{"id":69293,"date":"2023-03-09T15:27:28","date_gmt":"2023-03-09T15:27:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=69293"},"modified":"2023-03-09T15:27:28","modified_gmt":"2023-03-09T15:27:28","slug":"arbereshi-leke-matrenga-mesuesi-qe-hapi-shkollen-e-pare-shqipe-me-1587-ne-itali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/arbereshi-leke-matrenga-mesuesi-qe-hapi-shkollen-e-pare-shqipe-me-1587-ne-itali\/","title":{"rendered":"Arb\u00ebreshi Lek\u00eb Matr\u00ebnga, M\u00ebsuesi q\u00eb hapi shkoll\u00ebn e par\u00eb shqipe m\u00eb, 1587 n\u00eb Itali"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"69294\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/arbereshi-leke-matrenga-mesuesi-qe-hapi-shkollen-e-pare-shqipe-me-1587-ne-itali\/1678207591_screenshot1\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?fit=780%2C440&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"780,440\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"1678207591_Screenshot1\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?fit=780%2C440&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-69294\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?resize=811%2C457&#038;ssl=1\" width=\"811\" height=\"457\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?resize=768%2C433&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?resize=450%2C254&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?resize=600%2C338&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?resize=400%2C226&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?w=780&amp;ssl=1 780w\" sizes=\"auto, (max-width: 811px) 100vw, 811px\" \/><\/p>\n<p>9 Mars 2023<\/p>\n<p>Jo shum\u00eb e din\u00eb q\u00eb p\u00ebr Kombin ton\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shkolla e hapur n\u00eb Korc\u00eb e para, m\u00eb 1587 n\u00eb Piana degli albanesi, n\u00eb Sicili, arb\u00ebreshi Lek\u00eb Matr\u00ebnga ish m\u00ebsuesi i par\u00eb q\u00eb hapi nj\u00eb shkoll\u00eb shqipe, por q\u00eb fatkeq\u00ebsisht n\u00eb tekstet shkollore\u00a0 t\u00eb arsimit n\u00eb Republik\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb, Kosov\u00ebs si edhe t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut\u00a0 kjo shkoll\u00eb nuk p\u00ebrmenndet.<\/p>\n<p>Lek\u0451 Matranga,lindi me 18 janar 1569 n\u00eb Hor\u00ebn e Arb\u00ebresh\u00ebve\\Palermo Sicili. Pasi fillon studimet filozofike e teologjike n\u00eb kolegjin e Sh\u00ebn Atanasit n\u00eb Rom\u00eb n\u00eb vitin 1582.\u00a0\u00a0Lek\u00e9 Matr\u00ebnga kthehet n\u00eb Hor\u00ebn Arb\u00ebreshe m\u00eb 1587.<\/p>\n<p><strong>Disa informacione mbi Matr\u00ebngat, sundimtar\u00eb lokal\u00eb, zyrtar\u00eb t\u00eb lart\u00eb\u00a0bizantin<\/strong><\/p>\n<p>Matr\u00ebnga ishte nj\u00eb familje fisnike shqiptare q\u00eb gjenden p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb \u00a0n\u00eb dokumentat historike gjat\u00eb shekujve 13 deri 15. An\u00ebtar\u00ebt e k\u00ebsaj familjeje p\u00ebrfshijn\u00eb sundimtar\u00eb lokal\u00eb, zyrtar\u00eb bizantin. Pas pushtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga Perandoria Osmane, nj\u00eb pjes\u00eb e familjes\u00a0 Matr\u00ebnga emigroi n\u00eb Itali.<\/p>\n<p>Matr\u00ebngat jan\u00eb nj\u00eb fis fisnik q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb zot\u00ebr n\u00eb zon\u00ebn e Karavastas\u00eb, Lushnje. Ky mbiem\u00ebr n\u00eb shqip tashm\u00eb nuk egziston m\u00eb, por e gjejm\u00eb sot me shumic\u00eb tek popullsia e arb\u00ebresheve\u00a0 t\u00eb jugut, Sicili e deri n\u00eb Amerik\u00eb. Nj\u00eb dokument i hersh\u00ebm t\u00eb Raguz\u00ebs 1297,flet p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e familjes Matr\u00ebnga t\u00eb cil\u00ebt po sulmonin tregtar\u00ebt raguzian\u00eb n\u00eb rajonin e Lagun\u00ebs s\u00eb Karavastas.<\/p>\n<p>Matr\u00ebngat, zot\u00ebr t\u00eb territorit n\u00eb mes t\u00eb qyteteve t\u00eb Durr\u00ebsit dhe t\u00eb Vlor\u00ebs, dhe p\u00ebrshkruan si subjekte t\u00eb Perandorit Bizantin n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Familja Matr\u00ebnga mund t\u00eb jet\u00eb b\u00ebr\u00eb vasale e Perandorit Bizantin n\u00eb periudh\u00ebn nd\u00ebrmjet 1284-1288.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr an\u00ebtar i familjes Matr\u00ebnga \u00ebsht\u00eb Nikoll\u00eb Matr\u00ebnga, i cili u b\u00eb nj\u00eb nga kat\u00ebr gjyqtar\u00ebt e p\u00ebrgjithsh\u00ebm, t\u00eb gjykat\u00ebs m\u00eb t\u00eb lart\u00eb perandorake bizantine, dhe ngeli i vet\u00ebm, sepse tre t\u00eb tjer\u00eb dol\u00ebn t\u00eb korruptuar. Ai kishte nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Luft\u00ebn civile bizantine t\u00eb viteve 1341-1347.