{"id":9393,"date":"2018-07-04T10:25:19","date_gmt":"2018-07-04T10:25:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=9393"},"modified":"2018-07-04T10:25:19","modified_gmt":"2018-07-04T10:25:19","slug":"aurel-plasarit-kazma-kunder-historise-te-kthehet-kunder-vetes-debati-per-teatrin-kombetar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/aurel-plasarit-kazma-kunder-historise-te-kthehet-kunder-vetes-debati-per-teatrin-kombetar\/","title":{"rendered":"Aurel Plasarit: -Kazma kund\u00ebr historis\u00eb t\u00eb kthehet kund\u00ebr vetes.\/Debati p\u00ebr Teatrin Komb\u00ebtar. &#8211;"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"9394\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/aurel-plasarit-kazma-kunder-historise-te-kthehet-kunder-vetes-debati-per-teatrin-kombetar\/ndertimi-i-tk\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?fit=1024%2C576&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1024,576\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"ndertimi-i-tk\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?fit=1024%2C576&amp;ssl=1\" class=\"alignnone size-medium wp-image-9394\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-300x169.jpg?resize=300%2C169\" width=\"300\" height=\"169\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?resize=768%2C432&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?w=1024&amp;ssl=1 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><strong>Aurel Plasarit: -Kazma kund\u00ebr historis\u00eb t\u00eb kthehet kund\u00ebr vetes.\/Debati p\u00ebr Teatrin Komb\u00ebtar.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Mjafton q\u00eb, si nj\u00eb heqje nervi, t\u2019ia shkul\u00ebsh nj\u00eb shoq\u00ebrie kujtes\u00ebn historike q\u00eb ta kthesh at\u00eb n\u00eb barbare. \u201cMjer\u00eb ai popull q\u00eb e ka humbur kujtes\u00ebn historike!\u201d, psher\u00ebtihet at\u00ebher\u00eb. Mir\u00ebpo, \u201cat\u00ebher\u00eb\u201d dometh\u00ebn\u00eb von\u00eb. Asgj\u00ebsimin e k\u00ebsaj ekzistence t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb qenies shqiptare synon kazma q\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur kund\u00ebr nj\u00eb monumenti shum\u00ebfish historik, \u2013 t\u00eb historis\u00eb kulturore, t\u00eb historis\u00eb artistike, t\u00eb historis\u00eb sociale, t\u00eb historis\u00eb s\u00eb albanologjis\u00eb, t\u00eb historis\u00eb politike t\u00eb shtetit shqiptar, \u2013 si\u00e7 \u00ebsht\u00eb ish-kompleksi em\u00ebrmadh \u201cSKANDERBEG\u201d, i thjeshtuar sot n\u00eb trajt\u00eb t\u00eb aktualizuar si \u201cTeatri Komb\u00ebtar\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>U duhet treguar sakt\u00eb bashk\u00ebqytetar\u00ebve se p\u00ebr \u00e7far\u00eb monumenti shum\u00ebfish historik b\u00ebhet fjal\u00eb, ndon\u00ebse betej\u00ebn p\u00ebr mbrojtjen e tij po e zhvillojn\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti njer\u00ebz t\u00eb teatrit. Ata pa\u00e7in faqen e bardh\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb betej\u00eb! Dhe nuk do t\u00eb m\u2019i keqkuptojn\u00eb pohimet e k\u00ebtushme, s\u00eb paku ata q\u00eb e din\u00eb se, p\u00ebr \u00e7\u2019i takon historis\u00eb s\u00eb teatrit, jam rritur n\u00eb rreth familjar njer\u00ebzish t\u00eb lidhur me teatrin qysh prej viteve \u201930. Por, meq\u00eb kazma e sapongritur synon nj\u00eb rr\u00ebnim shum\u00eb m\u00eb \u201ckompleks\u201d, duhet shtyr\u00eb pak dera e s\u00eb kaluar\u00ebs p\u00ebr t\u00eb par\u00eb t\u00eb ardhmen para se krimi t\u00eb kryhet.<\/p>\n<p>Monumenti n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb konceptuar, projektuar dhe realizuar pik\u00ebrisht si nj\u00eb kompleks. I p\u00ebrfunduar s\u00eb nd\u00ebrtuari m\u00eb 1940, n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e aneksuar n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn \u201cperandori\u201d me Italin\u00eb fashiste, kompleksi em\u00ebrtohej sakt\u00ebsisht \u201cQarku italo-shqiptar SKANDERBEG\u201d. N\u00eb botimet enciklopedike t\u00eb nj\u00eb kalor\u00ebsi t\u00eb mbrojtjes s\u00eb kujtes\u00ebs s\u00eb kryeqytetit, dr. Spiro M\u00ebhillit, mund t\u00eb gjeni t\u00eb dh\u00ebna nd\u00ebr m\u00eb k\u00ebrsh\u00ebroret p\u00ebr unicitetin e kompleksit n\u00eb fjal\u00eb. T\u00eb dh\u00ebna plot\u00ebsuese, kush t\u00eb d\u00ebshiroj\u00eb, mund t\u00eb q\u00ebmtoj\u00eb n\u00eb botimin \u201cHistoria e shtetit shqiptar 1912-2005: Organizimi shtet\u00ebror, jeta politike, ngjarjet kryesore, t\u00eb gjith\u00eb ligjv\u00ebn\u00ebsit, ministrat dhe kryetar\u00ebt e shtetit shqiptar\u201d (2006), t\u00eb historianit t\u00eb v\u00ebshtruar v\u00ebng\u00ebr Kastriot Dervishi. D\u00ebshmi dokumentare me vlera unikale figurative u shtohen atyre nga arkivat e Institutit \u201cLUCE\u201d dhe ata t\u00eb ATSH-s\u00eb son\u00eb. Do t\u00eb ishte dhun\u00eb q\u00eb historia e k\u00ebtij monumenti shum\u00ebfish historik t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb m\u00ebvishej me \u00e7aprashitje nd\u00ebrtimesh \u201ct\u00eb p\u00ebrkohshme\u201d, p\u00ebr asqerhane italiane a p\u00ebr eglenxhehane.