{"id":70360,"date":"2023-04-01T16:42:58","date_gmt":"2023-04-01T16:42:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=70360"},"modified":"2023-04-01T16:42:58","modified_gmt":"2023-04-01T16:42:58","slug":"100-kuriozitete-qe-duhet-te-dini-mbi-planetin-toke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/100-kuriozitete-qe-duhet-te-dini-mbi-planetin-toke\/","title":{"rendered":"100 kuriozitete q\u00eb duhet t\u00eb dini mbi planetin tok\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"singleThumb\"><\/div>\n<div class=\"singleContent\"><\/div>\n<div class=\"singleContent\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"70361\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/100-kuriozitete-qe-duhet-te-dini-mbi-planetin-toke\/ae36ce8e-53da-4aef-a46e-84f06a5b1d92-749x450\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?fit=749%2C450&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"749,450\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749&#215;450\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?fit=300%2C180&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?fit=749%2C450&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-70361\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?resize=572%2C343&#038;ssl=1\" width=\"572\" height=\"343\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?resize=300%2C180&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?resize=450%2C270&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?resize=600%2C360&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?resize=400%2C240&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?w=749&amp;ssl=1 749w\" sizes=\"auto, (max-width: 572px) 100vw, 572px\" \/><br \/>\n1 Prill 2023<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i nxeht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Ndoshta keni d\u00ebgjuar se \u00ebsht\u00eb Lugina e Vdekjes n\u00eb Kaliforni. E v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb shum\u00eb dit\u00eb, por El Azizia n\u00eb Libi regjistroi temperatur\u00ebn prej 57.8 grad\u00eb Celsius n\u00eb 13 shtator, 1922, temperatura m\u00eb e lart\u00eb e matur ndonj\u00ebher\u00eb. N\u00eb Lugin\u00ebn e Vdekjes shkoi 57 grad\u00eb Celsius m\u00eb 10 qershor, 1913.<\/p>\n<p>Po vendi m\u00eb i ftoht\u00eb?<\/p>\n<p>Shum\u00eb larg prej k\u00ebtu, temperatura m\u00eb e ftoht\u00eb e matur ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb Tok\u00eb ka qen\u00eb -89 grad\u00eb Celsius n\u00eb Vostok, Antarktik\u00eb, m\u00eb 21 qershor, 1983.<\/p>\n<p>Si krijohet bubullima?<\/p>\n<p>Ajri gjat\u00eb nj\u00eb vet\u00ebtime nxehet jasht\u00ebzakonisht, gati pes\u00eb her\u00eb m\u00eb shum\u00eb se temperatura e Diellit. Kjo nxehje e papritur b\u00ebn q\u00eb ajri t\u00eb zgjerohet m\u00eb shpejt se shpejt\u00ebsia e z\u00ebrit, gj\u00eb q\u00eb e kompreson ajrin dhe formon nj\u00eb val\u00eb trondit\u00ebse; k\u00ebt\u00eb ne e quajm\u00eb bubullim\u00eb.<\/p>\n<p>A mund t\u00eb pluskojn\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb?<\/p>\n<p>Gjat\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrthimi vullkanik, ndarja e dhunshme e gazit nga llava prodhon nj\u00eb shk\u00ebmb \u201ct\u00eb leht\u00eb\u201d q\u00eb quajtur shkum\u00eb, e mbushur me flluska gazi. \u201cDisa prej tyre mund t\u00eb pluskojn\u00eb\u201d, thon\u00eb gjeolog\u00ebt. Pak persona i kan\u00eb par\u00eb, por m\u00eb mir\u00eb t\u00eb ndihemi me fat p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>A mund t\u00eb rriten shk\u00ebmbinjt\u00eb?<\/p>\n<p>Po, por v\u00ebzhgimi i procesit \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak interesant se sa t\u00eb shoh\u00ebsh boj\u00ebn si thahet n\u00eb p\u00eblhur\u00eb. Shk\u00ebmbinj t\u00eb quajtur \u201ckore hekur-mangan\u201d rriten n\u00eb malet n\u00ebnujor\u00eb. Korja e mbledh materialin nga uji, duke u rritur me 1 milimet\u00ebr n\u00eb \u00e7do milion\u00eb vite. Thonjt\u00eb mund t\u00eb rriten aq \u00e7do dy jav\u00eb.<\/p>\n<p>Sa pluhur hap\u00ebsinor bie n\u00eb tok\u00eb \u00e7do vit?<\/p>\n<p>Vler\u00ebsimet variojn\u00eb, por shkenc\u00ebtar\u00ebt thon\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn 1 mij\u00eb milion\u00eb gram\u00eb, ose m\u00eb mir\u00eb 1 mij\u00eb ton material hyn n\u00eb atmosfer\u00eb \u00e7do vit dhe kalon n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Tok\u00ebs. Nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh thon\u00eb se mikrobet bien si shi nga hap\u00ebsira dhe se organizmat jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00eb jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr epidemit\u00eb e gripit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb supozim nuk ka prova, prandaj mos e mbani frym\u00ebn.<\/p>\n<p>Sa larg e t\u00ebrheq era pluhurin e zakonsh\u00ebm?<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i vitit 1999 tregoi se pluhuri afrikan shkoi deri n\u00eb Florida. Pluhuri ngrihet lart nga er\u00ebrat e forta t\u00eb Afrik\u00ebs s\u00eb Veriut dhe fluturon deri n\u00eb 6100 metra lart\u00ebsi. Aty p\u00ebrfshihet n\u00eb er\u00ebra t\u00eb tjera dhe transportohet p\u00ebrtej detit. Po k\u00ebshtu edhe pluhuri i Kin\u00ebs arrin deri n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut.<\/p>\n<p>Ku ndodhet uj\u00ebvara m\u00eb e lart\u00eb n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Uj\u00ebrat e Angel Falls n\u00eb Venezuel\u00eb bien nga 979 metra lart\u00ebsi.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb ato qytete t\u00eb m\u00ebdha amerikane t\u00eb destinuara t\u00eb bashkohen?<\/p>\n<p>Dheu n\u00eb San Andreas me drejtim nga veriu n\u00eb jug po rr\u00ebshqet rreth 5 centimetra n\u00eb vit, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb Los Anxhelos t\u00eb l\u00ebviz\u00eb drejt San Franciskos. Shkenc\u00ebtar\u00ebt parashikojn\u00eb q\u00eb Los Anxhelos do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb lagje e qytetit pran\u00eb gjirit pas 15 milion\u00eb vitesh.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb Toka nj\u00eb sfer\u00eb?<\/p>\n<p>P\u00ebr shkak se planeti rrotullohet dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb elastik nga sa mund ta imagjinoni, ai r\u00ebndon drejt qendr\u00ebs, duke marr\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb kungulli. Pesha \u00ebsht\u00eb leht\u00ebsuar me kalimin e viteve, por studimet tregojn\u00eb se papritur \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebrs\u00ebri. Shkrirja e p\u00ebrshpejtuar e akujve konsiderohet p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr \u201cbarkun ekuatorial\u201d.<\/p>\n<p>Sa do t\u00eb peshonte nj\u00eb person n\u00eb Mars?<\/p>\n<p>Forca e r\u00ebndes\u00ebs n\u00eb Mars \u00ebsht\u00eb 38 p\u00ebr qind e asaj t\u00eb tok\u00ebs n\u00eb nivelin e detit. Prandaj nj\u00eb person do t\u00eb peshonte 38 p\u00ebr qind m\u00eb pak n\u00eb Mars. N\u00ebse bazohemi tek informacionet e tanishme t\u00eb NASA-s, duhet t\u00eb kalojn\u00eb dekada para se ky v\u00ebzhgim t\u00eb v\u00ebrtetohet.<\/p>\n<p>Sa i gjat\u00eb \u00ebsht\u00eb viti marsian?<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb nj\u00eb vit i gjat\u00eb, n\u00ebse jeni nga Marsi. P\u00ebr nj\u00eb tok\u00ebsor, \u00ebsht\u00eb gati sa dyfishi i gjat\u00eb. Planeti i kuq rrotullohet p\u00ebr 687 dit\u00eb rrotull Diellit, nd\u00ebrsa Toka p\u00ebr 365 dit\u00eb.