{"id":76900,"date":"2024-01-01T19:12:53","date_gmt":"2024-01-01T19:12:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=76900"},"modified":"2024-01-01T19:27:19","modified_gmt":"2024-01-01T19:27:19","slug":"30-figurat-me-te-rendesishme-te-historise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/30-figurat-me-te-rendesishme-te-historise\/","title":{"rendered":"30 figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"76901\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/30-figurat-me-te-rendesishme-te-historise\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?fit=640%2C390&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"640,390\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"-640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?fit=300%2C183&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?fit=640%2C390&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-76901\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?resize=805%2C491&#038;ssl=1\" width=\"805\" height=\"491\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?resize=300%2C183&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?resize=450%2C274&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?resize=600%2C366&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?resize=400%2C244&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?w=640&amp;ssl=1 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 805px) 100vw, 805px\" \/><\/p>\n<p>1 Janar 2024<\/p>\n<p><span>Lista nuk sillet rreth njer\u00ebzve t\u00eb famsh\u00ebm p\u00ebr etik\u00ebn e tyre, por m\u00eb tep\u00ebr rreth pasojave q\u00eb kan\u00eb shkaktuar idet\u00eb ose veprimet e tyre<\/span><\/p>\n<p>Fal\u00eb mendimit, krijimeve apo ideve t\u00eb tyre, njer\u00ebzimi q\u00eb njohim sot \u00ebsht\u00eb, n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe, rezultat i kontributeve t\u00eb k\u00ebtyre personazheve historike.<\/p>\n<p>Historia \u00ebsht\u00eb plot me personazhe q\u00eb kan\u00eb transformuar historin\u00eb e njer\u00ebzimit. Sot bota \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb fal\u00eb mendimeve, ideve apo veprimeve t\u00eb tyre. &#8220;Bota.al&#8221; sjell nj\u00eb list\u00eb me 30 figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike.<\/p>\n<p>Natyrisht q\u00eb p\u00ebrzgjedhja \u00ebsht\u00eb e paplot\u00eb, pasi mund t\u00eb zgjidhen kollaj dhjet\u00ebra heronj, shkrimtar\u00eb, filozof\u00eb dhe shkenc\u00ebtar\u00eb p\u00ebr \u00e7do vend. Lista nuk sillet rreth njer\u00ebzve t\u00eb famsh\u00ebm p\u00ebr etik\u00ebn e tyre, por m\u00eb tep\u00ebr rreth pasojave q\u00eb kan\u00eb shkaktuar idet\u00eb ose veprimet e tyre. Nd\u00ebrsa shum\u00eb prej tyre kan\u00eb ndryshuar gj\u00ebrat p\u00ebr mir\u00eb, t\u00eb tjer\u00ebt nuk kan\u00eb b\u00ebr\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se kan\u00eb mbjell\u00eb err\u00ebsir\u00eb. Renditja nuk \u00ebsht\u00eb sipas r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Jezusi i Nazaretit<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb figur\u00eb e shquar e Krisht\u00ebrimit, Jezusi i Nazaretit, ishte nj\u00eb predikues hebre q\u00eb jetoi rreth shekullit I pas Krishtit. Ndarja e tij e madhe me hebraizmin sot bashkon m\u00eb shum\u00eb se 2.4 miliard\u00eb besimtar\u00eb dhe mendimi i tij ka qen\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb fokusit s\u00eb teolog\u00ebve p\u00ebr dy mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb. Jezusi lindi n\u00eb Betlehem t\u00eb Judes\u00eb dhe, sipas tradit\u00ebs, ishte pasardh\u00ebs i mbretit David.