{"id":52271,"date":"2021-12-12T08:43:13","date_gmt":"2021-12-12T08:43:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=52271"},"modified":"2021-12-12T08:43:13","modified_gmt":"2021-12-12T08:43:13","slug":"legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit\/","title":{"rendered":"Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"52272\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?fit=420%2C237&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"420,237\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;1&quot;}\" data-image-title=\"Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?fit=420%2C237&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-52272\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?resize=550%2C310&#038;ssl=1\" width=\"550\" height=\"310\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?resize=400%2C226&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?w=420&amp;ssl=1 420w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><\/p>\n<p>Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit<\/p>\n<p>N\u00eb fshatin tim t\u00eb lindjes Vali, tregohet nj\u00eb legjend\u00eb e ardhur nga lasht\u00ebsit\u00eb pagane, nj\u00eb legjend\u00eb me ngjashm\u00ebri impresionante, ose m\u00eb sakt\u00eb, nj\u00eb variant i miteve t\u00eb Artemisa \u2013 Diana \u2013 Zana-Thana dhe i amazonave, nimfave, or\u00ebve dhe shtojzovalleve. K\u00ebt\u00eb legjend\u00eb, n\u00eb vitin 1968 e ka transkriptuar m\u00ebsuesi i apasionuar Abdulla Keta, i cili, gjat\u00eb ekspeditave p\u00ebr mbledhen e folklorit n\u00eb trev\u00ebn e Martaneshit, e d\u00ebgjoi nga disa plaka t\u00eb fshatit Val, dhe e shkruajti me holl\u00ebsi dhe mjesht\u00ebri, ashtu si ia treguan.<\/p>\n<p>Legjenda e t\u00eb bukur\u00ebs q\u00eb del nga liqeni i Valit dhe e hutoi djaloshin bari, i cili u dashura marr\u00ebzisht me perrin\u00eb, tregohet nga valatos\u00ebt, por dhe nga mal\u00ebsor\u00ebt e fshatit Lena, e lidhur me Liqenin e Zi, ashtu si tregohet n\u00eb trev\u00ebn e Klosit, e lidhur me liqenet Balgjat dhe n\u00eb Gollobord\u00eb me varjantin e \u201cE bukura e shk\u00ebmbit\u201d, si e ka p\u00ebrshkruar me mjeshtri dhe art studiuesi dhe shkrimtari Laz\u00ebr Radi. N\u00eb t\u00eb kat\u00ebr k\u00ebto fshatrat tregohet e nj\u00ebjta legjend\u00eb, q\u00eb p\u00ebrmban\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn ngjarje mitike, me disa variacione n\u00eb vart\u00ebsi t\u00eb kushteve specifike t\u00eb trevave, si p. sh n\u00eb Gollobord\u00eb ku nuk ka liqe, andaj e bukura dilte nga shk\u00ebmbi.<\/p>\n<p>Legjenda e t\u00eb bukur\u00ebs t\u00eb liqenit t\u00eb Valit: \u201cNj\u00eb djal bukurosh, \u00e7do m\u00ebngjes, kur kalonte me tuf\u00ebn e dhen\u00ebve\u00a0 buz\u00eb liqenit t\u00eb fshatit, shihte nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb bukur, q\u00eb dilte nga liqeni dhe krihte flok\u00ebt e gjata, duke e v\u00ebshtruar veten n\u00eb pasqyr\u00ebn e ujit. Nd\u00ebrsa krihej, sirena k\u00ebndonte bukur, por sapo konstatonte se po e shihte bariu, \u00e7dukej n\u00eb ujin e liqenit. P\u00ebr tre dit\u00eb me rradh\u00eb, bariu e v\u00ebshtroi dhe i d\u00ebgjoi k\u00ebng\u00ebt e vajz\u00ebs me bukuri mahnit\u00ebse. K\u00ebt\u00eb ngjarje, Ai ia tregoi nj\u00eb plake, q\u00eb banonte pran\u00eb Perroit t\u00eb Shtrig\u00ebs dhe i k\u00ebrkoi k\u00ebshilla, si t\u00eb vepronte ta kapte bukuroshen, para se ajo t\u00eb zhytej n\u00eb ujin e liqenit. Plaka e k\u00ebshilloi t\u00eb qepte nj\u00eb k\u00ebmish\u00eb t\u00eb bardh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, pa gryk\u00eb dhe ta linte buz\u00eb liqenit e t\u00eb priste kur vajza t\u00eb dilte nga uji dhe kur ajo ta vishte k\u00ebmish\u00ebn e bardh\u00eb, t\u00eb nxitonte ta kapte.