{"id":73842,"date":"2023-08-23T23:08:42","date_gmt":"2023-08-23T23:08:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=73842"},"modified":"2023-08-23T23:08:42","modified_gmt":"2023-08-23T23:08:42","slug":"libri-i-te-vdekurve-udhezuesi-i-lashte-egjiptian-per-jeten-e-pertejme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/libri-i-te-vdekurve-udhezuesi-i-lashte-egjiptian-per-jeten-e-pertejme\/","title":{"rendered":"Libri i t\u00eb Vdekurve: &#8211; Udh\u00ebzuesi i lasht\u00eb egjiptian p\u00ebr jet\u00ebn e p\u00ebrtejme"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"73843\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/libri-i-te-vdekurve-udhezuesi-i-lashte-egjiptian-per-jeten-e-pertejme\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?fit=640%2C461&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"640,461\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"-640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?fit=300%2C216&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?fit=640%2C461&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-73843\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?resize=619%2C446&#038;ssl=1\" width=\"619\" height=\"446\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?resize=300%2C216&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?resize=450%2C324&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?resize=600%2C432&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?resize=400%2C288&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?w=640&amp;ssl=1 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 619px) 100vw, 619px\" \/><\/p>\n<p>23 Gusht 2023<\/p>\n<p>\u201cLibri i t\u00eb Vdekurve\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr i dit\u00ebve moderne q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb tekstesh t\u00eb lashta egjiptiane q\u00eb besonin se do t\u2019i ndihmonin t\u00eb vdekurit t\u00eb lundronin n\u00eb bot\u00ebn e p\u00ebrtejme, si dhe do t\u00eb sh\u00ebrbenin p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb tjera. Kopjet e k\u00ebtyre teksteve nganj\u00ebher\u00eb varroseshin me t\u00eb vdekurit.<\/p>\n<p>\u201cLibri i t\u00eb vdekurve\u201d tregon nj\u00eb korpus relativisht t\u00eb madh t\u00eb teksteve mortore q\u00eb zakonisht kopjoheshin n\u00eb rrotullat e papirusit dhe depozitoheshin n\u00eb varrezat e Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Re [rreth 1550 para Krishtit deri n\u00eb 1070 para Krishtit],\u201d shkroi Peter Dorman, profesor emeritus i Egjiptologjis\u00eb n\u00eb Universiteti i \u00c7ikagos, n\u00eb nj\u00eb artikull t\u00eb botuar n\u00eb librin \u201cLibri i t\u00eb vdekurve: T\u00eb b\u00ebhesh Zot n\u00eb Egjiptin e Lasht\u00eb (Botimet e Muzeut t\u00eb Institutit Oriental, 2017).<\/p>\n<p>\u201cLibri i t\u00eb vdekurve\u201d u b\u00eb i njohur gjat\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Re, por ai rrjedh nga \u201cTekstet e arkivolit\u201d \u2013 t\u00eb quajtur k\u00ebshtu sepse ato shkruheshin shpesh n\u00eb arkivole \u2013 dhe \u201cTekstet e piramid\u00ebs\u201d q\u00eb ishin gdhendur n\u00eb muret e piramidave, vuri n\u00eb dukje Dorman. Tekstet e arkivolit ishin t\u00eb njohura gjat\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Mesme (rreth 2030 para Krishtit deri n\u00eb 1640 para Krishtit), nd\u00ebrsa Tekstet Piramidale u shfaq\u00ebn p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb dinastin\u00eb e pest\u00eb t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Vjet\u00ebr (rreth 2465 para Krishtit deri n\u00eb 2323 para Krishtit).