{"id":80065,"date":"2024-04-13T09:29:28","date_gmt":"2024-04-13T09:29:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=80065"},"modified":"2024-04-13T11:01:15","modified_gmt":"2024-04-13T11:01:15","slug":"faqe-kulturore-mesjetare-nga-shen-pali-kabash-puke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/faqe-kulturore-mesjetare-nga-shen-pali-kabash-puke\/","title":{"rendered":"Faqe kulturore mesjetare nga Sh\u00ebn Pali-Kabash, Puk\u00eb."},"content":{"rendered":"<div><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"80066\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/faqe-kulturore-mesjetare-nga-shen-pali-kabash-puke\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?fit=664%2C393&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"664,393\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n (1)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?fit=300%2C178&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?fit=664%2C393&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-80066\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?resize=710%2C421&#038;ssl=1\" width=\"710\" height=\"421\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?resize=300%2C178&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?resize=450%2C266&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?resize=600%2C355&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?resize=400%2C237&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?w=664&amp;ssl=1 664w\" sizes=\"auto, (max-width: 710px) 100vw, 710px\" \/><\/div>\n<div>&#8211; Nga: Jaho Brahaj<\/div>\n<div>&#8211; N\u00eb rrug\u00ebn e r\u00ebnd\u00ebsishme, q\u00eb lidhte bregdetin me zonat q\u00ebndrore t\u00eb Ballkanit n\u00eb gryklumin e Gomin\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb vend me gjelb\u00ebrim e pasuri natyrore, gjysh n\u00eb shekujt par\u00eb t\u00eb er\u00ebs s\u00eb re \u00ebsht\u00eb vendosur tempulli kristian, p\u00ebr t\u00eb cilin n\u00eb shekujt e mesjet\u00ebs dim\u00eb q\u00eb ishte n\u00eb shkall\u00ebn e lart\u00eb t\u00eb abacis\u00eb1.<\/div>\n<div>Kjo Abaci n\u00eb v\u00ebshtrimin religjioz, kulturor dhe ekonomik \u00ebsht\u00eb e lidhur me institucionet e tjera kishtare dhe me formacionet politiko-shoq\u00ebrore t\u00eb k\u00ebsaj arterie t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme pararomake e n\u00eb vazhdim. Sh\u00ebn Pali-Kabash \u00ebsht\u00eb i lidhur me qytetet e Lezh\u00ebs dhe Shkodr\u00ebs nga nj\u00ebra an\u00eb dhe me Prizrenin nga drejtimi tjet\u00ebr.<\/div>\n<div>N\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ekonomike, kulturore dhe ushtarake shtrihen e p\u00ebrfshihen ipeshkvia e Sap\u00ebs, Abacia e Sh\u00ebn Palit-Kabash dhe n\u00eb vazhdim Abacia e Shtan\u00ebs (Sh\u00ebnm\u00ebri) dhe ipeshkvia e Prizrenit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb kishin selin\u00eb familjet fisnike shqiptare: Zahariajt e Danj\u00ebs, Zez\u00ebt e Puk\u00ebs, Kukajt e Kuk\u00ebsit dhe n\u00eb Prizren n\u00eb vazhd\u00ebn e shekujve kan\u00eb patur selit\u00eb e tyre edhe despot pushtues, por duhet t\u00eb permendim nga princat shqiptar\u00eb, dhe q\u00eb ky qytet i lasht\u00eb ka qen\u00eb pron\u00eb e Dukagjin\u00ebve dhe n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme e Kastriot\u00ebve.