<\/p>\n<p>Mbret\u00ebria e Serbis\u00eb e cila po p\u00ebrparonte n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte nj\u00eb burim preokupimi i vazhduesh\u00ebm. Nj\u00eb pinjoll i Matrangave, \u00a0Pal\u00eb Mataranga p\u00ebrmendet m\u00eb 1319, s\u00eb bashku me zot\u00ebrinjt\u00eb e tjer\u00eb shqiptar\u00eb, n\u00eb nj\u00eb koalicion me Filipin e Tarantos kund\u00ebr Stefan Milutinit. Sidoqoft\u00eb territoret e tyre p\u00ebrfundimisht u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Serbis\u00eb para vitit 1343.<\/p>\n<p>Pas vdekjes s\u00eb Stefan Dushanit (1355), nj\u00eb tjet\u00ebr pinjoll Vlash Matr\u00ebnga (Blasius Matarango), vendosi nj\u00eb principat\u00eb n\u00eb territorin midis Shkumbinit dhe Semanit.<\/p>\n<p>M\u00eb (1567- 6 maj 1619) gjejm\u00eb k\u00ebt\u00eb mbiem\u00ebr\u00a0n\u00eb Piana degli Albanesi\\ Sicili, emrin Don Lek\u00eb Matr\u00ebnga\\ Luca Matranga<\/p>\n<p>Me 1710 shquhet kryepeshkopi, Bazil Matr\u00ebnga,p\u00ebr l\u00ebvizjen e tij baziliane p\u00ebr nj\u00ebsimin e ritit kishtar lindor e per\u00ebndimor.<\/p>\n<p>P\u00ebr Matr\u00ebng\u00ebn kan\u00eb folur shum\u00eb studiues, dje dhe sot si t\u00eb Sicilis\u00eb ashtu dhe t\u00eb Kalabris\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt i kan\u00eb kushtuar nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi studimit t\u00eb\u00a0 figur\u00ebs s\u00eb Matr\u00ebng\u00ebs si m\u00ebsuesi i par\u00eb n\u00eb hapjen e shkoll\u00ebs s\u00eb\u00a0 par\u00eb shqipe.<\/p>\n<p><strong>Shkolla e par\u00eb shqipe n\u00eb Piana degli albanesi m\u00eb 1587 nga Lek\u00eb Matr\u00ebnga<\/strong><\/p>\n<p>Matr\u00ebnga, pasi mbaron studimet n\u00eb Rom\u00eb ku i ishte dh\u00ebn\u00eb edhe\u00a0 titulli \u201c M\u00ebsues\u201d, kthehet n\u00eb Hora t\u00eb arb\u00ebreshvet (dikur Piana degli greci (quajtur keshtu prej ritit fetar), sot Piana degli albanesi).<\/p>\n<p>Matr\u00ebnga, prift \u00a0i ritit bizantin, emrohet n\u00eb Piana degli albanesi. Ai, v\u00eb re se lutjet fetare n\u00eb latinisht nuk kuptoheshin \u00a0mir\u00eb nga popullsia homogjene arb\u00ebreshe, dhe \u00a0nis e p\u00ebrkthen n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe \u201cDoktrina e Krishter\u00eb, vep\u0451r e teologut jezuit At Ledesma, (teoria e t\u00eb cilit u p\u00ebrhap n\u00eb shum\u00eb shkolla\u00a0 dhe u p\u00ebrgatit\u00ebn jezuit\u00eb n\u00ebp\u00ebr Europ\u00eb).<\/p>\n<p>Ideja e Matr\u00ebng\u00ebs \u00ebsht\u00eb gjeniale, \u00a0sepse ai jo vet\u00ebm p\u00ebrkthen dhe iu spjegon shqip p\u00ebrmbajtjen e doktrin\u00ebs, por edhe iua m\u00ebson k\u00ebt\u00eb gjuh\u00eb(shqipen) si ta shkruajn\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu q\u00eb m\u00eb 1587, \u00a0meq\u00ebn\u00ebse ishte i pajisur\u00a0 me dipllom\u00ebn p\u00ebr m\u00ebsues, Matr\u00ebnga hap shkoll\u00eb \u00a0e par\u00eb shqipe\u00a0 p\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt n\u00eb Hora.<\/p>\n<p>Vepra \u00a0Doktrina Kristjane e p\u00ebrkthyer nga Matr\u00ebnga mban titullin \u00a0\u201cEmbsuame e krishter\u00ebt\u201d, format ky, q\u00eb \u00a0u kthue si tekst didaktik p\u00ebr shkoll\u00ebn e hapur prej tij . N\u00eb vijim nj\u00eb fragment p\u00ebrkthimi t\u00eb k\u00ebsaj\u00a0 vepre.<\/p>\n<p>Lind pyetja; Cilin alfabet\u00a0 p\u00ebrdori Matr\u00ebnga p\u00ebr t\u00eb shkruar k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr?<\/p>\n<p>Matr\u00ebnga, e shkroi librin n\u00eb nj\u00eb alfabet variant latin, q\u00eb t\u00eb ishte sa m\u00eb af\u00ebr gjuh\u00ebs s\u00eb folur t\u00eb popullit t\u00eb tij.<\/p>\n<p>Po t\u00eb analizojm\u00eb\u00a0 vargjet e m\u00ebsip\u00ebrme do vem\u00eb re se Matr\u00ebnga p\u00ebrdor grupin \u201cae\u201d p\u00ebr zanoren e paz\u00ebshme q\u00eb\u00a0 n\u00eb gjuh\u00eb shqipe\u00a0 e shkruajm\u00eb \u201c\u00eb\u201d, formon grupin sc(i)\u00a0 q\u00eb n\u00eb shqipen e sotme korrespondon me shkronj\u00ebn \u201csh\u201d,dhe ishte i pari q\u00eb p\u00ebrdori\u00a0 shkronj\u00ebn \u201cth\u201d shkronj\u00ebn e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb dh\u00ebmbore (frikativen dentale).<\/p>\n<p>Me shum\u00eb interes n\u00eb vepr\u00ebn e tij jan\u00eb diftongjet cg\\cgh\\cgi\\cx,\u00a0 t\u00eb cilat z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsojn\u00eb deri diku shkronjat e p\u00ebrb\u00ebra t\u00eb alfabetit t\u00eb alfabetit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Mungon shkronja \u201cY\u201d, nd\u00ebrsa zanorja\u201c\u00cb\u201d n\u00eb form\u00ebn e saj \u201cae\u201d p\u00ebrdorej si nj\u00eb tingull hundor. Sot form\u00ebn e saj hundore e kemi n\u00eb disa zona t\u00eb djalektit verior, por q\u00eb ka humbur rezonanc\u00ebn e saj kompletamente hundore.