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"9395\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/aurel-plasarit-kazma-kunder-historise-te-kthehet-kunder-vetes-debati-per-teatrin-kombetar\/aurel-plasari-4\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?fit=1242%2C854&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1242,854\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;1&quot;}\" data-image-title=\"Aurel Plasari\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?fit=300%2C206&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?fit=1024%2C704&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-9395\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari-300x206.jpeg?resize=577%2C396\" width=\"577\" height=\"396\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?resize=300%2C206&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?resize=768%2C528&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?resize=1024%2C704&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?resize=135%2C93&amp;ssl=1 135w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpeg?w=1242&amp;ssl=1 1242w\" sizes=\"auto, (max-width: 577px) 100vw, 577px\" \/><\/p>\n<p>\u201cQarku italo-shqiptar SKANDERBEG\u201d p\u00ebrb\u00ebhej nga dy nd\u00ebrtesa paralele, t\u00eb ndara nga nj\u00eb gjysm\u00ebpatio e organizuar si mjedis relaksimi: me nj\u00eb pishin\u00eb n\u00eb mes dhe p\u00ebrfund me nj\u00eb palest\u00ebr model p\u00ebr koh\u00ebn. B\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr konceptime me parametra bashk\u00ebkohor\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtimeve t\u00eb epok\u00ebs s\u00eb njohur si \u201cil Ventennio\u201d, fashist p\u00ebr komplekse t\u00eb atilla.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr dy nd\u00ebrtesat, ajo majtas em\u00ebrtohej n\u00eb fillim \u201cKinema-teat\u00ebr SAVOJA\u201d. I konceptuar si p\u00ebr projektime filmash, ashtu edhe p\u00ebr shfaqje teatri, koncerte artistike etj., n\u00eb koh\u00ebn e vet u klasifikua si \u201ci cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb par\u00eb\u201d. Por t\u00eb vihet re: i p\u00ebrshtatur edhe p\u00ebr veprimtari nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmet politike, p\u00ebrfshir\u00eb ato t\u00eb krer\u00ebve t\u00eb shtetit, pavar\u00ebsisht regjimeve politike. Hyje dhe aty t\u00eb priste nj\u00eb atrium, kurse mbas tij nj\u00eb sallon p\u00ebr publikun para shfaqjes ose gjat\u00eb antrakteve me pushime. Salloni kishte nj\u00eb gard\u00ebrob\u00eb nga nj\u00ebra an\u00eb dhe nga ana tjet\u00ebr sh\u00ebrbimet e tualetit. Fotot e LUCE-s i d\u00ebshmojn\u00eb ato sh\u00ebrbime t\u00eb nj\u00eb cil\u00ebsie ende sot t\u00eb lakmueshme, d.m.th. krejt ndryshe nga sa ankohet ndonj\u00eb \u201cnd\u00ebrtues\u201d nga ata t\u00eb specializuarit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar qenefe allaturka t\u00eb modelit t\u00eb diktatur\u00ebs. Dyshemeja e sallonit ishte shtruar me pllaka mermeri t\u00eb kombinuara bardh\u00eb-e-zi. P\u00ebrkundrejt \u00e7eleshin dyert p\u00ebr n\u00eb sall\u00ebn e shfaqjeve, t\u00eb dubluara me perde t\u00eb r\u00ebnda kadifeje. Ato \u00e7onin n\u00eb platen\u00eb, kurse n\u00eb t\u00eb dyja an\u00ebt \u00e7eleshin dyert p\u00ebr t\u2019u ngjitur n\u00eb t\u00eb dyja katet e lozhave. Kati i par\u00eb i tyre p\u00ebrb\u00ebhej nga ndarje t\u00eb ve\u00e7anta, kurse kati i sip\u00ebrm sh\u00ebrbente si galeri p\u00ebr publikun me bileta m\u00eb t\u00eb lira; galeria ka funksionuar deri kur kam qen\u00eb vet\u00eb f\u00ebmij\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb kinema-teat\u00ebr, q\u00eb cil\u00ebsohej \u201ce cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb par\u00eb\u201d n\u00eb Shqip\u00ebri, spektatori shqiptar u njoh \u201cnga af\u00ebr\u201d \u2013 madje duke r\u00ebn\u00eb n\u00eb dashuri me ta \u2013 me aktor\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyer t\u00eb artit kinematografik: Greta Garbo, Alida Valli, Anna Magnani, Lorenz Oliver, Amadeo Nazzari, Vittorio de Sica, me dhjet\u00ebra. Jo vet\u00ebm kaq, por po n\u00eb at\u00eb mjedis kulturor-artistik nis\u00ebn e u organizuan n\u00eb kryeqytetin e Shqip\u00ebris\u00eb vargu i koncerteve t\u00eb muzik\u00ebs klasike: Scarlatti, Cherubini, Corelli, Vivaldi, Bo\u00e7herini, Cimarosa, Paganini, Rameau, Schumann, De Gallot, Schopin etj. Kushedi sa artdash\u00ebs i ndiqnin p\u00ebr s\u00eb pari her\u00eb! Deri edhe spektaklet me pjes\u00eb nga repertori i zgjedhur operistik aty u praktikuan: nga Verdi, Bellini, Donizetti, Rossini etj., p\u00ebrfshir\u00eb edhe nj\u00eb Mascagni t\u00eb p\u00ebrsyshur dikur si \u201cbolshevik\u201d nga Mussolini gazetar.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"9396\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/aurel-plasarit-kazma-kunder-historise-te-kthehet-kunder-vetes-debati-per-teatrin-kombetar\/ndertimi-i-tk-2\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1.jpg?fit=1024%2C576&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1024,576\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"ndertimi-i-tk\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1.jpg?fit=1024%2C576&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-9396\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1-300x169.jpg?resize=584%2C329\" width=\"584\" height=\"329\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1.jpg?resize=768%2C432&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk-1.jpg?w=1024&amp;ssl=1 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 