'Shqiptaret duan te vrasin kryepeshkopin grek te Shqiperise'
Në këtë seksion: Aktualitet · 8 artikuj ↓
Media greke ka njoftuar nëpërmjet agjencive të ndrshme të lajmeve dhe televizioneve se, ekstremkistë në shqipëri i janë kundërvënë Kryepeshkopit të Kishës Orthodokse. Sipas këtyre mediave, ekstremistë në Shqipëri kanë arritur deri aty sa që të kërcënojnë me jetë Kryepeshkopin Anastas Janullatosi edhe pse vet ai është i qetë dhe nuk shqetësohet për këtë çështej. Gjatë një interviste dhënë për televizionin shtetëror grek NET dhe emisionit ‘Prosopikotita’, e gazetares greke, Katritsi Elena, ka pohuar se është kërcënuar dhe vazhdon të gercënohet me jetë në Shqipëri nga klane dhe qarqe të ndryshme brenda dhe jashtë vendit. Janullatos ka lrabuar se në vitin 1997-t i është bërë atentat në godinë e selisë së Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë në rrugën e Kavajës në Tiranë ku dhe i kateguar gazetares greke dhe sferat e plumbave që kanë hyrë nga dritarja e zyrës së tij.
Si dhe pse u emërua Kryepeshkop i Kishës Orthodokse të Shqipërisë Anastasjos Janullatos….
Kur më thanë që të shkojë në Shqipëri!? Ishte një vend me të cilin unë nuk isha marrë kurrë. Studimet e mia siç dhe e dini kanë qënë të përqëndruarara në zonën e Afrikës, dhe orjentimi im ishte që unë të shkoja dhe të punoja në Afrikë. Mbaj mend, më është bërë një thirrje telefonike në dhjetor të 1990-s ku dikush nëpërmjet telefonit më tha, “urime dhe përgëzime jeni zgjedhur dhe emëruar si, Përfaqsues i Special i Kishës Orthodokse në Shqipërisë”, një Shqipëri e cila asokohe hapte kufijt e saj. Dhe unë u habita duke i thënë se, “nuk ju kuptoj për çfarë bëhet fjalë. Unë nuk jamë marrë kurrë me këtë çështje”.
Më thomë më pas se, “është shumë e rëndësishme dhe urgjente kjo çështje. Duhet të udhëtosh sa më shpejt për në Evropë. Udhëtim i cili do të ketë si mision për të parë dhe konstatuar se çfarë ka ngelur nga gjithë ajo përndjekje që i ishte bërë Kishës Ortodokse në përgjithësi”. I them, “kur?”, dhe mu përgjigjën, “neser”. Ishte një nga udhëtimet më të shpejta që kam bërë ndonjëherë në jetën time. Më shpjeguan se, ishte një perjudhë snhumë delikate dhe vështirë dhe duhet që me patjetër diçka të bëhej menjëherë.
Pas një viti ndënjieje në Shqipëri, më thanë se, “çfarë do mednoni sikur të zgjidheni Kryepeshkop i Kishës Otrthodokse Autoqefale të Shqipërisë?”. Ka qënë një nismë dhe propozim i Patriarkut Ikumenik të gjithë Kishës Ortodokse në botë, Panajotu Bartolomeu, I cili gjeti zgjidhjen për këtë çështje tek emri im dhe më propozoi duke insistuar për mua dhe gjithë të tjerët nëpër botë rranë dakord.
Shumë prej tyre madje thanë se, “çfarë I bënë të shkretit e hodhën në ‘gropën e luanëvë’”. Unë e dija që në fillim që ishte një mision I cili nuk kishte ndonjë siguri të veçantë, por përvoja ime më mësonte, më e rëndësishmja që neve na kërkohej është, bësimi tek kisha ortodokse dhe jo planet dhe strategjitë e shumta. Diçka më thoshte shko! Bëra kryqin dhe shkova.
Cila ka qënë mbresa më e veçantë gjatë gjithë këtyre viteve që jeni këtu si Kryepeshkop? Atë mbresë që nuk do ta harronit kurrë dhe ndonjëherë që ju vjen në mendje.
Mbërrij në qershor të 1991-t, pas një pritje prej 7 muajsh ku më duhet të merrja një vizë për 1 muaj, në aerodromin e Tiranës ku shoh një grup njerëzish të thjeshtë, laik, pjesa më e madhe të moshuar, të lodhur, të varfër si dhe disa fëmijë. Kanë dalë të më presin, ishin grupi I parë ortodoks në Shqipëri që doli dhe më priti në aerodrom dhe menjëherë shkojmë nga aty në Kishë. Kisha asokohe ishte një pallat sporti I vjetër, I cili ishte kthyer në pallat sporti, pa xhama, pa ngrohje me një parket të hollë prej druri dhe unë në këtë vend dhe këto kushte duhet të komunikoja me njerëzit.
I shikoja të gjithë në fytyrë, ishte një situatë e pazakontë ku unë duhet të thoshja diçka shumë shpejt, të shkurtër dhe domethënëse. Iiu thashë, “merrni nga një qiri dhe ndizeni. Krishti u Ngjall”, dhe ndeza dhe unë një qiri. Të gjithë qirinjtë u ndezën dhe sytë I kishin të gjithë mbushur me lotë dhe u përgjigjën njëzëri, “Zoti vërtet u Ngjall”. Ky ka qënë dhe mezazhi I parë bazë që unë doja të kaloja.
Ditë më pas erdhën dhe Krishtlindjet. Krishtlindjet e para në Shqipëri, nuk kishim mundësi në ambjentin e kishës të vinim xhama, kështu që vendosëm plasmas nëpër dritare. Çatia ridhte vazhdimisht ujë por arritëm që të eliminonim rrjedhjen. Kasha ishte plot e për plot kësaj rradhe dhe me njerëz nga të gjitha moshat. Bëmë Krishtlindje në mes të të ftohtit dhe varfërisë. Një tjetër mbresë ka qënë dhe udhëtimi im në Korçë më 1992-n, ku shkova për të parë Kishën të cilën e kishin kthyer në muze.