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"52273\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit-3\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?fit=420%2C366&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"420,366\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;1&quot;}\" data-image-title=\"Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit (3)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?fit=300%2C261&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?fit=420%2C366&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-52273\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?resize=651%2C566&#038;ssl=1\" width=\"651\" height=\"566\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?resize=300%2C261&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?resize=400%2C349&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-3.jpg?w=420&amp;ssl=1 420w\" sizes=\"auto, (max-width: 651px) 100vw, 651px\" \/><\/p>\n<p>K\u00ebshtu veproi djaloshi. Si \u00e7do dit\u00eb, t\u00eb nes\u00ebrmen n\u00eb m\u00ebngjes, pa lindur dielli, sirena doli nga liqeni duke k\u00ebnduar dhe sapo e pa k\u00ebmish\u00ebn e bardh\u00eb e veshi. N\u00eb \u00e7ast, djaloshi doli nga vendi ku ishte fshehur, e kapi dhe \u00e7oi n\u00eb sht\u00ebpi. Vajza ishte shum\u00eb e bukur e shum\u00eb pun\u00ebtore, por nuk fliste, megjithat\u00eb bariu u martua dhe lind\u00ebn nj\u00eb djal sh\u00ebndever\u00eb. K\u00ebshtu kaluan tre vite s\u00eb bashku, por gruaja vazhdonte t\u00eb mos fliste. Bariu i m\u00ebrzitur shkoi p\u00ebrs\u00ebri te plaka t\u2019i k\u00ebrkoi k\u00ebshilla si t\u00eb vepronte, q\u00eb bashk\u00ebshortja e tij e bukur t\u00eb fliste. Plaka, pasi e d\u00ebgjoi, i tha: Kur t\u00eb kthehesh n\u00eb sht\u00ebpi, merr nj\u00eb thik\u00eb dhe b\u00ebj sikur do ta therish djalin, ajo do t\u00eb trembet dhe do t\u00eb flasi. Bariu veproi si e prositi plaka. Gruaja kur e pa k\u00ebt\u00eb sken\u00eb u tmerrua dhe thirri me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb: \u201c\u00c7far\u00eb po b\u00ebn mor burr\u00eb? K\u00ebshtu m\u00eb humbe mua dhe djalin ton\u00eb. Po t\u00eb kishe duruar dhe tre jav\u00eb, do t\u00eb kishim g\u00ebzuar jet\u00ebn s\u00eb bashku\u201d. K\u00ebshtu foli gruaja e bukur dhe n\u00eb \u00e7ast ajo s\u00eb bashku me djalin ran\u00eb n\u00eb tok\u00eb t\u00eb vdekur dhe bashk\u00eb me ato vdiq dhe djaloshi\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb legjend\u00eb e ngjashme tregohet dhe nga banor\u00ebt e fshatit Lena, me bariun dhe t\u00eb bukur\u00ebn e Liqenit te Zi, por n\u00eb k\u00ebt\u00eb rrefenj\u00eb shfaqet dhe prania e dashit: \u201cE bukura q\u00eb dilte nga liqeni i Zi dhe krihte flok\u00ebt e gjata, duke u v\u00ebshtruar n\u00eb pasqyr\u00ebn e ujit dhe q\u00eb k\u00ebndonte bukur, shoq\u00ebrohej me nj\u00eb dash t\u00eb zi, i cili kulloste me dhent\u00eb e bariut, madje nga nd\u00ebrzimi me ato, lind\u00ebn 12 qingja leshzi. K\u00ebt\u00eb ngjarrje djaloshi ia tregoi plak\u00ebs dhe i k\u00ebrkoi mendim si ta kapte vajz\u00ebn e bukur. Plaka e k\u00ebshilloi t\u00eb qepte nj\u00eb k\u00ebmish\u00eb t\u00eb bardh\u00eb pa gryk\u00eb dhe ta linte buz\u00eb liqenit. K\u00ebshtu veproi dhe pasi e kapi siren\u00ebn e bukur u martua dhe lind\u00ebn nj\u00eb djal\u00eb. S\u00eb bashku jetuan tre vjet, por e bukura e liqenit nuk fliste dhe djali shkoi p\u00ebrs\u00ebri t\u00eb plaka dhe i k\u00ebrkoi nj\u00eb k\u00ebshill\u00eb si t\u00eb vepronte q\u00eb gruaja e tij