<\/div>\n<div>N\u00eb vazhd\u00ebn e zhvillimit kulturor t\u00eb k\u00ebtij rrjeti kulturor e treg\u00ebtar u zhvillua dhe jeta n\u00eb Sh\u00ebn Pal-Kabash, p\u00ebr t\u00eb cilin burimet historike na njoftojn\u00eb p\u00ebr shk\u00eblqimin kulturor t\u00eb shekujve XI-XVI, koh\u00eb kur kjo zon\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e njohur si qender shkollore, artistike dhe ekonomike p\u00ebsoi flashitjen e m\u00eb von\u00eb shkat\u00ebrrimin.<\/div>\n<div>Zakonisht abacit\u00eb dhe kishat katedrale ishin n\u00ebn patronazhin e fisnik\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs dhe sh\u00ebrbenin edhe si vatra arsimi dhe dije, gjithnj\u00eb sipas koh\u00ebs. Dim\u00eb se af\u00ebr k\u00ebsaj Abacije ka qen\u00eb familja fisnike e Zezajve e njohur edhe per titujt e perfituara e te njohura nga Europa Perendimore te pakten qe ne shek. XIII.<\/div>\n<div>Edhe relator\u00ebt e shekujve XVI-XVII, na e prezantojn\u00eb k\u00ebt\u00eb fisnik\u00ebri, dhe kjo n\u00eb tre burime.<\/div>\n<div>a) Kemi abate q\u00eb nga origjina shoq\u00ebrore jan\u00eb t\u00eb fisnik\u00ebris\u00eb e krereve vendase: Pal Zezaj dhe Nikoll Lek\u00ebn. Kjo \u00ebsht\u00eb sipas tradit\u00ebs s\u00eb fisnik\u00ebris\u00eb shqiptare dhe europiane, q\u00eb pjestar\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre dyerve caktonin bij t\u00eb tyre p\u00ebr rrug\u00ebn e klerikut, dhe pastaj k\u00ebto klerike bij fisnik\u00ebsh merrnin titujt e lart\u00eb t\u00eb hierrkis\u00eb kishtare.<\/div>\n<div>N\u00eb vitin 1636 kemi n\u00eb Puk\u00eb nj\u00eb vazhdim\u00ebsi t\u00eb till\u00eb, sepse i k\u00ebrkohet dhe propozohet Rom\u00ebs p\u00ebr t\u00eb siguruar nj\u00eb vend p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebs n\u00eb kolegj, p\u00ebr nj\u00eb bir fisniku vendas.<\/div>\n<div>b) Si vazhd\u00eb e shekujve t\u00eb mesjet\u00ebs, kemi shtres\u00ebn e fisnik\u00ebve, e cila na p\u00ebrshkruhet edhe me ve\u00e7an\u00ebsi dalluese n\u00eb veshje: \u201c&#8230;Mbajn\u00eb n\u00eb mb\u00ebrdhejc\u00ebn e gryk\u00ebs s\u00eb k\u00ebmish\u00ebs nj\u00eb sumbull argjendi t\u00eb praruar (t\u00eb lar\u00eb n\u00eb flori) n\u00eb madh\u00ebsine e nj\u00eb molle mesatare &#8230;kur dalin p\u00ebr t\u00eb udhtuar o p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb ndonj\u00eb kuvend e lidhin kok\u00ebn me nj\u00eb shami m\u00ebndafshi t\u00eb q\u00ebndisun2\u201d. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e dh\u00ebn\u00eb me shum\u00eb interes edhe p\u00ebr fisnik\u00ebrin\u00eb shqiptare, dhe kjo pas dy shekujve, q\u00eb vendi \u00ebsht\u00eb pushtuar.<\/div>\n<div>c) Gjithnj\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb asaj q\u00eb tham\u00eb, se abacit\u00eb ishin n\u00ebn mbrojtjen dhe patronazhin e fisnik\u00ebris\u00eb vendase, k\u00ebtu n\u00eb Sh\u00ebn Pal-Kabash kemi nj\u00eb t\u00eb dh\u00ebn\u00eb me shum\u00eb interes p\u00ebr kontributin e Deres fisnike vendase pukiane p\u00ebr mirmbajtjen dhe rindertimin e kishes se Abacse e manastirit te Shen Palit, Kabash.<\/div>\n<div>Ipeshkvi i Sap\u00ebs Frang Bardhi na njofton: \u201cK\u00ebshtu t\u00eb gjith\u00eb m\u00eb premtuan me ndihmue (p\u00ebr rind\u00ebrtimin e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Palit), dhe nj\u00eb mysliman, q\u00eb m\u00eb par\u00eb ishte i krishter\u00eb, bir i nj\u00eb t\u00eb krishteri fisnik m\u00eb dha 3000 aspra p\u00ebr t\u00eb shpenzuar n\u00eb nd\u00ebrtimin e murit&#8230;\u201d.3 Le t\u00eb shikojm\u00eb \u00e7far\u00eb vlere kan\u00eb 3000 aspra. 