<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-32389\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/cdnimpuls.com\/oranews.tv\/media3\/208e7913dad9bcf526db93d795df4490.jpg?resize=1024%2C725&#038;ssl=1\" width=\"1024\" height=\"725\" \/><\/figure>\n<div class=\"insertion-box\">\n<div class=\"inset\">\n<div class=\"reklame\"><ins id=\"revive-0-1\" data-revive-zoneid=\"5\" data-revive-id=\"da6cf855c2d6cdbf00485bc9f6ac2d41\" data-revive-seq=\"1\" data-revive-loaded=\"1\"><\/p>\n<div id=\"beacon_2cd645294d\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/ads.teorenalbania.com\/www\/delivery\/lg.php?bannerid=205&amp;campaignid=110&amp;zoneid=5&amp;loc=https%3A%2F%2Fwww.oranews.tv%2Fkultura%2Flibri-i-te-vdekurve-udhezuesi-i-lashte-egjiptian-per-jeten-e-pertejme-i1105035&amp;referer=https%3A%2F%2Fwww.oranews.tv%2Fcategory%2Fkultura&amp;cb=2cd645294d\" width=\"0\" height=\"0\" \/><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u201cLibri i t\u00eb vdekurve\u201d p\u00ebrfshin kapituj t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ose magji. \u201cEgjiptian\u00ebt e lasht\u00eb p\u00ebrdor\u00ebn fjal\u00ebn\u00a0 r\ua722\u00a0 p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar \u00e7do p\u00ebrb\u00ebrje. Fjala\u00a0 r\ua722\u00a0 n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi p\u00ebrkthehet si \u2018shqip\u2019 ose \u2018shprehje\u2019. \u00cbsht\u00eb shkruar me hieroglifin e goj\u00ebs s\u00eb njeriut, sepse termi lidhej me t\u00eb folurin\u201d, tha Foy Scalf, kreu i arkivave k\u00ebrkimore n\u00eb Universitetin e \u00c7ikagos, i cili mban nj\u00eb doktoratur\u00eb n\u00eb Egjiptologji, n\u00eb nj\u00eb email p\u00ebr Live Science.<\/p>\n<p>Nuk u gjet nj\u00eb lib\u00ebr standard n\u00eb \u00e7do varr. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, \u00e7do kopje p\u00ebrmbante magji t\u00eb ndryshme. \u201cAsnj\u00eb \u2018lib\u00ebr\u2019 i till\u00eb nuk p\u00ebrmban t\u00eb gjitha magjit\u00eb e njohura, por vet\u00ebm nj\u00eb most\u00ebr t\u00eb arsyeshme,\u201d shkroi Dorman, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se \u201casnj\u00eb rrotull i vet\u00ebm \u201cLibri i t\u00eb Vdekurve\u201d nuk \u00ebsht\u00eb identik me nj\u00eb tjet\u00ebr\u201d.<\/p>\n<p>Egjiptian\u00ebt e lasht\u00eb i quanin k\u00ebto tekste \u201cLibri i Ardhjes Dit\u00eb\u201d, shkroi Dorman, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se ky em\u00ebr pasqyronte \u201cbesimin e egjiptian\u00ebve se magjit\u00eb ishin dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndihmuar t\u00eb ndjerin t\u00eb hynte n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrtejme si nj\u00eb shpirt i lavd\u00ebruar, ose akh. \u201c<\/p>\n<p>K\u00ebto tekste \u201ci p\u00ebrgatit\u00ebn egjiptian\u00ebt p\u00ebr jet\u00ebn pas vdekjes dhe [kishin] fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb sjell\u00eb n\u00eb mendje t\u00eb gjitha pjes\u00ebt e trupit p\u00ebr udh\u00ebtimin shpirt\u00ebror\u201d, shkroi Barry Kemp, profesor emeritus i Egjiptologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Kembrixhit, n\u00eb librin e tij \u201cSi mund t\u00eb lexojm\u00eb Librin Egjiptian t\u00eb t\u00eb Vdekurve (hapet n\u00eb sked\u00ebn e re)\u201d (WW Norton &amp; Company, 2007). \u201cLibri i t\u00eb Vdekurve, me an\u00eb t\u00eb magjive t\u00eb tij, i dha pronarit fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb lundruar me sukses \u2013 p\u00ebr p\u00ebrjet\u00ebsin\u00eb \u2013 n\u00ebp\u00ebr sferat e ndryshme [t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb krimit]\u201d, shkroi Kemp.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-32390\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/cdnimpuls.com\/oranews.tv\/media3\/31cad83f7ee2d4162310e6fbe4f4f1cb.jpg?resize=1024%2C344&#038;ssl=1\" width=\"1024\" height=\"344\" \/><\/figure>\n<p>Disa magji shfaqen m\u00eb shpesh n\u00eb kopjet e \u201cLibrit t\u00eb t\u00eb Vdekurve\u201d se t\u00eb tjerat, dhe disa u konsideruan pothuajse thelb\u00ebsore. Nj\u00eb nga k\u00ebto magji thelb\u00ebsore njihet tani si Magjia 17, e cila diskuton r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e per\u00ebndis\u00eb s\u00eb diellit Re (i quajtur edhe Ra), nj\u00eb nga per\u00ebndit\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme egjiptiane, vuri n\u00eb dukje Dorman.