Dhe kur kërkova leje për të shkuar, nga asokohe Presidenti I ndjeri Ramiz Alia, më kishte thënë shprehimisht se, “harrojeni hirësi se do ta merrni këtë kishë”. Por siç duket dhe shihet ai që u harrua është Alia. Dhe kërkesa ime u bë shkas që të na japin një tokë, pasi Kisha ishte ende muze, dhe ku ndërtuam Kishën tonë. Por, kur morrëm lejen për ta ndrëtuar na dërguan një mesazh nga këtu, qeveria shqipëre, ku thuhej se, leja anullohet dhe nuk do të jepet leje më për të ndërtuar këtë kishë ortodokse. Atëherë maj mend, pati dhe një protestë të përgjithshme dhe me pankarta e etj, kundër qevrisë këtu. Por në fund na dhanë një tokë, shesh edhe më të mirë për të ndërtuar Kishën në Korçë.
Dhë kur asokohe bëmë dhe përrurimin e saj, unë u shpreha se, ne nuk shqetësohemi kur na sulmojnë me gurë, sepse I marrim ata gurrë dhe ndërtojmë me ta. Por goditja me gurë ndaj meje dhe kishës ortodokse nuk pushoi kurrë në Shqipëri, madje vijon dhe sot por me mënyra të tjera. Më sulmojnë me shkrime nëpër gazeta, me mënyra të ndryshme, histori të ndryshme dhe shpifje por ne ecim.
Hirësi, armiqtë më të shumë tuajit e ndjeni se I keni brenda në Shqipëri apo jashtë saj?
Gjithmonë kanë ekzistuar klane të ndryshme, me interesa dhe leverdi të ndryshme e të veçanta, por këtu në Shqipëri në veçanti ka pasë dhe ka një mendim dhe paragjykim të përgjithshëm sa I përket personit tim. Mos haroni se në viti 1991 shënoi dhe hapjen e marrëdhënjeve të para mes dy shtetetve tona. Paragjykimi shikonte me sy kritik çdo hap timin këtu. Por shyqyr që këto vite çfarë do që kemi bërë ka qënë bërë hapur, jemi në një xham transparent ku çdo hap tonin e shikojnë dhe ndjekin.
Mbaj mend që disa miq nga anglia kanë dashë dhe bënë gati të na dërgonin në Tiranë, për Kishën Ortodokse, për mua personalisht, një makinë të blinduar. Ju thashë që, kjo është gabim. Nuk hyra kurrë në atë makinë të udhëtoj. Isha I vendisur dhe morra parasysh çdo pasojë. Imagjinoni sikur Kryepeshkopi të lëvizë nëpër vend me një makinë të blinduar, se çafër do të thoshnin besimtarët. Por kjo makinë si përfundim qëndroi aq shumë në garazhd saqë u prish aty.
Por frikën, kam përshtypjen që disa herë e keni ndier dhe si e keni përballuar atë?
Shikoni, kur dikush është I vendosur për gjithçka gjatë një misioni që ka është I qetë. E di nuk është vetëm, ka zotin. Mbaj mend që motra ime e ndjerë, e cila ishte shumë e shqetësuar dhe e merrnin në telefon e i thoshnin që do të vrasim vëllain tënd do të bëjmë këtë dhe atë etj. Unë I thoshja, shpirti im pse rri e merresh me ta. Ai që e di se kur do të vdes unë nuk janë ata që të marrin në telefon, e di zoti se kur do do të vdes, rri e qetë. Këtu në dritaren që jemi (i tregon me dorë gazetares greke nga dritarja e zyrës së tij në rrugën e Kavajës) duken gjurmët e asaj që ju thoni, I kemi lënë si zbukurim, janë sferat e fishekëve që patëm dhurratë në 1997-ën. Kush dashuron dhe dashurohet I thotë tutje frikës, është I lirë.
Një botë e cila ishte mësuar se nuk kishte zot, ku të gjitha janë të lidhura me interesa politike, me parinë e vendit e gjëra të tilla, si do të mund të besonte menjëherë? Sepse në 1991-in erdhi demokracia? Se këtu erdhi dikush nga Greqia, I cili erdhi vetëm se beson në zot, sepse beson se kësaj toke ju privua dhe iu hoq e drejta të besonte në zot dhe është këtu vetëm për dashuri e të ndricojë të gjithë njerëzit. Dhe thashë me vete, po kanë të drejtë të most a besojnë që kam arrdhur këtu vetëm për këtë çështje, koha do ta tregojë. Ajo që ne mundohemi të bëjmë është që të shmangim, të parit e të tjerëve si armiq. Ata na shohin ne si armiq por ne i shohim ata si vëllezër si ikona të zotit dhe jemi të lirë e nuk kemi frikë.
Vitet e fundit, sidomos dy vitet e fundit janë përkeqësuar marrëdhëniet. Është një qetësi shumë çuditëshme në të cilën kanë hyrë dhe fuqi të tjera të cilat do të dëshironin konfrontim. Dhe këtu në Shqipëri dhe në Greqi. Duhet ti kemi nën kujdes këto fuqi, nuk kemi më kohë dhe tolerancë për eksperimentime të tjera. Dy popujt duhet të jetojnë bashkë. Këtu ka zëra të cilat mendojë se nuk janë miqësore me ne.
Dhe ekziston një e keqe e madhe, po kërkojmë dhe shqetësohemi për ‘boritë’ që hera-herës dëgjohen, dhe nuk shikojmë se cila është në të vërtet rreënja e këtyre çështjeve! Si gjithmonë, shohim në mënyrë sipërfaqsore dhe nuk thellohemi të gjejmë rrënjët dhe arsyet e verteta. Arsyet dhe rrënjët e tyre janë fëmijët e shqiptarëve, të cilët mësojnë akoma gjëra të cilat nuk janë të verteta në shkollë, dhe i besojnë ato. Për këtë arsye kohët e fundit shikojmë gjeneratën e re shqiptare, të rinjtë e të rejat, të jenë më dyshues ndaj fqinjëve dhe mosbesues. Pra aty duhet ta shikojmë arsyen e vërtet në mësimdhënie, ne arësim, pra do të duhet që të shikojmë se cilat prej rrënjëve të hedhura në arsim helmojnë të vërtetën.
