{"id":82826,"date":"2024-07-16T20:49:41","date_gmt":"2024-07-16T20:49:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=82826"},"modified":"2024-07-16T20:49:47","modified_gmt":"2024-07-16T20:49:47","slug":"i-humbur-per-rreth-3-mije-vite-arkeologet-gjejne-alfabetin-e-humbur-te-qyteterimit-biblik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/i-humbur-per-rreth-3-mije-vite-arkeologet-gjejne-alfabetin-e-humbur-te-qyteterimit-biblik\/","title":{"rendered":"I Humbur P\u00ebr Rreth 3 Mij\u00eb Vite. &#8211; Arkeolog\u00ebt Gjejn\u00eb Alfabetin E \u201cHumbur\u201d T\u00eb Qytet\u00ebrimit Biblik"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"82828\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/i-humbur-per-rreth-3-mije-vite-arkeologet-gjejne-alfabetin-e-humbur-te-qyteterimit-biblik\/img_9396-2\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?fit=646%2C375&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"646,375\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"IMG_9396\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?fit=300%2C174&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?fit=646%2C375&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-82828\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?resize=683%2C396&#038;ssl=1\" width=\"683\" height=\"396\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?resize=300%2C174&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?resize=450%2C261&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?resize=600%2C348&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?resize=400%2C232&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?w=646&amp;ssl=1 646w\" sizes=\"auto, (max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/><\/p>\n<p>16 Korrik 2024<\/p>\n<p>Arkeolog\u00ebt kan\u00eb zbuluar nj\u00eb alfabet t\u00eb humbur, i cili po k\u00ebrkohej p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra dhe q\u00eb sipas tyre i takon nj\u00eb qytet\u00ebrimi 3000-vje\u00e7ar. Q\u00eb nga viti 1964, arkeolog\u00ebt kan\u00eb gjetur 15 pllaka t\u00eb ndryshme me gdhendje t\u00eb \u00e7uditshme n\u00eb nj\u00eb vendbanim t\u00eb lasht\u00eb n\u00eb Jordani. Fal\u00eb analizave t\u00eb reja, arkeolog\u00ebt kan\u00eb zbuluar se ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jen\u00eb b\u00ebr\u00eb nga Kananejt\u00eb, nj\u00eb grup indigjen q\u00eb lul\u00ebzoi n\u00eb Lindjen e Mesme deri n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb 13-t\u00eb para Krishtit.<\/p>\n<p>Kananejt\u00eb banuan n\u00eb \u201cTok\u00ebn e Premtuar\u201d nga viti 3500 para Krishtit deri n\u00eb vitin 1200 para Krishtit, p\u00ebrpara se t\u00eb pushtoheshin nga fiset izraelite pas Eksodit t\u00eb tyre nga Egjipti. Kananejt\u00eb p\u00ebrmenden disa her\u00eb n\u00eb Testamentin e Vjet\u00ebr, duke p\u00ebrfshir\u00eb librat e Zanafill\u00ebs.<\/p>\n<p>Izraelit\u00ebt zhvilluan nj\u00eb s\u00ebr\u00eb luft\u00ebrash kund\u00ebr tyre dhe p\u00ebrfundimisht mor\u00ebn pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb tok\u00ebs s\u00eb tyre. Por para k\u00ebsaj, gjat\u00eb epok\u00ebs s\u00eb bronzit, kananejt\u00eb jetonin n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Izraelin e sot\u00ebm, Gaz\u00ebn dhe Bregun Per\u00ebndimor, Jordanin\u00eb, Libanin dhe pjes\u00eb t\u00eb Siris\u00eb. Ndaj pllakat misterioze t\u00eb argjil\u00ebs mendohet se datojn\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<p>Studimi, zbuloi se alfabeti p\u00ebrmbante 29 simbole unike dhe dizajne t\u00eb tjera abstrakte. Studiuesit sugjeruan se mbishkrimet jan\u00eb fjal\u00eb t\u00eb urta kulti q\u00eb lidhen me tempullin fetar ku u gjet\u00ebn, i cili u dogj dhe u shkat\u00ebrrua mij\u00ebra vjet m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>16 Korrik 2024 Arkeolog\u00ebt kan\u00eb zbuluar nj\u00eb alfabet t\u00eb humbur, i cili po k\u00ebrkohej p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra dhe q\u00eb sipas tyre i takon nj\u00eb qytet\u00ebrimi 3000-vje\u00e7ar. Q\u00eb nga viti 1964, arkeolog\u00ebt kan\u00eb gjetur 15 pllaka t\u00eb ndryshme me gdhendje t\u00eb \u00e7uditshme