584px) 100vw, 584px\" \/><\/p>\n<p>Dhan\u00eb aty koncerte edhe yjet shqiptare t\u00eb muzik\u00ebs lirike, q\u00eb nga Tefta Tashko-Ko\u00e7o dhe Kristaq Antoniu, nga Jorgjia Fil\u00e7e dhe Marie Kraja etj. Aty dha shfaqje t\u00eb vetat edhe Grupi Filodramatik i Radio-Tiran\u00ebs, si\u00e7 quhej, \u201cStrazivari\u201d, \u201cPeshku n\u00eb det\u201d, \u201cOsman Opingaxhiu\u201d t\u00eb Viktor Eftimiut etj., \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb aty u shfaq\u00ebn Mihal Popi, Behije \u00c7ela, Xhevat Serezi dhe t\u00eb tjera figura q\u00eb do t\u2019i jepnin sharm edhe Teatrit t\u00eb ardhsh\u00ebm Komb\u00ebtar. Ja nj\u00eb arsye m\u00eb shum\u00eb se p\u00ebrse rekomandoj t\u2019i kaloni nj\u00ebher\u00eb p\u00ebr duarsh enciklopedit\u00eb e dr. M\u00ebhillit. Nga 9 m\u00eb 12 prill 1940 u p\u00ebrurua aty ai q\u00eb do ta meritonte t\u00eb quhej i pari festival i k\u00ebng\u00ebs popullore shqiptare. P\u00ebrpos zonjave Marie Kraja dhe Tefta Tashko, si dhe mjeshtres Lola Gjoka dhe mjeshtrit Tonin Guraziu n\u00eb piano, n\u00eb at\u00eb sall\u00eb u shfaq p\u00ebr s\u00eb pari n\u00eb publik rapsodi magjeps\u00ebs Gjergj Pllumbi. Edhe ekspozita t\u00eb arteve figurative u organizuan n\u00eb sallonin e atysh\u00ebm; nd\u00ebr to u sh\u00ebnua p\u00ebr mbresat q\u00eb la ajo e motrave piktore Androniqi dhe Sofia Zengo. Duhet t\u00eb jesh p\u00ebrnj\u00ebmend i pacip\u00eb q\u00eb t\u00eb guxosh e ta p\u00ebrshkruash nj\u00eb mjedis t\u00eb till\u00eb, i cili prej majit 1941 riem\u00ebrtohej \u201cKinema-teat\u00ebr KOSOVA\u201d, si ngrehin\u00eb \u201ct\u00eb p\u00ebrkohshme\u201d p\u00ebr asqerhane italiane a p\u00ebr eglenxhehane.<\/p>\n<p>Ceremoni t\u00eb tyret, nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmet politike, i kryen po aty edhe kryeministra dhe ministra t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb pushtuar, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe vet\u00eb Zot\u00ebrin\u00eb e Tij, Fran\u00e7esco Jacomoni di San Savino, m\u00ebk\u00ebmb\u00ebs i mbretit n\u00eb Shqip\u00ebri. I veshur e i mbathur gjith\u00eb sqim\u00eb, kok\u00eb e k\u00ebmb\u00eb n\u00eb t\u00eb zeza, vet\u00eb senatori Mustafa Merlika-Kruja mbajti aty, n\u00eb prag t\u00eb p\u00ebrvjetorit t\u00eb par\u00eb t\u00eb pushtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ligj\u00ebrat\u00ebn \u201cShqipnija, shtet i bashkuem me Ital\u00edn n\u00eb suaz\u00ebn e Perandor\u00eds s\u00eb Rom\u00ebs\u201d: nj\u00ebfar\u00eb leksioni q\u00eb do t\u00eb delte her\u00ebt jasht\u00eb mod\u00ebs politike. Sikund\u00ebr delte edhe ai i 22 n\u00ebntorit 1942, me titull \u201cN\u00eb hull\u00ed t\u00eb histories\u201d, prej t\u00eb cilit u mbajt mend thirrja q\u00eb u b\u00ebhej shqiptar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb gjunj\u00eb e p\u00ebr t\u2019i puthur \u00e7izmen ushtarit t\u00eb Rajhut t\u00eb Tret\u00eb. Pjes\u00eb t\u00eb historis\u00eb politike t\u00eb shtetit shqiptar p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb, pa pik\u00eb dyshimi, edhe k\u00ebto.<\/p>\n<p>Nuk ka sesi t\u00eb harrohet sakaq nd\u00ebrtesa tjet\u00ebr paralele, ajo n\u00eb t\u00eb djatht\u00eb. N\u00eb t\u00eb u vendos\u00ebn strukturat e mir\u00ebfillta t\u00eb fondacionit \u201cSKANDERBEG\u201d. I menaxhuar prej nj\u00eb bordi t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej emrash t\u00eb nderuar t\u00eb koh\u00ebs, si Gjergj Bubani, Odhise Paskali, Vangjel Ko\u00e7a, Bahri Omari, Kristo Kono etj., fondacioni do t\u00eb punonte n\u00ebn motto-n \u201cPRO CULTURA\u201d. Tek ajo nd\u00ebrtes\u00eb e dyt\u00eb qe vendosur edhe tanim\u00eb i njohuri n\u00eb historin\u00eb e albanologjis\u00eb si \u201cInstituti i Studimeve Shqiptare\u201d. P\u00ebrkrah ndonj\u00eb emri italian pa pesh\u00eb u mblodh\u00ebn e punuan n\u00eb at\u00eb Institut kontribuues shqiptar\u00eb q\u00eb u vinte era shkenc\u00eb e kultur\u00eb: Dhimit\u00ebr Berati, Aleksand\u00ebr Drenova\u00a0(Asdreni), Karl Gurakuqi, Anton Harapi, Et\u00ebhem Haxhiademi, Kol\u00eb Kamsi, Sotir Kolea, Xhevat Kor\u00e7a, Nikoll\u00eb Lako, Bernardin Palaj, Lasgush Poradeci, Odhise Paskali, Vincenc Prennushi, Ilo-Mitk\u00eb Qaf\u00ebzezi, Namik Resuli, Justin Rrota, Eqrem Vlora, Aleksand\u00ebr Xhuvani, Eqrem \u00c7abej etj. Aty i pat\u00ebn zyrat, bibliotekat dhe sallat e mbledhjeve. Po aty, dhe jo kund tjet\u00ebr, u organizua e u mblodh nga 9 m\u00eb 13 prill 1940 \u201cMa i pari Kuvend i Studimevet Shqiptare\u201d. Fatmir\u00ebsisht jan\u00eb publike punimet e tij, n\u00eb t\u00eb cilat u hodh\u00ebn bazat e projekteve: p\u00ebr nj\u00eb Fjalor t\u00eb madh t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, p\u00ebr nj\u00eb Enciklopedi shqiptare, p\u00ebr nj\u00eb korpus t\u00eb botimeve dokumentare p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb \u201cAlbania diplomatica\u201d, p\u00ebr fillimin e botimit t\u00eb kolan\u00ebs s\u00eb Folklorit shqiptar etj., deri te projekti p\u00ebr nj\u00eb muze t\u00eb Shkencave t\u00eb natyr\u00ebs. Sa pllaka p\u00ebrkujtimore do t\u00eb duheshin vendosur n\u00eb at\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb t\u00eb dyt\u00eb, q\u00eb nj\u00eb frot\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgjegjshmish guxojn\u00eb t\u00eb na e p\u00ebrshkruajn\u00eb si ngrehin\u00eb \u201ct\u00eb p\u00ebrkohshme\u201d p\u00ebr asqerhane italiane a p\u00ebr eglenxhehane?