Edhe pse duket që, marëdheniet mes Shqipërisë dhe Greqisë, në pamje të jashtme, të jenë të mira, me ndonjë përjashtim, një ndodhi u bë shkas që këtyre marrëdhënive tju ‘ndizej fitili’ siç ishin deklaratat e Kryeministrit Berisha kohë më parë. Është e rastësishme kjo?
Ju dha një rëndësi më shumë seç duhej kësaj çëshjtjeje. Kam mendimin se është ajo që sapo ju thashë. Çfarë mësojnë fëmijët nëpër shkolla? Siç kemi dhe ne forca politike të tjera, ekzistojë dhe këtu forca politike që kanë më programin e tyre, andi-helenizmin, anth-helenizmin. Nuk e di sasa do të ndikojnë këto në popull por në momente dhe çaste të vështira nuk do të nënvleftësoja kurrë fanatizmin i cili shumë lehtë mund të lulëzoj në çfarëdo terreni.
Dhe nuk nënvleftësoj fare idiotësinë dhe marrëzinë e cila nga ndonjëherë është edhe më e fortë se mirësia dhe bashkëekzistenca. Ekziston një teori shumë e famshme besoj se e keni dëgjuar, “Hyrja e idiotëve në zhvillimin shoqëror’. Kështu që, shpesh herë ka njërëz që i nënvleftësojë ato, ‘nuk ka gjë për tu shqetësuar, s`është çështje’, thonë. Si nuk është për tu shqetësuar? Po helmojnë një realitet dhe nëse e lë të lëvizë ky helm, edhe pse në dukje i vogël, do të helmojë mendimin dhe shpirtin e një populli të tërë. Kujdes ndaj idiotësisë, gënjeshtërs dhe të drejtohemi ndaj seriozëve dhe të vërtetëts.
Kur ju erdhët për herë të parë në Shqipëri, një pjesë e madhe e minoritetit grek në Shqipëri, të shkojë në Greqi dhe jo vetëm. Pati një tendencë asokohe dhe frikë njëkohësisht mbi një shpërngulje të tyre, si është situata sot në këto fshatra?
Nuk kanë qënë vetëm nga fshatra dhe zona të minoritetetit. Nga çdo krahinë e Shqipërisë asokohe u larguan me mijëra njerëz. Gati shtatqinë e disa mijë vetë zbritën në Greqi dhe Greqia i priti me krah hapur të gjithë kështu apo jo?
Me shumë pikëpyetje hirësi nëse do të më lejonit!!!!!..
Vëtëm kohët e fundit do të thosha se janë gjërat siç thoni ju. Duhet të mos i përgjithësojmë gjërat. Grekët dhe shqiptarët ka njerëz të mrekullushëm në të dy popujt. Ajo që thoni në një farë mënyrë është e vërtet, në shumë fshatra të minoritetit grek në Shqipëri nuk ka të rinjë por po ndryshon diçka së fundmi. Më vështirësitë ekonomike që Greqia po kalon këto kohë kanë filluar të kthehet dhe ky komunitet. Madje ne si kishë jemi vënë në punë që në Jug të Shqipërisë të rregullojmë shkollat në minoritet që janë në gjuhën greke, madje në Mesopotam të Sarandës kemi bërë të mundur të ngrihet një lice profesional për të rinjtë e të rejat e minoritetit grek që po kthehen nga Greqia përfundimisht. Por në këto raste nuk janë të nevojshme dhe nuk zënë vend thirrjet, ‘qëndroni në vendin dhe shtëpitë tuaja’. Ajo që ka rëndësi është që ky komunitet dhe këta njerëz të kenë mundësi të zhvillohen.
Kisha Autoqefale e Shqipërisë dhe shpjegimi i Janullatosit.....
Ekziston një mohim kohët e fundit nga faktorë të ndryshëm, bëhet fjalë për Kishën Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, kështu nuk është? Në këtë kontekst do të thosha që Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë ku janë, ortodoksët shqiptarë, shumë mendojë se nuk ka shqiptarë ortodoksë? Gënjeshtër më të madhe se kjo nuk ka, ka shqiptarë ortodoksë dhe që cke me të madje dhe janë shumë, të cilët duruan dhe përndjekjen e vite e viteve me rradhë dhe janë e kanë ngelur ortodoks. Janë grekët ortodoksë, janë minoriteti me origjinë sllave, janë të ashtuquajturit ‘arumun’, disa deklarojnë të fesë ortodokse greke dhe disa jo, po ne çduhet të bëjmë? Të gjithë ortodoksët të bashkuar, të gjithë bashkë. Nëse fillojmë dhe krijojmë në Shqipëri, krahina dhe zona me Kisha të vendeve fqinje me Shqipërinë, nuk do të ketë asnjëherë kishë të pavarur në këtë vend. Ne luftuam për këtë çështje, jam shumë i kënaqur dhe falenderoj zotin që ja arritëm kësaj dite.
Si popull ne grekët, mund të kemi shumë gjëra pozitive por kemi dhe gjëra negative, një nga ato të këqia është mënyra egoiste e të parit të popujve të tjerë me poshtërim. P.sh, pak më parë më thatë ju se i pritëm me krah hapur asokohe shqiptarët dhe unë ju thashë se kam shumë pikëpyetje për këtë çështje. Ne në Greqi gjatë këtyre viteve nuk kemi folur asnjëherë me fjalë të mira për shqiptarët, madje disa nuk iu janë sjellë dhe shumë mirë. Kur jemi gjendur në të njëjtën situatë ne grekët para pak kohësh ku të tjerët na shikonin me poshtërim, përçmim, atëherë e ndiem si komb se çfarë do të thotë poshtërim dhe nuk na erdhi mirë e u tronditëm. Jeni dakord me këtë perceptim??