24 aspra p\u00ebrbenin nj\u00eb dukat, monedh\u00eb e florijt\u00eb q\u00eb u em\u00ebtua m\u00eb 1284 n\u00eb Venedik, dhe 1 dukat \u00ebsht\u00eb i barabart\u00eb me 3.559 gr. flori t\u00eb past\u00ebr. 3000 aspra pjestuar p\u00ebr 24 = 125 dukat. 125 dukat x 3.559 gr. ar = 444.8 gram flori (ar) i past\u00ebr, pra rreth nj\u00eb gjys\u00ebm kilogrami ar.<\/div>\n<div>Pra dhurata e Fisnikut Pukian qe tashme para pak vitesh ishte kthyer ne fene mylimane i dhuroi kishes se Abacise se Kabashit 444.8 gram flori, gati gjysme kg. Kjo eshte e dhene edhe per fuqine ekonomike e trashegonin fisniket por dhe per traditen e perkushtimin ndaj objekteve te kultit dhe kultures vendase.<\/div>\n<div>E filluam me k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr t\u00eb treguar se p\u00ebr zhvillimin kulturor baza ekonomike nuk mungonte n\u00eb Sh\u00ebn Pal-Kabash, p\u00ebrkundrazi ne nga mungesa dokumentare njohim fare pak t\u00eb dh\u00ebna dhe k\u00ebto p\u00ebr p\u00ebriudh\u00ebn kur Abacia dhe fisnik\u00ebria vendase po rr\u00ebnoheshin nj\u00ebkoh\u00ebsisht.<\/div>\n<div>Po t\u00eb hidhemi n\u00eb dy-tre shekuj m\u00eb par\u00eb se kjo date me ket\u00eb t\u00eb dhene, faktet e dokumentuara jan\u00eb me shume interes, (megjithse tham\u00eb q\u00eb nga k\u00ebto njohim shum\u00eb pak). Historiani kroat, njoh\u00ebs i mesjet\u00ebs Milan Shuflai na tregon: \u201d&#8230;M\u00eb n\u00eb jug, n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb krejt\u00ebsisht shqiptare&#8230;nga kjo krahin\u00eb q\u00eb nga shekulli XIV dilnin prift\u00ebrnj\u00eb p\u00ebr krejt Dalmacin\u00eb Jugore e ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr Raguz\u00ebn nga Abacia e Sh\u00ebn Palit (S. Paulus Palatensis) dhe Sh\u00ebn Mrija de Trafandina, de Nderfandina&#8230;\u201d4<\/div>\n<div>Kjo e dh\u00ebn\u00eb e cila faktohet edhe me t\u00eb dh\u00ebnat e arkivit t\u00eb dhom\u00ebs s\u00eb noteris\u00eb s\u00eb Raguz\u00ebz5, tregon, se n\u00eb Sh\u00ebn Pal ka qen\u00eb nj\u00eb kolegj teologjik (shkolle) me m\u00ebsues t\u00eb ditur dhe bibliotek\u00eb t\u00eb pasur, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ne sot nuk kemi t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta. Por q\u00eb kjo e dh\u00ebn\u00eb tregon p\u00ebr shk\u00eblqimin arsimor e kulturor t\u00eb Sh\u00ebn Palit nuk l\u00eb asnj\u00eb dyshim. Meqense jemi tek tekstet e shkruara le t\u00eb sjellim nj\u00eb fakt p\u00ebr nj\u00eb bir t\u00eb Kabashit, i cili megjithse nuk banon k\u00ebtu, indirekt tregon p\u00ebr interesin p\u00ebr dorshkrimet n\u00eb k\u00ebt\u00eb qender t\u00eb rend\u00ebsishme t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare n\u00eb mesjet\u00eb.<\/div>\n<div>N\u00eb vitin 1404 n\u00eb Dubrovnik Dom Mat Gazulli me origjine nga Kabashi, ish prift i Barballushit me sh\u00ebrbim n\u00eb Dubrovnik, bleu p\u00ebr 60 dukat\u00eb nj\u00eb bib\u00ebl, dorshkrim ish pron\u00eb e kryepeshkopit t\u00eb Tivarit. Dokumenti q\u00eb ruhet n\u00eb arkivin e k\u00ebtij qyteti6 n\u00eb fondin \u201cLiber dotium\u201d na shpalos: \u201cUn\u00eb dom Nikoll La\u00e7i &#8230;po d\u00ebshmoi n\u00eb em\u00ebr t\u00eb kryepeshkopit (t\u00eb Tivarit) Marini dhe me porosi, q\u00eb m\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb me goj\u00eb, i shita, i dorzova dhe i dhash\u00eb n\u00eb dor\u00eb t\u00eb thanunit Dom Mat Gazullit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm, q\u00eb po e blen dhe po e merr n\u00eb duar t\u00eb veta nj\u00eb dorshkrim t\u00eb bibl\u00ebs &#8230;t\u00eb lidhur me kapak\u00eb t\u00eb mbuluar me kadife. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dorshkrim \u00ebsht\u00eb shkruar&#8230;Dhjata e vjet\u00ebr dhe e re me perjashtim t\u00eb psalmeve t\u00eb Davidit. Aty jan\u00eb shkruar gjithashtu t\u00eb tjera shpjegime fjal\u00ebsh. Dhe po i jepet me t\u00eb gjitha t\u00eb shkruarat e tjera, q\u00eb jan\u00eb n\u00eb at\u00eb dorshkrim dhe bashk\u00eb me shenjat dhe zbukurimet. Dhe kjo q\u00eb u dha me \u00e7mim dhe me titull \u00e7mimi prej 60 dukatesh ar, t\u00eb cilat i mora&#8230;\u201d. N\u00eb akt shitje sh\u00ebnohet si d\u00ebshmitar dhe Dom Leka (Aleksi) prej Sh\u00ebn Palit t\u00eb Pultit-Kabash etj.<\/div>\n<div>Nga ky akt njihemi me tre \u00e7eshtje:<\/div>\n<div>a) Nga Sh\u00ebn Pali ka djem t\u00eb tij, q\u00eb interesohen dhe blejn\u00eb dorshkrime me \u201cshenja dhe zbukurime\u201d, t\u00eb cilat jan\u00eb minjatura artistike, q\u00eb sot dhe ahera \u00e7mohen si vlera dhe vepra t\u00eb rralla artistike dhe k\u00ebto blihen nga fondi i nj\u00eb arkipeshkvie, q\u00eb ka qen\u00eb e njohur p\u00ebr gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Dalmacin\u00eb mesjetare e m\u00eb von\u00eb.<\/div>\n<div>b) Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e dh\u00ebn\u00eb me interes jo vet\u00ebm p\u00ebr Sh\u00ebn Palin e Kabashit, por dhe p\u00ebr kultur\u00ebn komb\u00ebtare. Sakt\u00ebsimi se: \u201cAty jan\u00eb shkruar gjithashtu shpjegime fjal\u00ebsh: \u201d&#8230;ac etiam in eo scripta sunt exspositiones vocabullurum et cum onibos&#8230;\u201d. \u00e7kuptim kan\u00eb fjal\u00ebt q\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb k\u00ebt\u00eb fjalor (shpjegues fjal\u00ebsh)? Mendja t\u00eb shkon tek nj\u00eb fjalor t\u00eb shqipes, shum\u00eb t\u00eb nevojshem p\u00ebr k\u00ebta prift\u00ebrinj\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Vet\u00eb teksti nuk e p\u00ebrcakton, por l\u00eb te kuptohet se nuk \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr shpjegime terminologjie q\u00eb lidhet me bibl\u00ebn. Gjithsesi kjo tregon, se ishin t\u00eb pranish\u00ebm n\u00eb mjedisin ku u formuan prift\u00ebrinj\u00ebt e Sh\u00ebn Palit dorshkrime t\u00eb disiplinave shkollore humane, laike. K\u00ebt\u00eb e kemi t\u00eb faktuar edhe me njohjen e formimit t\u00eb intelektualit kabashas, q\u00eb u dallua n\u00eb universitetet e Italis\u00eb, Gjon Gazullin, p\u00ebr t\u00eb cilin nuk do flasim k\u00ebtu, por theksojm\u00eb, se \u00ebsht\u00eb formuar n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri n\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis.<\/div>\n<div>c) Ky dokument na fakton, se n\u00eb Dubrovnik nuk \u00ebsht\u00eb nga Kabashi vet\u00ebm Mat Gazulli, por nj\u00ebkohsisht m\u00eb te aty \u00ebsht\u00eb dhe Dom Leka (Aleksi) dhe dom Nikoll La\u00e7i. K\u00ebto bij t\u00eb k\u00ebsaj treve t\u00eb Puk\u00ebs kan\u00eb fuqi bler\u00ebse, d.m.th. jan\u00eb t\u00eb pasur dhe blejn\u00eb dorshkrime me vlera arti dhe t\u00eb dijes, dhe me \u00e7mime t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr koh\u00ebn.