<\/p>\n<p><strong>Muhamedi<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr fen\u00eb islame, Muhamedi \u00ebsht\u00eb i fundit nd\u00ebr profet\u00ebt (i cili paraprihet nga Jezusi, Moisiu dhe Ibrahimi, nd\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb). Ai lindi n\u00eb vitin 570 pas Krishtit dhe vdiq n\u00eb vitin 632 pas Krishtit. Sipas tradit\u00ebs, profeti themeloi Islamin pas nj\u00eb zbulese nga kryeengj\u00eblli Gabriel n\u00eb shpell\u00ebn Hira. Sot ka m\u00eb shum\u00eb se 1.7 miliard\u00eb musliman\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>Kristofor Kolombi<\/strong><\/p>\n<p>Lund\u00ebrtari dhe hartografi n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb Kuror\u00ebs s\u00eb Kastiljes ishte p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr udh\u00ebheqjen e eksplorimit q\u00eb do t\u00eb \u00e7onte n\u00eb zbulimin e Amerik\u00ebs. Epoka moderne, dhe bashk\u00eb me t\u00eb edhe globalizimi, filloi m\u00eb 12 tetor 1492, kur ata zbarkuan n\u00eb ishullin Guanahani (Bahamat e sotme). Kolombi b\u00ebri gjithsej kat\u00ebr udh\u00ebtime para se t\u00eb vdiste m\u00eb 20 maj 1506.<\/p>\n<p><strong>Jul \u00c7ezari<\/strong><\/p>\n<p>Gaius Julius Caesar ishte nj\u00eb nga politikan\u00ebt dhe ushtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb Rom\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb. Ai lindi n\u00eb vitin 100 para Krishtit dhe vdiq n\u00eb vitin 44 para Krishtit. Kontrolli i tij mbi Republik\u00ebn ishte i mbushur me polemika dhe tradhti. Nj\u00eb nga sukseset e tij m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha ishte Lufta Galike, e cila do t\u00eb zgjeronte territorin romak n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb asaj q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb Franca, Belgjika, Zvicra, Gjermania dhe Holanda. Nj\u00eb komplot i p\u00ebrgatitur nga disa senator\u00eb i dha fund jet\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p><strong>Aleksandri i Madh<\/strong><\/p>\n<p>Aleksandri i Madh ishte mbret i Maqedonis\u00eb deri kur vdiq. Aristoteli ishte m\u00ebsuesi q\u00eb u mor me edukimin e tij dhe mbret\u00ebrimi i Aleksandrit konsiderohet nga historian\u00ebt si fillimi i periudh\u00ebs helenistike. Ai lindi n\u00eb korrik t\u00eb vitit 356 para Krishtit dhe vdiq n\u00eb qershor 323 para Krishtit, ndoshta i helmuar. Aleksandri i Madh \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga figurat heroike m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Platoni<\/strong><\/p>\n<p>Platoni \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga filozof\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e filozofis\u00eb. Dishepull i Sokratit dhe m\u00ebsues i Aristotelit, idet\u00eb e tij mbi politik\u00ebn, etik\u00ebn, qytetarin\u00eb, ligjin dhe psikologjin\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera, ndihmuan n\u00eb konsolidimin e mendimit t\u00eb qytet\u00ebrimit per\u00ebndimor. Ai themeloi Akademin\u00eb n\u00eb 387 para Krishtit, e konsideruar si universiteti i par\u00eb n\u00eb Per\u00ebndim.<\/p>\n<p><strong>Lao Tzu<\/strong><\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht nga t\u00eb panjohurat rreth jet\u00ebs s\u00eb tij, Lao Tzu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike t\u00eb Lindjes. Besohet se ai ka jetuar midis shekujve VI dhe VI para Krishtit. Dhe atij i njihet autor\u00ebsia e Tao Te Ching, vepra m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e taoizmit. Filozofia taoiste praktikohet n\u00eb Kin\u00eb, Japoni dhe Koren\u00eb e Jugut, edhe pse ka miliona ndjek\u00ebs n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>Leonardo da Vin\u00e7i<\/strong><\/p>\n<p>Polimati fiorentin Leonardo da Vin\u00e7i \u00ebsht\u00eb figura kryesore e Rilindjes. Kontributet e tij n\u00eb shkenc\u00eb, art, muzik\u00eb, mjek\u00ebsi dhe filozofi jan\u00eb t\u00eb padiskutueshme. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb ikon\u00eb universale fal\u00eb pikturave t\u00eb tilla si Mona Lisa ose Darka e Fundit. Gjithashtu edhe p\u00ebr shkak se ka projektuar, shekuj m\u00eb par\u00eb, skica t\u00eb atyre q\u00eb sot jan\u00eb n\u00ebndet\u00ebset, helikopter\u00ebt dhe makinat. Ai lindi n\u00eb prill 1452 dhe vdiq n\u00eb maj 1519.<\/p>\n<p><strong>Johannes Gutenberg<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb list\u00eb t\u00eb figurave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike nuk mund t\u00eb mungonte shpik\u00ebsi i makin\u00ebs moderne t\u00eb printimit (shtypshkronj\u00ebs). Shpikja e tij jo vet\u00ebm q\u00eb lejoi p\u00ebrhapjen e kultur\u00ebs, por konsiderohet si fillimi i propagand\u00ebs. Kjo p\u00ebrkoi me p\u00ebr\u00e7arjen luterane, k\u00ebshtu q\u00eb ishte nj\u00eb lev\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebse p\u00ebr shpalljen e ideve protestante. Gutenberg lindi n\u00eb Mainz n\u00eb 1400 dhe vdiq n\u00eb 1468.<\/p>\n<p><strong>Miguel de Servantes<\/strong><\/p>\n<p>I konsideruar si nj\u00eb nga shkrimtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb universale, Miguel de Cervantes Saavedra lindi n\u00eb 1547 dhe vdiq n\u00eb 1616. Vepra e tij kryesore, Don Kishoti i Man\u00e7\u00ebs, \u00ebsht\u00eb romani i par\u00eb modern dhe libri i dyt\u00eb m\u00eb i redaktuar dhe p\u00ebrkthyer n\u00eb bot\u00ebs, vet\u00ebm pas Bibl\u00ebs. Servantes mori pjes\u00eb n\u00eb Betej\u00ebn e Lepantos dhe u burgos n\u00eb Algjer p\u00ebr pes\u00eb vjet.<\/p>\n<p><strong>Albert Einstein<\/strong><\/p>\n<p>Ndoshta fizikani m\u00eb i famsh\u00ebm i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave. Albert Einstein \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga baballar\u00ebt e mekanik\u00ebs kuantike p\u00ebrmes pun\u00ebs s\u00eb tij mbi relativitetin special dhe relativitetin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Einsteinit iu dha \u00c7mimi Nobel p\u00ebr Fizik\u00eb, edhe pse jo p\u00ebr k\u00ebto vepra, por p\u00ebr botimet e tij mbi efektin fotoelektrik. Ekuacioni i tij, E=mc\u00b2, \u00ebsht\u00eb padyshim m\u00eb i njohuri n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb historin\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Adolf Hitler<\/strong><\/p>\n<p>Udh\u00ebheq\u00ebsi i Gjermanis\u00eb naziste \u00ebsht\u00eb figura m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme historike e shekullit t\u00eb 20-t\u00eb. Idet\u00eb e tij jan\u00eb p\u00ebrmbledhur n\u00eb librin e tij Mein Kampf, i shkruar pjes\u00ebrisht gjat\u00eb koh\u00ebs kur ishte n\u00eb burg pas nj\u00eb grushti t\u00eb d\u00ebshtuar n\u00eb vitin 1923. Hitleri kreu vet\u00ebvrasje s\u00eb bashku me Eva Braunin n\u00eb vitin 1945 n\u00eb bunkerin e Kancelaris\u00eb, kur fitorja e Aleat\u00ebve ishte e pashmangshme.<\/p>\n<p><strong>\u00c7arls Darvin<\/strong><\/p>\n<p>Autori i Origjin\u00ebs s\u00eb Specieve (1859) hodhi themelet e asaj q\u00eb tani njihet si teoria e evolucionit. Sot idet\u00eb e tij, si p\u00ebrzgjedhja natyrore, pranohen gjer\u00ebsisht nga shkenca. V\u00ebzhgimet q\u00eb e shtyn\u00eb at\u00eb t\u00eb postulonte teorin\u00eb e tij u b\u00ebn\u00eb pas udh\u00ebtimit t\u00eb Beagle, rreth pes\u00ebvje\u00e7ar, n\u00eb t\u00eb cilin ai ishte n\u00eb gjendje t\u00eb mbulonte pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb globit.