t\u00eb fliste. Plaka, pasi e d\u00ebgjoi, i tha: Kur t\u00eb kthehesh n\u00eb sht\u00ebpi, merr nj\u00eb thik\u00eb dhe b\u00ebj sikur do ta therish djalin, ajo do t\u00eb trembet dhe do t\u00eb flasi. Bariu veproi si e prositi plaka. Gruaja kur e pa k\u00ebt\u00eb sken\u00eb u tmerrua dhe thirri me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb: \u201c\u00c7far\u00eb b\u00ebre mor burr\u00eb? K\u00ebshtu m\u00eb humbe mua dhe djalin ton\u00eb. Po t\u00eb kishe duruar dhe tre muaj, do t\u00eb kishim g\u00ebzuar jet\u00ebn s\u00eb<\/p>\n<p>bashku?\u201d. K\u00ebshtu foli gruaja e bukur dhe n\u00eb \u00e7ast ajo s\u00eb bashku me djalin dhe me dashin leshzi me t\u00eb 12 qingjat, u kthyen brenda n\u00eb liqe dhe djaloshi vdiq nga d\u00ebshprimi.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto dy legjenda p\u00ebrs\u00ebritet numuri 3 simbolik i folklorit t\u00eb popullit ton\u00eb, 3 dit\u00eb, 3 jav\u00eb, 3 muaj, 3 vite, ashtu si shfaqet dhe num\u00ebri biblik 12, q\u00eb shpreh plot\u00ebsin\u00eb humane; n\u00eb apokalipse shpreh 12 patriark\u00ebt dhe 12 apostujt, ashtu si shpreh dhe 12 h\u00ebn\u00ebzimet komplete brenda nj\u00eb viti diellor, ora dhe num\u00ebrin e shenjave zodiakale. N\u00eb k\u00ebto dy legjenda si dhe n\u00eb at\u00eb t\u00eb liqenit Balgjat vajza bukuroshe del nga uji, pra ishte siren\u00eb dhe k\u00ebndonte bukur si sirenat e Odises (Homeri libri XII i Odisea), q\u00eb i magjepsnin burrat q\u00eb d\u00ebgjonin k\u00ebng\u00ebt e tyre melodioze. E njejta legjend\u00eb tregohet n\u00eb Gollobord\u00eb, por me ve\u00e7ori se e bukura dilte nga posht\u00eb shk\u00ebmbit. Rr\u00ebfimi i k\u00ebtyre legjendave pagane n\u00eb fshatrat Val, Lena, Klos dhe n\u00eb Gollobord\u00eb, shpreh lidhjen historike dhe kulturore mes tyre, sepse k\u00ebto kat\u00ebr fshatra b\u00ebnin pjes\u00eb n\u00eb trev\u00ebn dhe Dioqez\u00ebn e Kunavis\u00eb antike dhe mesjetare e shquar n\u00eb ato koh\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebto legjenda me origjin\u00eb n\u00eb antikitetin pagan, t\u00eb treguara si mite dhe p\u00ebrralla, jan\u00eb pasuri e \u00e7muar kulturore e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb k\u00ebtyre trevave, i perkasin tradit\u00ebs t\u00eb rr\u00ebfenjave gojore, t\u00eb formuluara n\u00eb zanafill\u00eb nga nj\u00eb person e m\u00eb pas t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura dhe t\u00eb pandryshnara nga shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, duke bashkuar disa elemente t\u00eb v\u00ebrteta, me fantazin\u00eb, q\u00eb ia shtonte bukurin\u00eb dhe emocionet legjend\u00ebs, mitit dhe p\u00ebrrrall\u00ebs.<\/p>\n<p>Mitet (nga greqishtja \u2013 rr\u00ebfime) dhe legjendat (nga latinishtja \u2013 gj\u00ebra q\u00eb duhen lexuar), rrefimet popullor tradicional me argumenta mitike, lindin si k\u00ebrkes\u00eb e natyrshme e njer\u00ebzve p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar dhe p\u00ebr t\u00eb kuptuar ndodhi t\u00eb rralla, t\u00eb cilat i p\u00ebrshkruajn\u00eb me fantazi admiruese, duke shtuar personazhe imagjinare si zanat, or\u00ebt dhe shtojzovallet, hyjnit\u00eb dhe hyjneshat, sirenat, divat (eposi i kreshnik\u00ebve), shtrigat, dragojt, djallin etj, t\u00eb cil\u00ebt krijuesi popullor ua shton ngjarjeve t\u00eb ndodhura n\u00eb vendlindjen, duke i b\u00ebr\u00eb sa m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebse dhe m\u00eb t\u00eb bukura legjendat. K\u00ebto krijime popullore t\u00eb lashta, jan\u00eb transmetuar brez pas brezi, k\u00ebsisoj t\u00eb pa ndryshuara deri n\u00eb dit\u00ebt tona. Mitet dhe legjendat jan\u00eb rr\u00ebfime t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb shkuara pagane, madje t\u00eb koh\u00ebve para se t\u00eb shkruhej historia e njer\u00ebzimit dhe t\u00eb transmetuara gojarisht, duke ruajtur me besnik\u00ebri p\u00ebrmbajtjen.