Antonio Federico, eksperti italian i kontaktuar nga avokatët e Ilir Metës për video-përgjimin, ka pohuar mbrëmë në emisionin “Opinion” të Blendi Fevziut, se ka gjetur rreth 15-20 parregullsi në materialin filmik, për të cilin thotë se është montazh. Duke prezantuar kërkimet e tij, eksperti Federico ka shpjeguar se videoja origjinale është fshirë qëllimisht nga ora përgjuese, ndërsa ky veprim sipas tij është kryer nga persona profesionistë.

Në këtë çështje, pra në çështjen ‘Meta- Prifti’, kur ju jeni kontaktuar menjëherë pas çështjes?

Duhet të kemi parasysh që unë nuk e njoh dhe për këtë u kërkoj falje telespektatorëve shqiptarë që janë kaq të durueshëm, nuk e njoh gjuhën shqipe, dhe për pasojë nuk e njoh shumë mirë atë çka ndodh në Shqipëri. Unë e ndjek këtë gjë nëpërmjet lajmeve të gazetave dhe të televizioneve.

Le të flasim për videon…

Më kanë dhënë një video, CD, pra thelbësisht.

Që ishte kopje origjinale?

Që kishin dhënë të gjitha televizionet.

Ishte kopje origjinale, apo produkti i transmetuar i televizionit?

Nuk mund të jetë një origjinal, tashmë ishte një filmim, i montuar, ishte një produkt studioje televizive.

Cila është diferenca midis një produkti origjinal dhe një produkti të një studioje televizive?

Unë prodhoj një sekuencë pamjesh dhe tingujsh nëpërmjet një instrumenti çfarëdo, zakonisht nëpërmjet një telekamere, pastaj mund të bëj montazhe, mbivendosje, kthime mbrapa, prerje, pra mund të bëj çdo gjë. Normalisht e bëj këtë gjë për ta bërë programin më të pëlqyeshëm për dëgjuesit, për të dëgjuar atë që flet…Në atë rast nuk u duk menjëherë, dhe nga përvoja e rasteve si ky, doli që nuk bëhej fjalë për një çështje plotësisht të pafajshme, që thelbësisht është me të vërtetë e papranueshme që në pamundësinë për të garantuar dëgjimin e telespektatorëve me veshët e tyre të një mesazhi të caktuar duke u mbështetur, tek i cili duhet të krijohet një opinion për çështjen për të cilën flitet, të cilën unë nuk e njihja. As aktorët e kësaj çështjeje, as atë për të cilën bëhet fjalë. Pra me pak fjalë, ata në atë studio janë orvatur që të përmirësojnë cilësinë e këtij sinjali, por operacioni që nuk u doli as atyre, as edhe të tjerëve në vijim, siç do ta shohim pastaj, ata kanë bërë një montazh edhe janë sajuar duke vënë poshtë shkrimet e titrave. Ky operacion nuk mund të përkufizohet si ilegal, por thelbësisht është i paligjshëm.

Në ç’kuptim? Në kuptimin juridik?

Jo, le ta themi, në kuptimin e respektimit të zgjuarsisë së dëgjuesve.

Çfarë do të thotë “imazhet”?

Siç po e thoshim më përpara, në dukje kjo punë do të dukej sikur të ishte bërë nga një diletant, në kuptimin që gabimet që janë grumbulluar janë shumë, por pastaj kemi gjetur disa gjëra që nuk janë gjëra prej diletanti. E para prej të cilave është që tek mikrospia, e cila i është dorëzuar prokurorisë, ku nuk ka asnjë gjurmë të bisedës për të cilën flitet, pra e ashtuquajtur mikrospi, “Sedicente”, nuk di a ka një term, ne e përdorim në Itali, nuk e di a ka një term ekuivalent në shqip. Le ta themi, aty nuk e kemi failin e filmimit, por çfarë ka aty ama, aty kemi një punë fshirjeje sistematike të kryer nga një person, të cilin mund ta cilësojmë një “HAKER”, një personazh që vepron me instrumentet e informatikës me qëllime jo të ligjshme. Dhe pra, çfarë ka ndodhur? Tek mikrospi-ja është gjetur ….

Tek memoria e mikrospias?