<\/p>\n<p>Fill mbas fitores hitleriane t\u00eb \u201cFushat\u00ebs Ballkanike\u201d (Balkanfeldzug) n\u00eb ato zyra t\u00eb fondacionit \u201cSKANDERBEG\u201d u hartua nj\u00ebri nd\u00ebr dokumentet m\u00eb sfidues t\u00eb historis\u00eb politike shqiptare: platforma p\u00ebr nj\u00eb \u201cShqip\u00ebri Tjet\u00ebr\u201d, po e quaj k\u00ebshtu, dokument pothuaj i panjohur i \u201crivendikimeve shqiptare\u201d. E riprodhuar si tekst n\u00eb dagerrotip prej 113 faqesh dhe e n\u00ebnshkruar m\u00eb 3 maj 1941 (viti XIX) prej autor\u00ebve Fejzi Alizoti, Mustafa Merlika-Kruja, Xhemil Dino, Dhimit\u00ebr Berati dhe Tahir Shtylla, ishte ajo q\u00eb iu dor\u00ebzua n\u00eb Rom\u00eb ministrit Ciano t\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme p\u00ebr \u201cbashkimin e tokave shqiptare\u201d.<\/p>\n<p>\u201cGjethet ran\u00eb\u201d, si\u00e7 e tha bukur Mitrush Kuteli p\u00ebr vjesht\u00ebn e fashizmit shqiptar, por edhe kur erdhi \u201cgjermani me makina t\u00eb m\u00ebdha\u201d \u2013 ashtu ia k\u00ebnduan n\u00eb Lab\u00ebri \u2013 kompleksi \u201cSKANDERBEG\u201d vijoi t\u00eb funksiononte si qendra e jet\u00ebs artistike, kulturore, shkencore, madje shpesh edhe politike e kryeqytetit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb kinema-teat\u00ebr \u201cKOSOVA\u201d, propaganda naziste mbase u bezdiste kryet kryeqytetasve me Wehrmachtbericht-et e saj, d.m.th. me dokumentaret me lajme t\u00eb fitoreve t\u00eb ushtris\u00eb s\u00eb Rajhut t\u00eb Tret\u00eb. Por po aty vijonin koncertet me pjes\u00eb t\u00eb zgjedhura operistike, tanim\u00eb nga \u201cTannhauser\u201d, \u201cLohengrin\u201d, \u201cTristani dhe Isolda\u201d t\u00eb Wagnerit. P\u00ebr t\u00eb \u201cpaqtuar\u201d inteligjenc\u00ebn kryeqytetase u shtuan si risi t\u00eb quajturat \u201cVari\u00e9t\u00e9s\u201d: nd\u00ebr to muzika shkartisej me deklamimet poetike. Aty, p\u00ebr shembull, e recitoi Vedat Kokona poem\u00ebn e tij antifashiste \u201c7 Prilli\u201d, q\u00eb n\u00eb regjimin vijues as do t\u00eb guxonte ta p\u00ebrmendte. Qen\u00eb muajt kur em\u00ebrmadhi Rajh e kishte marr\u00eb rrokopuj\u00ebn, kjo ishte e v\u00ebrtet\u00eb, por kjo nuk donte t\u00eb thoshte q\u00eb n\u00eb kinemateat\u00ebr \u201cKOSOVA\u201d t\u00eb mos vijonin koncertet Merita Sokoli, Liza Vorfi, Behije \u00c7ela etj., t\u00eb shoq\u00ebruara nga orkestra e mbetur italiane n\u00ebn dirigjimin e maestros Fiori. Nd\u00ebr botimet\u00a0enciklopedike q\u00eb rekomandova, mund t\u00eb gjeni jo vet\u00ebm datat e sakta t\u00eb shfaqjeve e koncerteve, por edhe \u00e7mimet e ndryshme t\u00eb biletave.<\/p>\n<p>N\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn p\u00ebrbri ishte an\u00ebtari fatkeq i \u201cK\u00ebshillit t\u00eb Nalt\u00eb\u201d, At Antoni Harapi, q\u00eb u kujdes ta konvertonte ishInstitutin e Studimeve Shqiptare n\u00eb Institutin Shqiptar p\u00ebr Studime e Arte. Jo vet\u00ebm u shtuan n\u00eb t\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb rinj nga personalitetet e pad\u00ebshiruara prej fashizmit, ve\u00e7an Fan S. Noli e Mit\u2019hat Frash\u00ebri, por u p\u00ebrpunua edhe nj\u00eb platform\u00eb e re veprimtarie e njohur dhe e botuar si \u201cProgrami i \u2018Seksionit Kosova\u2019 (1944)\u201d. N\u00eb sall\u00ebn e \u201cKOSOV\u00cbS\u201d, tanim\u00eb \u201cShk\u00eblqesa\u201d Harapi ngriti z\u00ebrin me ligj\u00ebratat e veta patetike p\u00ebr \u201cpajtimin\u201d dhe \u201cbashkimin komb\u00ebtar\u201d. Nd\u00ebrsa ishte von\u00eb. Vet\u00ebm disa muaj m\u00eb mbas, po n\u00eb at\u00eb sall\u00eb, do t\u2019i duhej t\u00eb p\u00ebrgjigjej para \u201cGjyqit Special\u201d, duke u shfaj\u00ebsuar me fjalin\u00eb trondit\u00ebse q\u00eb shqiptoi: \u201cNuk e kisha dijt\u00eb q\u00eb do t\u2019u dedhte kaq gjak\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Tek ajo sall\u00eb, gjat\u00eb nj\u00eb ceremonie t\u00eb qeveris\u00eb kuislinge, kreu aktin heroik nj\u00eb \u00e7unak antifashist, pothuaj i harruar historie. Kishte z\u00ebn\u00eb vend lart n\u00eb galeri dhe priste t\u00eb fikeshin dritat e sall\u00ebs, si\u00e7 ndodhte zakonisht gjat\u00eb shfaqjeve, q\u00eb t\u00eb hidhte mbi publikun tufat e trakteve. Nuk e dinte q\u00eb n\u00eb t\u00eb tilla ceremoni qeveritare dritat e sall\u00ebs nuk fikeshin. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, q\u00eb lart nga galeria, ai i flak\u00ebroi ato tufa traktesh mbi sall\u00eb, ia doli t\u00eb kap\u00ebrcente shkall\u00ebt me vrap, t\u00eb \u00e7ante n\u00ebp\u00ebr sallonin n\u00eb konfuzion e sip\u00ebr dhe t\u2019i shp\u00ebtonte kontrollit t\u00eb rojave n\u00eb atrium. Por u pikas e u ndoq nga patrulla naziste, q\u00eb ruante ceremonin\u00eb qeveritare. Vrapoi n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebn \u201cAbdi bej Toptani\u201d, por, teksa merrte kthes\u00ebn aty tek sot ndodhet hotel \u201cPlaza\u201d, i doli p\u00ebrpara tjetra patrull\u00eb naziste dhe \u00e7unaku p\u00ebrfundoi p\u00ebrdhe, n\u00eb nj\u00eb pellg gjaku, i ekzekutuar nga dy pal\u00eb bresh\u00ebri automatik\u00ebsh. Quhej Qazim Vathi, ishte 15 vje\u00e7.