<\/p>\n<p><strong>Karl Marks<\/strong><\/p>\n<p>Mendimet e Karl Marksit form\u00ebsuan plot\u00ebsisht historin\u00eb politike, filozofike dhe ekonomike pas vdekjes s\u00eb tij. Rryma q\u00eb mban emrin e tij, marksizmi, komunizmi modern dhe socializmi shkencor burojn\u00eb nga idet\u00eb e tij t\u00eb shprehura n\u00eb Manifestin Komunist (1848) dhe Kapitalin (1867). Marksi u p\u00ebrqendrua n\u00eb iden\u00eb se shoq\u00ebrit\u00eb p\u00ebrparojn\u00eb p\u00ebrmes dialektik\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs s\u00eb klasave.<\/p>\n<p><strong>Isak Njutoni<\/strong><\/p>\n<p>I konsideruar nga shum\u00ebkush si shkenc\u00ebtari m\u00eb i madh i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave, Isak Njutoni \u00ebsht\u00eb babai i ligjit t\u00eb gravitetit universal dhe fizik\u00ebs klasike. Kontributet e tij n\u00eb llogaritje, matematik\u00eb, drit\u00eb dhe optik\u00eb e b\u00ebn\u00eb at\u00eb nj\u00eb pik\u00eb referimi q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn kur jetoi. Ai gjithashtu shkroi disa traktate mbi alkimin\u00eb dhe teologjin\u00eb. Vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 84-vje\u00e7are.<\/p>\n<p><strong>Genghis Khani<\/strong><\/p>\n<p>Genghis Khani ishte nj\u00eb nga udh\u00ebheq\u00ebsit ushtarak\u00eb m\u00eb ambicioz\u00eb t\u00eb historis\u00eb. N\u00eb vet\u00ebm disa vjet ai arriti t\u00eb zgjeroj\u00eb perandorin\u00eb mongole p\u00ebr mij\u00ebra kilometra, duke konsoliduar k\u00ebshtu, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb aspektin territorial, nj\u00eb nga perandorit\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb histori. Vdiq n\u00eb vitin 1227 n\u00eb mosh\u00ebn 65 vje\u00e7are.<\/p>\n<p><strong>Mahatma Gandhi<\/strong><\/p>\n<p>Gandi arriti t\u00eb l\u00ebr\u00eb gjurm\u00eb si nj\u00eb nd\u00ebr figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike fal\u00eb mendimeve t\u00eb tij dhe krijimit t\u00eb \u201cinstitucionit\u201d t\u00eb protestave jo t\u00eb dhunshme. Nj\u00eb nga ngjarjet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ishte Marshi i Krip\u00ebs, i cili do t\u00eb \u00e7onte n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e Indis\u00eb nga Perandoria Britanike. Ai u vra n\u00eb mosh\u00ebn 78-vje\u00e7are nga nj\u00eb fanatik integralist.<\/p>\n<p><strong>Louis Pasteu<\/strong>r<\/p>\n<p>Pasteur nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr procesin e pasterizimit, por studimet e tij kan\u00eb kontribuar n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb krijimin e vaksinave, antibiotik\u00ebve dhe proceseve t\u00eb sterilizimit. Pasteri sh\u00ebnoi nj\u00eb \u201cpara\u201d dhe \u201cpas\u201d n\u00eb shkencat natyrore, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb kimi dhe bakteriologji. Ai vdiq n\u00eb shtator 1895 n\u00eb Franc\u00eb, n\u00eb mosh\u00ebn 72-vje\u00e7are.<\/p>\n<p><strong>Galileo Galilei: nj\u00eb nga figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike<\/strong><\/p>\n<p>Astronomi i famsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga baballar\u00ebt themelues t\u00eb revolucionit shkencor t\u00eb Rilindjes. Ai b\u00ebri p\u00ebrmir\u00ebsime n\u00eb teleskopin me t\u00eb cilin mundi t\u00eb kryente punime t\u00eb ndryshme eksperimentale. N\u00eb kund\u00ebrshtim me at\u00eb q\u00eb besohet gjer\u00ebsisht, ai nuk u ekzekutua nga Inkuizicioni, por u d\u00ebnua me izolim n\u00eb sht\u00ebpi. Edhe pse ka dyshime mbi autor\u00ebsin\u00eb, shprehja \u201cE megjithat\u00eb, ajo l\u00ebviz\u201d ka hyr\u00eb n\u00eb historin\u00eb e kultur\u00ebs popullore.