Poshtërimi është një ves shumë i madh si për individët dhe për kombet. Dhe ndjenja e supermacisë fsheh në vetvete inferioritetin. Këto të dyja shkojnë bashkë, nuk je sigurt për veten tënde, nuk vlerësin veten tënde. Kjo vlen edhe për ksenomaninë, është e njëjta gjë. Unë me të vërtet zemërohem dhe shqetsohem. Madje do të doja tju referoja diçka. Gjatë kohës kur kishin filluar debatet në Greqi për dëbim të emigrantëve dhe filluan operacionet skupa, unë zbrita në Athinë, zhvillova takime me Kryeministrin e asokohe dhe politikanë të tjerë si dhe botues të ndryshëm dhe drejtues e kryeredaktorë të gazetave dhe medias greke. Mbaj mend që ju thashë, “Çfarë jeni duke bërë, çjanë këto fjalë që përforni, çështe kjo fjalë ‘skupa’, nuk e kuptoni që kjo është një fjalë poshtëruese për të tjerët, por poshtëruese dhe për ju? Kush jemi ne që i shohim të tjerët në këtë mënyrë?”. E di, më shikonin me habi dhe të çuditur. Ishin dhe vitet e para, nuk më njihnin dhe aq mirë dhe nuk kuptonin e s`bënin dot lidhjen. Por e pranuan se ishte gabim.
Më vjen keq dhe mërzitem që të njëtën gjë po shikoj të bëhët nëpër gazeta këto dy vitet e fundit këtu në Shqipëri. Flasin shpesh herë për krizën në Greqi me një dashakeqësi. Madje një i vetquajtur Kryetar i një partie tha para disa kohësh se, “pse të trembemi nga Greqia dhe grekët, Greqia është një shtet që ka dalë në shitje”, dhe thashë me vete, ‘shiko shiko, ky tani do që të bëhet lider politik?!’. Kështu ndërtohen miqësitë dhe integrim i përbashkët mes dy vendeve? Pra pikat tona të dobëta janë të njëjta. Por në asnjë mënyrë kombi grek nuk duhet të justifikohet ç`ka ka bërë, jemi një komb i cili e kemi jetuar shumë vite emigrimin nëpër Gjermani, Amerikë, Australi nuk mund të përsërisim më gabime të tilla.
Mos vallë ne grekët në Greqi jemi komb pa memorje?
Patjetër që jemi komb pa memorje. Madje do tju thoja se pasi u bëmë nostalgjikë të viteve të vështira që kaluam gjatë shekullit të XX, shiko se ku jemi katandisur. Ne nuk e mendojmë seriozisht të kaluarën tonë, madje do thoshja se më duket se kohët e fundit po ‘snobi-zojmë’ dhe historinë po merremi shumë me të sotmen dhe kemi lënë pas dore të kaluarën. Mjerë popujt që nuk kanë memorje i zë ‘alzaimer-i’ në jetën e përditshme. Një Kapodistrja që nuk është rastësore për ne, një Makrijani që ka lënë dhe një mesazh për të rinjtë, të vërteta, trimëri, burrëri. Përse duhet që ne të mendojmë gjithmonë negativisht dhe jo pozitivisht.
Dikur në greqi thoshnim se nuk jemi racistë, nuk ishim racistë sepse nuk kishte bërë vaki deri kohë më parë të bashkëjetonim me të huaj? Mos ka luajtur rol mungesa e arsimimit të grekëve, që sigurisht që ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm, apo luajti rol edhe sepse qeveria nuk mori masat e duhura në kohë për tu përballuar emigracionin nga njëra anë dhe nga ana tjetër me krimin e organiziuar?
Ky problem është bërë shumë më i komplikuar dhe koklavitur. Pikërisht kjo që ju theksuat, nga gabimet që bëri qevria greke dhe politikat e gabuara të saj mbi përballimin e këtyre çështjeve. Sa i përket racizmit do tju thoshja se çdo njeri mbi të gjitha është njeri, i bardhë, i zi apo çfarë do lloj tjetër ngjyre. S`ka rëndësi se ku ka lindur. Gjëja e parë që ne duhet të kishim bërë ishte respekti ndaj çdo njeriu, nuk është greku, amerikani apo ebrehu ikona e zotit. Është çdo njeri i gjallë në tokë. Por kjo nuk do të thotë që duhet të mbyllësh sytë kur tjetri mban një kallashnikof!? As qevria nuk duhet të jetë neutrale kur organizohen grupe të ndrushme dhe miqësia greko-shqiptare arrinë kulmin në përplasjet mes bandave me të njëjtën filozofi. E ka gajin shteti.
Këtu përsëri gjejmë një tjetër gabim tonin akoma, të një shoqërie të papërgatitur dhe të një shoqërie që nuk është e aftë që të përballet me realitetet e reja dhe nëse doni dhe rrezikun. Dhe tani më gjendemi përballë një tjetër ‘dhimbjeje koke’, por ne vazhdojmë të bëjmë përsëri viktimën! Është zgjidhja më e thjeshtë të bëjmë rolin e viktimës në vend që të pranojmë se kemi bërë gabim dhe eja të rregullojmë këtë gjendje të krijuar. Edhe pse kjo është në dukje e vështirë, por popujt dhe kombet në kohë të vështira duken, çdo gjë të madhe që ne grekët kemi bërë ka qënë e vështirë. Një komb që deklaron se në 85 % të saj është ortodoks si është e mundur që të arrijë në këto ekstremizma, ky është faji i Kishës Ortodokse greke. Si e lejuam të na ndodhë kjo.
Beteja me kancerin e Kryepeshkopit Anastas Janullatos....
Ka qënë për mua një shok kur ma kanë thënë se kam kancer. Unë thashë vetes se, ‘vdekja e cila kaq kohë je duke pritur si përfundim vjen nga të tjerë’. Por pastaj mendova, ‘padyshim do të vijë një ditë fundi, në një mënyrë ose në një tjetër qoftë. Vetëm se shiko që për aq kohë sa je para të tjerëve ta jetoshë atë drejtë ".... U pajtova që në fillim me me idenë se në kohë të vështira do të gjeshë gjithmonë
një strehë. Besimi dhe të besuarit në Zot është i madh, fuqi e pashtershme. Vazhdoj ta kem probkeme me sytë dhe shikimin por me mesimin tek Zoti po vazhdoj përpara.
Fëmijëria, familja e Kryepeshkopit dhe për personin më të rëndësishëm në jetën e tij, nënën e tij..