<\/p>\n<p>Me \u00e7lirimin e Shqip\u00ebris\u00eb, qeveria e re e vet\u00ebshpallur \u201cdemokratike\u201d nuk b\u00ebri m\u00eb shum\u00eb se t\u2019i konvertonte pjes\u00ebt e ndryshme t\u00eb strukturave t\u00eb kompleksit \u201cSKANDERBEG\u201d. Kinema-teatri vijoi t\u00eb quhej edhe p\u00ebr nj\u00eb cop\u00eb koh\u00eb \u201cKOSOVA\u201d, ndon\u00ebse em\u00ebrtimi \u201cSKANDERBEG\u201d u zhduk si me magji. Tani do t\u00eb shfaqeshin aty, qysh n\u00eb fillim t\u00eb 1945-s, jo vet\u00ebm t\u00eb par\u00ebt filma sovjetik\u00eb, por edhe i pari film i ri anglez, i pari film i ri amerikan etj. Qen\u00eb shfaqje, n\u00eb t\u00eb cilat merrnin pjes\u00eb si misionet e huaja, ende \u201caleate\u201d, edhe an\u00ebtar\u00ebt e qeveris\u00eb s\u00eb re \u201cdemokratike\u201d. Aty, dhe jo gjat\u00eb parad\u00ebs n\u00eb bulevard, sikurse \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshkruar ndonj\u00ebher\u00eb gabimisht, ndodhi incidenti i Enver Hoxh\u00ebs me znj. Sara Blloshmi. I ulur n\u00eb lozh\u00ebn qendrore t\u00eb kinema-teatrit \u201cKOSOVA\u201d, ai e trajtoi si provokim q\u00eb n\u00eb lozh\u00ebn ngjitur, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, ishte ftuar misioni ushtarak anglez, u shfaq duke shpalosur hiret e veta Sara Blloshmi. Acarimi i beft\u00eb i diktatorit t\u00eb ri, duke l\u00ebvizur nga vendi, ka mbetur i pashpjeguar.<\/p>\n<p>\u00c7\u2019qe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, p\u00ebrpos filmave t\u00eb \u201caleat\u00ebve\u201d, po aty filluan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb organizuar shfaqjet e para t\u00eb atij q\u00eb n\u00eb krye u em\u00ebrtua si \u201cTeatri i Tiran\u00ebs\u201d, mandej si \u201cGrupi Teatral Profesionist i Shtetit\u201d, me emra aktor\u00ebsh q\u00eb tanim\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb histori t\u00eb teatrit shqiptar: Mihal Popi, Laz\u00ebr Filipi, Andon Pano, Melpomeni \u00c7obani, Nikolla Panajoti, Prokop Mima, Besim Levonja dhe Behije \u00c7ela, Drita Kripa (Pelingu), Andrea Malo etj., deri kur m\u00eb 24 maj 1945 struktura e re t\u00eb em\u00ebrtohej \u201cTeatri Profesionist i Shtetit\u201d. \u00c7mimet e biletave, si p\u00ebr lozhat, edhe p\u00ebr platen\u00eb, konsultojini, n\u00eb qofshi kureshtar\u00eb, po te regjistrimet q\u00eb rekomandova t\u00eb dr. M\u00ebhillit. Do t\u00eb vini re q\u00eb e shumta e t\u00eb ardhurave t\u00eb para shkonte p\u00ebr mensa t\u00eb t\u00eb pastreh\u00ebve nga Lufta, p\u00ebr ndihma sociale, p\u00ebr Kryqin e Kuq. Edhe grupet teatrore t\u00eb Shkodr\u00ebs, t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs etj. filluan t\u00eb sillnin po aty shfaqjet e veta. Nuk qe fjala r\u00ebndom p\u00ebr pjes\u00ebt e Maksim Gorkit, por edhe p\u00ebr drama t\u00eb Ibsenit (\u201cZonja Ingra e Ostrotit\u201d, \u201cArmiku i Popullit\u201d), t\u00eb dramaturgut francez Marcel Pagnol (\u201cTopazi\u201d), deri edhe t\u00eb amerikanit bashk\u00ebkohor Eugene O\u2019Neill (\u201cP\u00ebrtej horizontit\u201d) etj. Gjithnj\u00eb aty, qysh n\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb \u201845-s, rifilluan koncertet artist\u00ebt e m\u00ebdhenj lirik\u00eb: Tefta Tashko-Ko\u00e7o, Kristaq Antoniu, Jorgjie Fil\u00e7e-Truja, Giuseppina Kosturi etj., t\u00eb shoq\u00ebruar prej orkestr\u00ebs s\u00eb Radio-Tiran\u00ebs n\u00ebn dirigjentin Umberto Oscari, si dhe koncertet vokale t\u00eb drejtuara nga mjeshtri Kostandin Trako. Ishte pak a shum\u00eb ajo situat\u00eb paradoksale, s\u00eb cil\u00ebs nj\u00eb koleg yni ia ka q\u00eblluar n\u00eb shenj\u00eb me konceptin \u201cOrkestra e Titanikut\u201d: kur paralelisht salla historike do t\u00eb fillonte t\u00eb p\u00ebrdorej edhe p\u00ebr ndonj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmet procese t\u00eb \u201cGjyqit Special\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn paralele, ish-\u201dQarku italo-shqiptar SKANDERBEG\u201d riorganizohej, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, n\u00ebn em\u00ebrtes\u00ebn e re \u201cSht\u00ebpia e kultur\u00ebs\u201d. P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, arkivi dhe pothuaj e gjith\u00eb baza materiale dokumentare, p\u00ebrfshi edhe tekstet e gatitura p\u00ebr botim, e ish-dy Instituteve t\u00eb Studimeve Shqiptare (t\u00eb 1940-s dhe t\u00eb 1943-shit) qen\u00eb ruajtur. Mbi at\u00eb baz\u00eb u themelua m\u00eb 1946 \u201cInstituti i Shkencave\u201d me disa deg\u00eb, t\u00eb cilat do t\u00eb sh\u00ebrbenin m\u00eb mbas si themelet e reja t\u00eb instituteve t\u00eb Historis\u00eb, t\u00eb Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb, t\u00eb Arkeologjis\u00eb, t\u00eb Folklorit. T\u00eb sotmes Akademi t\u00eb Shkencave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, e cila ngre n\u00eb piedestale emrat e saj t\u00eb m\u00ebdhenj, si \u00c7abej, Buda, ndoshta nes\u00ebr Zamputi, Domi etj., i bie t\u00eb jet\u00eb e vet\u00ebdijshme q\u00eb aty, n\u00eb ato mjedise, i ka zanafillat e veta t\u00eb pun\u00ebs: n\u00eb ato mjedise, mbi t\u00eb cilat \u00ebsht\u00eb ngritur sot kazma.