Po!  Tek memoria e mikrospias, është korrekt korrigjimi, janë gjetur një sërë failesh të fshirë. Më saktësisht, një fail të cilin unë nuk e kam parë, sepse është pjesë e një procesi që po zhvillohet këtu në Shqipëri, dhe pra na është hequr nga vëmendja jonë që po merremi me këtë, plus një sistem për të fshirë gjithçka kishte aty poshtë, që formohet nga mijëra dhe mijëra pamje të gjitha njësoj pa datë referimi etj, etj, si dhe ato vetë të fshira.

Është një operacion që përdoret nga hakersat?

Po! Është një operacion prej hakeri, pra një operacion të cilin e bëjnë subjektet që duan të fshehin diçka.

Profesor, desha t’ju pyesja më parë për raportet, ju i keni parë tek raporti i ekspertëve shqiptarë?

Është i vetmi burim informimi, të cilin unë kam pasur mundësinë të disponoj në fazat e para. Sepse në fazat e para unë kam pasur filmimin, është bërë analiza e filmimit ….

Profesor, kthehemi tek çështja, ju keni marrë një CD me filmimin që është e transmetuar në televizion. Dhe keni parë që ishte ….

Ishte një montazh.

E kanë pranuar edhe ata të televizionit sepse kanë bërë një montazh, që është një gjë normale ku një filmim shkon …

Është një montazh i çuditshëm, sepse ka mbivendosje, zgjatje etj. Unë kisha përgatitur një relacion të parë me një numër të madh shënimesh, që po jua tregoj juve këtu, por pa zbritur në hollësi. Secila prej atyre pikave është një parregullsi.

Sa parregullsi?

Duhet të ketë nja 15-20…

Parregullsi që mund të ndryshojnë kuptimin e ligjëratës, apo gjëra që e bëjnë më mirë atë për ta dëgjuar më mirë?

Pjesa që ka rëndësi nuk ka asnjë ligjëratë, janë vetëm titrat, janë vetëm titrat, pra janë ato që e ndryshojnë kuptimin e historisë.

Pse titrat e ndryshojnë kuptimin e ligjëratës?

Sepse nuk i korrespondojnë kuptimit, nuk i korrespondojnë tekstit të dëgjueshëm poshtë.

Prokuroria, d.m.th. Prokurorja e Përgjithshme tha se 700 mijë euro nuk dëgjohet, ashtu siç ishte nxjerrë tek titrat, por 7 % ajo ka thënë se dëgjohet dhe ne e kemi dëgjuar. Ju e keni dëgjuar?

Unë kërkoj përsëri falje, por nuk mund nga ana profesionale, nuk mund ta dëgjoj shqipen, pra, çfarë bëra unë? Unë gjeta në Romë docentë universitarë shumë të zotë, që e kanë gjuhën shqipe gjuhën e nënës, të cilëve ua parashtrova problemin.

Sa veta?

4-5. Sepse futa në punë shumë veta.

Ua thatë atyre që bëhet fjalë për këtë material?

Pyetja juaj është e drejtë. Unë ndoqa procedura të standardizuara, në bazë të të cilave personat nuk informohen për materien me të cilën po merren, dhe unë shpesh u jap atyre sinjalet të përziera, pra u kam ndryshuar vendin, dhe ata ….

Dhe çfarë kanë thënë ata?

Ata kanë thënë nga gjërat më të çuditshme, sepse kur kuptueshmëria mungon, si e kuptoni ju këtë gjë? Personat fillojnë e kuptojnë gjëra të ndryshme. Në qoftë se ne të dy flasim me njëri-tjetrin, siç flasim tani, askush nuk mund të thotë që ne themi gjëra ndryshe nga ato që themi, por kur dalëngadalë e ulim zërin…

Po!

Ngremë zhurmën në sfond, në një farë pike personat nuk dëgjojnë mirë, por kujtojnë se dëgjojnë. Kujtojnë ata se dëgjojnë. Kjo është një gjë psikologjike.

Çfarë kanë thënë këta persona?

Është shumë e vështirë për mua. Unë nuk mund ta kujtoj, do të duhej që të shikonim e ta shikonim, por nuk kanë thënë atë që thoshte prokuroria. Pra që …ju më folët për një fjali, nuk e di me saktësi kuptimin e asaj fjalie.

Diçka që numëron 7%…

Nuk e kemi këtë tek transkriptimet…

Nuk është kjo kurrë tek transkriptimet?

Dhe pastaj kemi një tjetër…sepse janë ato dy të kuqet e famshme. Pastaj kemi një 700.