n\u00eb nj\u00eb vendbanim t\u00eb lasht\u00eb n\u00eb Jordani. Fal\u00eb analizave t\u00eb reja, arkeolog\u00ebt kan\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":82828,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,85,10,35,86],"tags":[],"class_list":["post-82826","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-histori","category-kultura","category-shoqerore","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/IMG_9396-1.png?fit=646%2C375&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-lxU","jetpack-related-posts":[{"id":54366,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/arkeologet-prezantojne-mumjet-para-kolumbiane-te-femijeve-te-flijuar-ne-peru\/","url_meta":{"origin":82826,"position":0},"title":"Arkeolog\u00ebt prezantojn\u00eb mumjet para-kolumbiane t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb flijuar n\u00eb Peru","author":"Kurt Farka","date":"February 23, 2022","format":false,"excerpt":"Arkeolog\u00ebt prezantojn\u00eb mumjet para-kolumbiane t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb flijuar n\u00eb Peru 23 Shkurt 2022 Arkeolog\u00ebt n\u00eb Peru kan\u00eb zbuluar 20 mumje prehispanike, mes tyre edhe f\u00ebmij\u00eb, q\u00eb besohet se jan\u00eb flijuar p\u00ebr nj\u00eb figur\u00eb elitare, n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb af\u00ebr qytetit t\u00eb Lim\u00ebs. K\u00ebto gjetje zbulojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb rreth praktikave funerale dhe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/640-0-gettyimages-1238450319-1645605814.jpg?fit=640%2C336&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/640-0-gettyimages-1238450319-1645605814.jpg?fit=640%2C336&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/640-0-gettyimages-1238450319-1645605814.jpg?fit=640%2C336&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":95650,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ishte-ndertuar-ne-nder-te-perendise-se-diellit-ra-zbulohet-tempulli-i-humbur-4-500-vjecar-ne-egjipt\/","url_meta":{"origin":82826,"position":1},"title":"Ishte nd\u00ebrtuar n\u00eb nder t\u00eb per\u00ebndis\u00eb s\u00eb diellit Ra, zbulohet tempulli i humbur 4.500-vje\u00e7ar n\u00eb Egjipt","author":"Kurt Farka","date":"December 17, 2025","format":false,"excerpt":"17 Fdhjetor 2025 Arkeolog\u00ebt n\u00eb Egjipt kan\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb zbulim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, duke nxjerr\u00eb n\u00eb drit\u00eb rr\u00ebnojat e nj\u00eb tempulli rreth 4,500 vje\u00e7ar, i cili dyshohet se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur edhe p\u00ebr v\u00ebzhgimin e qiellit nga \u00e7atia e tij. Rr\u00ebnojat jan\u00eb gjetur n\u00eb Abu Ghurab, rreth 14 kilometra n\u00eb jug t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1c8c281d-naos-aigyptos6.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1c8c281d-naos-aigyptos6.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1c8c281d-naos-aigyptos6.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1c8c281d-naos-aigyptos6.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1c8c281d-naos-aigyptos6.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":87413,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/zbulohet-tempulli-i-fshehur\/","url_meta":{"origin":82826,"position":2},"title":"Zbulohet tempulli i fshehur.","author":"Kurt Farka","date":"December 14, 2024","format":false,"excerpt":"14 Dhjetor 2024 Shk\u00ebmbinjt\u00eb e Athribis n\u00eb Egjipt kan\u00eb zbuluar nj\u00eb mrekulli t\u00eb lasht\u00eb; nj\u00eb tempull t\u00eb fshehur. Ky zbulim i fundit \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb g\u00ebrmimi n\u00eb vazhdim t\u00eb personelit t\u00eb ekspert\u00ebve nga Universiteti i Tubingen dhe Ministria Egjiptiane e Turizmit dhe Antikiteteve, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb punuar q\u00eb