<\/p>\n<p><strong>Q\u00ebllimi k\u00ebsaj shkolle<\/strong><\/p>\n<p>Nga kontributi i Matr\u00ebng\u00ebs del se q\u00ebllimi k\u00ebsaj shkolle ishte;<\/p>\n<p>1-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00eb kryente funksionin e m\u00ebsimit shqip dhe t\u00eb kultivimit t\u00eb shkrimit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>2-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Arb\u00ebresh\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt erdh\u00ebn nga Ballkani shqipfol\u00ebs, nuk arrinin t\u00eb kuptonin manual\u00ebt e katekizmit n\u00eb italisht, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb motiv Matr\u00ebnga m\u00eb 1592 shkruan: \u201cDesha t\u00eb bija nj\u00eb version t\u00eb Doktrin\u00ebs kristjane, sepse manual\u00ebt e katekizmit n\u00eb italisht q\u00eb qarkullonin nuk ishin t\u00eb kuptueshme p\u00ebr besimtar\u00ebt e popullsis\u00eb shqiptare\u201d. P\u00ebrkthimi i doktrin\u00ebs n\u00eb shqip do t\u2019iu sh\u00ebrbente arb\u00ebresh\u00ebve jo vet\u00ebm si ushqim shpirt\u00ebror p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e besimit\u00a0 t\u00eb\u00a0 tyre n\u00eb ritin lindor, por do ti\u00a0 b\u00ebnte ata\u00a0 ti dallonte nga ajo latine. (Jemi n\u00eb periudh\u00ebn shekuj larg krijimit t\u00eb Eparkive t\u00eb tyre.) N\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb ata ruanin identitetin dhe i shp\u00ebtonin asimilimit.<\/p>\n<p><strong>R\u00ebnd\u00ebsia q\u00eb pati kjo shkoll\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Shkolla q\u00eb hapi Matr\u00ebnga m\u00eb,1587 n\u00eb Piana degli albanesi ishte e para shkoll\u00eb shqipe t\u00eb arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Matr\u00ebnga krijoi nj\u00eb alfabet, q\u00eb e p\u00ebrshtati me gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 P\u00ebrkthimi e vepr\u00ebs Doktrin\u00ebn Kristjane, krijoi mund\u00ebsin e p\u00ebrkthimit t\u00eb veprave t\u00eb tjera n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Matr\u00ebnga krijoji nj\u00eb tekst didaktik, q\u00eb sh\u00ebrbeu \u00a0p\u00ebr t\u2019iu m\u00ebsuar nx\u00ebn\u00ebsve arb\u00ebresh\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sistemi grafik alfabetik q\u00eb Lek\u00eb Matr\u00ebnga vuri n\u00eb p\u00ebrdorim rezulton i njejt\u00eb\u00a0 me gjuh\u00ebn e gjetur \u00a0p\u00ebr rreth dy shekuj n\u00eb shumic\u00ebn e rregjistrimeve t\u00eb dokumentave administrative n\u00eb Piana degli albanesit. Kjo trgon p\u00ebr jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj\u00a0 shkoll\u00eb dhe pjesmarrjen e arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb t\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00ebse Buzuku shkroi geg\u00eb, Matr\u00ebnga shkroi n\u00eb dialektin tosk\u00eb.<\/p>\n<p>(Nga studime t\u00eb shumta \u00a0rezulton se varjantet tosk\u00eb dhe geg\u00eb\u00a0 p\u00ebrgjat\u00eb shekujve XV-XVI nuk kishin ndryshim t\u00eb thell\u00eb midis tyre, gj\u00eb t\u00eb cil\u00ebn nuk e shohim\u00a0 n\u00eb shekujt n\u00eb vazhdim.)<\/p>\n<p>Vepra e Matr\u00ebng\u00ebs \u201cEmbsuame e krishtert\u00eb\u201d prej 28 faqesh t\u00eb cilin e shtypi 20 Mars 1592 p\u00ebrmban nj\u00eb leksik t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm prej 450 fjal\u00ebsh, k\u00ebshtu q\u00eb ai rriti numrin e leksikut tek nx\u00ebn\u00ebsit. Leksiku, ka nj\u00eb ngjyrim t\u00eb fort\u00eb me leksik t\u00eb greqishtes, arsye e fort kjo si p\u00ebr shkak\u00a0 t\u00eb ritit grek, q\u00eb \u00a0praktikonte vet Matr\u00ebnga, por edhe p\u00ebr shkak se(mendohet) se shum\u00eb prej\u00a0 arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Piana degli albanesi t\u00eb ken\u00eb ardhur nga Peleponezi, n\u00eb Sicili.<\/p>\n<p>Sh\u00ebnim: \u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb theksuar faktin se n\u00eb kontekstin kur jetuan arb\u00ebresh\u00ebt e Jugut p\u00ebrfshir\u00eb dhe Sicilin\u00eb (sidomos ata t\u00eb shekullit XIV-XVII) popullsia arb\u00ebreshe ishte e rrethuar nga nj\u00eb ambjent i pasur shum\u00ebgjuh\u00ebsh dhe kulturash. Popullsia arb\u00ebreshe e k\u00ebtyre zonave\u00a0 flisnin t\u00eb pakt\u00ebn kat\u00ebr gjuh\u00eb; \u00a0gjuh\u00ebn e m\u00ebm\u00ebs, shqipja e dikurshme, \u00a0flisnin gjuh\u00ebn e ritit q\u00eb ishte greqishtja, flisnin\u00a0 gjuh\u00ebn e t\u00eb drejt\u00ebs qytetare, e cila ishte latinishte, si dhe gjuha e pun\u00ebs ose gjuha krahinore \u00a0p\u00ebr shk\u00ebmbimet treg\u00ebtare.