<\/p>\n<p>Egjiptian\u00ebt e lasht\u00eb besonin se trupi i t\u00eb ndjerit mund t\u00eb rinovohej n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrtejme duke e l\u00ebn\u00eb nj\u00eb person t\u00eb lundronte n\u00eb nj\u00eb vend me \u201czota, demon\u00ebt, vendndodhje misterioze dhe pengesa t\u00eb mundshme\u201d, shkroi Kemp. Kapitujt e \u201cLibrit t\u00eb t\u00eb Vdekurve\u201d p\u00ebrshkruanin disa nga gj\u00ebrat q\u00eb mund t\u00eb hasni \u2013 si\u00e7 \u00ebsht\u00eb peshimi i ceremonis\u00eb s\u00eb zemr\u00ebs n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn veprat e nj\u00eb personi peshoheshin me pend\u00ebn e per\u00ebndesh\u00ebs Maat, nj\u00eb hyjni e lidhur me drejt\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>Magjit\u00eb shpesh ilustroheshin. \u201cFotografit\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe n\u00eb koleksionin e teksteve funerale t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Re q\u00eb tani quhet Libri Egjiptian i t\u00eb Vdekurve,\u201dshkroi Geraldine Pinch, nj\u00eb egjiptologe, n\u00eb librin e saj \u201cMiti Egjiptian: Nj\u00eb hyrje shum\u00eb e shkurt\u00ebr (hapet n\u00eb sked\u00ebn e re)\u201d (Oxford University Press, 2004). \u201cShum\u00eb pronar\u00eb t\u00eb Books of the Dead, nuk do t\u00eb kishin qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb lexonin tekstet hieroglifike, por ata mund t\u00eb kuptonin vinjetat komplekse q\u00eb p\u00ebrmblidhnin p\u00ebrmbajtjen e magjive\u201d, shkroi Pinch.<\/p>\n<p>Magjit\u00eb nuk ishin specifike p\u00ebr gjinin\u00eb. Nuk kishte \u201cmagji q\u00eb p\u00ebrdoreshin ve\u00e7an\u00ebrisht nga grat\u00eb\u201d ose magji q\u00eb p\u00ebrdoreshin kryesisht nga burrat, Marissa Stevens, nj\u00eb egjiptologe dhe ndihm\u00ebsdrejtoresh\u00eb e Qendr\u00ebs Pourdavoud p\u00ebr Studimin e Bot\u00ebs Iraniane n\u00eb Universitetin e Kalifornis\u00eb, Los Anxhelos. , i tha Live Science p\u00ebrmes nj\u00eb email.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-32391\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/cdnimpuls.com\/oranews.tv\/media3\/9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?resize=1024%2C737&#038;ssl=1\" width=\"1024\" height=\"737\" \/><\/figure>\n<p>\u201cLibri i t\u00eb vdekurve\u201d \u00ebsht\u00eb m\u00eb i famsh\u00ebm p\u00ebr udh\u00ebzimet e tij p\u00ebr t\u00eb ndjerin, por ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb edhe p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb tjera. \u201cShum\u00eb shpesh \u201cLibri i t\u00eb Vdekurve\u201d \u00ebsht\u00eb quajtur \u201cudh\u00ebrr\u00ebfyes\u201d p\u00ebr jet\u00ebn e p\u00ebrtejme; ishte shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se kaq,\u201d tha Scalf p\u00ebr Live Science. \u201cNdoshta funksioni m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i \u2018Librit t\u00eb t\u00eb Vdekurve\u2019, i cili mund t\u00eb konkludohet vet\u00ebm nga provat indirekte, \u00ebsht\u00eb se ai ndihmoi n\u00eb zbutjen e frik\u00ebs s\u00eb njer\u00ebzve p\u00ebr t\u00eb panjohurat e vdekjes,\u201d tha Scalf, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se egjiptian\u00ebt e lasht\u00eb t\u00eb pasur gjithashtu organizuan t\u00eb trupat e tyre mumifikuar dhe arkivolet e tyre, zbukurohen me tekste fetare n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb kontrolluar at\u00eb q\u00eb u ndodhi pasi vdiq\u00ebn.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, magjit\u00eb n\u00eb \u201cLibrin e t\u00eb Vdekurve\u201d mund t\u00eb p\u00ebrdoren kur nj\u00eb person ishte ende gjall\u00eb. \u201cShumica e magjive nga \u2018Libri i t\u00eb Vdekurve\u2019 nuk jan\u00eb krijuar p\u00ebr t\u00eb \u2018lundruar\u2019 n\u00eb bot\u00ebn e krimit,\u201d tha Scalf. \u201cShumica e magjive kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me transformimin dhe p\u00ebrvoj\u00ebn transhendente. N\u00eb jet\u00ebn tok\u00ebsore, nj\u00eb ritualist mund t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb rite dhe magji p\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer p\u00ebrvoj\u00ebn e p\u00ebrditshme [p\u00ebrdor magjit\u00eb n\u00eb nj\u00eb ceremoni p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb fetare],\u201d tha Scalf, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se \u201cshum\u00eb nga magjit\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb udh\u00ebzime se si t\u2019i p\u00ebrdorin ato n\u00eb Tok\u00eb \u201c- gj\u00eb q\u00eb tregon se ato ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoreshin edhe nga njer\u00ebzit e gjall\u00eb, tha Scalf.