<\/div>\n<div>Ky dokument ishte i vitit 1404 dhe na njohu me dy prift\u00ebrinj\u00eb me dije dhe me interesa edhe laike, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb formuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb qender fetare e kulturore.<\/div>\n<div>Po kush kan\u00eb qen\u00eb petagog\u00ebt e tyre. Asnj\u00ebrin nuk e njohim sakt\u00ebsisht\u00eb, por dim\u00eb nga nj\u00eb dokument i vitit 1367, se nga Kabashi, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Nikolla, (nuk ja dim\u00eb mbiemrin), q\u00eb ka studiuar n\u00eb Raguz\u00eb. Po japim t\u00eb gjith\u00eb dokumentin t\u00eb botuar n\u00eb Acta et Diplomata7.<\/div>\n<div>Kontrat\u00eb midis nj\u00eb prindi dhe nj\u00eb m\u00ebsusi.<\/div>\n<div>\u201cMagister Johani (Gjoni), Doktor n\u00eb gramatik\u00eb, deklaron, se premton dhe detyrohet kundrejt priftit Andre (Ndre) i Sh\u00ebn Palit nga Pulti (Polati) se do ta m\u00ebsoj\u00eb nipin e tij, Nikoll\u00ebn t\u00eb lexoj\u00eb dhe t\u00eb shkruaj mir\u00eb sipas m\u00ebnyr\u00ebs treg\u00ebtare, dhe do ti m\u00ebsoj atij Donatin dhe Katonin, q\u00eb t\u00eb dij\u00eb ti p\u00ebrkthej\u00eb. Dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye i p\u00ebrmenduri prift i premtoi ati, se do ti jepte 20 perpera, dhe vet\u00eb ky magister rr\u00ebfen, se prej atyre perperave, kishte marr\u00eb 5 perpera dhe 5 t\u00eb tjer\u00eb Andrea ja premtoi, se do t\u2019i a jap\u00eb atij porsa t\u00eb kthehet nga Roma. Dhe tepric\u00ebn deri n\u00eb pages\u00ebn e plot\u00eb do ta shlyente gjat\u00eb koh\u00ebs, q\u00eb ky magister do t\u00eb m\u00ebsonte nx\u00ebn\u00ebsin e vet. N\u00eb vitin 1368, m\u00eb 6 qershor\u201d.<\/div>\n<div><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"80074\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/faqe-kulturore-mesjetare-nga-shen-pali-kabash-puke\/images-2-6\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/images-2.jpg?fit=259%2C194&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"259,194\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"images (2)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/images-2.jpg?fit=259%2C194&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/images-2.jpg?fit=259%2C194&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-80074\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/images-2.jpg?resize=890%2C667&#038;ssl=1\" width=\"890\" height=\"667\" \/><\/div>\n<div>Dim\u00eb q\u00eb tekstet e Donatit dhe t\u00eb Katonit ishin tekste q\u00eb p\u00ebrdoreshin n\u00eb m\u00ebsimin e gramatik\u00ebs, jo ishte metodika mbi t\u00eb cil\u00ebn bazohej gjith arsimi shkollor n\u00eb Europ\u00eb. K\u00ebto tekste ishin edhe n\u00eb themel t\u00eb moralit dhe t\u00eb filozofis\u00eb shkollore, dhe kryesorja k\u00ebtu kemi p\u00ebrgaditjen e nj\u00eb kuadri t\u00eb gjuh\u00ebs dhe filozofis\u00eb klasike, q\u00eb tregon p\u00ebr frym\u00ebn humanitare nga po drejtoheshin dijet n\u00eb k\u00ebt\u00eb vater, pa mohuar teologjin\u00eb, q\u00eb ishte ideologjia dhe themeli baz\u00eb.