<\/p>\n<p><strong>Vjersha e par\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrkthimi q\u00eb i b\u00ebri\u00a0 Matr\u00ebnga\u00a0 \u201cDoktrin\u00ebs s\u00eb Krishtert\u00eb\u201d i dha\u00a0 nj\u00eb stikistik\u00eb\u00a0 artistike sa t\u00eb bukur dhe t\u00eb denj\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, aq sa mund t\u00eb konsiderohet\u00a0 si Vjersha e par\u00eb (1592) n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe n\u00eb bot\u00ebn arb\u00ebreshe.<\/p>\n<p>Vjersha p\u00ebrb\u00ebhet nga tet\u00eb vargje n\u00eb nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00ebrrok\u00ebsh me rim\u00eb t\u00eb k\u00ebmbyer.<\/p>\n<p>P\u00ebrmajtja \u00ebsht\u00eb e nj\u00eb\u00a0 karakteri\u00a0 prek\u00ebs fetar, dhe\u00a0 titullohet thjesht<\/p>\n<p>\u2018Canzona spirituale\u2019 (K\u00ebng\u00eb e p\u00ebrshpirtshme):<\/p>\n<p>Gjith\u00ebve u th\u00ebrres, kush do nd\u00ebljes\u00eb,<\/p>\n<p>T\u00eb mir\u00eb t\u00eb kr\u00ebshtee burra e graa,<\/p>\n<p>Mb\u00eb fjal\u00ebt t\u00eb tin\u00ebzot t\u00eb shihi mesh\u00eb,<\/p>\n<p>Se s&#8217;isht\u00eb njeri nesh q\u00eb mkat\u00eb s&#8217;kaa;<\/p>\n<p>E lum kush e kujton se kaa t\u00eb vdes\u00eb,<\/p>\n<p>E ment\u00eb bashk\u00eb mb\u00eb t\u00ebn\u00ebzon\u00eb i kaa;<\/p>\n<p>Se Krishti nd\u00eb parrajsit i b\u00ebn pjes\u00eb,<\/p>\n<p>E b\u00ebn p\u00ebr bir t\u00eb ti e p\u00ebr v\u00ebllaa.)<\/p>\n<p>Lind pyetja;P\u00ebrse shkolla e Lek\u00eb Matr\u00ebng\u00ebs duhet t\u00eb konsiderohet si shkolla e par\u00eb shqipe. N\u00ebp\u00ebrmjet disa pikave empirike n\u00eb vijim le t\u00eb kuptojm\u00eb pse kjo shkoll\u00eb \u00ebsht\u00eb shkoll\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha efektet e saj)<\/p>\n<p>1-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Egzistojn\u00eb dokumenta p\u00ebr vitin e hapjes s\u00eb k\u00ebsaj shkolle<\/p>\n<p>2-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Lek\u00eb Matr\u00ebnga n\u00eb fund t\u00eb p\u00ebrfundimeve t\u00eb studimeve u pajis me nj\u00eb dipllom\u00eb t\u00eb vlefshme dhe g\u00ebzonte titullin e plot\u00eb \u201cM\u00ebsues\u201d<\/p>\n<p>3-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Matr\u00ebnga, krijoi alfabetin, varjant latin i cili ishte shum\u00eb af\u00ebr me gjuh\u00ebn e folur t\u00eb popullit t\u00eb tij.<\/p>\n<p>4-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kultivoi shkrimin e gjuh\u00ebs shqipe tek popullsia arb\u00ebreshe n\u00eb Sicili.<\/p>\n<p>5-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Shkolla mbarte karakterin si, p\u00ebrcjell\u00ebs e kulur\u00ebs arb\u00ebreshe<\/p>\n<p>6-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Karakteri ideologjik i p\u00ebrmbajtjes fetare t\u00eb\u00a0 Vepr\u00ebs\u201cEmbesuame e krishtert\u00eb\u201d,(lib\u00ebr ky \u00a0q\u00eb u p\u00ebrdor si tekst didaktik p\u00ebr m\u00ebsimin,shkrimin\u00a0 n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe), nuk \u00a0duhet t\u00eb penalizoj \u00a0aspak faktorin \u2013shkoll\u00eb, se do ishte \u00a0paradoksale me faktin se libri pranohet si vepra e par\u00eb shkruar n\u00eb gjuh\u00eb shqip te arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, e jo vet\u00ebm por edhe si vepra e dyta shkruar n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe deri m\u00eb sot pas Mesharit t\u00eb Buzukut(?!).<\/p>\n<p>Faktori tjet\u00ebr q\u00eb nuk penalizon karakterin e saj fetar \u00ebsht\u00eb\u00a0 se n\u00eb arsimin e Republik\u00ebs e Shqip\u00ebris\u00eb pas miratimit e kushtetut\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkohshme,(1995) u synua pastrimi i sistemit arsimor nga trash\u00ebgimia dhe ndikimet e ideologjis\u00eb komuniste.<\/p>\n<p>N\u00eb shekullin kur Matr\u00ebnga hapi shkoll\u00ebn shqipe nuk egzistonin shkollat laike, ishte istitucioni ekleziastik q\u00eb kryente k\u00ebto sh\u00ebrbime.(kujtesa\u00a0 na \u00e7on se n\u00eb fund t\u00eb shekullit XV dhe fillimi i shekullit XVI\u00a0 n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb \u00a0Europ\u00ebn shkollat kishin karakter fetar, jemi\u00a0 shekuj\u00a0 larg prej\u00a0 l\u00ebvizjes illuministe\u00a0 francez e umanistik laik&#8230;.)