![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Shkencetari_LI.png?resize=835%2C412&ssl=1\")
<\/p>\n<\/p>\n
6 Shtator 2023<\/p>\n
Nga Aristotel Spiro<\/strong><\/p>\n “… N\u00ebp\u00ebr kanalet e sotme televizive shfaqen lirsh\u00ebm \u00abfallxhor\u00ebt\u00bb e etimologjis\u00eb dhe \u00abxhihadist\u00ebt\u00bb e autoktonis\u00eb. Prodhuesit e emisioneve televizive, n\u00ebn pretekstin e shprehjes demokratike, i lejojn\u00eb k\u00ebta p\u00ebrbind\u00ebsha t\u00eb nyj\u00ebtojn\u00eb gjith\u00eb fantazin\u00eb e tyre halucinante. I lejojn\u00eb, p\u00ebr shembull, t\u00eb vjellin gjith\u00eb helmin e tyre anatemues ndaj nj\u00eb dinjitari t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare dhe etimologjis\u00eb shqipe, si Eqrem \u00c7abej, por edhe gjuh\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb me em\u00ebr. E gjith\u00eb kjo gjendje shfaj\u00ebsohet me referimet ndaj rr\u00ebnj\u00ebve pellazge. Kompozitat dy- ose tri- ose kat\u00ebrgjymtyr\u00ebshe p\u00ebrdoren sipas qejfit (pellazgo-iliro-arb\u00ebror, pellazgo-iliro-epiroto-shqiptar, iliro-epirot etj.). Jan\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e autoktonis\u00eb, pas t\u00eb cilave kapen fort, duke u kthyer n\u00eb nj\u00eb sekt t\u00eb shenjt\u00eb shkencor dhe duke d\u00ebnuar k\u00ebdo q\u00eb nuk pajtohet me programin e tyre absolut”.<\/p>\n Studimet albanologjike kan\u00eb nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb pasur e t\u00eb \u00e7muar n\u00eb disa fusha: arkeologji, gjuh\u00ebsi, etnologji, muzikologji etj. Nga fillimet e saj n\u00eb shekullin XVIII e deri m\u00eb sot shum\u00eb hapa jan\u00eb hedhur. Qendra e studimeve albanologjike nga trualli gjermanofon u zhvendos n\u00eb Tiran\u00eb e Prishtin\u00eb, dy b\u00ebrthama q\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb ritmin e atij rrjeti bot\u00ebror q\u00eb quhet bashk\u00ebsi studimore albanologjike.<\/p>\n Por ve\u00e7 k\u00ebsaj, studimet albanologjike kan\u00eb trash\u00ebguar edhe nj\u00eb tradit\u00eb studimore akademike endocentrike, ku shpeshher\u00eb synimi fillestar ka qen\u00eb v\u00ebrtetimi me an\u00eb t\u00eb argumenteve shkencore i autoktonis\u00eb s\u00eb popullit shqiptar si dhe i vijim\u00ebsis\u00eb iliro-shqiptare. Synime t\u00eb ngjashme kan\u00eb pasur n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u00eb gjitha akademit\u00eb e vendeve t\u00eb Ballkanit, t\u00eb cilat u shnd\u00ebrruan n\u00eb k\u00ebshtjella ideologjike t\u00eb nacionalizmave.<\/p>\n Dihet se teza e prejardhjes ilire t\u00eb shqiptar\u00ebve, e p\u00ebr rrjedhoj\u00eb edhe e gjuh\u00ebs shqipe, \u00ebsht\u00eb teza m\u00eb e fort\u00eb dhe m\u00eb autoritare n\u00eb albanologji. S\u00eb bashku me t\u00eb paraqitet si m\u00eb e pranuar edhe teza e vijim\u00ebsis\u00eb iliro-shqiptare. Autori i k\u00ebtyre radh\u00ebve i beson k\u00ebsaj teze, gj\u00eb q\u00eb e ka konfirmuar n\u00eb shkrimet e veta akademike, por edhe n\u00eb prononcime publike. Sidoqoft\u00eb, kjo tez\u00eb ka objektivisht edhe mjaft pika t\u00eb dob\u00ebta, t\u00eb cilat jan\u00eb v\u00ebrejtur nga studiuesit (mungesa e dokumenteve shkrimore, mungesa e nj\u00eb terminologjie ujore detare, mang\u00ebsi toponimike etj.). K\u00ebto kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb shkas q\u00eb, krahas saj, t\u00eb ekzistojn\u00eb edhe teza t\u00eb tjera, si ajo e prejardhjes trake, apo teza e\u00a0\u00abp\u00ebrzier\u00bb\u00a0e prejardhjes iliro-trake.