<\/div>\n<div>Nuk duhet t\u00eb l\u00ebm\u00eb pa v\u00ebmendje dhe nj\u00eb aspekt q\u00eb na njeh kjo kontrat\u00eb: \u201c&#8230;t\u00eb shkruaj mir\u00eb sipas m\u00ebnyr\u00ebs treg\u00ebtare&#8230;\u201d. M\u00ebsonte Nikolla prej Kabashi gramatik\u00eb sipas moralit dhe praktikimit t\u00eb koh\u00ebs, por edhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb treg\u00ebtare, kjo na kujton, ato dokumente t\u00eb shk\u00ebputura treg\u00ebtare q\u00eb na jan\u00eb ruajtur. Nga shekulli XIII na ruhet nj\u00eb aktmarrveshje n\u00eb pergamen\u00eb (l\u00ebkur\u00eb) e cila p\u00ebrmban nj\u00eb kontrat\u00eb treg\u00ebtare t\u00eb Gjin Kabashit8, dhe po n\u00eb k\u00ebt\u00eb hulli kemi dhe kontrat\u00ebn e e vitit 1445 qe Medon Kryeziut p\u00ebr kon\u00e7ensione me qytetin italian t\u00eb Kazen\u00ebs9.<\/div>\n<div>Nuk njohim as stolisjen artistike murore t\u00eb manastirit dhe as t\u00eb kish\u00ebs abaciale, ku p\u00ebrkrah duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb edhe selia e Abatit me bibliotek\u00ebn dhe arkivin e domosdosh\u00ebm. Por na kan\u00eb ardhur, si gur i nj\u00eb mozaiku disa t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr vepra artistike me vlera t\u00eb larta dhe \u00e7mime t\u00eb kushtueshme.<\/div>\n<div>Frang Bardhi na njofton se: \u201cAjo kish\u00eb ka qen\u00eb shum\u00eb e pasur dhe kjo provohet nga nj\u00eb pjes\u00eb e bishtit t\u00eb mitr\u00ebs t\u00eb Abatit e paisur m\u00eb gur\u00eb t\u00eb \u00e7mushem\u201d10.<\/div>\n<div>Por ajo q\u00eb tregon p\u00ebr paisjet me vler\u00eb t\u00eb lart\u00eb artistike dhe shum\u00eb t\u00eb \u00e7muara, na vjen po nga Frang Bardhi11: \u201cPasurin\u00eb e k\u00ebsaj Abacie e d\u00ebshmojn\u00eb edhe fragmentet e nj\u00eb kryqi argjendi i lar\u00eb n\u00eb flori dhe shum\u00eb i kushtuesh\u00ebm, i paisur n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt me kat\u00ebr gur\u00eb diamanti shum\u00eb t\u00eb kulluar (t\u00eb past\u00ebr) e t\u00eb m\u00ebdhenj\u00eb sa nj\u00eb kok\u00ebrr arr\u00eb, e dhjet\u00eb diamant t\u00eb vegj\u00ebl t\u00eb vendosur p\u00ebrrreth&#8230;\u201d. Ky kryq i p\u00ebrshkruar k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb i d\u00ebshiruar sot nga \u00e7do muze e katedrale n\u00eb bot\u00eb.<\/div>\n<div>Nga: Gazeta \u201cKoha e Jone\u201d, me 9 prill 2006.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8211; Nga: Jaho Brahaj &#8211; N\u00eb rrug\u00ebn e r\u00ebnd\u00ebsishme, q\u00eb lidhte bregdetin me zonat q\u00ebndrore t\u00eb Ballkanit n\u00eb gryklumin e Gomin\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb vend me gjelb\u00ebrim e pasuri natyrore, gjysh n\u00eb shekujt par\u00eb t\u00eb er\u00ebs s\u00eb re \u00ebsht\u00eb vendosur tempulli kristian, p\u00ebr t\u00eb cilin n\u00eb shekujt e mesjet\u00ebs dim\u00eb q\u00eb ishte n\u00eb shkall\u00ebn e lart\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":80066,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,85,10,35,86],"tags":[],"class_list":["post-80065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-histori","category-kultura","category-shoqerore","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/278234887_3274919116064702_4856026726396556253_n-1.jpg?fit=664%2C393&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-kPn","jetpack-related-posts":[{"id":98838,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/album-foto-kisha-e-shen-palit-kabash-puke-monument-kulture\/","url_meta":{"origin":80065,"position":0},"title":"Album Foto: &#8211; Kisha e Sh\u00ebn Palit Kabash, Puk\u00eb, Monument Kulture","author":"Kurt Farka","date":"March 