<\/p>\n<p>Kur njihemi me legjend\u00ebn e t\u00eb bukur\u00ebs t\u00eb liqenit t\u00eb Valit dhe me tre t\u00eb tjerat t\u00eb fshatrave Len\u00eb, Klos dhe Gollobord\u00eb, llogjiksh\u00ebm lind pyetja? Kush \u00ebsht\u00eb origjina e tyre, nga u frym\u00ebzua krijuesi popullor p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrshkruar me kaq art, romantiz\u00ebm dhe dramacitet k\u00ebto legjenda?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjia \u00ebsht\u00eb bind\u00ebse: Legjenda e Valit e ka zanafill\u00ebn n\u00eb lasht\u00ebsin\u00eb pagane, evokon mitet e hyjneshave Artemisa helene, Diana romake dhe Zana-Thana iliro-arb\u00ebrore, tre hyjneshat q\u00eb lahen n\u00eb ujin e liqenit dhe t\u00eb lumej\u00ebve ashtu si lahet dhe hiroshja n\u00eb liqenin e Valit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb legjend\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe miti i nimf\u00ebs Eko, miti i Nar\u00e7izit; edhe miti i hyut Pan, q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb dhe emrin liqenit, i mir\u00ebnjohuri liqeni i Panit \u2013 Panjetit \u2013 i Valit dhe kulti i plak\u00ebs \u2013 shtriga. Kjo nd\u00ebrthurje e tradit\u00ebs ton\u00eb popullore, me mitet antike helene, romake dhe iliro-arb\u00ebrore, d\u00ebshmon se bashkfshatar\u00ebt e mi t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb e njihnin historin\u00eb e antikitetit, i njihnin dhe i nderonin hyjneshat Artemise, Diana, Zana \u2013 Thana dhe Hyun Pan, ata njihnin historit\u00eb e nimfave, t\u00eb sirenave t\u00eb Odiseas q\u00eb rr\u00ebfen Homeri, njihnin dhe shtrigat dhe pik\u00ebrisht kjo kultur\u00eb shprehet qart\u00eb, p\u00ebrgjith\u00ebsohet n\u00eb legjendat e t\u00eb bukur\u00ebs t\u00eb liqenit, madje p\u00ebrshtatet mjesht\u00ebrisht me realitetin e liqejve t\u00eb Valit, liqenit t\u00eb Zi (dashi leshzi), t\u00eb liqeneve t\u00eb malit Allaman, nd\u00ebrsa n\u00eb Gollobord\u00eb e bukura del nga posht\u00eb shk\u00ebmbit.<\/p>\n<p>Artemisa helene, Diana romake, Zana iliro-arb\u00ebrore dhe e hiroshja e liqenit t\u00eb Valit.<\/p>\n<p>Ilir\u00ebt kishin dhe nderonin per\u00ebndit\u00eb e veta, hyjnit\u00eb ilire, q\u00eb me pas u p\u00ebrzien me ato helene dhe romake, ose u z\u00ebvend\u00ebsuan me hyjnit\u00eb e panteizmit romak. Ashtu si helenet nderonin Artemisen, romak\u00ebt Dian\u00ebn, iliro-arb\u00ebror\u00ebt nderonin hyjnesh\u00ebn Zana-Thana. Lexuesi mund t\u00eb pyesi: Vall\u00eb a ka lidhje teonimike nd\u00ebrmjet Artemis\u00ebs helene, Dian\u00ebs romake. Zan\u00ebs iliro \u2013 arb\u00ebrore dhe t\u00eb bukur\u00ebs t\u00eb liqenit t\u00eb Valit? Natyrisht kan\u00eb t\u00eb njejtin matriks, kan\u00eb vazhdim\u00ebsi dhe ngjashm\u00ebri, t\u00eb diktuara nga ndikimet, huazimet dhe shk\u00ebmbimet nd\u00ebrmjet kulturave helene, romake dhe iliro-arb\u00ebrore. T\u00eb tria hyjneshat jo vet\u00ebm ngjajn\u00eb, por n\u00eb thelb jan\u00eb t\u00eb njejta, vazhdim\u00ebsi e njera tjetr\u00ebs, nga thell\u00ebsit\u00eb e lasht\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p>Krijimi i kultit dhe rritja e hegjemonis\u00eb t\u00eb hyjnesh\u00ebs Diana n\u00eb ilir\u00ebt, d\u00ebshmohet me tempullin\u00a0 madh\u00ebshtor t\u00eb Dianae Candaviensis \u2013 Diana e Kandavias, q\u00eb sipas burimeve historike romake, ndodhej n\u00eb verilindje t\u00eb Skamp\u00ebs, disa studiues thon\u00eb se ishte n\u00eb \u00c7ermenik\u00eb, t\u00eb