<\/p>\n Objektivi i studiuesve nuk mund t\u00eb b\u00ebhet domosdoshm\u00ebrisht v\u00ebrtetimi i nj\u00eb teze, por studimi serioz i \u00e7\u00ebshtjes dhe ndri\u00e7imi i an\u00ebve t\u00eb err\u00ebta t\u00eb teorive, cilatdo qofshin ato (e prejardhjes ilire, trake, dake, apo iliro-trake etj.). Kriteri duhet t\u00eb jet\u00eb mb\u00ebrritja drejt s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet fakteve dhe argumentimeve objektive dhe jo q\u00ebmtimi dhe p\u00ebrzgjedhja e fakteve q\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb v\u00ebrtetimin e tezave tona t\u00eb parap\u00eblqyera.<\/p>\n Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parim themelor, sepse p\u00ebrndryshe shkenca kthehet nga nj\u00eb faktor i njohjes s\u00eb realitetit n\u00eb nj\u00eb veg\u00ebl t\u00eb politik\u00ebs, nd\u00ebrsa ligj\u00ebrata akademike shnd\u00ebrrohet nga nj\u00eb fest\u00eb e lumtur e logjik\u00ebs s\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb n\u00eb nj\u00eb muhabet kafenesh.<\/p>\n Si shtojc\u00eb e politik\u00ebs jan\u00eb konsideruar sidomos shkencat humane gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb komunizmit. Motoja\u00a0\u00abpolitika n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb\u00bb\u00a0nuk kishte se si t\u00eb mos p\u00ebrfshinte edhe studimet albanologjike.<\/p>\n Tek zbatimi i k\u00ebtij parimi e zhvillojn\u00eb argumentimin e vet negativ edhe kund\u00ebrshtuesit e nj\u00eb arritjeje t\u00eb pakund\u00ebrshtueshme t\u00eb shkenc\u00ebs gjuh\u00ebsore albanologjike, si\u00e7 ishte nj\u00ebsimi dhe kodifikimi i gjuh\u00ebs letrare komb\u00ebtare shqipe.<\/p>\n Por perceptimi i shkenc\u00ebs si nj\u00eb aksion n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb politik gjen shprehjen e vet t\u00eb sh\u00ebmtuar sot, me gjallimin e lloj-lloj\u00a0\u00abxhihadist\u00ebve\u00bb\u00a0t\u00eb albanologjis\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt me flamurin e albanocentrizmit nuk m\u00ebtojn\u00eb as m\u00eb shum\u00eb as m\u00eb pak, ve\u00e7 nj\u00eb rol protagonist n\u00eb ligj\u00ebrat\u00ebn akademike publike! K\u00ebta\u00a0\u00abxhihadist\u00eb\u00bb\u00a0t\u00eb albanologjis\u00eb kan\u00eb z\u00ebn\u00eb tashm\u00eb nj\u00eb pozicion komod n\u00ebp\u00ebr studio e prodhime gjoja shkencore televizive, n\u00eb faqe gazetash e revistash shkencore, nd\u00ebrsa nj\u00eb pjes\u00eb syresh kan\u00eb krijuar edhe shoqata dhe organe botuese.