<\/p>\n<p>Sa e gjat\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb mesatare n\u00eb Mars?<\/p>\n<p>Nj\u00eb marsian mund t\u00eb flej\u00eb (apo t\u00eb punoj\u00eb) nj\u00eb or\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb dit\u00eb n\u00eb krahasim me ne. Dit\u00ebt e Marsit jan\u00eb 24 or\u00eb dhe 37 minuta t\u00eb gjata, n\u00eb krahasim me 23 or\u00ebt dhe 56 minutat n\u00eb tok\u00eb. Dita n\u00eb \u00e7do planet t\u00eb sistemit ton\u00eb diellor p\u00ebrcaktohet nga koha q\u00eb i duhet bot\u00ebs t\u00eb rrotullohet n\u00eb aksin e saj, duke e b\u00ebr\u00eb diellin t\u00eb duket sikur lind n\u00eb m\u00ebngjes dhe per\u00ebndon n\u00eb mbr\u00ebmje.<\/p>\n<p>Kush \u00ebsht\u00eb vullkani m\u00eb i madh?<\/p>\n<p>Vullkani \u201cMauna Loa\u201d n\u00eb Hauai mban titullin n\u00eb Tok\u00eb. Ngrihet m\u00eb shum\u00eb se 15.2 kilometra mbi baz\u00ebn e tij, e cila ndodhet mbi sip\u00ebrfaqen e detit. \u201cOlympus Mons\u201d n\u00eb Mars ngrihet 26 kilometra n\u00eb qiellin marsian. Baza e tij do t\u00eb mbulonte gjith\u00eb shtetin e Arizon\u00ebs.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb t\u00ebrmeti m\u00eb i tmerrsh\u00ebm i njohur ndonj\u00ebher\u00eb?<\/p>\n<p>T\u00ebrmeti q\u00eb ka shkaktuar m\u00eb shum\u00eb viktima ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb vitin 1557 n\u00eb Kin\u00ebn qendrore. Goditi nj\u00eb krahin\u00eb ku pjesa m\u00eb e madhe e njer\u00ebzve jetonin n\u00eb shpella prej shk\u00ebmbi t\u00eb but\u00eb. Streh\u00ebzat u shemb\u00ebn, duke vrar\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 830 mij\u00eb njer\u00ebz. Nj\u00eb vitin 1976, nj\u00eb tjet\u00ebr t\u00ebrmet goditi Tangshanin, Kin\u00eb. M\u00eb shum\u00eb se 250 mij\u00eb persona humb\u00ebn jet\u00ebn.<\/p>\n<p>Cili ka qen\u00eb t\u00ebrmeti m\u00eb i fort\u00eb n\u00eb koh\u00ebt e sotme?<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1960 n\u00eb Kili ra nj\u00eb t\u00ebrmet pran\u00eb bregdetit me nj\u00eb magnitud\u00eb prej 9.6 ball\u00ebsh dhe shkaktoi nj\u00eb rr\u00ebshqitje 1600 kilometra t\u00eb gjat\u00eb. Nj\u00eb t\u00ebrmet i till\u00eb n\u00ebn nj\u00eb qytet t\u00eb madh do t\u00eb sfidonte dhe teknikat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb nd\u00ebrtimit.<\/p>\n<p>Cili t\u00ebrmet do t\u00eb ishte m\u00eb katastrofik, ai n\u00eb Kore, Japoni, apo n\u00eb Northridge, Kaliforni?<\/p>\n<p>T\u00ebrmeti i vitit 1994 n\u00eb Northridge kishte nj\u00eb magnitud\u00eb prej 6.7 ball\u00ebsh dhe shkaktoi vdekjen e 60 personave, l\u00ebndimin e 9 mij\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve dhe nj\u00eb d\u00ebm prej 40 miliard\u00eb dollar\u00ebsh. T\u00ebrmeti i vitit 1995 n\u00eb Kobe kishte nj\u00eb magnitud\u00eb prej 6.8 ball\u00ebsh dhe vrau 5.530 persona. 37 mij\u00eb persona gjet\u00ebn vdekjen dhe shkaktoi 100 miliard\u00eb dollar\u00eb d\u00ebme.<\/p>\n<p>Sa larg \u00ebsht\u00eb qendra e Tok\u00ebs?<\/p>\n<p>Distanca nga sip\u00ebrfaqja e Tok\u00ebs deri n\u00eb qendr\u00ebn e saj \u00ebsht\u00eb 6378 kilometra. Pjesa m\u00eb e madhe e tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb e l\u00ebngshme. Pjesa e fort\u00eb e planetit \u00ebsht\u00eb 66 kilometra e trash\u00eb, pra m\u00eb e holl\u00eb se l\u00ebkura e nj\u00eb molle, n\u00ebse do t\u00eb b\u00ebnim krahasime.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb mali m\u00eb i lart\u00eb?<\/p>\n<p>Alpinist\u00ebt q\u00eb marrin guximin t\u00eb ngjisin maj\u00ebn Everest n\u00eb krahin\u00ebn Nepal-Tibet n\u00eb Himalaja arrijn\u00eb n\u00eb gati 9 kilometra lart\u00ebsi mbi nivelin e detit.<\/p>\n<p>Gjithnj\u00eb kaq af\u00ebr ka qen\u00eb H\u00ebna?<\/p>\n<p>Dikur ka qen\u00eb m\u00eb af\u00ebr! Nj\u00eb miliard\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, H\u00ebna ishte m\u00eb pran\u00eb n\u00eb orbit\u00eb dhe Tok\u00ebs i duheshin vet\u00ebm 20 dit\u00eb p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar muajin. Nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb Tok\u00eb at\u00ebher\u00eb ishte 18 or\u00eb e gjat\u00eb. H\u00ebna ende po largohet, rreth 4 centimetra n\u00eb vit. Nd\u00ebrkoh\u00eb, rrotullimi i Tok\u00ebs po ngadal\u00ebsohet, duke i zgjatur dit\u00ebt tona. N\u00eb t\u00eb ardhmen e lart\u00eb nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb jet\u00eb 960 or\u00eb!<\/p>\n<p>Ku ndodhet pika m\u00eb e ul\u00ebt e that\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Bregdeti i detit t\u00eb Vdekur n\u00eb Lindjen e Mesme \u00ebsht\u00eb 400 metra (1300 k\u00ebmb\u00eb) n\u00ebn nivelin e detit. Pran\u00eb saj renditet Bad Water n\u00eb Lugin\u00ebn e Vdekjes n\u00eb Kaliforni, me 282 k\u00ebmb\u00eb n\u00ebn nivelin e detit.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb lajm i mir\u00eb q\u00eb Kalifornia nuk po zhytet edhe m\u00eb shum\u00eb?<\/p>\n<p>Pjes\u00eb t\u00eb Kalifornis\u00eb zhyten. Pompimi i ujit t\u00eb natyrsh\u00ebm n\u00ebnujor n\u00eb rezervuar\u00ebt e Kalifornis\u00eb po b\u00ebn q\u00eb toka t\u00eb zhytet 11 centimetra n\u00eb vit n\u00eb disa vende t\u00eb ve\u00e7anta. Sistemet e uj\u00ebrave t\u00eb bardha dhe t\u00eb zeza jan\u00eb t\u00eb rrezikuara.<\/p>\n<p>Kush \u00ebsht\u00eb lumi m\u00eb i gjat\u00eb?<\/p>\n<p>Lumi Nil n\u00eb Afrik\u00eb \u00ebsht\u00eb 6695 kilometra i gjat\u00eb.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb shteti m\u00eb i prirur p\u00ebr t\u00ebrmete n\u00eb Shtetet e Bashkuara?<\/p>\n<p>N\u00eb Alask\u00eb bien t\u00ebrmete prej 7 magnitudash \u00e7do vit dhe t\u00ebrmete prej 8 magnitutash apo m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb 14 vjet. Florida dhe Dakota e Veriut jan\u00eb shtetet q\u00eb kan\u00eb m\u00eb pak t\u00ebrmete n\u00eb SHBA, madje m\u00eb pak se Nju Jorku.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i that\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb quajtur Arika, n\u00eb Kil bien 0.76 milimetra shi n\u00eb vit. Me k\u00ebt\u00eb rit\u00ebm, filxhani i kafes do t\u00eb mbushej p\u00ebr nj\u00eb shekull.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb e shkakton rr\u00ebshqitjen e dheut?<\/p>\n<p>Shirat e rr\u00ebmbyer gjat\u00eb nj\u00eb periudhe t\u00eb shkurt\u00ebr kohe nxisin rr\u00ebshqitjen e vazhdueshme e t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb dheut. Dal\u00ebngadal\u00eb, shirat e vazhduesh\u00ebm e p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb rr\u00ebshqitjen, e cila l\u00ebviz ngadal\u00eb. Materiale t\u00eb ndryshme sillen ndryshe. \u00c7do vit shkaktohen gati 2 miliard\u00eb d\u00ebme nga rr\u00ebshqitja e dheut n\u00eb SHBA. Nj\u00eb stuhi q\u00eb ka thyer rekordin n\u00eb San Francisko, n\u00eb janar, 1982, shkaktoi 18 mij\u00eb rr\u00ebshqitje gjat\u00eb nj\u00eb nate t\u00eb vetme. D\u00ebmi i shkaktuar ishte 66 milion\u00eb dollar\u00eb dhe 25 persona humb\u00ebn jet\u00ebn.<\/p>\n<p>Sa shpejt l\u00ebviz balta?<\/p>\n<p>Rr\u00ebshqitja e dheut, si ortek\u00eb balte, mund t\u00eb l\u00ebviz\u00eb me shpejt\u00ebsi prej 160 kilometrash n\u00eb or\u00eb.<\/p>\n<p>A rrjedhin gj\u00ebrat brenda Tok\u00ebs?