30, 2026","format":false,"excerpt":"Kisha e Sh\u00ebn Palit Kabash gjendet n\u00eb fshatin malor, Kabash. Kisha e Sh\u00ebn Palit daton q\u00eb n\u00eb shekullin e II e.s, dhe \u00ebsht\u00eb shpallur Monument Kulture m\u00eb dat\u00eb 5 N\u00ebntor 1984. Fshati Kabash, n\u00eb ate periudh\u00eb kohore, ishte nj\u00eb qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme, jo vet\u00ebm p\u00ebr zon\u00ebn e Puk\u00ebs, por edhe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/65be565200d7a-WhatsApp-Image-2024-02-03-at-3.05.04-PM-3.jpeg?fit=1200%2C721&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/65be565200d7a-WhatsApp-Image-2024-02-03-at-3.05.04-PM-3.jpeg?fit=1200%2C721&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/65be565200d7a-WhatsApp-Image-2024-02-03-at-3.05.04-PM-3.jpeg?fit=1200%2C721&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/65be565200d7a-WhatsApp-Image-2024-02-03-at-3.05.04-PM-3.jpeg?fit=1200%2C721&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/65be565200d7a-WhatsApp-Image-2024-02-03-at-3.05.04-PM-3.jpeg?fit=1200%2C721&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":24098,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/lihen-ne-harrese-drejt-zhdukjes-se-indetitetit-dhe-historisee-tone-album-fotografik\/","url_meta":{"origin":80065,"position":1},"title":"Lihen ne harrese. drejt zhdukjes se indetitetit dhe historise tone. (Album Fotografik).","author":"Kurt Farka","date":"August 1, 2019","format":false,"excerpt":"Lihen ne harrese. drejt zhdukjes se indetitetit dhe historise tone. (Album Fotografik). Nga: Avni Rrustem Mahmutaj Dua te bej nje sqarim. Ky eshte vend kulti Ilire. Edhe pse quhet kisha Shen Pjetrit. Eshte kult Ilire. Bera ne korrik nje vizite ne (qaben). (ne menyr ironike) Shqiptare . Aty ku me\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/1-Kisha-e-Shen-Pjetrit-ne-Kabash-Korish-Prizren-14.jpg?fit=502%2C248&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":45548,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/vula-e-pleqesise-se-arberit-kabash-puke-26-mars-1609-artefakte-histori-413-vite-me-pare\/","url_meta":{"origin":80065,"position":2},"title":"Vula e Pleqesise se Arberit. Kabash, Puke, 26 mars 1609 &#8211; Artefakte Histori:  413 vite me pare.","author":"Kurt Farka","date":"March 20, 2021","format":false,"excerpt":"Vule e Pleqesise se Arberit dhe nje leter e vulosur me te ne Shenpal, Kabash, Puke, 26 mars 1609. \u00a0Artefakte Histori: \u2013 413 vite me pare. - Nga: Jaho Brahaj \u2013 Vula eshte me Shqiponjen Dykrenare ku ruhet pothuajse e njejte forma grafike e shqiponjes se vules se Gjergj Kastrioti\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/01-2-scaled.jpg?fit=1200%2C629&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/01-2-scaled.jpg?fit=1200%2C629&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/01-2-scaled.jpg?fit=1200%2C629&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/01-2-scaled.jpg?fit=1200%2C629&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/01-2-scaled.jpg?fit=1200%2C629&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":35788,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kisha-ne-truallin-e-abacise-se-shen-palit-kabash-puke-2-foto\/","url_meta":{"origin":80065,"position":3},"title":"Kisha ne truallin e Abacise se Sh\u00ebn Palit, Kabash, Puke. (2 