<\/p>\n Por ata nuk u ndodh\u00ebn aty rast\u00ebsisht. Mjaft syresh jan\u00eb certifikuar m\u00eb par\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet doktoratave t\u00eb falura prej profesor\u00ebve e komisioneve t\u00eb korruptuara t\u00eb organeve atestuese t\u00eb vendit; s\u00eb k\u00ebndejmi jan\u00eb ngjitur n\u00ebp\u00ebr foltoret e konferencave shkencore t\u00eb organizuara prej institucioneve akademike t\u00eb vendit ku kan\u00eb certifikuar ligj\u00ebrat\u00ebn e tyre t\u00eb p\u00ebrbindshme. Pas gjith\u00eb k\u00ebtij\u00a0\u00abcertifikimi\u00bb akademik z\u00ebnia e nj\u00eb vendi si bashk\u00ebbisedues n\u00ebp\u00ebr studio televizive ishte nj\u00eb pun\u00eb e leht\u00eb. N\u00ebp\u00ebr kanalet e sotme televizive shfaqen lirsh\u00ebm \u00abfallxhor\u00ebt\u00bb e etimologjis\u00eb dhe \u00abxhihadist\u00ebt\u00bb e autoktonis\u00eb. Prodhuesit e emisioneve televizive, n\u00ebn pretekstin e shprehjes demokratike, i lejojn\u00eb k\u00ebta p\u00ebrbind\u00ebsha t\u00eb nyj\u00ebtojn\u00eb gjith\u00eb fantazin\u00eb e tyre halucinante. I lejojn\u00eb, p\u00ebr shembull, t\u00eb vjellin gjith\u00eb helmin e tyre anatemues ndaj nj\u00eb dinjitari t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare dhe etimologjis\u00eb shqipe, si Eqrem \u00c7abej, por edhe gjuh\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb me em\u00ebr.<\/p>\n E gjith\u00eb kjo gjendje shfaj\u00ebsohet me referimet ndaj rr\u00ebnj\u00ebve pellazge. Kompozitat dy- ose tri- ose kat\u00ebrgjymtyr\u00ebshe p\u00ebrdoren sipas qejfit (pellazgo-iliro-arb\u00ebror,\u00a0pellazgo-iliro-epiroto-shqiptar,\u00a0iliro-epirot etj.). Jan\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e autoktonis\u00eb, pas t\u00eb cilave kapen fort, duke u kthyer n\u00eb nj\u00eb sekt t\u00eb shenjt\u00eb shkencor dhe duke d\u00ebnuar k\u00ebdo q\u00eb nuk pajtohet me programin e tyre absolut.<\/p>\n Nj\u00eb kategori tjet\u00ebr jan\u00eb kontrabandist\u00ebt e shkencave humane. K\u00ebta q\u00eb pasi vjedhin tekstet e studiuesve t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, i referojn\u00eb dhe i botojn\u00eb si t\u00eb vetat, marrin doktorata false, pun\u00ebsohen n\u00ebp\u00ebr departamente universitare apo ministrore, z\u00ebn\u00eb vende drejtuese n\u00ebp\u00ebr institucione duke penguar dhe luftuar studiuesit e v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n Shpesh t\u00eb dyja kategorit\u00eb e m\u00ebsip\u00ebrme bashk\u00ebpunojn\u00eb duke krijuar nj\u00eb aleanc\u00eb t\u00eb heshtur me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn.<\/p>\n Nd\u00ebrsa kontrabandist\u00ebt e shkenc\u00ebs punojn\u00eb e p\u00ebrfitojn\u00eb n\u00eb qet\u00ebsi e pa u v\u00ebrejtur, derisa zbulohet vepra e tyre plagjiariste,\u00a0\u00abxhihadist\u00ebt\u00bb\u00a0e albanologjis\u00eb jan\u00eb t\u00eb pap\u00ebrmbajtur n\u00eb veprimin e tyre. Ata duan t\u00eb marr\u00eb fund nj\u00eb her\u00eb e mir\u00eb stepja e studiuesit, pasiguria e tij akademike p\u00ebr dukurit\u00eb e studiuara. Ata shpallin definitivisht shqipen si n\u00ebn\u00ebn e gjith\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb tjera, dhe shpjegojn\u00eb t\u00eb gjitha fjal\u00ebt e bot\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet fjal\u00ebve t\u00eb gjuh\u00ebs amtare. Anglishtja, gjermanishtja, italishtja, latinishtja, greqishtja etj. etj. qenkan t\u00eb gjitha bija t\u00eb shqipes!