<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb e sigurt. N\u00eb fakt, shkenc\u00ebtar\u00ebt zbuluan n\u00eb vitin 1999 se materialet e shkrira brenda dhe rrotull kores s\u00eb Tok\u00ebs l\u00ebvizin n\u00eb vorbulla, duke formuar xhepa dinamika e t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb e ngjashme me tornadot dhe tufanet. Ashtu si\u00e7 do t\u00eb lexoni m\u00eb posht\u00eb, korja e planetit l\u00ebviz n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb \u00e7uditshme.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i lag\u00ebsht n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Lloro, Kolumbi, ka mesatarisht 13 metra shi n\u00eb vit. Kjo sasi \u00ebsht\u00eb 10 her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb se ajo n\u00eb qytetet m\u00eb t\u00eb lag\u00ebshta n\u00eb Evrop\u00eb apo n\u00eb Shtetet e Bashkuara.<\/p>\n<p>A ka edhe Toka faza, ashtu si H\u00ebna?<\/p>\n<p>Nga Marsi, Toka duket sikur kalon p\u00ebrmes fazave t\u00eb ve\u00e7anta (ashtu si\u00e7 e shohim ne Af\u00ebrdit\u00ebn t\u00eb ndryshoj\u00eb fazat. Toka \u00ebsht\u00eb n\u00eb orbit\u00ebn e Marsit, dhe nd\u00ebrsa dy planet\u00ebt rrotullohen rrotull Diellit, drita e diellit krijon p\u00ebrshtypje t\u00eb ndryshme nga k\u00ebnde t\u00eb ndryshme gjat\u00eb vitit. Fazat e Tok\u00ebs dallohen nga fotografit\u00eb e marra nga \u201cMars Global Surveyor\u201d dhe \u201cEuropean Mars Express\u201d.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb kanioni m\u00eb i madh n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor?<\/p>\n<p>Kanioni i Madh konsiderohet si sistemi m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb i kanioneve. Dega e saj kryesore \u00ebsht\u00eb 446 kilometra e gjat\u00eb. Valles Marineris n\u00eb Mars zgjatet 4800 kilometra. N\u00ebse do t\u2019i shtohej hart\u00ebs s\u00eb SHBA-s\u00eb, do t\u00eb shtrihej nga Nju Jorku n\u00eb Los Anxhelos. N\u00eb disa vende, kjo njoll\u00eb e madhe n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Marsit \u00ebsht\u00eb 8 kilometra e thell\u00eb.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb kanioni m\u00eb i thell\u00eb n\u00eb Shtetet e Bashkuara?<\/p>\n<p>Me kalimin e viteve, lumi Snake g\u00ebrmoi kanionin Hell p\u00ebrgjat\u00eb kufirit Oregon-Idaho. \u00cbsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 2.4 kilometra (8 mij\u00eb k\u00ebmb\u00eb) i thell\u00eb. N\u00eb kontrast, Kanioni i Madh \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak se 6 mij\u00eb k\u00ebmb\u00eb i thell\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb milje.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb Toka planeti m\u00eb i madh shk\u00ebmbor n\u00eb sistemin diellor?<\/p>\n<p>Me zor! Diametri i Tok\u00ebs n\u00eb Ekuador \u00ebsht\u00eb 12,756 kilometra. Af\u00ebrdita \u00ebsht\u00eb 12,104 kilometra e gjer\u00eb. M\u00ebrkuri dhe Marsi, dy planet\u00ebt e tjer\u00eb shk\u00ebmbor\u00eb, jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl. Edhe Plutoni \u00ebsht\u00eb shk\u00ebmbor, por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i vog\u00ebl (disa thon\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb fare planet)<\/p>\n<p>Sa prej vullkaneve t\u00eb Tok\u00ebs kan\u00eb shp\u00ebrthyer n\u00eb koh\u00ebrat historike?<\/p>\n<p>Rreth 540 vullkane mbi tok\u00eb. Askush s\u2019e di se sa shum\u00eb vullkane n\u00ebnujor\u00eb kan\u00eb shp\u00ebrthyer gjat\u00eb historis\u00eb.<\/p>\n<p>A ka m\u00eb shum\u00eb oksigjen ajri?<\/p>\n<p>Atmosfera e Tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga 80 p\u00ebr qind nitrogjen. Pjesa tjet\u00ebr e saj \u00ebsht\u00eb nitrogjen, me sasira t\u00eb vogla elementesh t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Cila \u00ebsht\u00eb uj\u00ebvara m\u00eb e lart\u00eb n\u00eb Shtetet e Bashkuara?<\/p>\n<p>Uj\u00ebvara Yosemite n\u00eb Kaliforni \u00ebsht\u00eb 739 metra e lart\u00eb.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr qind t\u00eb Tok\u00ebs z\u00eb uji?<\/p>\n<p>Rreth 97 p\u00ebr qind. Oqeanet p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb dy t\u00eb tretat e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se kur asteroidi i radh\u00ebs t\u00eb godas\u00eb Tok\u00ebn, ajo do t\u00eb sp\u00ebrkat\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb dy masat e Tok\u00ebs q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Gati 70 p\u00ebr qind e ujit t\u00eb fresk\u00ebt n\u00eb Tok\u00eb ndodhet n\u00eb akullnajat e Antarktid\u00ebs dhe Grinland\u00ebs. Pjesa tjet\u00ebr e ujit ekziston n\u00eb atmosfer\u00eb, p\u00ebrrenj, lumenj apo n\u00eb n\u00ebntok\u00eb dhe t\u00eb gjitha k\u00ebto p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb 1 p\u00ebr qind t\u00eb totalit t\u00eb Tok\u00ebs.<\/p>\n<p>Cili prej oqeaneve t\u00eb Tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madhi?<\/p>\n<p>Oqeani Paq\u00ebsor mbulon 165 kilometra katror. \u00cbsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dy her\u00eb m\u00eb i madh se masa e Atlantikut. Ka nj\u00eb thell\u00ebsi mesatare prej 3.9 kilometrash.<\/p>\n<p>Pse Toka nuk ka kaq shum\u00eb kratere sa H\u00ebna?<\/p>\n<p>Toka \u00ebsht\u00eb m\u00eb aktive, nga ana gjeologjike apo e motit. Pjesa m\u00eb e madhe e historis\u00eb gjeologjike e planetit ton\u00eb ka ndodhur shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb. Pjesa m\u00eb e madhe e saj \u00ebsht\u00eb zbrazur nga vullkanet, por rezultatet studiohen v\u00ebshtir\u00eb. Madje dhe ngjarjet e koh\u00ebve m\u00eb t\u00eb fundit n\u00eb sip\u00ebrfaqe, kratere q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb nj\u00eb milion\u00eb vite t\u00eb vjetra, mbulohen nga bim\u00ebsia, sheshohen nga era dhe shiu dhe modifikohen nga t\u00ebrmetet dhe rr\u00ebshqitjet e dheut. Nd\u00ebrsa H\u00ebna, \u00ebsht\u00eb gjeologjikisht e qet\u00eb dhe nuk ka mot.<\/p>\n<p>Sa \u00ebsht\u00eb sip\u00ebrfaqja e Tok\u00ebs?<\/p>\n<p>Sip\u00ebrfaqja q\u00eb Toka mbulon \u00ebsht\u00eb 510,100,000 kilometra katror.<\/p>\n<p>Kush \u00ebsht\u00eb liqeni m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Nga masa dhe volumi \u00ebsht\u00eb deti Kaspik, i vendosur mes Evrop\u00ebs jugore dhe Azis\u00eb per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>Ku ndodh pjesa m\u00eb e madhe e t\u00ebrmeteve dhe shp\u00ebrthimeve vullkanike n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Pjesa m\u00eb e madhe ndodh p\u00ebrgjat\u00eb kufijve t\u00eb qindrave plateve t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb pluskojn\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Tok\u00ebs. Nj\u00eb prej plateve m\u00eb aktiv ku t\u00ebrmetet dhe shp\u00ebrthimet jan\u00eb t\u00eb zakonshme \u00ebsht\u00eb p\u00ebrreth plates\u00eb masive t\u00eb Paq\u00ebsorit, e njohur si \u201crrethi i zjarrit n\u00eb Paq\u00ebsor\u201d. Shkundet e l\u00ebkundet nga Japonia n\u00eb Alask\u00eb dhe n\u00eb Amerik\u00ebn e Jugut.<\/p>\n<p>Sa t\u00eb nxehta jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbrendshmet e planet\u00ebve?<\/p>\n<p>Temperatura e Tok\u00ebs rritet me 20 grad\u00eb Celsius p\u00ebr \u00e7do kilomet\u00ebr n\u00ebntok\u00eb. Pran\u00eb qendr\u00ebs, mendohet t\u00eb jet\u00eb 3,870 grad\u00eb Celsius.