nga\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/640-0-b675c12a79014080aa44cb27358b9e46.jpg?fit=640%2C363&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/640-0-b675c12a79014080aa44cb27358b9e46.jpg?fit=640%2C363&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/640-0-b675c12a79014080aa44cb27358b9e46.jpg?fit=640%2C363&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":99335,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/arkeologet-zbulojne-1000-objekte-romake-ne-nje-liqen-ne-zvicer\/","url_meta":{"origin":82826,"position":3},"title":"Arkeolog\u00ebt zbulojn\u00eb 1000 objekte romake n\u00eb nj\u00eb liqen n\u00eb Zvic\u00ebr","author":"Kurt Farka","date":"April 13, 2026","format":false,"excerpt":"13 Prill 2026 N\u00eb liqenin Neuch\u00e2tel n\u00eb Zvic\u00ebr, arkeolog\u00ebt kan\u00eb zbuluar nj\u00eb anije me m\u00eb shum\u00eb se 1,000 objekte qeramike dhe shpata shum\u00eb t\u00eb ruajtura mir\u00eb q\u00eb datojn\u00eb nga viti 20 deri n\u00eb vitin 50 pas Krishtit. P\u00ebr t\u00eb shmangur pla\u00e7kitjen, gjetja spektakolare fillimisht u mbajt sekret. Momenti i zbulimit\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/auto_ANIJA1775997920.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/auto_ANIJA1775997920.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/auto_ANIJA1775997920.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/auto_ANIJA1775997920.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/auto_ANIJA1775997920.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":93120,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/fenomeni-natyror-qe-zbuloi-qytetin-e-humbur-biblik-ku-linden-tre-nga-apostujt-e-jezusit\/","url_meta":{"origin":82826,"position":4},"title":"Fenomeni natyror q\u00eb zbuloi qytetin e humbur biblik ku lind\u00ebn tre nga apostujt e Jezusit","author":"Kurt Farka","date":"August 21, 2025","format":false,"excerpt":"21 Gusht 2025 Arkeolog\u00ebt kan\u00eb zbuluar gjurm\u00eb t\u00eb mundshme t\u00eb nd\u00ebrtesave t\u00eb lashta n\u00eb rezervatin natyror Betiha t\u00eb Izraelit. Nj\u00eb zjarr i madh, q\u00eb shp\u00ebrtheu n\u00eb fund t\u00eb korrikut n\u00eb bregun verior t\u00eb Detit t\u00eb Galiles\u00eb (Liqeni Tiberias), dogji nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb rezervatit, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht u hapi rrug\u00ebn\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/auto_68a43ebce9ff71428c4231f61755608484.jpg?fit=900%2C507&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/auto_68a43ebce9ff71428c4231f61755608484.jpg?fit=900%2C507&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/auto_68a43ebce9ff71428c4231f61755608484.jpg?fit=900%2C507&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/auto_68a43ebce9ff71428c4231f61755608484.jpg?fit=900%2C507&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":40075,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/jeruzalem-zbulohet-nje-vule-antike-e-periudhes-persiane\/","url_meta":{"origin":82826,"position":5},"title":"Jeruzalem, zbulohet nj\u00eb vul\u00eb antike e periudh\u00ebs persiane","author":"Kurt Farka","date":"October 24, 2020","format":false,"excerpt":"Jeruzalem, zbulohet nj\u00eb vul\u00eb antike e periudh\u00ebs persiane Arkeolog\u00ebt izraelit\u00eb kan\u00eb zbuluar nj\u00eb vul\u00eb n\u00eb Jeruzalem, q\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb datoj\u00eb nga shekulli VI para Krishtit, njoftoi sot Autoriteti Izraelit i Antikiteteve (IAA). Arkeolog\u00ebt besojn\u00eb se gjetjet datojn\u00eb nga periudha persiane n\u00eb Jeruzalem, pas shkat\u00ebrrimit t\u00eb qytetit nga babilonasit.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/seal_si-600x450-1.jpg?fit=428%2C216&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82826","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=82826"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82826\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82829,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82826\/revisions\/82829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/82828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=82826"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=82826"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=82826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}