Një 700…

E shpikur! E shpikur!! Nuk gjejmë fare gjurmë të kësaj, në kuptimin që kur ne shkojmë të studiojmë një sinjal për të kuptuar nëse kjo gjë është thënë, unë duke mos e njohur fare shqipen shkoj e kërkoj pikëmbështetje, zanoret. Unë nuk e di se çfarë zanoresh ka tek 7%. Por me duket se kam kuptuar se kemi një lloj A-je, dhe se A-ja shqiptare është e ngjashme me A-në italiane. Pra, në qoftë se unë gjej një A shqiptare pranë asaj pjese ku më thuhet se është ajo gjë, mund të imagjinoj se aty afër ka diçka tjetër, por në qoftë se nuk e gjej, them që është gjithçka tërësisht e shpikur. Pra ekzistojnë metoda teknike për të vënë plotësisht në diskutim një hipotezë transkriptimi. Përveç kësaj, transkriptimet e sforcuara nën standardet ndërkombëtare nuk janë të pranueshme nga pikëpamja legale dhe gjykata e ka njohur këtë gjë plotësisht. Por unë i bëj një pyetje vetes, nëse janë njohur nga pikëpamja gazetareske? Ndoshta për këtë gjë ju jeni më kompetentë se mua në këtë temë. Por unë nuk mund të vihem e të luaj me pëshpërima dhe me zëra të tingujve të pakuptueshëm.

Zëri që ju keni dëgjuar, flasim për kopjen jo të montuar për televizionin, pra për kopjen që është gjetur te kompjuteri, nuk mund të gjendej një zgjidhje për të ulur zhurmën?

Ka metoda shumë të fuqishme sot, të cilat janë shpikur sidomos nga anglezët, dhe kjo është arsyeja që njëra nga ekspertizat u është besuar anglezëve. Dhe sidomos nga ata të Universitetit të Cambridge –it. Ku i kanë shpikur këto, si një lloj “Silikon valey” për këto gjëra…? Për sa i përket këto gjëra të nivelit të lartë, për sa i përket përmirësimit. Zbatime të pafundme, mendoni vetëm për disqet e vjetra prej vinili të muzikës. Dhe kanë pasur një sukses të jashtëzakonshëm. Ajo që kemi mësuar nga përvoja është se sinjali mund të përmirësohet nëse ka një cilësi mesatare të lartë. Kur sinjali është nën standardin, përmirësimi nuk arrihet dot. Mund të ulet zhurma, në qoftë se doni pastaj ju jap dy çaste shpjegimi, por kuptueshmëria e sinjalit nuk përmirësohet. Dhe le ta themi, fatkeqësisht edhe Italia nuk ka një traditë të veçantë në këtë materie. Ka bërë shumë procese me këtë shpresë duke dërguar legjione ekspertësh në Angli për të mësuar…

Nuk ia kanë dalë mbanë….

Janë kthyer mbrapa, duke mos pasur asnjë gjë në dorë.

Do të thotë që cilësia e këtij regjistrimi ka qenë nën këtë normë?

I yni? I yni është shumë më pak. I yni është një …

Jeni ju i sigurt se kjo video nuk dëgjohet?

Jo, kujdes, videoja ka një kohëzgjatje prej 21 minutash, vetëm për pjesën…Jo e gjitha më duket. E gjitha janë 21 minuta, e mbaj mend. Në disa pjesë dëgjohet shumë mirë.

Dëgjohet shumë mirë?

Dëgjohet. Në kuptimin që, në qoftë se unë ju tregoj këtë që është një grafikë që i ngjan pak atij, nuk e di nëse telekamera juaj mund ta kapë. Mund ta kapë??

Profesor Federico, kthehemi tek pyetjet e fundit që kanë të bëjnë me vendimet ku kanë arritur ekspertët amerikanë, eksperti britanik dhe ekspertët shqiptarë. Ju i keni lexuar që të tria vendimet. Dallohen nga njëri-tjetri?

Ekspertët janë ekspertë për materie të ndryshme. Ndryshe nga njëri-tjetri dhe ndryshe nga ne. Dhe ndryshe nga ekspertët shqiptarë që kanë bërë …

Në ç’kuptim?