foto).","author":"Kurt Farka","date":"June 17, 2020","format":false,"excerpt":"Kisha ne truallin e Abacise se Sh\u00ebn Palit, Kabash, Puke me pasuri arkeologjike te pa germuar dhe e pa studiuar. Foto: Enklajd Zeneli, 2020. Huazuar nga: \"PUKA nd\u00ebr vite\".","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/82173449_874361173062573_140678814807097344_o-Copy.jpg?fit=718%2C419&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/82173449_874361173062573_140678814807097344_o-Copy.jpg?fit=718%2C419&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/82173449_874361173062573_140678814807097344_o-Copy.jpg?fit=718%2C419&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/82173449_874361173062573_140678814807097344_o-Copy.jpg?fit=718%2C419&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":97421,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/brenda-bibliotekes-se-abacise-se-shen-galenit-nje-nga-thesaret-me-te-vjetra-te-dijes-ne-evrope\/","url_meta":{"origin":80065,"position":4},"title":"Brenda bibliotek\u00ebs s\u00eb Abacis\u00eb s\u00eb Sh\u00ebn Galenit, nj\u00eb nga thesaret m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb dijes n\u00eb Evrop\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"February 6, 2026","format":false,"excerpt":"6 Shkurt 2026 Biblioteka e Abacis\u00eb s\u00eb Sh\u00ebn Galenit, nj\u00eb nga bibliotekat monastike m\u00eb t\u00eb vjetra dhe m\u00eb t\u00eb ruajtura n\u00eb bot\u00eb, vazhdon t\u00eb mahnis\u00eb studiuesit dhe vizitor\u00ebt me koleksionin e saj t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, q\u00eb daton prej m\u00eb shum\u00eb se 1 mij\u00eb e 300 vitesh. E nd\u00ebrtuar n\u00eb stilin barok\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-68.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-68.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-68.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-68.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":30455,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/misteret-e-kishes-se-shen-merise\/","url_meta":{"origin":80065,"position":5},"title":"Misteret e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb.","author":"Kurt Farka","date":"January 19, 2020","format":false,"excerpt":"Misteret e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb. 13\/01\/2020\u00a0 Kisha e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb, pjes\u00eb e manastirit t\u00eb Apolonis\u00eb, ka disa figura enigmatike q\u00eb shtojn\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb kureshtjen e turist\u00ebve vendas dhe t\u00eb huaj. Afresku i paleolog\u00ebve, mbishkrimi i sebastokratorit bizantin, relievi me shqiponje dhe figurat e kapiteleve t\u00eb portikut q\u00eb ruhen\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Kisha-e-Apolonise.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Kisha-e-Apolonise.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Kisha-e-Apolonise.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Kisha-e-Apolonise.jpg?fit=750%2C375&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80065"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80075,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80065\/revisions\/80075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/80066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}