<\/p>\n<p>Shum\u00eb nga k\u00ebto magji mund t\u00eb p\u00ebrdoreshin m\u00eb pas edhe n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrtejme, besonin egjiptian\u00ebt. \u201cNj\u00eb person mund t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat magji p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb transformimin e ekzistenc\u00ebs s\u00eb tyre, por n\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb e ngjashme transcendente. Magjit\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb kryesisht me ngritjen n\u00eb rrafshin e ekzistenc\u00ebs s\u00eb per\u00ebndive; vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb personi do t\u00eb udh\u00ebtonte n\u00eb bot\u00ebn e krimit s\u00eb bashku me vet\u00eb per\u00ebndit\u00eb\u201d, tha Scalf.<\/p>\n<p>Shum\u00eb kopje t\u00eb \u201cLibrit t\u00eb t\u00eb Vdekurve\u201d q\u00eb jan\u00eb zbuluar jan\u00eb zbuluar n\u00eb varre dhe me gjas\u00eb nuk jan\u00eb lexuar shum\u00eb. Dhe shum\u00eb nga dor\u00ebshkrimet e \u201cLibrit t\u00eb t\u00eb Vdekurve\u201d q\u00eb mbijetojn\u00eb sot ndoshta nuk u lexuan shum\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb varroseshin me t\u00eb ndjerin, tha Scalf p\u00ebr Live Science.<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb i gjati nga dor\u00ebshkrimet e papirusit \u00ebsht\u00eb mbi tridhjet\u00eb metra i gjat\u00eb; do t\u00eb kishte qen\u00eb nj\u00eb dor\u00ebshkrim shum\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u lundruar gjat\u00eb leximit. K\u00ebto dor\u00ebshkrime [t\u00eb gjetura n\u00eb varre] ishin kopje prestigjioze, kryesisht t\u00eb destinuara p\u00ebr depozitim n\u00eb varr. \u201ctha Scalf.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, magjit\u00eb nga \u201cLibri i t\u00eb vdekurve\u201d nuk shkruheshin gjithmon\u00eb n\u00eb dor\u00ebshkrime. P\u00ebr shembull, Scalf vuri n\u00eb dukje se magjit\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb shkruheshin n\u00eb fashat q\u00eb mb\u00ebshtillnin mumjen e nj\u00eb personi. Ato ishin gjithashtu t\u00eb gdhendura n\u00eb muret e varreve dhe madje edhe n\u00eb mask\u00ebn e art\u00eb t\u00eb vdekjes s\u00eb Tutankhamunit.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e mundur q\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb nuk mund t\u00eb p\u00ebrballonin nj\u00eb kopje t\u00eb magjive mund t\u2019u ken\u00eb lexuar magjit\u00eb. \u201cN\u00ebse nuk do t\u00eb kishit nj\u00eb rrotull n\u00eb varrin tuaj, prift\u00ebrinjt\u00eb e pun\u00ebsuar ose an\u00ebtar\u00ebt e familjes mund ta kishin recituar at\u00eb p\u00ebr ju gjat\u00eb funeralit, ose kur vizitonin varrin m\u00eb pas,\u201d Lara Weiss, nj\u00eb kuratore e koleksionit egjiptian dhe nubian n\u00eb National Holandez. Muzeu i Antikiteteve n\u00eb Leiden, tha Live Science n\u00eb nj\u00eb email.<\/p>\n<p>Kopjet e fundit t\u00eb njohura t\u00eb \u201cLibrit t\u00eb t\u00eb Vdekurve\u201d u krijuan n\u00eb shekullin e par\u00eb ose t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, shkroi Scalf n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb botuar n\u00eb librin \u201cLibri i t\u00eb vdekurve: T\u00eb b\u00ebhesh Zot n\u00eb Egjiptin e Lasht\u00eb\u201d. Nj\u00eb seri tjet\u00ebr tekstesh funerare t\u00eb njohura si \u201cLibrat e frym\u00ebmarrjes\u201d u b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb vend t\u00eb saj \u2013 e cila rrjedh pjes\u00ebrisht nga \u201cLibri i t\u00eb Vdekurve\u201d, shkroi Scalf.<\/p>\n<p><span class=\"c-writers_name\">Nga Albert Vataj<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>23 Gusht 2023 \u201cLibri i t\u00eb Vdekurve\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr i dit\u00ebve moderne q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb tekstesh t\u00eb lashta egjiptiane q\u00eb besonin se do t\u2019i ndihmonin t\u00eb vdekurit t\u00eb lundronin n\u00eb bot\u00ebn e p\u00ebrtejme, si dhe do t\u00eb sh\u00ebrbenin p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb tjera. Kopjet e k\u00ebtyre teksteve nganj\u00ebher\u00eb varroseshin me t\u00eb vdekurit. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":73843,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[87,27,85,10,86],"tags":[],"class_list":["post-73842","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arte","category-blogu-i-udhetarit","category-histori","category-kultura","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/640-0-9a3b6ad92555ed558b25f625efaa0628.jpg?fit=640%2C461&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-jd0","jetpack-related-posts":[{"id":118959,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/nese-keni-pyetur-ndonjehere-keto-jane-10-qytetet-me-te-vjetra-te-botes\/","url_meta":{"origin":73842,"position":0},"title":"N\u00ebse keni pyetur ndonj\u00ebher\u00eb\/ K\u00ebto jan\u00eb 10 qytetet m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb bot\u00ebs","author":"Kurt Farka","date":"September 28, 2026","format":false,"excerpt":"28 Shtator 2026 Shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb vazhdimisht duke debatuar dhe duke k\u00ebrkuar p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb vetme, mbi pyetjen se cili qytet \u00ebsht\u00eb m\u00eb i vjetri n\u00eb bot\u00eb. Nj\u00eb zgjidhje unike \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u gjetur, nd\u00ebr t\u00eb tjera, p\u00ebr shkak t\u00eb humbjes s\u00eb d\u00ebshmive arkeologjike dhe kalimit t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/qytetet-2.jpg?fit=762%2C500&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/qytetet-2.jpg?fit=762%2C500&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/qytetet-2.jpg?fit=762%2C500&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/qytetet-2.jpg?fit=762%2C500&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":119643,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/zbulim-i-rralle-ne-egjipt-gjendet-ne-fund-te-detit-unaza-2-mijevjecare-me-imazhin-e-nje-prej-shtate-mrekullive-te-botes\/","url_meta":{"origin":73842,"position":1},"title":"Zbulim i rrall\u00eb n\u00eb Egjipt, gjendet n\u00eb fund t\u00eb detit unaza 2 mij\u00ebvje\u00e7are me imazhin e nj\u00eb prej Shtat\u00eb Mrekullive t\u00eb Bot\u00ebs","author":"Kurt Farka","date":"October 9, 2026","format":false,"excerpt":"9 Tetor 2026 Nj\u00eb unaz\u00eb bronzi gati 2,000-vje\u00e7are, e cila paraqet farin e famsh\u00ebm t\u00eb Aleksandris\u00eb, \u00ebsht\u00eb zbuluar nga arkeolog\u00ebt n\u00eb fund t\u00eb Detit Mesdhe, n\u00eb Egjipt. Objekti \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsuar si nj\u00eb zbulim i ve\u00e7ant\u00eb nga autoritetet egjiptiane, pasi p\u00ebrb\u00ebn rastin e par\u00eb t\u00eb njohur t\u00eb paraqitjes s\u00eb k\u00ebtij monumenti\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/a650f604-daxtilidi-1.jpg?fit=756%2C545&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/a650f604-daxtilidi-1.jpg?fit=756%2C545&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/a650f604-daxtilidi-1.jpg?fit=756%2C545&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/a650f604-daxtilidi-1.jpg?fit=756%2C545&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":121429,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ben-blush-ishalla-nuk-ka-protesta-dhe-lexoni-librin\/","url_meta":{"origin":73842,"position":2},"title":"Ben Blush: &#8211; Ishalla nuk ka protesta dhe lexoni librin","author":"Kurt Farka","date":"November 3, 2026","format":false,"excerpt":". 3 N\u00ebentor 2026 \u201cHistorit\u00eb e \u00e7mendura t\u00eb Tiran\u00ebs\u201d\/ \u201c100 personazhe n\u00eb 400 vite\u201d, Ben Blushi: \u00cbsht\u00eb si nj\u00eb serial, t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb real\u00eb. Uroj q\u00eb mos t\u00eb humbas nj\u00eb tjet\u00ebr mik N\u00eb fund Ben Blushi e mbylli bised\u00ebn me urimin: - Ishalla nuk ka protesta dhe lexoni librin. Shkrimtari\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blushi.jpg?fit=903%2C437&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blushi.jpg?fit=903%2C437&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blushi.jpg?fit=903%2C437&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blushi.jpg?fit=903%2C437&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":105153,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/zbulim-i-rralle-prane-murit-te-madh-te-kines\/","url_meta":{"origin":73842,"position":3},"title":"Zbulim