<\/p>\n<p>Pjesa tjet\u00ebr e mjediseve iu la n\u00eb dispozicion, p\u00ebr \u201cClub\u201d, shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve. Sepse do t\u2019u duhej edhe atyre ta p\u00ebrjetonin nd\u00ebrkoh\u00ebn alegorike t\u00eb \u201cOrkestr\u00ebs s\u00eb Titanikut\u201d, q\u00eb u p\u00ebrmend. Lidhjes s\u00eb tyre, t\u00eb sapothemeluar m\u00eb 1945-n, iu dhurua p\u00ebr seli ish-vila e Musa Juk\u00ebs, nd\u00ebrtesa n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn vite m\u00eb von\u00eb do t\u00eb vendosej ambasada e \u201cRepublik\u00ebs Popullore t\u00eb Polonis\u00eb\u201d. Por \u201cClub\u201d-i vijonte po aty tek e kishin konceptuar p\u00ebr pushim e d\u00ebfrim arkitekt\u00ebt italian\u00eb. T\u00eb parat mbledhje kinse-demokratike, ku merrnin pjes\u00eb edhe ata q\u00eb vet\u00ebm pak\u00ebz m\u00eb von\u00eb do t\u00eb viheshin n\u00eb hekura: si Mitrush Kuteli, Vin\u00e7enc Prennushi, Arshi Pipa e me radh\u00eb, aty u pat\u00ebn zhvilluar. N\u00eb at\u00eb \u201cClub\u201d i l\u00ebshonte shpotit\u00eb e holla, tek gjerbte kafen, Lasgush Poradeci: duke mbajtur me nj\u00ebr\u00ebn dor\u00eb filxhanin, nd\u00ebrsa me tjetr\u00ebn pjat\u00ebz\u00ebn n\u00ebn t\u00eb: ashtu ishte m\u00ebsuar n\u00eb rinin\u00eb e vet austriake. I pamposhtur moshe e i zd\u00ebrgjahur n\u00eb kolltuk, aty vijonte t\u2019u hidhte romuze t\u00eb \u00ebmbla \u201cfemrave letrare\u201d i pakorrigjueshmi Ali Asllani, sikurse mund t\u00eb keni lexuar n\u00ebp\u00ebr kujtime. Por sidomos aty, n\u00eb at\u00eb \u201cClub\u201d, zhvilloi disa nga polemikat e tij trim\u00ebrore me autoritetet e politik\u00ebs s\u00eb re kulturore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, kund\u00ebr zhdanovsh\u00e7in\u00ebs n\u00eb let\u00ebrsi dhe arte, nj\u00eb Sk\u00ebnder Luarasi.<\/p>\n<p>Por \u00e7\u2019t\u00eb vijohet m\u00eb p\u00ebrk\u00ebtej?<\/p>\n<p>Kan\u00eb treguar sa e sa edhe t\u00eb tjer\u00ebt, madje mundet q\u00eb u teprua duke p\u00ebrmendur kaq fakte, kaq emra, kaq ngjarje, kaq vepra, kaq histori me nj\u00eb pesh\u00eb q\u00eb \u00e7udi sesi ai kompleks e mban p\u00ebrmbi. Nuk m\u00eb shkon t\u00eb them q\u00eb fatkeq\u00ebsia e k\u00ebtij\u00a0monumenti shum\u00ebfish historik pask\u00ebsh qen\u00eb mungesa e ndonj\u00eb basorelievi me mbiemrin e njohur t\u00eb nj\u00eb skulptori, mbiem\u00ebr q\u00eb do t\u00eb mund t\u2019ia ndalte dor\u00ebn atij q\u00eb ka ngritur kazm\u00ebn p\u00ebr rr\u00ebnim. Nuk m\u00eb shkon, sepse edhe p\u00ebr artin e skulptorit n\u00eb fjal\u00eb e ruaj at\u00eb pjes\u00eb respekti q\u00eb i takon. Shkrova p\u00ebr t\u00eb kryer detyr\u00ebn q\u00eb kryej prej koh\u00ebsh: d.m.th. p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb pak\u00ebz frym\u00ebmarrje artificiale kujtes\u00ebs historike. Si dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfunduar me pyetjen: A na tregoni dot, n\u00eb historin\u00eb 100 e pak-vje\u00e7are t\u00eb k\u00ebtij shteti ton\u00eb, nj\u00eb monumnent kaq shum\u00ebfish historik \u2013 t\u00eb historis\u00eb kulturore, t\u00eb historis\u00eb artistike, t\u00eb historis\u00eb sociale, t\u00eb historis\u00eb s\u00eb albanologjis\u00eb, t\u00eb historis\u00eb politike etj. \u2013 si ky monument? Pik\u00ebrisht si ky monument, kund\u00ebr t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb ngritur, me kaq ng\u00ebrmes\u00eb, kazma e rr\u00ebnimit? Dhe p\u00ebrse \u00ebsht\u00eb ngritur? Me shfaj\u00ebsimin e nevoj\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb \u201cteat\u00ebr t\u00eb ri\u201d.<\/p>\n<p>Jo nj\u00eb teat\u00ebr i ri: dhjet\u00ebra teatro t\u00eb rinj i duhen Tiran\u00ebs dhe mbar\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebr artist\u00ebt po q\u00eb po, por m\u00eb s\u00eb pari p\u00ebr publikun, i cili ka nevoj\u00eb p\u00ebr to. K\u00ebrkesa p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb till\u00eb teat\u00ebr n\u00eb Tiran\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb e re, ajo ka qen\u00eb formuluar qyshkur, ta m\u00ebsojn\u00eb edhe ata q\u00eb nuk e din\u00eb kur bie qyshkuri. Por ngritja e kazm\u00ebs ndaj nj\u00eb monumenti shum\u00ebfish historik, si ky q\u00eb u p\u00ebrshkrua, nuk ka kurrfar\u00eb lidhjeje me d\u00ebshir\u00ebn e bukur p\u00ebr teat\u00ebr t\u00eb ri: as se nuk po e mban karabinaja, as se po i bie karasuvaja, as se po e bren karanxhaja. Edhe sikur nj\u00eb fatkeq\u00ebsi natyrore, nj\u00eb t\u00ebrmet disaball\u00ebsh, ta kishte rr\u00ebnuar nj\u00eb monument t\u00eb k\u00ebtill\u00eb, detyra e nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb qytet\u00ebruar do t\u00eb ishte q\u00eb at\u00eb ta rind\u00ebrtonte. Edhe sikur at\u00eb ta kishte hedhur p\u00ebrtok\u00eb nj\u00eb bombardim nga aviacioni armik, \u2013 me rreziqet e tij na st\u00ebrvitnin nj\u00eb her\u00eb e nj\u00eb koh\u00eb, \u2013 ai do t\u00eb duhej ringritur n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, sikurse i ringriti Varshava e rr\u00ebnuar nga lufta ngrehinat e veta historike, gjith\u00eb p\u00ebrkushtim ndaj kujtes\u00ebs s\u00eb kryeqytetit.