Korça nderon 12 delegatët e saj në Kongresin e Manastirit me një ekspozitë dokumentesh të rralla
Me rastin e 22 Nëntorit, Ditës së Alfabetit, në Korçë u hap një ekspozitë kushtuar 12 delegatëve të Qarkut të Korçës në Kongresin e Manastirit. Aty paraqiten dokumente, fotografi dhe botime historike, një pjesë e të cilave nuk njiheshin më parë.
Korça shënoi 22 Nëntorin, Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe, me një aktivitet rajonal dhe një ekspozitë kushtuar 12 delegatëve të Qarkut të Korçës që morën pjesë në Kongresin e Manastirit. Aktiviteti u zhvillua të dielën. Sipas ABC News, organizator ishte Këshilli i Qarkut të Korçës dhe ngjarja përkoi me 118-vjetorin e Kongresit.
Ekspozita, e kuruar nga Niko Kotherja, paraqet fotografi, dokumente, libra, gazeta, dorëshkrime dhe botime të rralla. Këto materiale dëshmojnë kontributin e delegatëve korçarë jo vetëm në Kongres, por edhe në zhvillimin e arsimit dhe të kulturës shqiptare. Shqiptarja.com dhe BalkanWeb e prezantojnë Kotherjan si studiues dhe koleksionist, ndërsa ABC News si historian.
Materiale të panjohura më parë
Sipas Kotherjas, një pjesë e materialeve shfaqet për herë të parë para publikut. Ato janë mbledhur në arkiva, në koleksione private dhe pranë familjeve të pasardhësve të delegatëve. ABC News shton se disa prej tyre janë siguruar përmes kontakteve me pasardhës që jetojnë jashtë vendit.
“Korça ka një përfaqësim të veçantë në Kongresin e Manastirit, me 12 pjesëmarrës nga Qarku i saj. Ekspozita trajton profilet e këtyre personazheve përmes dokumenteve, botimeve dhe imazheve të tyre, ku një pjesë e materialeve janë të panjohura më parë. Çdo pjesë e vogël e këtij pazëlli krijon një histori të tërë.”
Sipas ABC News, mes eksponateve janë:
- teksti i parë i fizikës në gjuhën shqipe, botuar nga Gjergj Qiriazi në vitin 1899;
- abetarja e Parashqevi Qiriazit e vitit 1909, e hartuar pas Kongresit të Manastirit;
- botime të delegatit Thoma Avrami, përfshirë revistën pedagogjike dhe letrare “Përlindja aresimore” të vitit 1922;
- botimi i Sotir Pecit i vitit 1912, “Viti premtar i gramatikës”.
Hapësirë të veçantë zënë botimet e Mihal Gramenos. Ndër to janë gazeta “Koha”, romani dramatik “Oxhaku” dhe veprat “E puthura”, “Varr i pagëzimit” dhe “Mallkimi i gjuhës shqipe”.
Kujtimet e familjes Grameno
Mihal Grameno, patriot dhe veprimtar i njohur i lëvizjes kombëtare, është ndër figurat kryesore të ekspozitës. Familjarët e tij ruajnë ende fotografi, libra dhe kujtime që janë përcjellë brez pas brezi.
E afërmja e tij, Lirika Biciolli, siç e shkruan Shqiptarja.com (ABC News e shkruan Bicolli), tregoi rrëfime për nënën e Gramenos. Sipas këtyre rrëfimeve, gjatë pushtimit osman ajo fshihte armët në shtëpi duke i mbuluar me bukë, që të mos zbuloheshin gjatë kontrolleve të ushtarëve turq.
“Na tregonte gjyshi për nënën Alinë, që ishte një grua trime dhe shumë patriote. Kur vinin turqit për të kontrolluar shtëpinë, ajo merrte bukët, vendoste sipër armët dhe i mbulonte me velenxë, duke u thënë: Vazhdoni ju kontrollin, se unë do t'i çoj bukët në furrë. Në këtë mënyrë i shpëtonte armët.”
Për familjarët, trashëgimia e Gramenos nuk kufizohet te kontributi patriotik. Ajo përfshin edhe karakterin e tij njerëzor, mikpritjen dhe dashurinë për atdheun. Ruajtjen e kujtimit të tij ata e shohin si krenari familjare dhe si mënyrë për t'i mbajtur brezat e rinj të lidhur me historinë.
“Ndjehemi shumë krenarë që i kemi pasur gjyshin dhe xhaxhallarët. Atdheu është gjëja më e shtrenjtë që duhet të ketë njeriu dhe duhet ta duam, ta mbrojmë dhe ta mbajmë ashtu siç i takon.”
Kongresi i Manastirit
Sipas BalkanWeb, Kongresi i Manastirit i zhvilloi punimet nga 14 deri më 20 nëntor. Nga shumë alfabete të propozuara u përzgjodhën tre: alfabeti i Shoqërisë së Stambollit, ai i Shoqërisë “Bashkimi” dhe ai i Shoqërisë “Agimi”. Sipas gjuhëtarëve, nga njësimi i tyre doli alfabeti që përdoret sot.
Po në kuadër të Ditës së Alfabetit, raporton ABC News, Presidenti Bajram Begaj e festoi këtë ditë me përfaqësues të Shoqatës “Tomorri”, në 120-vjetorin e themelimit të saj. Begaj vlerësoi kontributin e shoqatës në ruajtjen e kulturës dhe të identitetit kombëtar, si dhe lidhjen e saj historike me figura të Rilindjes Kombëtare, mes tyre Mid’hat Frashërin.
Burimet
- Shqiptarja.com: Kongresi i Manastirit në Korçë, 12 delegatët në ekspozitë
- ABC News: Dita e Alfabetit Shqip/ Ekspozitë në Korçë me dokumente dhe botime të rralla
- BalkanWeb: Korça nderon 12 delegatët e saj në Kongresin e Manastirit, ekspozohen për herë të parë dokumente dhe fotografi historike