e tij me familjen Trump. Lëvizja arriti kulmin e saj të përkohshëm në qershor, kur në Tiranë u mblodhën mbi 100 mijë njerëz, të përforcuar edhe nga pjesëmarrës që erdhën nga diaspora.

Shoqëria civile po fuqizohet

Kjo tregon një prirje që shtrihet përtej Shqipërisë. Në shumë vende të Evropës Juglindore, si Rumania, Serbia dhe Kosova, shoqëria civile po bëhet gjithnjë e më e fuqishme. Kjo lidhet me krijimin e shtresave të mesme në zonat urbane, por edhe me ndikimin e një diaspore të arsimuar, e cila ruan lidhjet me vendlindjen dhe përfshihet në jetën politike.

Protestat shpesh nxiten nga dëmet e rënda mjedisore ose rastet e korrupsionit në institucionet shtetërore. Megjithatë, deri më tani, këto lëvizje qytetare nuk kanë arritur të marrin pushtetin në asnjë vend.

Një përpjekje serioze do të zhvillohet pas një jave në Serbi. Një “listë studentore” e pavarur nga partitë politike do të sfidojë presidentin Aleksandar Vuçiç në zgjedhje. Partia e tij Përparimtare e mban vendin nën kontroll prej katërmbëdhjetë vjetësh.