<\/p>\n<p>Kazma, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, i vinte p\u00ebr dore edhe Enver Hoxh\u00ebs. Me t\u00eb imitoi, fjala vjen, Revolucionin Kulturor Kinez p\u00ebr dhun\u00ebn ndaj institucioneve t\u00eb fes\u00eb. Mir\u00ebpo, p\u00ebr institucionet kulturore \u2013 e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb! \u2013 e mbajti dor\u00ebn. Brezi im i f\u00ebmij\u00ebris\u00eb e kujton se ku ndodhej dikur \u201cOpera\u201d, atje tek pat\u00ebm fatin t\u00eb ndiqnim qysh f\u00ebmij\u00eb \u201cPrincesh\u00ebn e \u00e7ardashit\u201d ose \u201cMadam\u00ebn Baterflaj\u201d. Mir\u00ebpo, p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb teat\u00ebr t\u00eb ri opere, sikurse u b\u00eb, diktatori nuk prishi sall\u00ebn e integruar n\u00eb kompleksin q\u00eb iu la Akademis\u00eb s\u00eb Arteve. P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar mbingarkes\u00ebn e fondeve t\u00eb Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare, kur u nd\u00ebrtua nj\u00eb bibliotek\u00eb e re si pjes\u00eb e kompleksit t\u00eb Pallatit t\u00eb Kultur\u00ebs, diktatori nuk rr\u00ebnoi \u201cbibliotek\u00ebn e vjet\u00ebr\u201d t\u00eb Rrug\u00ebs s\u00eb Elbasanit: ajo funksionin ende sot e riorganizuar si bibliotek\u00eb e \u201cLibrit Europian\u201d. P\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb stadium t\u00eb ri t\u00eb sportit \u2013 dy t\u00eb till\u00eb madje \u2013 diktatori nuk rr\u00ebnoi stadiumin ekzistues, at\u00eb t\u00eb arkitekt\u00ebve italian\u00eb, dhe qe ai q\u00eb vijoi t\u00eb funksiononte si i \u201ckategoris\u00eb s\u00eb par\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Duhet ngulmuar p\u00ebr t\u2019ia kujtuar publikut, t\u00eb cilit i p\u00ebrket monumenti shum\u00ebfish historik, \u2013 i historis\u00eb kulturore, i historis\u00eb artistike, i historis\u00eb sociale, i historis\u00eb s\u00eb albanologjis\u00eb, i historis\u00eb politike t\u00eb shtetit shqiptar, \u2013 kazm\u00ebn q\u00eb tanim\u00eb mbi t\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur. S\u00eb paku atij publiku, t\u00eb cilit i funksionon mekanizmi i kujtes\u00ebs historike, p\u00ebrndryshe do t\u00eb ishte fjala p\u00ebr ndonj\u00eb publik q\u00eb nuk i ka n\u00eb rregull \u201cletrat\u201d e qytetaris\u00eb. Kujtes\u00ebn historike, sidomos n\u00eb nj\u00eb shtet q\u00eb sapo ka kaluar t\u00eb 100-tat, nuk e b\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm luft\u00ebra dhe revolucione, fitore dhe humbje me zallamahi gjakderdhjesh a v\u00ebllavrasjesh. E b\u00ebjn\u00eb edhe ngjarje e ndodh\u00ed si k\u00ebto q\u00eb u num\u00ebruan, regjistrime pjes\u00ebmarrjesh e pjes\u00ebdh\u00ebniesh n\u00eb jet\u00ebn qytet\u00ebrimore t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie, n\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe n\u00eb t\u00eb keq. Apo mos do t\u2019u katandiskemi t\u00eb na e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb kujtes\u00ebn historike ato q\u00eb miku yn\u00eb i quajti hidhur \u201cpordh\u00ebt e ambalazhuara\u201d t\u00eb politikan\u00ebve? Kujtesa historike \u00ebsht\u00eb pron\u00eb e t\u00eb gjith\u00ebve. E t\u00eb gjith\u00ebve, pa asnj\u00eb p\u00ebrjashtim. Nuk m\u00eb besohet t\u00eb ket\u00eb individ q\u00eb t\u00eb mos e ndiej\u00eb, sikur dhe gjat\u00eb nj\u00eb grime t\u00eb vetme t\u00eb ekzistimit t\u00eb tij, q\u00eb i takon qoft\u00eb edhe nj\u00eb th\u00ebrrime nga kjo trash\u00ebgimi, kund\u00ebr s\u00eb cil\u00ebs kazma e ngritur mund t\u00eb ulej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aurel Plasarit: -Kazma kund\u00ebr historis\u00eb t\u00eb kthehet kund\u00ebr vetes.\/Debati p\u00ebr Teatrin Komb\u00ebtar. \u00a0 Mjafton q\u00eb, si nj\u00eb heqje nervi, t\u2019ia shkul\u00ebsh nj\u00eb shoq\u00ebrie kujtes\u00ebn historike q\u00eb ta kthesh at\u00eb n\u00eb barbare. \u201cMjer\u00eb ai popull q\u00eb e ka humbur kujtes\u00ebn historike!\u201d, psher\u00ebtihet at\u00ebher\u00eb. Mir\u00ebpo, \u201cat\u00ebher\u00eb\u201d dometh\u00ebn\u00eb von\u00eb. Asgj\u00ebsimin e k\u00ebsaj ekzistence t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb qenies shqiptare [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":9394,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[10,86],"tags":[],"class_list":["post-9393","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/ndertimi-i-tk.jpg?fit=1024%2C576&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-2rv","jetpack-related-posts":[{"id":10305,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/aurel-plasari-me-qorton-per-teatrin-organizata-e-bashkimeve-profesionale-ju-thashe-qe-e-r-sben-per\/","url_meta":{"origin":9393,"position":0},"title":"Aurel Plasari: M\u00eb qorton p\u00ebr teatrin organizata e bashkimeve profesionale. Ju thash\u00eb q\u00eb E.R s\u2019b\u00ebn p\u00ebr\u2026-","author":"Kurt Farka","date":"July 27, 2018","format":false,"excerpt":"Aurel Plasari: M\u00eb qorton p\u00ebr teatrin organizata e bashkimeve profesionale. Ju thash\u00eb q\u00eb E.R s\u2019b\u00ebn p\u00ebr\u2026- Tri dit\u00eb pas nj\u00eb shkrimi t\u00eb gjat\u00eb ku Aurel Plasari jepte argumente shteruese n\u00eb mbrojtje t\u00eb Teatrit Komb\u00ebtar, \u201cka k\u00ebrkuar ndjes\u00eb\u201d p\u00ebr shkrimin e tij. Shkak jan\u00eb b\u00ebr\u00eb kritikat ndaj tij, ku duket se\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Aurel-Plasari.