tjer\u00eb thon\u00eb n\u00eb Babje t\u00eb Librazhdit, t\u00eb tjer\u00eb mendojn\u00eb se ishte i nd\u00ebrtuar thell\u00eb n\u00eb mal\u00ebsi dhe nga atje, festimet p\u00ebr nder t\u00eb k\u00ebsaj hyjneshe u p\u00ebrhap\u00ebn n\u00eb trevat e tjera. Njoftimin e par\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tempull e dha austriaku Camillo Praschniker, i cili zbuloi mbishkrimin Add Dianae Candaviensis \u2013 tempulli i Dian\u00ebs t\u00eb Kandavias. Ashtu si objektet e tjera t\u00eb kulteve pagane ilire dhe tempulli i Diana i Kandavia, ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00ebt n\u00eb toponimet e trev\u00ebs ku ishte ngritur, ashtu dhe n\u00eb kultur\u00ebn e mal\u00ebsor\u00ebve, q\u00eb ruajn\u00eb shum\u00eb rite t\u00eb lashta dhe legjenda, q\u00eb shprehin nderim p\u00ebr kultin e hyjnesh\u00ebs Diana. Pas dyndjeve t\u00eb barbar\u00ebve t\u00eb Teodorikut (shek IV-VII pas K), tempulli Diana i Kandavias, u rr\u00ebnua plot\u00ebsisht, por mal\u00ebsor\u00ebt kan\u00eb ruajtur plot toponime, legjenda dhe rite pagane, q\u00eb sugjerojn\u00eb se tempulli ishte i ngritur n\u00eb malet e larta t\u00eb Martaneshit, si shprehet me bindje t\u00eb plot\u00eb Eqerem Bej Vlora, kur p\u00ebrshkruan bukurit\u00eb mahnit\u00ebse t\u00eb maleve dhe pyjeve t\u00eb k\u00ebsaj treve. Toponimet Lugu i Deas, Gurra e Deas, Lu\u00e7iana, Zana e Mansit, Qoshja e Zan\u00ebs, Linjat e Zan\u00ebs, P\u00ebrroi i Shtrig\u00ebs etj, jan\u00eb em\u00ebra t\u00eb lidhur me hyjnesh\u00ebn Diana dhe me Zan\u00ebn iliro \u2013 arb\u00ebrore. Eruditi Eqerem \u00c7abej, duke e lidhur origjin\u00ebn e em\u00ebrit Zana ilire, me Dian\u00ebn e romak\u00ebve, ka theksuar: \u201cKulti i fort\u00eb i Dian\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri dhe n\u00eb mbar\u00eb Gadishullin e Ballkanit t\u00eb koh\u00ebs antike, sikund\u00ebr shihet nga d\u00ebshmia e mbishkrimeve, na shtyn\u00eb t\u00eb pranojm\u00eb se me Diana kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb \u2018interpretatio latina\u2019 t\u00eb hyjnis\u00eb epike vendase pararomake, pra t\u00eb Zan\u00ebs ilire.\u201d<\/p>\n<p>Artemisa helene, Diana romake, Zana ilire me Or\u00ebt e Shtojzovallet, laheshin lakuriqe n\u00eb lum, ose ne liqe dhe vall\u00ebzonin n\u00ebn drit\u00ebn e h\u00ebn\u00ebs, larg njer\u00ebzve. T\u00eb tria k\u00ebto hyjnesha i nd\u00ebshkonin burrat, q\u00eb tin\u00ebzisht guxonin t\u2019i shihnin kur laheshin, ose gjat\u00eb ekstaz\u00ebs n\u00eb vall\u00ebzim, ose kur c\u00ebnonin lirin\u00eb dhe m\u00ebveht\u00ebsin\u00eb e tyre. K\u00ebshtu dhe e bukura e liqenit t\u00eb Valit lahej larg syve t\u00eb tjer\u00ebve dhe kur e shihte bariu bukurosh kridhej brenda n\u00eb ujin e liqenit. N\u00eb kontekst t\u00eb fuqis\u00eb t\u00eb Zan\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar ata q\u00eb c\u00ebnonin intimitetin e tyre hyjnor, populli yn\u00eb p\u00ebrdor mallkimin \u201ct\u00eb shitofshin Zanat\u201d, nj\u00eblloj si mallkimi \u201ct\u00eb vraft\u00eb Zoti\u201d, nj\u00eb nd\u00ebshkim i mistersh\u00ebm dhe i r\u00ebnd\u00eb, q\u00eb e zot\u00ebronte vet\u00ebm Zana hyjnesha, e cila i shitonte burrat, duke i l\u00ebn\u00eb pa mend n\u00eb kok\u00eb p\u00ebr t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn. N\u00eb legjend\u00ebn e Valit, e bukura e liqenit zot\u00ebron fuqit\u00eb nd\u00ebshkuese t\u00eb hyjnesh\u00ebs Zana, si shprehet n\u00eb finalen e ngjarjes, kur bariu bashk\u00ebshort, e provokoi me nje veprim barbar, duke i l\u00ebnduar r\u00ebnd\u00eb dashurin\u00eb am\u00ebtare p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn dhe e bukura e liqenit u vetflijua tragjikisht s\u00eb bashku me t\u00eb birin, por me fuqin\u00eb e saj nd\u00ebshkuese, e d\u00ebnoi me vdekje dhe bashk\u00ebshortin.