<\/p>\n<p><strong>Volfgang Amadeus Mozart<\/strong><\/p>\n<p>Gjeni i padiskutuesh\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e muzik\u00ebs, Mozart \u00ebsht\u00eb nj\u00eb personazh q\u00eb nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr prezantim. Ai konsiderohet si eksponenti m\u00eb i madh i stilit klasik, me nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh veprash, pavar\u00ebsisht vdekjes s\u00eb tij t\u00eb parakohshme (vet\u00ebm 35 vje\u00e7). P\u00ebr k\u00ebt\u00eb jan\u00eb ngritur mjaft spekulime. Puna e tij sot \u00ebsht\u00eb po aq e lavd\u00ebruar sa at\u00ebher\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Aristoteli<\/strong><\/p>\n<p>Veprat e Aristotelit jan\u00eb referenc\u00eb p\u00ebr teorin\u00eb politike, fetare, filozofike, shkencore dhe natyrore per\u00ebndimore. Ai themeloi Liceun, i cili do t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb lindjen formale t\u00eb shkoll\u00ebs peripatetike. M\u00eb shum\u00eb se 2000 vjet pas vdekjes s\u00eb tij, mendimet e Aristotelit vazhdojn\u00eb t\u00eb ndikojn\u00eb te shkrimtar\u00ebt, mendimtar\u00ebt, artist\u00ebt dhe filozof\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>Mikelanxhelo<\/strong><\/p>\n<p>Piktori, skulptori dhe arkitekti i Rilindjes \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr veprat me shtrirje universale si Davidi ose Kapela Sistine. Perfeksionizmi ishte karakteristika e tij kryesore, e cila e \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb reputacion q\u00eb pak artist\u00eb e kishin n\u00eb jet\u00eb. Ai vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 88-vje\u00e7are, pas nj\u00eb karriere mbi 70-vje\u00e7are t\u00eb lidhur me artin.<\/p>\n<p><strong>Neil Armstrong<\/strong><\/p>\n<p>Njeriu i par\u00eb q\u00eb eci n\u00eb H\u00ebn\u00eb sigurisht q\u00eb meriton nj\u00eb vend n\u00eb mesin e figurave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike. N\u00eb korrik 1969, miliona shikues n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn d\u00ebgjuan fraz\u00ebn legjendare \u201cNj\u00eb hap i vog\u00ebl p\u00ebr njeriun, nj\u00eb k\u00ebrcim gjigant p\u00ebr njer\u00ebzimin\u201d. Sot, n\u00eb agimin e eksplorimit t\u00eb Marsit, k\u00ebto fjal\u00eb jehojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se kurr\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Sigmund Freud: nd\u00ebr figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike<\/strong><\/p>\n<p>Babai i psikanaliz\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga figurat intelektuale t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb. Ashtu si figurat e tjera t\u00eb k\u00ebsaj liste, jeta dhe kontributet e tij nuk jan\u00eb pa polemika. Sot disa nga idet\u00eb e tij, si kompleksi i Edipit, jan\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb njer\u00ebzimit.<\/p>\n<p><strong>Jozef Stalin<\/strong><\/p>\n<p>Pasardh\u00ebsi i Leninit si figura kryesore e Bashkimit Sovjetik luajti nj\u00eb rol udh\u00ebheq\u00ebs n\u00eb ngjarjet politike dhe ushtarake t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb. Stalini vdiq m\u00eb 5 mars 1953, me sa duket nga nj\u00eb atak i shkaktuar nga tensioni i lart\u00eb i gjakut.