<\/p>\n<p>7-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Piana degli Greci( sot Piana degli Albanesi), Hora e arb\u00ebreshvet\u00a0 n\u00eb periudh\u00ebn \u00a01488- 1819 m\u00eb tep\u00ebr se tre shekuj g\u00ebzonte kontekstin e \u00a0nj\u00eb \u201c kombi t\u00eb vog\u00ebl shqiptar\u201d. Popullsi arb\u00ebreshe u sistemua\u00a0 n\u00eb nj\u00eb territor ex banuse, duke themeluar k\u00ebshtu nj\u00eb \u00a0popullsi homogjene krejt\u00ebsisht shqiptare e cila funksiononte\u00a0 si nj\u00eb \u201cfederat\u00eb autonome\u201d, mjafton t\u00eb kujtojm\u00eb kontrat\u00ebn e 30 gushtit 1488, midis shqiptar\u00ebve dhe kryepeshkopit t\u00eb Monreale,ku thuhej qart\u00ebsisht;<\/p>\n<p>A)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zyrat publike duhej t\u00eb zinin vet\u00ebm qytetar\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb ritit grek. Ky privilegj, i njohur vet\u00ebm p\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt e Piana degli Albanesi, mbeti n\u00eb fuqi nga 1488 deri n\u00eb vitin 1819 gj\u00eb q\u00eb \u00a0i lejoi m\u00ebrgimtar\u00ebt t\u00eb mbronin traditat e tyre etno-gjuh\u00ebsore dhe fetare.<\/p>\n<p>B)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00eb akordin e 30 gushtit 1488, thuhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb, se n\u00eb Piana degli Albanesi\u00a0 ndalohej t\u00eb hynin t\u00eb huajt. Hyrja e tyre do t\u00eb b\u00ebhej vet\u00ebm gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb para t\u00eb shtatorit, gjat\u00eb festimeve p\u00ebr\u00a0 nder t\u00eb Virgj\u00ebresh\u00ebs Mari,(sh\u00ebn M\u00ebria\u00a0 e Pian\u00ebs).<\/p>\n<p>Akordimi i 30 Gushtit 1488\u00a0 ndihmoi dhe ofroi kontekstin edhe p\u00ebr hapjen e nj\u00eb shkoll\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>8-\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Matrenga, mbolli far\u00ebn si identitet dhe etnitet, tek arb\u00ebresh\u00ebt n\u00eb Itali, duke dhan\u00eb k\u00ebshtu edhe nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Sh\u00ebnim:<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00eb Piana degli albanesi\\Palermo\\Sicili, sot ka shkolla shqipe, administrata \u00ebsht\u00eb\u00a0 dy\\gjuh\u00ebsh. Bashkia e Hor\u00ebs p\u00ebrdor dokumente zyrtare dygjuh\u00ebsore: shqip dhe italisht, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb ligjit p\u00ebr mbrojtjen e pakicave etnike dhe gjuh\u00ebsore n\u00eb Itali.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0Do t\u00eb ishte n\u00eb nder t\u00eb vlerave historike q\u00eb n\u00eb Hora t\u00eb vendosej nj\u00eb pllak\u00eb p\u00ebrkujtimore p\u00ebr nder t\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb hapur nga Lek\u00eb Matr\u00ebnga m\u00eb 1587.<\/p>\n<p>Reflektim,\u00a0 (mbi k\u00ebt\u00eb dit\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb hapjes s\u00eb shkoll\u00ebs shqipe) Ka ardhur koha p\u00ebr nj\u00eb rishikim t\u00eb hapjes s\u00eb shkollave shqipe\u00a0 n\u00eb periudh\u00ebn e Mesjet\u00ebs.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0(Mendoj se meritojn\u00eb t\u00eb rishikohen e t\u00eb rregjistrohen n\u00eb tekstet shkollore nj\u00eb s\u00ebr\u00eb shkollash t\u00eb tjera shqipe si ajo\u00a0 n\u00eb Himar\u00eb e viti 1628,\u00a0 Kurbinit viti 1632,\u00a0 n\u00eb Shkod\u00ebr dhe n\u00eb Pllan\u00eb viti 1638,; Oroshi viti 1657; Shkoll\u00ebn e Janjev\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb viti 1674; Pej\u00ebs, Gjakov\u00eb, Priz\u00ebrenit, Stubll\u00ebs s\u00eb Karadakut n\u00eb Kosov\u00eb etj.(Rrelazione mbi gj\u00ebndjen e Shqip\u00ebris\u00eb Veriore dhe t\u00eb mesme n\u00eb shek XVII, Injac Zamputi v\u00ebll I,Tiran\u00eb 1963, F, 371).<\/p>\n<p>Shpresoj q\u00eb mos t\u00eb ngelet utopi hapja e shkollave shqipe tek Arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, dhe n\u00eb Diaspor\u00eb!<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 Egziston nj\u00eb popull arb\u00ebror, popullsi e shek XI-XIV, e vendosur n\u00eb Itali, p\u00ebr faktorin ottoman si edhe at\u00eb ekonomik, \u00a0t\u00eb cil\u00ebt flasin arb\u00ebrisht, ku egziston nj\u00eb ligj\u00a0 p\u00ebr mbrojtjen e gjuh\u00ebs dhe kultur\u00ebs s\u00eb tyre, por q\u00eb mungojn\u00eb strategji dhe projekte bilaterale midis dy shteteve p\u00ebr hapjen e shkollave n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre arb\u00ebrore. Ka ardhur koha e nd\u00ebrgjegjes p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb debat konstruktiv midis\u00a0 pal\u00ebs arb\u00ebreshe dhe shqiptare n\u00eb nd\u00ebrrmarjen e projekteve reale. Gj\u00ebndja e asimilimit t\u00eb tyre \u00a0n\u00eb gjuh\u00eb sidomos n\u00eb Kalabri, \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet alarmante. Kemi shum\u00eb pak koh\u00eb..