<\/p>\n<div id=\"attachment_52276\" style=\"width: 780px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-52276\" data-attachment-id=\"52276\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit-2-2\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?fit=420%2C311&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"420,311\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;1&quot;}\" data-image-title=\"Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit (2)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"&lt;p&gt;Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit &lt;\/p&gt;\n\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?fit=300%2C222&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?fit=420%2C311&amp;ssl=1\" class=\" wp-image-52276\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?resize=770%2C570&#038;ssl=1\" width=\"770\" height=\"570\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?resize=300%2C222&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?resize=400%2C296&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit-2-1.jpg?w=420&amp;ssl=1 420w\" sizes=\"auto, (max-width: 770px) 100vw, 770px\" \/><p id=\"caption-attachment-52276\" class=\"wp-caption-text\">Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit<\/p><\/div>\n<p>E bukura e liqenit t\u00eb Valit, mish\u00ebrim i mitit t\u00eb nimf\u00ebs Eko<\/p>\n<p>E bukura e liqenit t\u00eb Valit p\u00ebrshkruhet si nimf\u00eb, plot hire, me flok\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, q\u00eb i krihte duke u par\u00eb n\u00eb pasqyr\u00ebn e ujit t\u00eb liqenit, q\u00eb vallzonte dhe k\u00ebndonte me z\u00eb m\u00eblodioz e t\u00eb magjish\u00ebm, q\u00eb e hutonte cilindo q\u00eb e d\u00ebgjonte. Me bukurin\u00eb e rrall\u00eb dhe z\u00ebrin melodioz e magjepsi dhe bariun bukurosh t\u00eb Valit, i cili e rr\u00ebmbeu dhe u martua me hiroshen e liqenit. N\u00eb bashk\u00ebjetes\u00eb lind\u00ebn nj\u00eb djal\u00eb sh\u00ebndever\u00eb. Ajo<\/p>\n<p>ishte e dashur, e sjellshme dhe shum\u00eb e zell\u00ebshme n\u00eb pun\u00ebt e sht\u00ebpis\u00eb, por nuk fliste. K\u00ebshtu kaluan tre vite s\u00eb bashku, por gruaja vazhdonte t\u00eb mos fliste. Ky q\u00ebndrim i t\u00eb bukur\u00ebs t\u00eb liqenit t\u00eb Valit evokon mitin e metamorfoz\u00ebs t\u00eb nimf\u00ebs Eko, t\u00eb cil\u00ebn Era (gruaja e Zeusit) e kishte nd\u00ebshkuar t\u00eb mos fliste, e kish shnd\u00ebrruar ne memece, por me t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb shqiptonte vet\u00ebm fjal\u00ebn e fundit t\u00eb bashk\u00ebbiseduesit. K\u00ebshtu ndodhi, e bukura e liqenit t\u00eb Valit foli vet\u00ebm pas provokimit t\u00eb r\u00ebnd\u00eb q\u00eb i b\u00ebri bshk\u00ebshorti, fjal\u00ebt e fundit ishin fatale, ishin nd\u00ebshkimi, shitimi i r\u00ebnd\u00eb i burrit q\u00eb e l\u00ebndoj n\u00eb sekretin e m\u00ebveht\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj si nimf\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb mitologjin\u00eb helene Eko, e bija e Ajrit dhe Tok\u00ebs, ishte nj\u00eb nga nimfat e pyjeve, e shquar p\u00ebr karakterin e but\u00eb dhe mir\u00ebsjelljen, me z\u00ebrin e dlirt\u00eb, q\u00eb i mbushte me \u00ebmb\u00eblsi zemrat e atyre q\u00eb e degjonin, por k\u00ebto virtyte ia kishte mohuar hyjnesha Era, e cila p\u00ebr hakmarrje e kishte nd\u00ebshkuar t\u00eb mos fliste. Nimfa Eko ishte dashuruar marr\u00ebzisht me Nar\u00e7izin ngrehaluc, por n\u00eb pamund\u00ebsi t\u2019ia shprehte