<\/p>\n<p><strong>Marie Curie<\/strong><\/p>\n<p>Curie \u00ebsht\u00eb shkenc\u00ebtarja m\u00eb e njohur n\u00eb kultur\u00ebn popullore, fal\u00eb rigjall\u00ebrimit t\u00eb zbulimeve t\u00eb saj n\u00eb dekadat e fundit. Ajo ishte personi i par\u00eb q\u00eb mori dy \u00e7mime t\u00eb ndryshme Nobel, nj\u00eb p\u00ebr fizik\u00ebn (p\u00ebr kontributin e saj n\u00eb fush\u00ebn e rrezatimit) dhe nj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr kimin\u00eb (p\u00ebr studimet e saj mbi radiumin dhe poloniumin). Curie vdiq nga anemia aplastike n\u00eb mosh\u00ebn 66 vje\u00e7are n\u00eb Franc\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Martin Luther King<\/strong><\/p>\n<p>Aktivist p\u00ebr t\u00eb drejtat civile t\u00eb afro-amerikan\u00ebve n\u00eb Shtetet e Bashkuara, pun\u00eb e cila i dha \u00e7mimin Nobel p\u00ebr Paqe n\u00eb vitin 1964. Ai i kombinoi k\u00ebto aktivitete me sh\u00ebrbimin e tij si pastor i kish\u00ebs Baptiste. Martin Luther King u vra n\u00eb Memphis n\u00eb vitin 1968, n\u00eb nj\u00eb nga atentatet m\u00eb t\u00eb publikuara n\u00eb historin\u00eb e vendit. Trash\u00ebgimia e tij ndihet edhe sot e k\u00ebsaj dite.<\/p>\n<p><strong>Napoleon Bonaparti<\/strong><\/p>\n<p>I konsideruar si nj\u00eb nga strateg\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj ushtarak\u00eb t\u00eb epok\u00ebs moderne, Napoleon Bonaparti luajti nj\u00eb rol vendimtar n\u00eb riorganizimin politiko-administrativ t\u00eb Evrop\u00ebs n\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb. Ai u shpall perandor i francez\u00ebve dhe mbret i Italis\u00eb. Vdiq n\u00eb maj 1821.<\/p>\n<p><strong>Martin Luteri<\/strong><\/p>\n<p>S\u00eb bashku me Kalvinin, Luteri \u00ebsht\u00eb figura m\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese e Reformacionit Protestant dhe nuk mund t\u00eb mungonte n\u00eb asnj\u00eb list\u00eb t\u00eb figurave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike. Revolucioni i tyre njihet sot si skizma luterane, e cila e ndau p\u00ebrgjithmon\u00eb kish\u00ebn n\u00eb dy gjysma. Lindi n\u00eb 1483 dhe vdiq n\u00eb 1546.<\/p>\n<p><strong>Uilliam Shekspir<\/strong><\/p>\n<p>I konsideruar si shkrimtari m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb gjuh\u00ebn angleze, Shekspiri \u00ebsht\u00eb autor i veprave q\u00eb sot jan\u00eb emblematike t\u00eb kultur\u00ebs popullore: Romeo dhe Zhuljeta, Hamleti, Makbethi dhe Otello jan\u00eb vet\u00ebm disa prej tyre. Gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ai arriti fam\u00eb t\u00eb madhe, edhe pse jo aq sa ajo q\u00eb mori pas vdekjes. T\u00eb jesh apo t\u00eb mos jesh, kjo \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtja jehon n\u00eb daullet e vesh\u00ebve t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb adhuruesve t\u00eb tij.<\/p>\n<p><strong>Bota.al<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1 Janar 2024 Lista nuk sillet rreth njer\u00ebzve t\u00eb famsh\u00ebm p\u00ebr etik\u00ebn e tyre, por m\u00eb tep\u00ebr rreth pasojave q\u00eb kan\u00eb shkaktuar idet\u00eb ose veprimet e tyre Fal\u00eb mendimit, krijimeve apo ideve t\u00eb tyre, njer\u00ebzimi q\u00eb njohim sot \u00ebsht\u00eb, n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe, rezultat i kontributeve t\u00eb k\u00ebtyre personazheve historike. Historia \u00ebsht\u00eb plot me [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":76901,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[85,10,35],"tags":[],"class_list":["post-76900","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori","category-kultura","category-shoqerore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/640-0-1695979356xhistoriaaaaa-427.jpg?fit=640%2C390&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-k0k","jetpack-related-posts":[{"id":100063,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/batutat-e-rames-gjermanet-jane-prapa-nesh-me-dixhitalizimin-neper-ministri-punojne-akoma-me-fax\/","url_meta":{"origin":76900,"position":0},"title":"Batutat e Ram\u00ebs: &#8211; Gjerman\u00ebt jan\u00eb prapa nesh me dixhitalizimin. &#8211; N\u00ebp\u00ebr