Kur isha gati për të ardhur në botë, nëna ime rrezikoi shumë dhe humbi shpresat gjatë shtatzënisë. Në të vërtetë, mjekë thanë se nuk do të jetë në gjendje për të më dhënë gji dhe siç ajo më ka thënë më vonë, më ka ushqyer për një kohë të gjatë me gji, sepse ne ishim të varfër atëherë, por shumë të dashur dhe të bashkuar si familje. Nëna ime ishte personi më i rëndësishëm në jetën time. Zakonisht babai largohej për kohë të tëra nga shtëpia. Ajo jetoi shumë, deri tek të 90-t dhe kamë patur gjithmonë pranë meje. Unë nuk arrita ta falënderojë atë siç dhe sa do të doja.
Si dhe pse u emërua Kryepeshkop i Kishës Orthodokse të Shqipërisë Anastasjos Janullatos….
Kur më thanë që të shkojë në Shqipëri!? Ishte një vend me të cilin unë nuk isha marrë kurrë. Studimet e mia siç dhe e dini kanë qënë të përqëndruarara në zonën e Afrikës, dhe orjentimi im ishte që unë të shkoja dhe të punoja në Afrikë. Mbaj mend, më është bërë një thirrje telefonike në dhjetor të 1990-s ku dikush nëpërmjet telefonit më tha, “urime dhe përgëzime jeni zgjedhur dhe emëruar si, Përfaqsues i Special i Kishës Orthodokse në Shqipërisë”, një Shqipëri e cila asokohe hapte kufijt e saj. Dhe unë u habita duke i thënë se, “nuk ju kuptoj për çfarë bëhet fjalë. Unë nuk jamë marrë kurrë me këtë çështje”.
Më thomë më pas se, “është shumë e rëndësishme dhe urgjente kjo çështje. Duhet të udhëtosh sa më shpejt për në Evropë. Udhëtim i cili do të ketë si mision për të parë dhe konstatuar se çfarë ka ngelur nga gjithë ajo përndjekje që i ishte bërë Kishës Ortodokse në përgjithësi”. I them, “kur?”, dhe mu përgjigjën, “neser”. Ishte një nga udhëtimet më të shpejta që kam bërë ndonjëherë në jetën time. Më shpjeguan se, ishte një perjudhë snhumë delikate dhe vështirë dhe duhet që me patjetër diçka të bëhej menjëherë.
Pas një viti ndënjieje në Shqipëri, më thanë se, “çfarë do mednoni sikur të zgjidheni Kryepeshkop i Kishës Otrthodokse Autoqefale të Shqipërisë?”. Ka qënë një nismë dhe propozim i Patriarkut Ikumenik të gjithë Kishës Ortodokse në botë, Panajotu Bartolomeu, I cili gjeti zgjidhjen për këtë çështje tek emri im dhe më propozoi duke insistuar për mua dhe gjithë të tjerët nëpër botë rranë dakord.
Shumë prej tyre madje thanë se, “çfarë I bënë të shkretit e hodhën në ‘gropën e luanëvë’”. Unë e dija që në fillim që ishte një mision I cili nuk kishte ndonjë siguri të veçantë, por përvoja ime më mësonte, më e rëndësishmja që neve na kërkohej është, bësimi tek kisha ortodokse dhe jo planet dhe strategjitë e shumta. Diçka më thoshte shko! Bëra kryqin dhe shkova.
Cila ka qënë mbresa më e veçantë gjatë gjithë këtyre viteve që jeni këtu si Kryepeshkop? Atë mbresë që nuk do ta harronit kurrë dhe ndonjëherë që ju vjen në mendje.
Mbërrij në qershor të 1991-t, pas një pritje prej 7 muajsh ku më duhet të merrja një vizë për 1 muaj, në aerodromin e Tiranës ku shoh një grup njerëzish të thjeshtë, laik, pjesa më e madhe të moshuar, të lodhur, të varfër si dhe disa fëmijë. Kanë dalë të më presin, ishin grupi I parë ortodoks në Shqipëri që doli dhe më priti në aerodrom dhe menjëherë shkojmë nga aty në Kishë. Kisha asokohe ishte një pallat sporti I vjetër, I cili ishte kthyer në pallat sporti, pa xhama, pa ngrohje me një parket të hollë prej druri dhe unë në këtë vend dhe këto kushte duhet të komunikoja me njerëzit.
I shikoja të gjithë në fytyrë, ishte një situatë e pazakontë ku unë duhet të thoshja diçka shumë shpejt, të shkurtër dhe domethënëse. Iiu thashë, “merrni nga një qiri dhe ndizeni. Krishti u Ngjall”, dhe ndeza dhe unë një qiri. Të gjithë qirinjtë u ndezën dhe sytë I kishin të gjithë mbushur me lotë dhe u përgjigjën njëzëri, “Zoti vërtet u Ngjall”. Ky ka qënë dhe mezazhi I parë bazë që unë doja të kaloja.
Ditë më pas erdhën dhe Krishtlindjet. Krishtlindjet e para në Shqipëri, nuk kishim mundësi në ambjentin e kishës të vinim xhama, kështu që vendosëm plasmas nëpër dritare. Çatia ridhte vazhdimisht ujë por arritëm që të eliminonim rrjedhjen. Kasha ishte plot e për plot kësaj rradhe dhe me njerëz nga të gjitha moshat. Bëmë Krishtlindje në mes të të ftohtit dhe varfërisë. Një tjetër mbresë ka qënë dhe udhëtimi im në Korçë më 1992-n, ku shkova për të parë Kishën të cilën e kishin kthyer në muze.
Dhe kur kërkova leje për të shkuar, nga asokohe Presidenti I ndjeri Ramiz Alia, më kishte thënë shprehimisht se, “harrojeni hirësi se do ta merrni këtë kishë”. Por siç duket dhe shihet ai që u harrua është Alia. Dhe kërkesa ime u bë shkas që të na japin një tokë, pasi Kisha ishte ende muze, dhe ku ndërtuam Kishën tonë. Por, kur morrëm lejen për ta ndrëtuar na dërguan një mesazh nga këtu, qeveria shqipëre, ku thuhej se, leja anullohet dhe nuk do të jepet leje më për të ndërtuar këtë kishë ortodokse. Atëherë maj mend, pati dhe një protestë të përgjithshme dhe me pankarta e etj, kundër qevrisë këtu. Por në fund na dhanë një tokë, shesh edhe më të mirë për të ndërtuar Kishën në Korçë.