dashurin\u00eb, e m\u00ebrziste duke i pers\u00ebritur fjal\u00ebn e fundit q\u00eb ai shqiptonte, k\u00ebshtu Nar\u00e7izi nuk iu p\u00ebrgjigj sentimenteve t\u00eb saj, duke menduar se Eko tallej me t\u00eb. Raportet e Ekos me Nar\u00e7izin i p\u00ebrshkruan Ovidi ne librin III \u2013 Metamorfoza (vargjet 413 \u2013 467), ku dashuria e Ekos u transformua n\u00eb rrokje, q\u00eb jehonin n\u00ebp\u00ebr male, nd\u00ebrsa Nar\u00e7izi me pa aft\u00ebsin\u00eb e tij p\u00ebr t\u00eb v\u00ebshtruar tej vehtes, u largua pa e kuptuar nimf\u00ebn Eko. K\u00ebto raporte munduese t\u00eb Ekos me Nar\u00e7izin, Ovidi i shnd\u00ebrroi n\u00eb mit, John William Warehouse i p\u00ebrjet\u00ebsoi n\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb bukur, nd\u00ebrsa Sigmund Froud i p\u00ebrgjith\u00ebsoi n\u00eb nje realitet psiqik, t\u00eb njohur me termin Nar\u00e7iziz\u00ebm.<\/p>\n<p>Mitet e Nar\u00e7izit n\u00eb legjend\u00ebn e liqenit t\u00eb Valit<\/p>\n<p>N\u00eb mitologjin\u00eb helene, Nar\u00e7izi ishte i biri i nimf\u00ebs Liriope dhe hyut t\u00eb lumenj\u00ebve Cefiso, si e p\u00ebrshkruajn\u00eb Partenio i Nikea dhe Konone (shekulli 36 para K \u2013 17 pas K), por p\u00ebrshkrimin m\u00eb t\u00eb plot\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb Ovidi n\u00eb Metamorfoz\u00ebn. Kur lindi Nar\u00e7izi, profetia Tiresia parashikoi fatin e tij, duke i th\u00ebn\u00eb nimf\u00ebs Liriope se \u201cNar\u00e7izi do t\u00eb j\u00ebtoi deri sa t\u00eb t\u00eb mos njohi vehten\u201d, nj\u00eb profeci e dykuptim\u00ebshme, q\u00eb u realizua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fatale kur ai mbushur 16 vje\u00e7. Nar\u00e7izi bukurosh ishte i apasionuar pas gjuetis\u00eb, rend\u00ebte n\u00ebp\u00ebr pyje dhe male dhe n\u00eb nj\u00eb nga k\u00ebto shteg\u00ebtime njohu nimf\u00ebn Eko, e cila u dashurua marr\u00ebzisht me Nar\u00e7izin, por ai nuk iu p\u00ebrgjigj k\u00ebsaj dashurie t\u00eb zjarrt\u00eb, duke e konsideruar vehten djal\u00eb shum\u00eb i bukur, q\u00eb nuk mund t\u00eb dashurohej me nj\u00eb nimf\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb. Pra Narcizi i dashuruar me e veten, nuk shihte tej vehtes, ishte xheloz p\u00ebr bukurin\u00eb e vet.<\/p>\n<p>Kur Nar\u00e7izi e refuzoi dashurin\u00eb e Ekos, hyjnesha Nemesi, vajza e dyt\u00eb e Zeusit, e cila mbante drejt\u00ebsin\u00eb hyjnore, duke nd\u00ebshkuar paudh\u00ebsit\u00eb, krimet e pazgjidhura, sjelljet e k\u00ebqia, mosmir\u00ebnjoh\u00ebsit, shtjerrakeq\u00ebsit etj, vendosi ta nd\u00ebshkoi Nar\u00e7izin, duke e detyruar t\u00eb shihte fytyr\u00ebn n\u00eb pasqyr\u00ebn e ujit t\u00eb kthjell\u00ebt t\u00eb nj\u00eb p\u00ebllgu dhe i mahnitur nga pamja e bukur e fytyr\u00ebs s\u00eb vet, th\u00ebrriti me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb: \u201c\u00e7\u2019bukuri sublime, nuk mund t\u00eb j\u00ebtoj pa e par\u00eb k\u00ebshtu shk\u00eblqimtare \u00e7do dit\u00eb\u201d. I dashuruar me vehten Nar\u00e7izi q\u00ebndroi pa l\u00ebvizur, i magjepsur me bukurin\u00eb\u00a0 e fytyr\u00ebs s\u00eb vet, nuk hante, nuk pinte, gradualisht i humbi forcat dhe vdiq. N\u00eb m\u00ebngjezin e dit\u00ebs s\u00eb nes\u00ebrme, kur Najadat (nimfat e burimeve) dhe Driadat (nimaft e maleve) e mor\u00ebn trupin pa jet\u00eb t\u00eb Nar\u00e7izit, n\u00ebn trupin e tij gjet\u00ebn lulen petla-bardh\u00eb, q\u00eb u quajt me em\u00ebrin e tij nar\u00e7iza (Narcissus poeticus).<\/p>\n<p>Miti i hyut Pan n\u00eb legjend\u00ebn e liqenit t\u00eb Valit.