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":23646,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kryesherbetor-te-pata-paralajmeruar-qe-kazma-e-ngritur-do-te-kthehet-kunder-vetes\/","url_meta":{"origin":9393,"position":1},"title":"Kryesh\u00ebrb\u00ebtor, t\u00eb pata paralajm\u00ebruar q\u00eb kazma e ngritur do t\u00eb kthehet kund\u00ebr vetes","author":"Kurt Farka","date":"July 27, 2019","format":false,"excerpt":"Kryesh\u00ebrb\u00ebtor, t\u00eb pata paralajm\u00ebruar q\u00eb kazma e ngritur do t\u00eb kthehet kund\u00ebr vetes Nga: AUREL PLASARI\u00a0 Kryesh\u00ebrb\u00ebtori ka gabuar p\u00ebrs\u00ebri. Ai e meriton t\u00eb thosha q\u00eb ka g\u00ebnjyer, ka mashtruar, ka manipuluar, por po ia kursej ende fytyr\u00ebn duke th\u00ebn\u00eb q\u00eb ka gabuar. T\u00eb cituar nga mediat, lexoj q\u00eb lidhur\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Aurel-Plasari-dhe-Edi-Rama.jpg?fit=1024%2C538&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Aurel-Plasari-dhe-Edi-Rama.jpg?fit=1024%2C538&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Aurel-Plasari-dhe-Edi-Rama.jpg?fit=1024%2C538&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Aurel-Plasari-dhe-Edi-Rama.jpg?fit=1024%2C538&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":12873,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/michele-placido-nje-vend-nuk-ndertohet-duke-shkaterruar-ndertesa-kulturore\/","url_meta":{"origin":9393,"position":2},"title":"Michele Placido: Nj\u00eb vend nuk nd\u00ebrtohet duke shkat\u00ebrruar nd\u00ebrtesa kulturore. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"October 22, 2018","format":false,"excerpt":"Michele Placido: Nj\u00eb vend nuk nd\u00ebrtohet duke shkat\u00ebrruar nd\u00ebrtesa kulturore. - Aktori i njohur italian Michele Placido \u00ebsht\u00eb shprehur p\u00ebr Teatrin Komb\u00ebtar Tirane, duke e cil\u00ebsuar shembjen e tij si nj\u00eb akt barbar. I njohur nga publiku shqiptar me rolin e komisar Katanit te \u201cOktapodi\u201d ai ka dal\u00eb n\u00eb mbrojtje\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/4-17.jpg?fit=500%2C295&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":48470,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/rishkrimi-i-historise-se-shqiperise-plasari-akademia-e-shkencave-duhet-ta-beje-por-te-mos-imponohet-me-dhune\/","url_meta":{"origin":9393,"position":3},"title":"Rishkrimi i historis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Plasari: &#8211; Akademia e Shkencave duhet ta b\u00ebj\u00eb, por t\u00eb mos imponohet me dhun\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"July 14, 2021","format":false,"excerpt":"Rishkrimi i historis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Plasari: - Akademia e Shkencave duhet ta b\u00ebj\u00eb, por t\u00eb mos imponohet me dhun\u00eb 13 korrik 2021 Historiani Aurel Plasari \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb mart\u00ebn n\u00eb debatin p\u00ebr rishkrimin e historis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. I ftuar emisionin \u201cOpinion\u201d n\u00eb Tv Klan, Plasari \u00ebsht\u00eb shprehur se \u00ebsht\u00eb i\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/aurel-plasari.jpg?fit=645%2C348&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/aurel-plasari.jpg?fit=645%2C348&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/aurel-plasari.jpg?fit=645%2C348&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":40910,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/libri-i-ri-i-aurel-plasarit-per-te-hershmen-e-te-famshmen-arbni\/","url_meta":{"origin":9393,"position":4},"title":"Libri i ri i Aurel Plasarit per te hershmen e te famshmen Arbni","author":"Kurt Farka","date":"November 16, 2020","format":false,"excerpt":"Libri i ri i Aurel Plasarit per te hershmen e te famshmen Arbni 15\/11\/2020 Nga Fahri Balliu \u2013 (Mendime dhe emocione per librin \u201cArbni\u201dHistorik, Gjeografik, Kishtar dhe Politik. Nje autor i madh ne kohen e koleres zbuloi dhe perjetoi nje dashuri te madhe .Plasari me librin ne fjale ka bere\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Aurel-Plasari-750x375-1.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Aurel-Plasari-750x375-1.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Aurel-Plasari-750x375-1.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Aurel-Plasari-750x375-1.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":27941,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/regjisori-grek-i-medeas-mbron-teatrin-mbeshtes-aktoret\/","url_meta":{"origin":9393,"position":5},"title":"Regjisori grek i \u201cMedeas\u201d mbron teatrin: Mb\u00ebshtes aktor\u00ebt","author":"Kurt Farka","date":"November 9, 2019","format":false,"excerpt":"Regjisori grek i \u201cMedeas\u201d mbron teatrin: Mb\u00ebshtes aktor\u00ebt. - 08.11.19 Nga: Gazeta Shqiptare Juli Emiri, aktore dhe q\u00ebndrestare n\u00eb q\u00ebndres\u00ebn 20-mujore p\u00ebr teatrin, ka ndar\u00eb m\u00eb publikun nj\u00eb let\u00ebr mb\u00ebshtet\u00ebse t\u00eb sapomarr\u00eb nga regjisori grek Dimitris Mylonas, me t\u00eb cilin ajo kishte pasur mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunonte n\u00eb realizimin e shfaqjes\u2026","rel":"","context":"In &quot;Kultura&quot;","block_context":{"text":"Kultura","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/kultura\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/teatriii-770x433.jpg?fit=748%2C390&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/teatriii-770x433.jpg?fit=748%2C390&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/teatriii-770x433.jpg?fit=748%2C390&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/teatriii-770x433.jpg?fit=748%2C390&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9393","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9393"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9397,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9393\/revisions\/9397"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}