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb tre vendet q\u00eb kan\u00eb numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb vullkaneve aktiv\u00eb?<\/p>\n<p>Tre vendet e para jan\u00eb Indonezia, Japonia dhe Shtetet e Bashkuara n\u00eb rend zbrit\u00ebs.<\/p>\n<p>Sa n\u00eb rrezik jan\u00eb njer\u00ebzit e bot\u00ebs nga vullkanet?<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr vitin 2000, shkenc\u00ebtar\u00eb kan\u00eb vler\u00ebsuar se vullkanet kan\u00eb rrezikuar 500 milion\u00eb njer\u00ebz. Kjo krahasohet me gjith\u00eb popullsin\u00eb e bot\u00ebs n\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb 17-t\u00eb.<\/p>\n<p>Cili prej burimeve t\u00eb m\u00ebposhtme mban volumin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt n\u00eb bot\u00eb: liqenet, lumenjt\u00eb apo uj\u00ebrat n\u00ebntok\u00ebsore?<\/p>\n<p>Uji n\u00ebnujor p\u00ebrfshin nj\u00eb volum 30 her\u00eb m\u00eb t\u00eb madh se t\u00eb gjitha liqenet me uj\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt dhe z\u00eb 3 mij\u00eb her\u00eb m\u00eb shum\u00eb volum se lumenjt\u00eb dhe liqenet e tok\u00ebs. Uji n\u00ebntok\u00ebsor mbahet n\u00eb akuafer\u00ebt natyral\u00eb n\u00ebntok\u00ebsor, n\u00eb t\u00eb cilat uji rrjedh p\u00ebrqark dhe p\u00ebrmes gurit dhe materialeve t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Cili t\u00ebrmet ishte m\u00eb i madh, t\u00ebrmeti i vitit 1906 n\u00eb San Francisko, apo t\u00ebrmeti i vitit 1964 n\u00eb Anchorage, Alask\u00eb?<\/p>\n<p>T\u00ebrmeti n\u00eb Anchorage kishte nj\u00eb magnitud\u00eb prej 9,2 ball\u00ebsh, nd\u00ebrsa t\u00ebrmeti n\u00eb San Francisko kishte nj\u00eb magnitud\u00eb prej 7.8 ball\u00ebsh. Ky ndryshim n\u00eb magnitud\u00eb barazon me 125 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb energji nga sa u \u00e7lirua n\u00eb t\u00ebrmetin e vitit 1964 dhe kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse t\u00ebrmeti n\u00eb Anchorage u ndje n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb prej 1,295,000 kilometrash katror\u00eb.<\/p>\n<p>Cili t\u00ebrmet vrau m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz, ai i vitit 1906 n\u00eb San Francisko, apo t\u00ebrmeti i vitit 1964 n\u00eb Anchorage, Alask\u00eb?<\/p>\n<p>T\u00ebrmeti i vitit 1906 n\u00eb San Francisko ia kalon k\u00ebsaj kategorie. P\u00ebr shkak t\u00eb tij gjet\u00ebn vdekjen 700 persona n\u00eb krahasim me 114 q\u00eb vdiq\u00ebn nga t\u00ebrmeti n\u00eb Anchorage. D\u00ebmet n\u00eb San Francisko ishin m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr shkak t\u00eb zjarreve q\u00eb shkat\u00ebrruan t\u00eb gjitha strukturat e drurit t\u00eb asaj kohe.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb e fort\u00eb korja e Tok\u00ebs?<\/p>\n<p>Pjesa e brendshme e kores s\u00eb tok\u00ebs mendohet t\u00eb jet\u00eb e fort\u00eb. Por pjesa e jashtme e kores duket e but\u00eb. P\u00ebrderisa askush nuk ka qen\u00eb atje, shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb bindur p\u00ebr p\u00ebrb\u00ebrjen e sakt\u00eb. Ideja e lindur nga Hollivudi \u00ebsht\u00eb t\u00eb d\u00ebrgohet nj\u00eb sond\u00eb atje p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p>A rrotullohet Toka me t\u00eb nj\u00ebjtin rit\u00ebm?<\/p>\n<p>Korja e fort\u00eb e brendshme, nj\u00eb mas\u00eb hekuri e krahasueshme me mas\u00ebn e H\u00ebn\u00ebs, rrotullohet m\u00eb shpejt se pjesa e jashtme e kores s\u00eb hekurit, e cila \u00ebsht\u00eb e l\u00ebngshme. Nj\u00eb studim i vitit 1996 tregon se gjat\u00eb shekullit t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm, shpejt\u00ebsia ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb korja e brendshme t\u00eb fitoj\u00eb nj\u00eb \u00e7erek kthese n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e planetit. Presioni i madh e mban at\u00eb solide.<\/p>\n<p>Sa njer\u00ebz jan\u00eb vrar\u00eb nga vullkanet gjat\u00eb 500 viteve t\u00eb fundit?<\/p>\n<p>T\u00eb pakt\u00ebn 300 mij\u00eb. Mes vitit 1980 dhe 1990, aktiviteti vullkanik vrau t\u00eb pakt\u00ebn 26 mij\u00eb njer\u00ebz.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr qind e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga shk\u00ebmb vullkanik?<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt vler\u00ebsojn\u00eb se m\u00eb shum\u00eb se tre t\u00eb kat\u00ebrtat e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs ka nj\u00eb origjin\u00eb vullkanike, dometh\u00ebn\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb ose kan\u00eb shp\u00ebrthyer nga vullkanet ose jan\u00eb formuar nga shk\u00ebmbinjt\u00eb e shkrir\u00eb q\u00eb jan\u00eb ftohur n\u00ebntok\u00eb, dhe si pasoj\u00eb kan\u00eb dal\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqe. Pjesa m\u00eb e madhe e shk\u00ebmbinjve vullkanik\u00eb t\u00eb Tok\u00ebs gjenden n\u00eb nivelin e detit.<\/p>\n<p>A shkakton t\u00ebrmeti nj\u00eb tsunam?<\/p>\n<p>N\u00ebse t\u00ebrmeti lind n\u00ebn oqean, at\u00ebher\u00eb po. Pran\u00eb epiqendr\u00ebs s\u00eb t\u00ebrmetit, niveli i detit rritet dhe bie, duke e shtyr\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ujin mbi t\u00eb lart e posht\u00eb. Kjo l\u00ebvizje krijon nj\u00eb val\u00eb q\u00eb udh\u00ebton nga jasht\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha drejtimet. Nj\u00eb tsunami mund t\u00eb jet\u00eb masive, por mbetet e ul\u00ebt n\u00eb lart\u00ebsi kur uji \u00ebsht\u00eb i thell\u00eb. Kur afrohet pran\u00eb bregut, forcohet dhe arrin lart\u00ebsin\u00eb e nd\u00ebrtesave t\u00eb larta. Nj\u00eb e till\u00eb u nxit n\u00eb vitin 1964 dhe mbuloi qytetin e vog\u00ebl kalifornian, Crescent City, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs makinat l\u00ebviznin me metra t\u00eb t\u00ebra dhe shum\u00eb njer\u00ebz humb\u00ebn jet\u00ebn. Edhe asteroidet shkaktojn\u00eb tsunami.<\/p>\n<p>A jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb tsunam\u00ebt val\u00eb t\u00eb larta kur godasin vij\u00ebn bregdetare?<\/p>\n<p>Jo, n\u00eb kund\u00ebrshtim me shum\u00eb imazhe artistike t\u00eb tsunam\u00ebve, pjea m\u00eb e madhe nuk rezultojn\u00eb n\u00eb val\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Pjesa m\u00eb e madhe prej tyre vijn\u00eb n\u00eb breg si batica t\u00eb forta dhe t\u00eb shpejta. Uji mund t\u00eb ngrihet m\u00eb lart se \u00e7do val\u00eb q\u00eb njeriu ka par\u00eb.<\/p>\n<p>Sa sip\u00ebrfaqe t\u00eb Tok\u00ebs z\u00ebn\u00eb shkret\u00ebtirat?<\/p>\n<p>Rreth nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i thell\u00eb n\u00eb oqean?<\/p>\n<p>Thell\u00ebsia m\u00eb e madhe e njohur \u00ebsht\u00eb 11 kilometra, n\u00eb Mariana Trench, n\u00eb oqeanin Paq\u00ebsor n\u00eb jug t\u00eb Japonis\u00eb pran\u00eb ishujve Mariana.<\/p>\n<p>Cila \u00ebsht\u00eb era m\u00eb e shpejt\u00eb e regjistruar ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqe?<\/p>\n<p>Era m\u00eb e shpejt\u00eb \u201ce zakonshme\u201d ka pasur nj\u00eb shpejt\u00ebsi prej 372 kilometrash n\u00eb or\u00eb, dhe \u00ebsht\u00eb regjistruar n\u00eb Malin Uashington, New Hampshire, n\u00eb 12 prill t\u00eb vitit 1934. por gjat\u00eb nj\u00eb tornadoje n\u00eb maj t\u00eb vitit 1999, n\u00eb Oklahoma, shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb regjistruar nj\u00eb er\u00eb me shpejt\u00ebsi 513 kilometrash n\u00eb or\u00eb. P\u00ebr krahasim, er\u00ebrat e Neptunit mund t\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb 1,448 kilometra shpejt\u00ebsi.