i rrall\u00eb pran\u00eb Murit t\u00eb Madh t\u00eb Kin\u00ebs&#8230;","author":"Kurt Farka","date":"August 25, 2026","format":false,"excerpt":"25 Gusht 2026 Nj\u00eb en\u00eb bronzi e vulosur prej rreth 2,300 vitesh ka ruajtur brenda saj nj\u00eb zbulim t\u00eb pazakont\u00eb, 3.74 litra t\u00eb nj\u00eb pijeje alkoolike t\u00eb lasht\u00eb, t\u00eb ngjashme me birr\u00ebn. Zbulimi \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nga arkeolog\u00ebt n\u00eb varrez\u00ebn Shanjiabao, n\u00eb rajonin Ningxia Hui t\u00eb Kin\u00ebs, pran\u00eb nj\u00eb prej segmenteve\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/640-0-4c5bd957a0010e4b79341d51bc61be38.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/640-0-4c5bd957a0010e4b79341d51bc61be38.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/640-0-4c5bd957a0010e4b79341d51bc61be38.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":102544,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shkrimi-kuneiform-shkrimi-me-i-vjeter-ne-bote-u-shpik-per-faturat\/","url_meta":{"origin":73842,"position":4},"title":"Shkrimi kuneiform: &#8211; Shkrimi m\u00eb i vjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb u shpik p\u00ebr&#8230;faturat","author":"Kurt Farka","date":"July 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Korrk 2026 Rreth vitit 3200 para Krishtit, nj\u00eb administrator n\u00eb Mesopotami shtypi nj\u00eb kallam mbi balt\u00eb t\u00eb njom\u00eb, jo p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar lavdin\u00eb e nj\u00eb mbreti, por p\u00ebr t\u00eb num\u00ebruar elbin. K\u00ebshtu, nj\u00eb fatur\u00eb e thjesht\u00eb u b\u00eb zanafilla e sistemit m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb shkrimit n\u00eb bot\u00eb. \u00c7far\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/auto_Screenshot_211783677947.jpg?fit=900%2C475&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/auto_Screenshot_211783677947.jpg?fit=900%2C475&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/auto_Screenshot_211783677947.jpg?fit=900%2C475&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/auto_Screenshot_211783677947.jpg?fit=900%2C475&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":119046,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kush-ishin-minoanet-dhe-cfare-ndodhi-me-ta\/","url_meta":{"origin":73842,"position":5},"title":"Kush ishin minoan\u00ebt dhe \u00e7far\u00eb ndodhi me ta?","author":"Kurt Farka","date":"September 30, 2026","format":false,"excerpt":"30 Shtator 2026 Minoan\u00ebt konsiderohen gjer\u00ebsisht si qytet\u00ebrimi i par\u00eb i zhvilluar i Europ\u00ebs. P\u00ebr mij\u00ebra vjet, ata e shnd\u00ebrruan Kret\u00ebn nga nj\u00eb ishull me komunitete t\u00eb vogla bujq\u00ebsore n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb lul\u00ebzuar t\u00eb epok\u00ebs s\u00eb bronzit, t\u00eb njohur p\u00ebr pallatet madh\u00ebshtore, artin dhe rrjetet e gjera tregtare. Besohet\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/GettyImages-2226504474_i2ccb81790769765.webp?fit=900%2C588&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/GettyImages-2226504474_i2ccb81790769765.webp?fit=900%2C588&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/GettyImages-2226504474_i2ccb81790769765.webp?fit=900%2C588&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/GettyImages-2226504474_i2ccb81790769765.webp?fit=900%2C588&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=73842"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73842\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73844,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73842\/revisions\/73844"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/73843"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=73842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=73842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=73842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}