ministri punojn\u00eb akoma me \u2018fax\u2019!","author":"Kurt Farka","date":"May 9, 2026","format":false,"excerpt":"9 Maji 2026 Kryeministri Edi Rama deklaroi se programi \u201cEU4Municipalities II\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb instrument i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr modernizimin e institucioneve vendore dhe rritjen e kapaciteteve njer\u00ebzore n\u00eb bashkit\u00eb shqiptare. Gjat\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb aktivitetin e nisjes s\u00eb programit, Rama tha se sfida m\u00eb e madhe aktuale mbetet forcimi i\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/rama-kuvend_1-1.jpg?fit=640%2C433&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/rama-kuvend_1-1.jpg?fit=640%2C433&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/rama-kuvend_1-1.jpg?fit=640%2C433&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100051,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/arkeologet-gjejne-banje-publike-rrethore-2-mije-vjecare-ne-aleksandri\/","url_meta":{"origin":76900,"position":1},"title":"Arkeolog\u00ebt gjejn\u00eb banj\u00eb publike rrethore 2 mij\u00eb vje\u00e7are n\u00eb Aleksandri","author":"Kurt Farka","date":"May 9, 2026","format":false,"excerpt":"9 Maji 2026 Historia e Aleksandris\u00eb vazhdon t\u00eb zbulohet n\u00ebn tok\u00eb. K\u00ebt\u00eb her\u00eb, g\u00ebrmimet n\u00eb zon\u00ebn Muharram Bey kan\u00eb sjell\u00eb nj\u00eb zbulim q\u00eb ndihmon n\u00eb kuptimin m\u00eb t\u00eb qart\u00eb t\u00eb evolucionit t\u00eb qytetit nd\u00ebr shekuj. Arkeolog\u00ebt kan\u00eb zbuluar nj\u00eb banj\u00eb publike me form\u00eb rrethore, t\u00eb njohur si \u201ctholos\u201d, e cila\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot-2026-05-05-145920-1024x571-1.jpg?fit=1024%2C571&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot-2026-05-05-145920-1024x571-1.jpg?fit=1024%2C571&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot-2026-05-05-145920-1024x571-1.jpg?fit=1024%2C571&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot-2026-05-05-145920-1024x571-1.jpg?fit=1024%2C571&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100012,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/indi-50-punonjes-mbrojne-zogun-e-rralle-te-porsalindur-nga-zhdukja\/","url_meta":{"origin":76900,"position":2},"title":"Indi, 50 punonj\u00ebs mbrojn\u00eb zogun e rrall\u00eb t\u00eb porsalindur nga zhdukja","author":"Kurt Farka","date":"May 8, 2026","format":false,"excerpt":"8 Maji 2026 Pes\u00ebdhjet\u00eb punonj\u00ebs t\u00eb mbrojtjes s\u00eb jet\u00ebs s\u00eb eg\u00ebr n\u00eb Indi kan\u00eb marr\u00eb rolin e \u201ctruprojes\u201d p\u00ebr t\u00eb mbrojtur nj\u00eb zog t\u00eb porsalindur (ardeotis nigriceps) q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnohet me zhdukje . Numri i k\u00ebtyre zogjve, nj\u00eb lloj gjeldeti i eg\u00ebr q\u00eb mund t\u00eb arrij\u00eb nj\u00eb met\u00ebr lart\u00ebsi , ka\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zogu-i-rralle.jpg?fit=800%2C480&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zogu-i-rralle.jpg?fit=800%2C480&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zogu-i-rralle.jpg?fit=800%2C480&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zogu-i-rralle.jpg?fit=800%2C480&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100048,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/meksiko-drejt-fundosjes\/","url_meta":{"origin":76900,"position":3},"title":"Meksiko drejt fundosjes?","author":"Kurt Farka","date":"May 9, 2026","format":false,"excerpt":"9 Maji 2026 Qyteti m\u00eb i madh