<\/p>\n<p>Sa \u00ebsht\u00eb sasia e ujit t\u00eb fresk\u00ebt q\u00eb ruhet n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se dy milion\u00eb milje kubik\u00eb me uj\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt ruhet n\u00eb planetin ton\u00eb, gati gjysma e saj prej nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej gjysm\u00eb miljeje. Edhe Marsi duket se ka shum\u00eb uj\u00eb pran\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb tij, por ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb diktuar deri tani \u00ebsht\u00eb e mbledhur si akull; askush nuk e ka llogaritur se sa mund t\u00eb ket\u00eb.<\/p>\n<p>Sa e vjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb Toka?<\/p>\n<p>Planeti yn\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 4.5 miliard\u00eb vite i vjet\u00ebr, pak fare m\u00eb i ri se sa Dielli. Evidencat e koh\u00ebve t\u00eb fundit kan\u00eb treguar se Toka \u00ebsht\u00eb formuar shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt se sa \u00ebsht\u00eb besuar m\u00eb par\u00eb, vet\u00ebm 10 milion\u00eb vite pas lindjes s\u00eb Diellit, nj\u00eb eveniment diellor i cili ka ndodhur 4.6 miliard\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, edhe pse provat nuk jan\u00eb t\u00eb sigurta.<\/p>\n<p>Cila \u00ebsht\u00eb shkret\u00ebtira m\u00eb e madhe n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Shkret\u00ebtira e Saharas\u00eb n\u00eb Afrik\u00ebn e Jugut \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 23 her\u00eb m\u00eb e madhe se masa e shkret\u00ebtir\u00ebs Mojave n\u00eb Kalifornin\u00eb jugore.<\/p>\n<p>Cili planet ka m\u00eb shum\u00eb h\u00ebna, Toka apo Marsi?<\/p>\n<p>Marsi ka dy satelit\u00eb, quhen Phobos dhe Deimos. Toka ka vet\u00ebm nj\u00eb satelit natyral, dhe \u00ebsht\u00eb H\u00ebna. Planet\u00ebt e jasht\u00ebm kan\u00eb shum\u00eb H\u00ebna, pjesa m\u00eb e madhe e tyre jan\u00eb zbuluar koh\u00ebt e fundit, duke i hapur rrug\u00eb mund\u00ebsis\u00eb q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb rip\u00ebrkufizojn\u00eb at\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb h\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb liqeni m\u00eb i thell\u00eb n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Liqeni Baikal n\u00eb pjes\u00ebn qendrore jugore t\u00eb Siberis\u00eb \u00ebsht\u00eb 1.7 kilomet\u00ebr i thell\u00eb. \u00cbsht\u00eb rreth 20 milion\u00eb vite i vjet\u00ebr dhe mban 20 p\u00ebr qind t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt t\u00eb Tok\u00ebs.<\/p>\n<p>Cila \u00ebsht\u00eb origjina e fjal\u00ebs \u201cvullkan\u201d?<\/p>\n<p>Vjen nga \u201cvulcan\u201d, per\u00ebndia romak i zjarrit.<\/p>\n<p>Sa minerale njihen se ekzistojn\u00eb?<\/p>\n<p>N\u00eb bot\u00eb njihen gati 4 mij\u00eb minerale, edhe pse vet\u00ebm 200 jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Gati 50-100 minerale p\u00ebrshkruhen \u00e7do vit.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb mase ka i gjith\u00eb uji n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Totali i ujit n\u00eb bot\u00eb \u00ebsht\u00eb 326 milion\u00eb milje kubik.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb ishulli m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Grinlanda mbulon 2,176,000 kilometra katror\u00eb. Kontinente zakonisht p\u00ebrkufizohen si masa t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra nga shk\u00ebmbinj me densitet t\u00eb ul\u00ebt q\u00eb lundron n\u00eb materialin e shkrir\u00eb n\u00ebn t\u00eb. Grinlanda i p\u00ebrputhet k\u00ebtij p\u00ebrkufizimi, por \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb e treta e mas\u00ebs s\u00eb Australis\u00eb. Disa shkenc\u00ebtar\u00eb e quajn\u00eb Grinland\u00ebn nj\u00eb ishull, t\u00eb tjer\u00eb thon\u00eb se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kontinent.<\/p>\n<p>Ku ndodhen pjesa m\u00eb e madhe e vullkaneve n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Tipari m\u00eb t\u00eb dalluesh\u00ebm topografik n\u00eb Tok\u00eb \u00ebsht\u00eb zinxhiri malor vullkanik q\u00eb rrethon planetin n\u00ebn uj\u00eb, zinxhir q\u00eb shtrihet m\u00eb shum\u00eb se 48 kilometra dhe ngrihet 5.5 kilometra mbi dyshemen\u00eb e detit. Quhet vargmali mes-oqean dhe \u00ebsht\u00eb atje ku platet\u00eb e Tok\u00ebs ndahen kur korja e re del n\u00eb sip\u00ebrfaqe, pra aktiviteti vullkanik. Ka m\u00eb shum\u00eb vullkane k\u00ebtu n\u00eb tok\u00eb. Mbledhja ndodh n\u00eb vende ku k\u00ebto plate p\u00ebrplasen me kontinentet. Rezultati: M\u00eb shum\u00eb vullkane dhe t\u00ebrmete n\u00eb vende t\u00eb tilla si Kaliforni dhe Japoni.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb vullkani q\u00eb ka vrar\u00eb m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz?<\/p>\n<p>Shp\u00ebrthimi i vullkanit Tambora n\u00eb Indonezi n\u00eb vitin 1815 vler\u00ebsohet t\u00eb ket\u00eb vrar\u00eb 90 mij\u00eb njer\u00ebz. Pjesa m\u00eb e madhe humb\u00ebn jet\u00ebn nga uria pas shp\u00ebrthimit, p\u00ebr shkak t\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb t\u00eb korrave dhe nga ndotja e ujit dhe s\u00ebmundjet.<\/p>\n<p>A jan\u00eb ndar\u00eb Toka dhe H\u00ebna n\u00eb lindje?<\/p>\n<p>Jo ekzakt\u00ebsisht. Por teoria kryesore thot\u00eb se sateliti yn\u00eb i preferuar \u00ebsht\u00eb gdhendur pjes\u00ebrisht nga Toka pasi ajo \u00ebsht\u00eb formuar. Nj\u00eb objekt me mas\u00ebn e Marsit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplasur me planetin ton\u00eb t\u00eb ri. Ky planet \u00ebsht\u00eb shkat\u00ebrruar. Mbeturinat fluturuan tjet\u00ebrkund dhe nj\u00eb pjes\u00eb e saj shkoi n\u00eb orbit\u00ebn e Tok\u00ebs. H\u00ebna e mblodhi veten nga mbetjet e avulluara t\u00eb p\u00ebrplasjes, nd\u00ebrsa Toka mbeti pak a shum\u00eb e paprekur.<\/p>\n<p>Sa vet\u00ebtima bien n\u00eb bot\u00eb \u00e7do sekond\u00eb?<\/p>\n<p>Mesatarisht rreth 100. Por kjo shif\u00ebr \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr ato q\u00eb godasin tok\u00ebn. Gjat\u00eb \u00e7do minute bien m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb mij\u00eb stuhi p\u00ebrreth Tok\u00ebs, duke shkaktuar 6 mij\u00eb vet\u00ebtima. Pjesa m\u00eb e madhe prej tyre shkon nga reja n\u00eb re.<\/p>\n<p>A jan\u00eb lumenjt\u00eb e gjall\u00eb?<\/p>\n<p>Jo n\u00eb kuptimin tradicional. Por ashtu si gjith\u00eb krijesat e gjalla, lumenjt\u00eb kan\u00eb nj\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsi. Ata lindin, rriten n\u00eb mas\u00eb dhe plaken. Madje mund t\u00eb vdesin gjat\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs gjeologjike.<\/p>\n<p>A mund t\u00eb krijojn\u00eb asteroidet ishuj?<\/p>\n<p>Spekulimet kan\u00eb ekzistuar p\u00ebr dekada se impaktet e lashta t\u00eb asteroideve mund t\u00eb krijojn\u00eb pika t\u00eb nxehta t\u00eb aktivitetit vullkanik, e cila mund t\u00eb rris\u00eb malet q\u00eb dalin nga deti dhe q\u00eb s\u2019kan\u00eb qen\u00eb atje. Nuk ka nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb sakt\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pyetje, por nj\u00eb model i fundit kompjuterik sugjeroi se Hauai \u00ebsht\u00eb formuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb.<\/p>\n<p>Shteti i Luizian\u00ebs, po rritet apo po tkurret?<\/p>\n<p>Luiziana humb rreth 78 kilometra katror t\u00eb tok\u00ebs \u00e7do vit p\u00ebr shkak t\u00eb erozionit bregdetar, tufaneve dhe shkaqeve t\u00eb tjera njer\u00ebzore, dhe p\u00ebr shkak t\u00eb rr\u00ebshqitjes, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb fundosje. Pjesa m\u00eb e madhe e Nju Orlinsit \u00ebsht\u00eb 3.4 metra n\u00ebn nivelin e detit. Pjes\u00eb t\u00eb lagjes franceze jan\u00eb zhytur 60 centimetra n\u00eb 6 dekadat e fundit. Qyteti mbrohet nga digat, por t\u00eb gjith\u00eb ekspert\u00ebt jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb mendje se baticat e stuhive nga i nj\u00ebjti drejtim, t\u00eb cilat shkaktohen nga uraganet, mund t\u00eb prishin k\u00ebt\u00eb sistem dhe t\u00eb fundosin pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb qytetit. N\u00eb vitin 2000, drejtori i Sondazhit Gjeologjik t\u00eb SHBA-s\u00eb, Chip Groat tha: \u201cMe k\u00ebt\u00eb shpejt\u00ebsi zhytjeje, humbjen e tok\u00ebs s\u00eb njom\u00eb dhe rritjen e nivelit t\u00eb detit, Nju Orlinsi mund t\u00eb jet\u00eb n\u00eb pragun e zhytjes shekullin e ardhsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Sa do t\u00eb ngriheshin detet n\u00ebse akulli antarktik do t\u00eb shkrinte?<\/p>\n<p>Akullnaja e Antarktid\u00ebs mban gati 90 p\u00ebr qind t\u00eb akullit t\u00eb bot\u00ebs dhe 70 p\u00ebr qind t\u00eb ujit t\u00eb saj t\u00eb fresk\u00ebt. N\u00ebse i gjith\u00eb akulli do t\u00eb shkrinte, niveli i detit do t\u00eb rritej me 220 k\u00ebmb\u00eb, ose do t\u00eb arrinte lart\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb nd\u00ebrtese me 20 kate. Shkenc\u00ebtar\u00ebt e din\u00eb se procesi i shkrirjes ka filluar. Kombet e Bashkuara thon\u00eb se m\u00eb e keqja q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb rritjes s\u00eb temperaturave t\u00eb ajrit globale, \u00ebsht\u00eb q\u00eb detet t\u00eb rriten me 1 met\u00ebr deri n\u00eb vitin 2100.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb akulli nj\u00eb mineral?<\/p>\n<p>Po, akulli \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mineral dhe formalisht p\u00ebrshkruhet k\u00ebshtu n\u00eb Sistemin Dana t\u00eb Mineralogjis\u00eb.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb minerali m\u00eb i but\u00eb?<\/p>\n<p>Talku \u00ebsht\u00eb minerali m\u00eb i but\u00eb. P\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur pudr\u00ebn talk.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb minerali m\u00eb i fort\u00eb?<\/p>\n<p>Ai t\u00eb cilit nuk i mbetet asnj\u00eb vler\u00eb emocionale pas nj\u00eb divorci, edhe pse ruan vler\u00ebn monetare.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb ngjyrat q\u00eb dalin nga nj\u00eb fishekzjarr?<\/p>\n<p>Ngjyrat dalin nga elementet minerale t\u00eb marra nga Toka. Stronciumi jep t\u00eb kuqen e ndezur, bakri jep blun\u00eb, sodiumi jep t\u00eb verdh\u00ebn dhe tallashi i hekurit dhe copat e qymyrgurit japin shk\u00ebndijat e arta. Flak\u00ebt e shndritshme dhe zhurma e fort\u00eb vjen nga pudra e aluminit.<\/p>\n<p>A ka Toka motin m\u00eb t\u00eb keq n\u00eb sistemin diellor?<\/p>\n<p>Deri tani, \u00ebsht\u00eb moti m\u00eb i keq q\u00eb njer\u00ebzit kan\u00eb p\u00ebrjetuar. Por universi ka mote edhe m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija. N\u00eb Mars mund t\u00eb formohen uragane-stuhi kat\u00ebr her\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se Teksasi. Stuhit\u00eb e pluhurit n\u00eb planetin e kuq mund t\u00eb turbullojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb globin! Jupiteri ka nj\u00eb uragan dy her\u00eb m\u00eb t\u00eb madh se masa e planetit ton\u00eb dhe zgjati p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn tre shekuj (nj\u00eb tjet\u00ebr stuhi n\u00eb Jupiter \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb i madh). Af\u00ebrdita \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ferr i v\u00ebrtet\u00eb, dhe Plutoni \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ngrir\u00eb se vendi m\u00eb i ftoht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb (edhe pse nj\u00eb dit\u00eb mund t\u00eb ndryshoj\u00eb dhe Plutoni mund t\u00eb b\u00ebhet oazi i fundit p\u00ebr jet\u00ebn).<\/p>\n<p>Ku jan\u00eb baticat m\u00eb t\u00eb larta?<\/p>\n<p>N\u00eb Burntcoat Head, Minas Basin, pjes\u00eb e Gjirit Fundy n\u00eb Nova Scotian, baticat mund t\u00eb arrijn\u00eb 11.7 metra lart\u00ebsi. Gjiri ka form\u00ebn e hink\u00ebs, fundi zgjerohet lart nga gryka e oqeanit. Rezultati \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201ckanal baticor\u201d.<\/p>\n<p>Ku \u00ebsht\u00eb akullnaja e vetme e bot\u00ebs?<\/p>\n<p>Mt. Cotopaxi n\u00eb Ekuador mban t\u00eb vetmen akullnaj\u00eb n\u00eb ekuator.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb liqeni m\u00eb i madh n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut?<\/p>\n<p>Liqeni Superior.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb tufani m\u00eb i tmerrsh\u00ebm q\u00eb ka prekur Shtetet e Bashkuara?<\/p>\n<p>Nj\u00eb uragan i kategoris\u00eb 4 goditi Galveson-in, Teksas n\u00eb vitin 1900 dhe vrau m\u00eb shum\u00eb se 6 mij\u00eb persona. Uragani tjet\u00ebr q\u00eb ka shkaktuar m\u00eb shum\u00eb vdekje ishte ai i vitit 1928 n\u00eb Florida, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn humb\u00ebn jet\u00ebn 1900 persona.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb zinxhiri m\u00eb i gjat\u00eb malor n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>Vargmali Mid-Atlantik, i cili ndan gati gjith\u00eb oqeanin Atlantik nga veriu n\u00eb jug. Islanda \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend ku ky zinxhir malor i n\u00ebndetit ngrihet mbi nivelin e detit.<\/p>\n<p>Sa ar \u00ebsht\u00eb zbuluar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn?<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se 193,000 ton\u00eb metrik\u00eb. N\u00ebse do t\u2019i mblidhnim t\u00eb gjitha s\u00eb bashku, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb formonim nj\u00eb kub shtat\u00ebkat\u00ebsh q\u00eb do t\u2019i ngjante nj\u00eb prej nd\u00ebrtesave t\u00eb Donald Trump. Por n\u00eb fillim duhen gjetur gjith\u00eb ato unaza q\u00eb kan\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb lavaman.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb dy vendet q\u00eb prodhojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb ar?<\/p>\n<p>Afrika e Jugut prodhon 5300 ton\u00eb metrik\u00eb n\u00eb vit, dhe Shtetet e Bashkuara prodhojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 3200 ton\u00eb metrik\u00eb n\u00eb vit.<\/p>\n<p>Cila \u00ebsht\u00eb ajo bim\u00eb e Amerik\u00ebs s\u00eb Veriut q\u00eb mund t\u00eb jetoj\u00eb p\u00ebr mij\u00ebra vite?<\/p>\n<p>P\u00ebr shkurren katran, e cila rritet n\u00eb shkret\u00ebtirat Mojave, Sonoran dhe Chihuahuan, rezultatet me radiokarbon kan\u00eb treguar se ka jetuar q\u00eb nga lindja e Krishtit. \u201cDisa prej k\u00ebtyre bim\u00ebve mund t\u00eb durojn\u00eb p\u00ebr 10 mij\u00eb vite\u201d, thon\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt. Sikur t\u00eb mund t\u00eb flisnin.