Temat me të cilat janë marrë nuk janë të njëjtët. Eksperti amerikan është një ekspert informatike bazë, d.m.th. kompjuter, memorie etj, etj. Dhe sipas mendimit tim, ka bërë një punë shumë të mirë nga kjo pikëpamje. Edhe sepse nëpërmjet punës së tij unë kuptova 90 % të gjërave. Sepse më përpara unë kisha vetëm një CD në dorë dhe çfarë mund të kuptoja, pra duke parë atë që ai ka bërë, duke vënë re saktësinë me të cilën jepte rezultatet e tij në fletët e tij, mësova shumë gjëra. Por, ai nuk është as një ekspert akustike, as një ekspert i analizës së sinjaleve. Dhe e thotë. Dhe midis gjërave që ai shkruan, nuk ka përvoja në materien me të cilën merrem unë, analizën e sinjaleve akustike. Është aq e vërtetë sa ai as nuk provon që të thotë që shikon apo nuk shikon modifikime dhe të çfarë lloji janë. Madje kur i përgjigjet një pyetjeje të drejtuar saktë, unë presupozoj prej këtu, ai i jep një përgjigje, e kishte në dorë më përpara avokati, tek e cila kuptohet se ai nuk ka një përgjigje të vetën. Thotë këto dy gjëra: për sa i përket videos, i jam drejtuar një eksperti që është kolegu im, dhe eksperti që është kolegu im më thotë se nuk shikon gjëra të mëdha tek sekuencat në video. Nga ana tjetër, pastaj përfundimet tona dhe ato të gjykatës shqiptare nuk kanë të bëjnë me sekuencat në video. Natyrisht, jo ato të CD. Flasim gjithmonë për …

Flasim gjithmonë për materialin origjinal?

Pastaj ai nuk thotë gjë tjetër për ndryshime të papritura të zërit. Tani është evidente për të gjithë se kur studiohen modifikime të zërit, gjërat nuk janë kaq të habitshme dhe kaq të dhunshme sa dikush mund t’i kapë menjëherë. Në fakt, modifikimet ekzistojnë dhe janë të një lloji të imët. Pra, ai thelbësisht…

Do të thotë…

Ai thelbësisht pranon se nuk ka kompetenca për këtë materie. Dhe ekspertja angleze, më duket se bëhej fjalë për një grua, që ka bërë filtrim në Cambridge, nuk ka thënë asgjë, thjesht e ka marrë sinjalin dhe e ka kthyer atë të filtruar. Prandaj, ne kemi të dy versionet: të filtruarin dhe të pafiltruarin, nuk kuptohet gjë këtu dhe…

Nuk kuptohet asgjë?

Keqësohet në disa raste. Si shihet kjo? Në qoftë se unë ju jap për të dëgjuar një pjesë, ju mundeni ta kuptoni mesazhin sepse përktheni, presupozojmë, 10 fjalë. Në qoftë se unë jua jap të filtruar dhe ju më përktheni vetëm 8, e kuptoj se sinjali i filtruar është më i keq. Dhe është tamam ajo që …

Po ekspertët shqiptarë?

Jo, askush në Shqipëri nuk ka bërë transkriptime të këtij lloji.

Po ekspertët e Gjykatës?

Nuk kanë bërë transkriptime ata. Prandaj për këtë gjë, me sa di unë, unë nuk di gjithçka. Prandaj për këtë materie, opinioni që ekziston është i imi, nuk ka të tjera.

Që do të thotë se dy ekspertët, anglezi dhe amerikani e kanë bërë mirë punën e tyre.

E kanë bërë mirë punën e tyre kur nuk u është kërkuar që të thonë gjëra që nuk kishin të bënin me punën e tyre, kanë dhënë përgjigje që, sipas meje, është e udhës që ata të japin sepse njëri nuk mund të thotë që unë jam plotësisht injorant. Thotë nuk e di. Kjo gjë është një deklaratë shumë e qartë në gjuhën tonë. Nuk kanë qenë në gjendje që … Dhe kjo në thelb thotë që këto gjëra nuk duhet të m’i kërkoni mua. Nga ana tjetër, ai është një ekspert informatike. Në qoftë se më lejoni, desha të them një gjë….

Ishin para se të dërgohej në Shtetet e Bashkuara?

Ndryshe do t’i kishte futur prokuroria. Më duket diçka e ekzagjeruar. Pra, duhet të ishin aty që më përpara. Por ai nuk i ka parë ama.

Eksperti amerikan?

Nuk i ka parë.