Dhë kur asokohe bëmë dhe përrurimin e saj, unë u shpreha se, ne nuk shqetësohemi kur na sulmojnë me gurë, sepse I marrim ata gurrë dhe ndërtojmë me ta. Por goditja me gurë ndaj meje dhe kishës ortodokse nuk pushoi kurrë në Shqipëri, madje vijon dhe sot por me mënyra të tjera. Më sulmojnë me shkrime nëpër gazeta, me mënyra të ndryshme, histori të ndryshme dhe shpifje por ne ecim.
Hirësi, armiqtë më të shumë tuajit e ndjeni se I keni brenda në Shqipëri apo jashtë saj?
Gjithmonë kanë ekzistuar klane të ndryshme, me interesa dhe leverdi të ndryshme e të veçanta, por këtu në Shqipëri në veçanti ka pasë dhe ka një mendim dhe paragjykim të përgjithshëm sa I përket personit tim. Mos haroni se në viti 1991 shënoi dhe hapjen e marrëdhënjeve të para mes dy shtetetve tona. Paragjykimi shikonte me sy kritik çdo hap timin këtu. Por shyqyr që këto vite çfarë do që kemi bërë ka qënë bërë hapur, jemi në një xham transparent ku çdo hap tonin e shikojnë dhe ndjekin.
Mbaj mend që disa miq nga anglia kanë dashë dhe bënë gati të na dërgonin në Tiranë, për Kishën Ortodokse, për mua personalisht, një makinë të blinduar. Ju thashë që, kjo është gabim. Nuk hyra kurrë në atë makinë të udhëtoj. Isha I vendisur dhe morra parasysh çdo pasojë. Imagjinoni sikur Kryepeshkopi të lëvizë nëpër vend me një makinë të blinduar, se çafër do të thoshnin besimtarët. Por kjo makinë si përfundim qëndroi aq shumë në garazhd saqë u prish aty.
Por frikën, kam përshtypjen që disa herë e keni ndier dhe si e keni përballuar atë?
Shikoni, kur dikush është I vendosur për gjithçka gjatë një misioni që ka është I qetë. E di nuk është vetëm, ka zotin. Mbaj mend që motra ime e ndjerë, e cila ishte shumë e shqetësuar dhe e merrnin në telefon e i thoshnin që do të vrasim vëllain tënd do të bëjmë këtë dhe atë etj. Unë I thoshja, shpirti im pse rri e merresh me ta. Ai që e di se kur do të vdes unë nuk janë ata që të marrin në telefon, e di zoti se kur do do të vdes, rri e qetë. Këtu në dritaren që jemi (i tregon me dorë gazetares greke nga dritarja e zyrës së tij në rrugën e Kavajës) duken gjurmët e asaj që ju thoni, I kemi lënë si zbukurim, janë sferat e fishekëve që patëm dhurratë në 1997-ën. Kush dashuron dhe dashurohet I thotë tutje frikës, është I lirë.
Një botë e cila ishte mësuar se nuk kishte zot, ku të gjitha janë të lidhura me interesa politike, me parinë e vendit e gjëra të tilla, si do të mund të besonte menjëherë? Sepse në 1991-in erdhi demokracia? Se këtu erdhi dikush nga Greqia, I cili erdhi vetëm se beson në zot, sepse beson se kësaj toke ju privua dhe iu hoq e drejta të besonte në zot dhe është këtu vetëm për dashuri e të ndricojë të gjithë njerëzit. Dhe thashë me vete, po kanë të drejtë të most a besojnë që kam arrdhur këtu vetëm për këtë çështje, koha do ta tregojë. Ajo që ne mundohemi të bëjmë është që të shmangim, të parit e të tjerëve si armiq. Ata na shohin ne si armiq por ne i shohim ata si vëllezër si ikona të zotit dhe jemi të lirë e nuk kemi frikë.
Vitet e fundit, sidomos dy vitet e fundit janë përkeqësuar marrëdhëniet. Është një qetësi shumë çuditëshme në të cilën kanë hyrë dhe fuqi të tjera të cilat do të dëshironin konfrontim. Dhe këtu në Shqipëri dhe në Greqi. Duhet ti kemi nën kujdes këto fuqi, nuk kemi më kohë dhe tolerancë për eksperimentime të tjera. Dy popujt duhet të jetojnë bashkë. Këtu ka zëra të cilat mendojë se nuk janë miqësore me ne.
Dhe ekziston një e keqe e madhe, po kërkojmë dhe shqetësohemi për ‘boritë’ që hera-herës dëgjohen, dhe nuk shikojmë se cila është në të vërtet rreënja e këtyre çështjeve! Si gjithmonë, shohim në mënyrë sipërfaqsore dhe nuk thellohemi të gjejmë rrënjët dhe arsyet e verteta. Arsyet dhe rrënjët e tyre janë fëmijët e shqiptarëve, të cilët mësojnë akoma gjëra të cilat nuk janë të verteta në shkollë, dhe i besojnë ato. Për këtë arsye kohët e fundit shikojmë gjeneratën e re shqiptare, të rinjtë e të rejat, të jenë më dyshues ndaj fqinjëve dhe mosbesues. Pra aty duhet ta shikojmë arsyen e vërtet në mësimdhënie, ne arësim, pra do të duhet që të shikojmë se cilat prej rrënjëve të hedhura në arsim helmojnë të vërtetën.
Edhe pse duket që, marëdheniet mes Shqipërisë dhe Greqisë, në pamje të jashtme, të jenë të mira, me ndonjë përjashtim, një ndodhi u bë shkas që këtyre marrëdhënive tju ‘ndizej fitili’ siç ishin deklaratat e Kryeministrit Berisha kohë më parë. Është e rastësishme kjo?