<\/p>\n<p>Mesatarisht, sa uj\u00eb n\u00eb dit\u00eb konsumohet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb 400 miliard\u00eb galon\u00eb.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb Saturni i vetmi planet me unaza?<\/p>\n<p>Saturni ka unazat m\u00eb t\u00eb dukshme. Por Jupiteri dhe Neptuni jan\u00eb sisteme t\u00eb holla unazash, ashtu si Urani. Madje dhe Toka mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb dikur nj\u00eb planet me unaza.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb kontinenti m\u00eb i lart\u00eb, m\u00eb i that\u00eb dhe m\u00eb i ftoht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjja do t\u00eb ishte Antarktida.<\/p>\n<p>N\u00eb \u00e7far\u00eb thell\u00ebsie ndodhin t\u00ebrmetet?<\/p>\n<p>Pjesa m\u00eb e madhe e tyre ndodh n\u00eb m\u00eb pak se 80 kilometra nga sip\u00ebrfaqja e Tok\u00ebs. T\u00ebrmetet m\u00eb t\u00eb cek\u00ebta shkaktojn\u00eb d\u00ebme m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda, por forca shkat\u00ebrruese e nj\u00eb t\u00ebrmeti varet nga kushtet e shk\u00ebmbit dhe dheut, si dhe n\u00eb metodat e nd\u00ebrtimit t\u00eb banesave.<\/p>\n<p>Ku jan\u00eb gjetur shk\u00ebmbinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb?<\/p>\n<p>Meq\u00eb tabani i oqeanit rigjenerohet vazhdimisht, nd\u00ebrsa platet\u00eb kontinentale l\u00ebvizin n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Tok\u00ebs, shk\u00ebmbinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb dyshemen\u00eb e oqeanit jan\u00eb m\u00eb pak se 300 milion\u00eb vite t\u00eb vjetra. N\u00eb kontrast, shk\u00ebmbinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr kontinental\u00eb jan\u00eb 4.5 miliard\u00eb vite t\u00eb vjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr qind e ujit t\u00eb fresk\u00ebt t\u00eb bot\u00ebs ruhet si akull?<\/p>\n<p>Rreth 70 p\u00ebr qind. Dhe n\u00ebse do t\u2019ju duhej ta z\u00ebvend\u00ebsonit t\u00eb gjith\u00ebn, do t\u2019ju duheshin 60 vite shi n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb globin, pastaj duhet t\u00eb mendonit nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta ngrir\u00eb t\u00eb gjith\u00ebn.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb liqeni alpin m\u00eb i madh n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut?<\/p>\n<p>Liqeni Tahoe n\u00eb kufirin Kaliforni-Nevada ka nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 105 mij\u00eb akrash, mban 39 trilion\u00eb galon uj\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb gati 488 metra e thell\u00eb.<\/p>\n<p>A kan\u00eb ekzistuar gjithmon\u00eb kontinentet?<\/p>\n<p>Jo ashtu si\u00e7 i njohim ne sot. Shum\u00eb shkenc\u00ebtar\u00eb thon\u00eb se Toka e pati zanafill\u00ebn si nj\u00eb kontinent i madh, e that\u00eb si nj\u00eb kock\u00eb. Uji erdhi si kometat, supozimet vazhdojn\u00eb dhe k\u00ebshtu u zhvilluan oqeanet. Koh\u00ebt m\u00eb t\u00eb fundit, masat e tok\u00ebs s\u00eb bot\u00ebs u grumbulluan n\u00eb nj\u00eb superkontinent me emrin Pangaea. Kontinenti filloi t\u00eb thyhej 225 milion\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, dhe si p\u00ebrfundim u fragmentua n\u00eb kontinentet q\u00eb ne njohim sot.<\/p>\n<p>Sa hi vullkanik bie n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb?<\/p>\n<p>Gjat\u00eb periudh\u00ebs n\u00ebnt\u00eb-or\u00ebshe t\u00eb aktivitetit m\u00eb energjetik t\u00eb vullkanit n\u00eb malin St.Helen m\u00eb 18 maj t\u00eb vitit 1980, ai hodhi m\u00eb shum\u00eb se 540 milion\u00eb ton\u00eb hi n\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 56,980 kilometrash katror\u00eb. Ky ishte shp\u00ebrthimi m\u00eb shkat\u00ebrrues vullkanik i njohur deri m\u00eb sot n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Pes\u00ebdhjet\u00eb e shtat\u00eb njer\u00ebz humb\u00ebn jet\u00ebn nga shp\u00ebrthimi, p\u00ebrfshir\u00eb dhe shkenc\u00ebtarin Dr. David Johnston, i cili po monitoronte 8 kilometra larg vullkanit. D\u00ebmi q\u00eb rr\u00ebshqitjet dhe hiri q\u00eb ra nga qielli shkaktuan ishte 1 miliard\u00eb dollar\u00eb.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb vendndodhjet m\u00eb ekstreme n\u00eb Shtetet e Bashkuara?<\/p>\n<p>Pika m\u00eb per\u00ebndimore quhet West Point n\u00eb ishullin Amatignak, Alask\u00eb. Pika m\u00eb veriore quhet Point Barrow, Alask\u00eb. Pika m\u00eb veriore \u00ebsht\u00eb maja jugore e ishullit Hauai. Pika m\u00eb lindore \u00ebsht\u00eb Pochnoi Point, n\u00eb Semisopochnoi, Alask\u00eb. Maja e ishullit Aleutian shtrihet n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb vij\u00ebs t\u00eb gjat\u00ebsis\u00eb 180 grad\u00ebshe, pra Pochnoi Point \u00ebsht\u00eb zyrtarisht n\u00eb Hemisfer\u00ebn Lindore.<\/p>\n<p>N\u00ebse do t\u2019i sajonim Tok\u00ebn, H\u00ebn\u00ebn dhe Marsin si kukullat matrushka, si do t\u00eb renditeshin?<\/p>\n<p>Marsi do t\u00eb futem brenda Tok\u00ebs, dhe H\u00ebna do t\u00eb futej shum\u00eb mir\u00eb brenda Marsit. Toka \u00ebsht\u00eb gati sa dyfishi m\u00eb i madh se Marsi, i cili \u00ebsht\u00eb sa dyfishi m\u00eb i madh se H\u00ebna.<\/p>\n<p>A do t\u00eb jet\u00eb gjithnj\u00eb k\u00ebtu Toka?<\/p>\n<p>Astronom\u00ebt mendojn\u00eb se pas disa miliarda vitesh, Dielli do t\u00eb bymehet kaq shum\u00eb sa do t\u00eb mbuloj\u00eb Tok\u00ebn. N\u00ebse ne do t\u00eb jemi p\u00ebrs\u00ebri k\u00ebtu, me siguri do t\u00eb skuqemi dhe planeti do t\u00eb avulloj\u00eb. Megjithat\u00eb, ekziston nj\u00eb mund\u00ebsi q\u00eb nj\u00eb mas\u00eb n\u00eb ndryshim e Diellit t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb Toka t\u00eb l\u00ebviz\u00eb n\u00eb nj\u00eb orbit\u00eb m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt e t\u00eb mir\u00eb. Nj\u00eb llogaritje matematikore tregon se \u00ebsht\u00eb teorikisht e mundur p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb t\u00eb sajojn\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb till\u00eb para se t\u00eb jet\u00eb von\u00eb.\/Gazetametro.net<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1 Prill 2023 Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i nxeht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb? Ndoshta keni d\u00ebgjuar se \u00ebsht\u00eb Lugina e Vdekjes n\u00eb Kaliforni. E v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb shum\u00eb dit\u00eb, por El Azizia n\u00eb Libi regjistroi temperatur\u00ebn prej 57.8 grad\u00eb Celsius n\u00eb 13 shtator, 1922, temperatura m\u00eb e lart\u00eb e matur ndonj\u00ebher\u00eb. N\u00eb Lugin\u00ebn e Vdekjes shkoi 57 grad\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":70361,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,14,35],"tags":[],"class_list":["post-70360","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-press-releases","category-shoqerore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/AE36CE8E-53DA-4AEF-A46E-84F06A5B1D92-749x450-1.jpeg?fit=749%2C450&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-iiQ","jetpack-related-posts":[{"id":100111,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/e-shnderroi-shtepine-ne-berat-ne-muze-artizania-tefta-qose-500-kostume-popullore-puna-e-nje-jete\/","url_meta":{"origin":70360,"position":0},"title":"E shnd\u00ebrroi sht\u00ebpin\u00eb n\u00eb Berat n\u00eb muze, artizania Tefta Qose: &#8211; 500 kostume popullore, puna e nj\u00eb