n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut, Mexico City , po fundoset me nj\u00eb rit\u00ebm t\u00eb shpejt\u00eb, i duksh\u00ebm nga hap\u00ebsira. Imazhet satelitore t\u00eb NASA-s kan\u00eb treguar se metropoli meksikan po fundoset me nj\u00eb shpejt\u00ebsi prej gati 30 centimetrash n\u00eb vit, duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb nj\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/meksiko.jpg?fit=599%2C399&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/meksiko.jpg?fit=599%2C399&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/meksiko.jpg?fit=599%2C399&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100020,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/vetem-lutesha-qe-te-mbijetoja-trajneri-i-njohur-rrefen-betejen-tronditese-me-hantavirusin\/","url_meta":{"origin":76900,"position":4},"title":"\u2018Vet\u00ebm lutesha q\u00eb t\u00eb mbijetoja\u2019\/ Trajneri i njohur rr\u00ebfen betej\u00ebn trondit\u00ebse me hantavirusin","author":"Kurt Farka","date":"May 8, 2026","format":false,"excerpt":"8 Maji 2026 Nga Matteo Tomada,\u00a0BILD \u201cIshin tri jav\u00ebt m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija t\u00eb jet\u00ebs sime\u201d. Me k\u00ebto fjal\u00eb ish-trajneri i Bundeslig\u00ebs, Ralph Hasenh\u00fcttl (58 vje\u00e7, ish-trajner i VfL Wolfsburg dhe RB Leipzig) p\u00ebrshkruan s\u00ebmundjen e tij me hantavirus. Pas tre vdekjeve n\u00eb anijen turistike Hondius pran\u00eb Afrik\u00ebs, trajneri foli p\u00ebr\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_hanta1778179888.png?fit=900%2C509&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_hanta1778179888.png?fit=900%2C509&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_hanta1778179888.png?fit=900%2C509&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_hanta1778179888.png?fit=900%2C509&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100008,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/vatra-e-hantavirusit-ne-anijen-turistike-obsh-nuk-eshte-fillimi-i-nje-epidemie-apo-pandemie\/","url_meta":{"origin":76900,"position":5},"title":"Vatra e hantavirusit n\u00eb anijen turistike, OBSH: &#8211; Nuk \u00ebsht\u00eb fillimi i nj\u00eb epidemie apo pandemie!","author":"Kurt Farka","date":"May 8, 2026","format":false,"excerpt":"8 Maji 2026 Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, njoftoi sot se vatra e hantavirusit e raportuar n\u00eb nj\u00eb anije turistike, e cila ka shkaktuar deri tani vdekjen e tre personave, aktualisht nuk p\u00ebrb\u00ebn as fillimin e nj\u00eb epidemie dhe as t\u00eb nj\u00eb pandemie. \u201cKy nuk \u00ebsht\u00eb fillimi i nj\u00eb epidemie. Nuk\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/obsh1.jpg?fit=1200%2C676&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/obsh1.jpg?fit=1200%2C676&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/obsh1.jpg?fit=1200%2C676&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/obsh1.jpg?fit=1200%2C676&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/obsh1.jpg?fit=1200%2C676&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76900","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=76900"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76900\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76907,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76900\/revisions\/76907"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/76901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=76900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=76900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=76900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}