Ju dha një rëndësi më shumë seç duhej kësaj çëshjtjeje. Kam mendimin se është ajo që sapo ju thashë. Çfarë mësojnë fëmijët nëpër shkolla? Siç kemi dhe ne forca politike të tjera, ekzistojë dhe këtu forca politike që kanë më programin e tyre, andi-helenizmin, anth-helenizmin. Nuk e di sasa do të ndikojnë këto në popull por në momente dhe çaste të vështira nuk do të nënvleftësoja kurrë fanatizmin i cili shumë lehtë mund të lulëzoj në çfarëdo terreni.
Dhe nuk nënvleftësoj fare idiotësinë dhe marrëzinë e cila nga ndonjëherë është edhe më e fortë se mirësia dhe bashkëekzistenca. Ekziston një teori shumë e famshme besoj se e keni dëgjuar, “Hyrja e idiotëve në zhvillimin shoqëror’. Kështu që, shpesh herë ka njërëz që i nënvleftësojë ato, ‘nuk ka gjë për tu shqetësuar, s`është çështje’, thonë. Si nuk është për tu shqetësuar? Po helmojnë një realitet dhe nëse e lë të lëvizë ky helm, edhe pse në dukje i vogël, do të helmojë mendimin dhe shpirtin e një populli të tërë. Kujdes ndaj idiotësisë, gënjeshtërs dhe të drejtohemi ndaj seriozëve dhe të vërtetëts.
Kur ju erdhët për herë të parë në Shqipëri, një pjesë e madhe e minoritetit grek në Shqipëri, të shkojë në Greqi dhe jo vetëm. Pati një tendencë asokohe dhe frikë njëkohësisht mbi një shpërngulje të tyre, si është situata sot në këto fshatra?
Nuk kanë qënë vetëm nga fshatra dhe zona të minoritetetit. Nga çdo krahinë e Shqipërisë asokohe u larguan me mijëra njerëz. Gati shtatqinë e disa mijë vetë zbritën në Greqi dhe Greqia i priti me krah hapur të gjithë kështu apo jo?
Me shumë pikëpyetje hirësi nëse do të më lejonit!!!!!..
Vëtëm kohët e fundit do të thosha se janë gjërat siç thoni ju. Duhet të mos i përgjithësojmë gjërat. Grekët dhe shqiptarët ka njerëz të mrekullushëm në të dy popujt. Ajo që thoni në një farë mënyrë është e vërtet, në shumë fshatra të minoritetit grek në Shqipëri nuk ka të rinjë por po ndryshon diçka së fundmi. Më vështirësitë ekonomike që Greqia po kalon këto kohë kanë filluar të kthehet dhe ky komunitet. Madje ne si kishë jemi vënë në punë që në Jug të Shqipërisë të rregullojmë shkollat në minoritet që janë në gjuhën greke, madje në Mesopotam të Sarandës kemi bërë të mundur të ngrihet një lice profesional për të rinjtë e të rejat e minoritetit grek që po kthehen nga Greqia përfundimisht. Por në këto raste nuk janë të nevojshme dhe nuk zënë vend thirrjet, ‘qëndroni në vendin dhe shtëpitë tuaja’. Ajo që ka rëndësi është që ky komunitet dhe këta njerëz të kenë mundësi të zhvillohen.
Kisha Autoqefale e Shqipërisë dhe shpjegimi i Janullatosit.....
Ekziston një mohim kohët e fundit nga faktorë të ndryshëm, bëhet fjalë për Kishën Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, kështu nuk është? Në këtë kontekst do të thosha që Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë ku janë, ortodoksët shqiptarë, shumë mendojë se nuk ka shqiptarë ortodoksë? Gënjeshtër më të madhe se kjo nuk ka, ka shqiptarë ortodoksë dhe që cke me të madje dhe janë shumë, të cilët duruan dhe përndjekjen e vite e viteve me rradhë dhe janë e kanë ngelur ortodoks. Janë grekët ortodoksë, janë minoriteti me origjinë sllave, janë të ashtuquajturit ‘arumun’, disa deklarojnë të fesë ortodokse greke dhe disa jo, po ne çduhet të bëjmë? Të gjithë ortodoksët të bashkuar, të gjithë bashkë. Nëse fillojmë dhe krijojmë në Shqipëri, krahina dhe zona me Kisha të vendeve fqinje me Shqipërinë, nuk do të ketë asnjëherë kishë të pavarur në këtë vend. Ne luftuam për këtë çështje, jam shumë i kënaqur dhe falenderoj zotin që ja arritëm kësaj dite.
Si popull ne grekët, mund të kemi shumë gjëra pozitive por kemi dhe gjëra negative, një nga ato të këqia është mënyra egoiste e të parit të popujve të tjerë me poshtërim. P.sh, pak më parë më thatë ju se i pritëm me krah hapur asokohe shqiptarët dhe unë ju thashë se kam shumë pikëpyetje për këtë çështje. Ne në Greqi gjatë këtyre viteve nuk kemi folur asnjëherë me fjalë të mira për shqiptarët, madje disa nuk iu janë sjellë dhe shumë mirë. Kur jemi gjendur në të njëjtën situatë ne grekët para pak kohësh ku të tjerët na shikonin me poshtërim, përçmim, atëherë e ndiem si komb se çfarë do të thotë poshtërim dhe nuk na erdhi mirë e u tronditëm. Jeni dakord me këtë perceptim??
Poshtërimi është një ves shumë i madh si për individët dhe për kombet. Dhe ndjenja e supermacisë fsheh në vetvete inferioritetin. Këto të dyja shkojnë bashkë, nuk je sigurt për veten tënde, nuk vlerësin veten tënde. Kjo vlen edhe për ksenomaninë, është e njëjta gjë. Unë me të vërtet zemërohem dhe shqetsohem. Madje do të doja tju referoja diçka. Gjatë kohës kur kishin filluar debatet në Greqi për dëbim të emigrantëve dhe filluan operacionet skupa, unë zbrita në Athinë, zhvillova takime me Kryeministrin e asokohe dhe politikanë të tjerë si dhe botues të ndryshëm dhe drejtues e kryeredaktorë të gazetave dhe medias greke. Mbaj mend që ju thashë, “Çfarë jeni duke bërë, çjanë këto fjalë që përforni, çështe kjo fjalë ‘skupa’, nuk e kuptoni që kjo është një fjalë poshtëruese për të tjerët, por poshtëruese dhe për ju? Kush jemi ne që i shohim të tjerët në këtë mënyrë?”. E di, më shikonin me habi dhe të çuditur. Ishin dhe vitet e para, nuk më njihnin dhe aq mirë dhe nuk kuptonin e s`bënin dot lidhjen. Por e pranuan se ishte gabim.