<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0Egziston nj\u00eb gjuh\u00eb zyrtare standarde q\u00eb sot flitet n\u00eb Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb, Maqedonin\u00eb e Veriut, por edhe n\u00eb Bujanovc, Mal t\u00eb Zi, Bosnje, Kroaci, dhe n\u00eb shum\u00eb hapsira t\u00eb bllokut t\u00eb ish Jugasllavis\u00eb etj ku shkolla n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje\u00a0 komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 \u00a0Egziston edhe nj\u00eb gjuh\u00eb shqipe, at\u00eb q\u00eb p\u00ebrdorin arvanitasit n\u00eb Greqi, q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e njejt\u00eb me\u00a0 gjuh\u00ebn standarte t\u00eb shqipes s\u00eb sotme, dhe q\u00eb ligj p\u00ebr mbrojtjen e saj nuk egziston,(n\u00eb Greqi me \u00a0kushtetut\u00eb \u00a0nuk mbrohen \u201cpakicat\u201d e popullsis\u00eb, edhe pse \u00a0arvanitasit n\u00eb ato troje shtrihen autoktone me shekuj me gjuh\u00ebn shqipe t\u00eb tyre\u00a0 flitet edhe sot n\u00eb ambjente familjare.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 Kemi shqiptar\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb, n\u00eb Bullgari, Turqi etje, ku akoma sot nuk mohojn\u00eb gjuh\u00eb e rr\u00ebnj\u00eb<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0Kemi shqiptar\u00eb edhe diaspor\u00ebn e re n\u00eb vendet e Per\u00ebndimit, si edhe popullsin\u00eb n\u00eb SHBA e Kanada ku flasin shqip, t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb mb\u00ebshtetje nga shteti shqiptar \u00a0n\u00eb hapjen e shkollave shqipe, ku shum\u00eb m\u00ebsues \u00a0punojn\u00eb vullnetarisht me shum\u00eb sakrifica si patriot t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto territore shqiptare ku flasin shqip, k\u00ebrkojn\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, \u00a0n\u00ebse do ti l\u00ebm\u00eb pa m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs shqipe, gjuh\u00ebn e rr\u00ebnj\u00ebve t\u00eb tyre, \u00ebsht\u00eb nj\u00ebsoj sikur t\u2019i heq\u00ebsh nga shpirti\u00a0 atdheun!<\/p>\n<p>Sot n\u00eb diaspor\u00eb ku ka popullsi shqiptare, dhurata m\u00eb e bukur q\u00eb mund t\u2019iu b\u00ebhej m\u00ebsuesve e\u00a0 prind\u00ebrve shqiptar\u00eb n\u00eb dh\u00e8 t\u00eb huaj do ishte hapja e shkollave shqip, nd\u00ebrsa dhurata m\u00eb e bukur p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt \u00a0e tyre, do t\u00eb ishte rregjistrimi n\u00eb shkollat shqipe.<\/p>\n<p>Gjuha, na mban\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt gjall\u00eb, kultura jon\u00eb na jep dinjitetin, t\u00eb bashk\u00eb na b\u00ebjn\u00eb krenarin\u00eb p\u00ebr kombin. Sot n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb nuk mund t\u00eb l\u00ebm\u00eb n\u00eb heshtje e t\u00eb mos nderojm\u00eb edhe rolin e kontributin e m\u00ebsuesve t\u00eb palodhur dhe prind\u00ebrve t\u00eb urt\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb me vet kontribut mbajn\u00eb hapur shkollat shqipe t\u00eb m\u00ebsimit plot\u00ebsues n\u00eb shum\u00eb shtete si n\u00eb Zvic\u00ebr, Gjermani, Austri e shum\u00eb shtete t\u00eb tjera n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb t\u00eb cil\u00ebt b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta ruajtur dhe zhvilluar gjuh\u00ebn amtare shqipe tek brezat e rinj t\u00eb m\u00ebrgimtar\u00ebve shqiptar edhe pse larg atdheut.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 Tashm\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb shqipen e t\u00eb rinj\u00ebve q\u00eb ting\u00ebllon si anglisht, t\u00eb cil\u00ebn e flasin me theksin q\u00eb bie n\u00eb rrokjen e par\u00eb\u2026<\/p>\n<p>N\u00ebse do t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb ecim k\u00ebshtu,mendoj se n\u00eb nj\u00eb t\u00eb nes\u00ebrmen do t\u00eb p\u00ebrfundojm\u00eb si gjuh\u00eb Hindi, apo nj\u00eb nj\u00eb koin\u00e8 gjuhe me p\u00ebrb\u00ebrje sa anglisht e shqip, italisht, greqisht e gjuh\u00eb gjermanike!\u00a0 \u00a0Le t\u2019iu kujtojm\u00eb brezave se gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjetra n\u00eb Europ\u00eb,\u00a0 ishte dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb Europ\u00eb aq sa Vatikani e kishte\u00a0 zgjedhur at\u00eb si gjuh\u00eb zyrtare krahas latinishtes dhe greqishtes s\u00eb vjet\u00ebr, prandaj nuk ka komplekse inferioriteti n\u00ebse do t\u00eb p\u00ebrdoret, por ka krenari dhe dinjitet n\u00ebse do ta p\u00ebrdorim kudo q\u00eb jemi.<\/p>\n<p>Nuk di pse n\u00eb k\u00ebto momente m\u00eb vjen nd\u00ebrmend Shekspiri me komedin\u00eb \u201cNata e Dymb\u00ebdhjet\u00eb\u201dt\u00eb cil\u00ebn e ambientoi n\u00eb Iliri.<\/p>\n<p>\u201cAnija sapo ishte mbytur, Viola n\u00eb n\u00eb breg, pran\u00eb kapiteni.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cili vend o mik, \u00ebshjt\u00eb ky?