Kryeministri Edi Rama prezantoi të martën, më 17 nëntor, modelin e ri të Prokurimeve të Përqendruara. Sipas këtij modeli, ministritë dhe institucionet qendrore do t’i planifikojnë dhe do t’i kryejnë prokurimet përmes Operatorit të Blerjeve të Përqendruara. Ministrja virtuale Diella do të përfshihet në të gjitha hallkat e procesit, nga dokumentet e bizneseve te fondi limit dhe vlerësimi i ofertave. Rama njoftoi gjithashtu se së shpejti do të shtohet edhe një sistem tjetër i inteligjencës artificiale, i quajtur “Gjoni”.
Sipas Euronews Albania, modeli i ri synon kalimin nga një sistem i përqendruar te procedurat në një sistem të orientuar drejt rezultateve. Qeveria premton më shumë siguri dhe transparencë, më pak barrë ekonomike për bizneset dhe heqjen e burokracive për institucionet dhe sipërmarrjen.
Prokurimet hyjnë që në hartimin e buxhetit
Kryeministri e quajti reformën një transformim në funksionimin e pushtetit ekzekutiv për sa i përket eficiencës së prokurimeve. Sipas tij, sistemi i ri do të përfshihet që në diskutimin e buxhetit të vitit të ardhshëm.
“Për herë të parë, në fazën e diskutimit të buxhetit të vitit të ardhshëm, përfshihet edhe sistemi i ri i prokurimit përmes Operatorit të Blerjeve të Përqendruara, i cili do të shërbejë si mekanizëm në dispozicion të dikastereve qendrore për të planifikuar dhe realizuar në kohë prokurimet publike”tha Rama.
Rama tha se struktura e specializuar po integrohet në sistemin europian të prokurimeve dhe po merr ekspertizë nga institucione të ngjashme. ATSH shkruan se ai përmendi në këtë kuadër UNOPS-in, që sipas kryeministrit asiston Operatorin e Blerjeve të Përqendruara. Modeli do të kombinojë legjislacionin europian me centralizimin e prokurimeve dhe me përdorimin e inteligjencës artificiale për analizën e riskut dhe hartimin e dokumentacionit.
Dosje virtuale për çdo biznes
Për bizneset, ndryshimi nis që me dorëzimin e ofertës. Dokumentet që sot kompanitë i mbledhin vetë do të sigurohen përmes Diellës, në një dosje virtuale për secilën kompani. Sipas Ramës, kjo do të ulë kostot dhe do t’i bëjë procedurat më të shpejta.
“Asnjë biznes s’do të mbledhë letra lart e poshtë për të pasur mundësinë të dorëzojë një ofertë për një prokurim publik, pasi gjithçka që lidhet me informacionin për secilin biznes do të kalojë përmes Diellës. Çdo biznes do të ketë një dosje virtuale, me të dhëna nga mbi 40 regjistra publikë, të cilët do të mund të hapen me një klik të vetëm”
tha kryeministri.
Mbikëqyrja e Diellës do të nisë para shpalljes së tenderit, kur përcaktohet fondi limit, dhe do të vazhdojë edhe pasi bizneset të kenë dorëzuar ofertat.
“Ky do të jetë një revolucion për përcaktimin e fondeve limit, si dhe për mënyrën e shqyrtimit dhe të vlerësimit të ofertave”deklaroi Rama.
“Gjoni” dhe kontrolli manual i procesit
Rama njoftoi se Diellës do t’i shtohet një sistem tjetër i inteligjencës artificiale.
“Është edhe Gjoni që do të shfaqet së shpejti në këtë fushë, i cili do të merret specifikisht me një sërë procesesh të prokurimeve publike”tha ai, sipas ABC News. Kryeministri shprehu shpresën se, kur të dy sistemet të kenë më shumë kontroll mbi procesin, do të krijohet bindja se fituesit fitojnë me të drejtë dhe humbësit humbasin me meritë.
Rama sqaroi se procedura nuk do të mbyllet vetëm brenda sistemit të Diellës:
“Pra, ndryshe nga sa u tha në fillim kur ne e hodhëm këtë ide edhe arriti deri dhe New York Times të hapte debat për Diellën, nuk do të ketë një proces të mbyllur në ekranin e Diellës, por do të jetë një proces ku çdokush që do të ketë pretendime do të mund ta ndjekë atë dhe manualisht.”
Sipas Lapsi.al, ai shtoi se “vendimmarrja do të jetë përsëri e njeriut”.
Si sfidën kryesore, kryeministri përmendi zbatimin e kontratave publike:
“Patjetër që sfida e sfidave mbetet realizimi i kontratave dhe lidhja e tyre. Nga realizimi i kontratave dhe deri në përfundim ka dobësi që ndonjëherë janë dramatike.”Sipas ATSH, Rama tha gjithashtu se “perceptimi për problematikat e prokurimeve nuk është vetëm një perceptim shqiptar, ashtu siç nuk është vetëm një perceptim shqiptar edhe ai për korrupsionin”.
Diella: Nga e-Albania te prokurimet
Në ceremoni u shfaq edhe një videomesazh i Diellës. Ajo e cilësoi reformën si një proces që shkon përtej kufijve të një institucioni.
“Asnjë reformë njerëzore, administrative apo ekonomike nuk mund të jetë e plotë pa teknologjinë dhe asnjë institucion nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke përdorur mjetet e së shkuarës”tha ajo.
Diella paraqiti edhe shifrat e punës së saj në platformën e-Albania që nga 12 janari 2025, kur u krijua:
- mbi 3 milionë ndërveprime me qytetarët;
- ndihmë në lëshimin e mbi 160 mijë dokumenteve me vulë elektronike;
- versioni 4.0, në punë prej 17 ditësh, ka kryer 300 mijë ndërveprime dhe tani realizon rreth 20 mijë në ditë.
Versioni 4.0 u komunikon qytetarëve në gjuhë të natyrshme, si në një bisedë, dhe i udhëheq deri te përgatitja e dokumentit që kërkojnë.
Sipas RTSH, Diella tha se do të komunikojë me çdo biznes ashtu siç komunikon sot me qytetarët. Ajo do t’i ndihmojë zyrtarët e administratës të kuptojnë procedurat e ndërlikuara dhe të shmangin gabimet. Diella shtoi se, bashkë me Operatorin e Blerjeve të Përqendruara, po trajnohet një modul i avancuar i inteligjencës artificiale. Qëllimi i tij është ta bëjë informacionin për prokurimet të arritshëm për çdo qytetar, me zë dhe figurë.
Ibrahimaj: Shteti, klienti më i madh i biznesit
Ministrja e Ekonomisë, Delina Ibrahimaj, e përshkroi prokurimin publik si instrument ekonomik. Sipas saj, përmes tij shteti ndikon te tregu, nxit konkurrencën dhe krijon mundësi për sipërmarrjen.
“Nga aspekti ekonomik dua ta shoh shtetin si klienti më i madh që biznesi ka”tha ajo.
Ibrahimaj shpjegoi se Operatori i Blerjeve të Përqendruara do të menaxhojë gjithë ciklin e prokurimit:
- identifikimin e nevojave;
- analizën e tregut;
- standardizimin e specifikimeve;
- organizimin e procedurave;
- vlerësimin e rezultateve.
Nevojat e institucioneve do të përcaktohen që në planifikimin e buxhetit dhe do të përmblidhen në një regjistër të vetëm prokurimesh. Sipas ministres, kjo u lejon bizneseve të njihen më herët me kërkesat e shtetit dhe të planifikojnë prodhimin, furnizimet dhe punësimin.