jete","author":"Kurt Farka","date":"May 11, 2026","format":false,"excerpt":"11 Mars 2026 N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur shum\u00eb tradita rrezikojn\u00eb t\u00eb harrohen, Tefta Qose vazhdon t\u00eb mbaj\u00eb gjall\u00eb artin e krijimit t\u00eb veshjeve popullore. Prej disa vitesh, ajo e ka shnd\u00ebrruar sht\u00ebpin\u00eb e saj n\u00eb lagjen \u201cBarrikad\u00eb\u201d n\u00eb nj\u00eb muze t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, ku \u00e7do cep rr\u00ebfen histori, nd\u00ebrsa \u00e7do veshje\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100126,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/prokurimi-publik-rama-per-pak-ia-kemi-kaluar-suedise-gjermanise-edhe-frances\/","url_meta":{"origin":70360,"position":1},"title":"Prokurimi Publik, Rama: &#8211; P\u00ebr pak, ia kemi kaluar Suedis\u00eb, Gjermanis\u00eb edhe Franc\u00ebs","author":"Kurt Farka","date":"May 11, 2026","format":false,"excerpt":"11 Maji 2026 Kryeministri Edi Rama dhe Drejtorja e P\u00ebrgjithshme e Agjencis\u00eb s\u00eb Prokurimit Publik, Reida Kashta zhvilluan nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr mediat, ku fol\u00ebn mbi procesin dhe se ku q\u00ebndron sot Shqip\u00ebria n\u00eb fush\u00ebn e prokurimeve publike. Gjat\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb tij, Rama theksoi se vendi yn\u00eb ndodhet n\u00eb faz\u00eb t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/84458d0d-d1ac-4a4c-bd9e-37ceec9a0e38-1536x1023-1.jpg?fit=1200%2C799&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/84458d0d-d1ac-4a4c-bd9e-37ceec9a0e38-1536x1023-1.jpg?fit=1200%2C799&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/84458d0d-d1ac-4a4c-bd9e-37ceec9a0e38-1536x1023-1.jpg?fit=1200%2C799&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/84458d0d-d1ac-4a4c-bd9e-37ceec9a0e38-1536x1023-1.jpg?fit=1200%2C799&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/84458d0d-d1ac-4a4c-bd9e-37ceec9a0e38-1536x1023-1.jpg?fit=1200%2C799&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100070,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/spiropali-me-mesazh-te-koduar-ne-europe-shteti-nuk-eshte-prone-e-askujt-dinjiteti-vlen-me-shume-se-forca\/","url_meta":{"origin":70360,"position":2},"title":"Spiropali me mesazh t\u00eb koduar: &#8211; N\u00eb Europ\u00eb shteti nuk \u00ebsht\u00eb pron\u00eb e askujt, dinjiteti vlen m\u00eb shum\u00eb se forca","author":"Kurt Farka","date":"May 9, 2026","format":false,"excerpt":"9 Maji 2026 Elisa Spiropali ka zgjedhur Dit\u00ebn e Europ\u00ebs p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar t\u00eb tjera mesazhe n\u00eb drejtim t\u00eb partis\u00eb s\u00eb saj. Edhe pse kritikat e drejtp\u00ebrdrejta jan\u00eb ndalur pas replik\u00ebs ndaj k\u00ebrc\u00ebnimit t\u00eb Ram\u00ebs me p\u00ebrjashtim, n\u00eb mesazhin p\u00ebr Dit\u00ebn e Europ\u00ebs duket sikur Spiropali flet me kode. Sipas\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/683660598_988439043537725_8063354982261626819_n.jpg?fit=848%2C678&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/683660598_988439043537725_8063354982261626819_n.jpg?fit=848%2C678&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/683660598_988439043537725_8063354982261626819_n.jpg?fit=848%2C678&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/683660598_988439043537725_8063354982261626819_n.jpg?fit=848%2C678&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100148,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/avokati-i-popullit-harron-hallet-e-popullit-kycet-ne-zyre-me-sekretaren-pasi-mbyllen-dyert-kercasin-gotat-pune-edhe-ne-oret-e-pasdites\/","url_meta":{"origin":70360,"position":3},"title":"Avokati i Popullit \u201charron\u201d hallet e popullit, ky\u00e7et n\u00eb zyr\u00eb me sekretaren, pasi mbyllen dyert \u2018k\u00ebrcasin\u2019 gotat. \u2018Pun\u00eb\u2019 edhe n\u00eb or\u00ebt e pasdites!","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Nga OraNews. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb denoncoj\u00eb presionin, shantazhet, k\u00ebrc\u00ebnimet dhe abuzimet n\u00eb administrat\u00eb, Avokati i Popullit po p\u00ebrflitet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr nj\u00eb klim\u00eb frike dhe tensioni brenda vet\u00eb institucionit. Dit\u00ebt e fundit, mediat jan\u00eb furnizuar me lajme se si po degradon institucioni kushtetues n\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Avokati-i-Popullit-Endrit-Shabani.png?fit=640%2C382&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Avokati-i-Popullit-Endrit-Shabani.png?fit=640%2C382&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Avokati-i-Popullit-Endrit-Shabani.png?fit=640%2C382&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100101,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/nje-qytetari-shqiptar-i-duhen-270-dite-ne-shkalle-te-pare-2318-dite-mbi-6-vite-ne-apel-dhe-1762-dite-rreth-5-vjet-ne-gjykaten-e-larte\/","url_meta":{"origin":70360,"position":4},"title":"Nj\u00eb qytetari shqiptar i duhen 270 dit\u00eb n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb par\u00eb, 2318 dit\u00eb (mbi 6 vite) n\u00eb Apel dhe 1762 dit\u00eb (rreth 5 vjet) n\u00eb Gjykat\u00ebn e Lart\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"May 11, 2026","format":false,"excerpt":"11 Maji 2026 Nga: Gazeta Dita N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb gjykatat e vendit, viti 2025 u mbyll me rreth 150 mij\u00eb dosje q\u00eb presin t\u00eb shqyrtohen n\u00eb t\u00eb trija shkall\u00ebt e gjykimit. Shifrat q\u00eb K\u00ebshilli i Lart\u00eb Gjyq\u00ebsor i ka paraqitur n\u00eb raportin dor\u00ebzuar parlamentit, tregojn\u00eb situat\u00ebn e r\u00ebnduar, ku m\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama-drejtesia-statuja.jpg?fit=1024%2C603&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama-drejtesia-statuja.jpg?fit=1024%2C603&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama-drejtesia-statuja.jpg?fit=1024%2C603&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama-drejtesia-statuja.jpg?fit=1024%2C603&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100005,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/frika-per-nje-pandemi-te-radhes-obsh-nuk-ka-ngjashmeri-me-covid-hantaviruset-perhapen-shume-ndryshe\/","url_meta":{"origin":70360,"position":5},"title":"Frika p\u00ebr nj\u00eb pandemi t\u00eb radh\u00ebs, OBSH: &#8211; Nuk ka ngjashm\u00ebri me Covid, hantaviruset p\u00ebrhapen shum\u00eb ndryshe","author":"Kurt Farka","date":"May 7, 2026","format":false,"excerpt":"7 Maji 2026 N\u00eb kushtet kur kujtimet e Covid-19 jan\u00eb ende t\u00eb fresk\u00ebta, p\u00ebrhapja e hantavirusit n\u00eb jav\u00ebt e fundit ka shkaktuar jo pak panik n\u00eb popull dhe k\u00ebt\u00eb e shton edhe mungesa e informacionit n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb. Frika e nj\u00eb pandemie t\u00eb re, p\u00ebrve\u00e7 luft\u00ebs, \u00ebsht\u00eb n\u00eb aj\u00ebr,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70360"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70362,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70360\/revisions\/70362"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/70361"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}