<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Kjo \u00ebsht\u00eb Iliria, zonj\u00eb- iu p\u00ebrgjigj kapiteni<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0A e njeh ti k\u00ebt\u00eb vend?<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00cb-h\u00eb\u00eb\u00eb\u00eb zonj\u00eb!- ia ktheu ai\u201d<\/p>\n<p>Nga <a href=\"https:\/\/shqiptarja.com\/autori\/960\">Ornela Radovicka\u00a0<\/a>, Gazeta Shqiptarja.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>9 Mars 2023 Jo shum\u00eb e din\u00eb q\u00eb p\u00ebr Kombin ton\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shkolla e hapur n\u00eb Korc\u00eb e para, m\u00eb 1587 n\u00eb Piana degli albanesi, n\u00eb Sicili, arb\u00ebreshi Lek\u00eb Matr\u00ebnga ish m\u00ebsuesi i par\u00eb q\u00eb hapi nj\u00eb shkoll\u00eb shqipe, por q\u00eb fatkeq\u00ebsisht n\u00eb tekstet shkollore\u00a0 t\u00eb arsimit n\u00eb Republik\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb, Kosov\u00ebs si edhe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":69294,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[85,10,35,86],"tags":[],"class_list":["post-69293","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori","category-kultura","category-shoqerore","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/1678207591_Screenshot1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-i1D","jetpack-related-posts":[{"id":100250,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/milva-ekonomi-firmosi-nje-kontrate-abuzive-koncesioni-i-check-up-me-shkelje-qe-ne-fillim\/","url_meta":{"origin":69293,"position":0},"title":"Milva Ekonomi firmosi nj\u00eb kontrat\u00eb abuzive: &#8211; Koncesioni i Check-Up me shkelje q\u00eb n\u00eb fillim","author":"Kurt Farka","date":"May 14, 2026","format":false,"excerpt":"14 Maji 2026 Emisioni investigativ Ajo q\u00eb ndoq\u00ebt deri m\u00eb tani, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbledhje e asaj q\u00eb ka ndodhur n\u00eb Shqip\u00ebri me koncesionet e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb autor, Edi Ram\u00ebn dhe dy ekzekutues t\u00eb vendimeve t\u00eb tij, Ilir Beqajn dhe Ogerta Manastirliun. Teksa kontrata e koncesionit t\u00eb sterilzimit p\u00ebrfundoi,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/images-2-300x158.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/images-2-300x158.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/images-2-300x158.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":100514,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/na-duan-te-vdekur-kim-mehmeti-ngre-tonet-ne-top-story-nese-ambasadori-i-shqiperise-meidani-largohet-i-jepet-zemer-grupeve-anti-shqiptare-ne-rmv\/","url_meta":{"origin":69293,"position":1},"title":"\u201cNa duan t\u00eb vdekur\u201d, Kim Mehmeti ngre tonet n\u00eb \u2018Top Story\u2019: &#8211; N\u00ebse ambasadori i Shqiperise Meidani largohet, i jepet zem\u00ebr grupeve anti-shqiptare n\u00eb RMV","author":"Kurt Farka","date":"May 21, 2026","format":false,"excerpt":"21 Maji 2026 Analisti shqiptar nga Maqedonia e Veriut, Kim Mehmeti i ftuar mbr\u00ebmjen e sotme n\u00eb \u2018Top Story\u2019 nga Grida Duma foli p\u00ebr l\u00ebvizjen studentore t\u00eb student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Shkup p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe. Mehmeti shprehu se t\u00ebrheqja e ambasadorit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Shkup, Denion Meidani do t\u00eb ishte turp\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_protesta_shkup1779032739.jpg?fit=900%2C589&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_protesta_shkup1779032739.jpg?fit=900%2C589&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_protesta_shkup1779032739.jpg?fit=900%2C589&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_protesta_shkup1779032739.jpg?fit=900%2C589&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100371,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/gjuha-shqipe-eshte-e-ketij-trualli-se-ndalin-as-kralat-e-as-sulltane-haradinaj-ne-mbeshtetje-te-protestes-se-studenteve-shqiptare-ne-rmv\/","url_meta":{"origin":69293,"position":2},"title":"Gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb e k\u00ebtij trualli. &#8211; S\u2019e ndalin as kralat e as sulltan\u00eb. Haradinaj n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb protest\u00ebs s\u00eb student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb RMV","author":"Kurt Farka","date":"May 17, 2026","format":false,"excerpt":"17 Maji 2026 Ramush Haradinaj ka