Më vjen keq dhe mërzitem që të njëtën gjë po shikoj të bëhët nëpër gazeta këto dy vitet e fundit këtu në Shqipëri. Flasin shpesh herë për krizën në Greqi me një dashakeqësi. Madje një i vetquajtur Kryetar i një partie tha para disa kohësh se, “pse të trembemi nga Greqia dhe grekët, Greqia është një shtet që ka dalë në shitje”, dhe thashë me vete, ‘shiko shiko, ky tani do që të bëhet lider politik?!’. Kështu ndërtohen miqësitë dhe integrim i përbashkët mes dy vendeve? Pra pikat tona të dobëta janë të njëjta. Por në asnjë mënyrë kombi grek nuk duhet të justifikohet ç`ka ka bërë, jemi një komb i cili e kemi jetuar shumë vite emigrimin nëpër Gjermani, Amerikë, Australi nuk mund të përsërisim më gabime të tilla.
Mos vallë ne grekët në Greqi jemi komb pa memorje?
Patjetër që jemi komb pa memorje. Madje do tju thoja se pasi u bëmë nostalgjikë të viteve të vështira që kaluam gjatë shekullit të XX, shiko se ku jemi katandisur. Ne nuk e mendojmë seriozisht të kaluarën tonë, madje do thoshja se më duket se kohët e fundit po ‘snobi-zojmë’ dhe historinë po merremi shumë me të sotmen dhe kemi lënë pas dore të kaluarën. Mjerë popujt që nuk kanë memorje i zë ‘alzaimer-i’ në jetën e përditshme. Një Kapodistrja që nuk është rastësore për ne, një Makrijani që ka lënë dhe një mesazh për të rinjtë, të vërteta, trimëri, burrëri. Përse duhet që ne të mendojmë gjithmonë negativisht dhe jo pozitivisht.
Dikur në greqi thoshnim se nuk jemi racistë, nuk ishim racistë sepse nuk kishte bërë vaki deri kohë më parë të bashkëjetonim me të huaj? Mos ka luajtur rol mungesa e arsimimit të grekëve, që sigurisht që ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm, apo luajti rol edhe sepse qeveria nuk mori masat e duhura në kohë për tu përballuar emigracionin nga njëra anë dhe nga ana tjetër me krimin e organiziuar?
Ky problem është bërë shumë më i komplikuar dhe koklavitur. Pikërisht kjo që ju theksuat, nga gabimet që bëri qevria greke dhe politikat e gabuara të saj mbi përballimin e këtyre çështjeve. Sa i përket racizmit do tju thoshja se çdo njeri mbi të gjitha është njeri, i bardhë, i zi apo çfarë do lloj tjetër ngjyre. S`ka rëndësi se ku ka lindur. Gjëja e parë që ne duhet të kishim bërë ishte respekti ndaj çdo njeriu, nuk është greku, amerikani apo ebrehu ikona e zotit. Është çdo njeri i gjallë në tokë. Por kjo nuk do të thotë që duhet të mbyllësh sytë kur tjetri mban një kallashnikof!? As qevria nuk duhet të jetë neutrale kur organizohen grupe të ndrushme dhe miqësia greko-shqiptare arrinë kulmin në përplasjet mes bandave me të njëjtën filozofi. E ka gajin shteti.
Këtu përsëri gjejmë një tjetër gabim tonin akoma, të një shoqërie të papërgatitur dhe të një shoqërie që nuk është e aftë që të përballet me realitetet e reja dhe nëse doni dhe rrezikun. Dhe tani më gjendemi përballë një tjetër ‘dhimbjeje koke’, por ne vazhdojmë të bëjmë përsëri viktimën! Është zgjidhja më e thjeshtë të bëjmë rolin e viktimës në vend që të pranojmë se kemi bërë gabim dhe eja të rregullojmë këtë gjendje të krijuar. Edhe pse kjo është në dukje e vështirë, por popujt dhe kombet në kohë të vështira duken, çdo gjë të madhe që ne grekët kemi bërë ka qënë e vështirë. Një komb që deklaron se në 85 % të saj është ortodoks si është e mundur që të arrijë në këto ekstremizma, ky është faji i Kishës Ortodokse greke. Si e lejuam të na ndodhë kjo.
Beteja me kancerin e Kryepeshkopit Anastas Janullatos....
Ka qënë për mua një shok kur ma kanë thënë se kam kancer. Unë thashë vetes se, ‘vdekja e cila kaq kohë je duke pritur si përfundim vjen nga të tjerë’. Por pastaj mendova, ‘padyshim do të vijë një ditë fundi, në një mënyrë ose në një tjetër qoftë. Vetëm se shiko që për aq kohë sa je para të tjerëve ta jetoshë atë drejtë ".... U pajtova që në fillim me me idenë se në kohë të vështira do të gjeshë gjithmonë
një strehë. Besimi dhe të besuarit në Zot është i madh, fuqi e pashtershme. Vazhdoj ta kem probkeme me sytë dhe shikimin por me mesimin tek Zoti po vazhdoj përpara.
Fëmijëria, familja e Kryepeshkopit dhe për personin më të rëndësishëm në jetën e tij, nënën e tij..
Kur isha gati për të ardhur në botë, nëna ime rrezikoi shumë dhe humbi shpresat gjatë shtatzënisë. Në të vërtetë, mjekë thanë se nuk do të jetë në gjendje për të më dhënë gji dhe siç ajo më ka thënë më vonë, më ka ushqyer për një kohë të gjatë me gji, sepse ne ishim të varfër atëherë, por shumë të dashur dhe të bashkuar si familje. Nëna ime ishte personi më i rëndësishëm në jetën time. Zakonisht babai largohej për kohë të tëra nga shtëpia. Ajo jetoi shumë, deri tek të 90-t dhe kamë patur gjithmonë pranë meje. Unë nuk arrita ta falënderojë atë siç dhe sa do të doja.