<\/p>\n Sharlatan\u00ebt e shkenc\u00ebs nuk jan\u00eb nj\u00eb produkt i\u00a0koh\u00ebs s\u00eb\u00a0sotme. Ajo q\u00eb ka ndryshuar n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb histori \u00ebsht\u00eb vulgarizimi i medias. Televizionet e sotme nuk kan\u00eb ndonj\u00eb ndryshim t\u00eb madh nga\u00a0vatrat e dikurshme t\u00eb kultur\u00ebs, nd\u00ebrsa portalet internetike nuk ndryshojn\u00eb aq shum\u00eb nga shtabet e q\u00ebmotshme t\u00eb aksioneve t\u00eb rinis\u00eb. Sidomos televizionet po kryejn\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr me\u00a0p\u00ebrmasa kriminale duke u dh\u00ebn\u00eb koh\u00eb dhe z\u00eb vulgariteteve me\u00a0pretendime\u00a0shkencore. Me pretendimin e nj\u00eb\u00a0\u00abatdhedashurie\u00bb\u00a0\u00a0t\u00eb s\u00ebmur\u00eb\u00a0parakalojn\u00eb lloj-lloj p\u00ebrrall\u00ebtar\u00ebsh t\u00eb historis\u00eb dhe xherah\u00ebsh t\u00eb etimologjis\u00eb, q\u00eb drogojn\u00eb mendjen e njer\u00ebzve t\u00eb pap\u00ebrgatitur. N\u00eb krye t\u00eb k\u00ebtyre mediave q\u00ebndrojn\u00eb njer\u00ebz injorant\u00eb t\u00eb shkenc\u00ebs, por edhe t\u00eb misionit t\u00eb\u00a0publicistik\u00ebs s\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb krye t\u00eb medias q\u00ebndrojn\u00eb\u00a0manipulator\u00eb dhe p\u00ebrfitues t\u00eb paligjsh\u00ebm t\u00eb besimit t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n P\u00ebrve\u00e7 medias, nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb r\u00ebnd\u00eb mbajn\u00eb edhe institucionet e arsimit t\u00eb\u00a0lart\u00eb\u00a0dhe atestimit akademik. Jan\u00eb ato q\u00eb p\u00ebrgjigjen p\u00ebr diplomimin e nj\u00eb armate analfabet\u00ebsh, plagjiator\u00ebsh, amator\u00ebsh t\u00eb rreziksh\u00ebm. Jan\u00eb ato q\u00eb p\u00ebrgjigjen p\u00ebr krijimin e nj\u00eb armate t\u00eb madhe impotent\u00ebsh intelektual\u00eb dhe analfabet\u00ebsh akademik\u00eb, q\u00eb kan\u00eb pushtuar me tentakulat e padijes s\u00eb tyre\u00a0organizmin shkencor dhe\u00a0arsimor t\u00eb vendit.<\/p>\n Nuk \u00ebsht\u00eb e rastit q\u00eb n\u00ebp\u00ebr tubime shkencore\u00a0horrat e shkenc\u00ebs gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb\u00a0k\u00ebrkojn\u00eb koh\u00eb dhe vend n\u00eb tribun\u00eb, ku nxjerrin nga k\u00ebneta e mendjes s\u00eb tyre argumente t\u00eb p\u00ebrbaltura dhe q\u00ebllojn\u00eb d\u00ebgjuesit e tronditur.<\/p>\n Nuk \u00ebsht\u00eb e rastit q\u00eb n\u00eb emisione televizive shkenc\u00ebtar\u00eb t\u00eb afirmuar ulen\u00a0\u00abgju m\u00eb gju\u00bb\u00a0\u00a0me p\u00ebrrall\u00ebtar\u00eb e sharlatan\u00eb,\u00a0n\u00ebn\u00a0drejtimin e moderator\u00ebve injorant\u00eb.<\/p>\n K\u00ebto jan\u00eb\u00a0dukuri\u00a0t\u00eb nj\u00eb katastrofe komb\u00ebtare me\u00a0pasoja t\u00eb pariparueshme dhe afatgjata. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krim\u00a0mbi nd\u00ebrgjegjen shoq\u00ebrore q\u00eb kryhet p\u00ebrdit\u00eb e nga pak. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjendje e s\u00ebmur\u00eb me t\u00eb\u00a0cil\u00ebn\u00a0b\u00ebn kompromis e pajtohet nd\u00ebrgjegjja shoq\u00ebrore.<\/p>\n Sharlatan\u00eb t\u00eb shkenc\u00ebs ka pasur, ka dhe do t\u00eb ket\u00eb gjithmon\u00eb. Por faktorizimi i tyre n\u00eb ligj\u00ebrimin publik ka qen\u00eb di\u00e7ka e panjohur m\u00eb par\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb dukuri e k\u00ebtyre tre dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve t\u00eb fundit. N\u00eb kontekstin e sot\u00ebm t\u00eb infantilizuar shoq\u00ebror, disa individ\u00eb t\u00eb quajtur manjat\u00eb dhe disa grupe politike t\u00eb dyshimta, t\u00eb quajtura parti kan\u00eb krijuar nj\u00eb sistem antimeritokratik jovlerash, ku forca e pushtetit lejon \u00e7do mendim e id\u00e9 t\u00eb s\u00ebmur\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 asaj q\u00eb rrezikon sistemin politik. Mir\u00ebpo, i d\u00ebmtuari i madh nga t\u00eb gjitha k\u00ebto \u00ebsht\u00eb vet\u00eb shoq\u00ebria, e cila l\u00ebngon nga problemet e v\u00ebrteta shoq\u00ebrore, prej t\u00eb cilave nuk e shp\u00ebton asnj\u00eb halucinacion apo delir introvers etnocentrist.<\/p>\n \u00a0Aristotel Spiro lindi m\u00eb 1963 n\u00eb Finiq. Mbaroi studimet e larta p\u00ebr gjuh\u00eb dhe let\u00ebrsi shqipe n\u00eb Institutin e Lart\u00eb Pedagogjik \u00abAleksand\u00ebr Xhuvani\u00bb t\u00eb Elbasanit (sot Universitet) (1982-1986). Menj\u00ebher\u00eb pas diplomimit filloi pun\u00ebn si pedagog n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin fakultet (1986-1992). Nj\u00ebkoh\u00ebsisht u atashua si aspirant pran\u00eb katedr\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs shqipe t\u00eb Fakultetit Histori dhe Filologji t\u00eb Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs (1987-1990). N\u00eb Universitetin e Athin\u00ebs hartoi dhe mbrojti me sukses doktorat\u00ebn \u00abT\u00eb folmet greke t\u00eb krahin\u00ebs s\u00eb Delvin\u00ebs dhe Sarand\u00ebs\u00bb, me burs\u00eb t\u00eb Fondacionit \u00abOnassis\u00bb (2000). M\u00eb 2008-2016 punoi si koordinator n\u00eb deg\u00ebn e gjuh\u00ebs greke n\u00eb Universitetin e Tiran\u00ebs. Ka marr\u00eb pjes\u00eb dhe ka drejtuar ekspedita k\u00ebrkimore shkencore n\u00eb vise t\u00eb ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb Greqi ka qen\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor shkencor i Universitetit t\u00eb Athin\u00ebs (1996-2000). \u00cbsht\u00eb themelues i Lidhjes Filologjike Shqiptaro-Greke (1999) dhe kryeredaktor i revist\u00ebs \u00abAlbanohellenica\u00bb. \u00cbsht\u00eb autor i monografis\u00eb \u201cNyjat n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe\u201d (2021), nj\u00eb studim kompleks diakronik dhe sinkronik, ku ofrohen zgjidhje q\u00eb prekin gjith\u00eb sistemin morfologjik t\u00eb shqipes.<\/strong><\/p>\n