dal\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb plot\u00eb t\u00eb protest\u00ebs s\u00eb student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, aty ku e radh\u00ebs \u00ebsht\u00eb njoftuar dit\u00ebn e nes\u00ebrme. N\u00eb nj\u00eb reagim n\u00eb rrjetet sociale, Haradinaj shkruan se gjuha shqipe n\u00eb RMV nuk \u00ebsht\u00eb opsionale, por \u00ebsht\u00eb gjuh\u00eb autoktone. \u201cGjuha\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ramush-Haredinaj.webp?fit=1026%2C566&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ramush-Haredinaj.webp?fit=1026%2C566&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ramush-Haredinaj.webp?fit=1026%2C566&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ramush-Haredinaj.webp?fit=1026%2C566&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100279,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/jeta-ne-tirane-eshte-shtrenjtuar-me-60-brenda-5-viteve\/","url_meta":{"origin":69293,"position":3},"title":"Jeta n\u00eb Tiran\u00eb \u00ebsht\u00eb shtrenjtuar me 60% brenda 5 viteve","author":"Kurt Farka","date":"May 15, 2026","format":false,"excerpt":"15 Maji 2026 Tirana ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb ku \u00e7mimet po rriten shum\u00eb m\u00eb shpejt t\u00eb ardhurat e shumic\u00ebs s\u00eb banor\u00ebve t\u00eb saj duke e shnd\u00ebrruar n\u00eb sfid\u00eb jet\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe prej tyre. T\u00eb dh\u00ebnat e platform\u00ebs Numbeo, nj\u00eb baromet\u00ebr digjital q\u00eb mbledh informacion n\u00eb koh\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/LAGJE-TIRANE-1536x1025-1.jpg?fit=1200%2C801&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/LAGJE-TIRANE-1536x1025-1.jpg?fit=1200%2C801&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/LAGJE-TIRANE-1536x1025-1.jpg?fit=1200%2C801&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/LAGJE-TIRANE-1536x1025-1.jpg?fit=1200%2C801&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/LAGJE-TIRANE-1536x1025-1.jpg?fit=1200%2C801&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100329,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/erion-brace-ps-eshte-kthyer-ne-mur-ku-vendosen-njoftime\/","url_meta":{"origin":69293,"position":4},"title":"Erion Bra\u00e7e: &#8211; PS \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb mur ku vendosen njoftime","author":"Kurt Farka","date":"May 15, 2026","format":false,"excerpt":"15 Maji 2026 Deputeti socialist Erion Bra\u00e7e foli n\u00eb Kjo Jav\u00eb mbr\u00ebmjen e sotme p\u00ebr situat\u00ebn e brendshme n\u00eb Partin\u00eb Socialiste. Bra\u00e7e u ndal n\u00eb kritik\u00ebn e tij tek momenti i p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr zgjedhjet e pjesshme n\u00eb bashkin\u00eb Tiran\u00eb dhe bashkit\u00eb e tjera, duke n\u00ebvizuar se nuk u\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100084,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/negociatat-ne-2028-rama-terhiqet-nga-premtimi-kryesor-i-mandatit-te-katert\/","url_meta":{"origin":69293,"position":5},"title":"&#8216;Negociatat n\u00eb 2028&#8217;\/ Rama t\u00ebrhiqet nga premtimi kryesor i mandatit t\u00eb kat\u00ebrt","author":"Kurt Farka","date":"May 10, 2026","format":false,"excerpt":"10 Maji 2026 Pasi e p\u00ebrdori integrimin europian si premtimin kryesor t\u00eb mandatit t\u00eb kat\u00ebrt, Edi Rama u detyrua t\u00eb pranoj\u00eb shtyrjen e afateve p\u00ebr mbylljen e negociatave, nd\u00ebrsa m\u00eb par\u00eb kishte p\u00ebrg\u00ebnjeshtruar kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij politik\u00eb. N\u00eb procesin e mundimsh\u00ebm t\u00eb negociatave me Bashkimin Europian, ka nj\u00eb moment kur\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama.jpg?fit=900%2C448&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama.jpg?fit=900%2C448&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama.jpg?fit=900%2C448&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Edi-Rama.jpg?fit=900%2C448&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/69293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=69293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/69293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69295,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/69293\/revisions\/69295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/69294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=69293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=69293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=69293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}