<\/p>\n<p>Nimfa Eko e d\u00ebrrmuar nga dhimbja, z\u00ebrin e saj e shnd\u00ebrroi n\u00eb fenomenin akustik t\u00eb ekos, pra mori em\u00ebrin e saj. K\u00ebshtu ndodhi me t\u00eb bukur\u00ebn e liqenit t\u00eb Valit, e tmerruar nga veprimi i r\u00ebnd\u00eb i burrit, filloi t\u00eb flasi, por ishin fjal\u00ebt e fundit, ishte sentenca fatale p\u00ebr t\u00eb tre.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb, kur nimfa Eko po shetiste e mblidhte lule n\u00eb nj\u00eb l\u00ebndin\u00eb dhe k\u00ebndonte, i doli p\u00ebrball\u00eb hyu Pan, i cili i magjepsur nga bukuria e Ekos, iu afrua dhe i tha: \u201cO krijes\u00eb e mrekullushme, ti do t\u00eb b\u00ebhesh gruaja ime!\u201d. Nimfa Eko e terrorizuar nga pamja e sh\u00ebmtuar e Panit, u largua duke vrapuar drejt pyllit, deri sa gjeti nj\u00eb shpell\u00eb ku u fsheh. Pani ishte hyu i barinj\u00ebve, i kullotave dhe i kafsh\u00ebve t\u00eb egra, i biri i hyut Hermes dhe i hyjnesh\u00ebs Driope. N\u00eb disa mite helene p\u00ebrshkruhet nj\u00eb nd\u00ebr hyjnit\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Olimpit, q\u00eb s\u00eb bashku me Zeusin kishte pir\u00eb qum\u00ebshtin nga dhija Amalthea, ishte kujdesur p\u00ebr qent\u00eb e Artemis\u00ebs dhe i kishte m\u00ebsuar Apollonit artin hyjnor. Hyu Pan kishte pamje t\u00eb sh\u00ebmtuar, fytyr\u00eb t\u00eb p\u00ebr\u00e7udnuar, t\u00eb rrudhur, me mjek\u00ebr dhe mustaq, me vesh\u00ebt t\u00eb gjat\u00eb me maj\u00eb, n\u00eb vend t\u00eb k\u00ebmb\u00ebve kishte thundra cjapi dhe n\u00eb kok\u00eb brinj\u00ebt e cjapit. E kalonte dit\u00ebn duke k\u00ebnduar dhe duke i fryr\u00eb pip\u00ebzave me kallamat e liqenit. Hyu Pan u dashurua me nimf\u00ebn Eko por ajo e refuzoi, madje i p\u00ebrgjigjej pyetjeve t\u00eb tij vet\u00ebm me fjal\u00ebn e fundit q\u00eb shqiptonte Pani, k\u00ebshtu fjal\u00ebs s\u00eb tij amore \u2013 e dashur, Eko iu p\u00ebrgjigj n\u00eb form\u00eb t\u00eb ndryshuar Ah muore \u2013 ahhh ai vdiq, duke iu referuar Nar\u00e7izit q\u00eb kishte vdekur. Ndon\u00ebse n\u00eb legjend\u00ebn e Valit nuk p\u00ebrmendet Pani, n\u00eb fakt ai \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm, sepse ky liqen quhet liqeni i Panit \u2013 i Panjetit, ashtu si njihet dhe me em\u00ebrin liqeni i Valit.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"52275\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/legjenda-e-se-bukures-te-liqenit-te-valit\/liqeni-i-zi-mbi-fshatin-lena\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?fit=420%2C311&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"420,311\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;1&quot;}\" data-image-title=\"Liqeni i Zi mbi fshatin Lena\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?fit=300%2C222&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?fit=420%2C311&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-52275\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?resize=728%2C539&#038;ssl=1\" width=\"728\" height=\"539\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?resize=300%2C222&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?resize=400%2C296&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Liqeni-i-Zi-mbi-fshatin-Lena.jpg?w=420&amp;ssl=1 420w\" sizes=\"auto, (max-width: 728px) 100vw, 728px\" \/><\/p>\n<p>Bariu dhe plaka e Prroit t\u00eb Shtrig\u00ebs<\/p>\n<p>N\u00eb legjend\u00ebn e liqenit t\u00eb Valit, paralel me figurat mitologjike, ndeshim dhe figur\u00ebn e plak\u00ebs \u2013 shtriga. N\u00eb k\u00ebt\u00eb plan \u00ebsht\u00eb interesante nd\u00ebrthurja e figur\u00ebs t\u00eb plak\u00ebs, q\u00eb n\u00eb tradit\u00ebn ton\u00eb kulturore shpreh men\u00e7uri dhe p\u00ebrvoj\u00eb, por n\u00eb legjend\u00eb \u00ebsht\u00eb me vend banim pran\u00eb p\u00ebrroit t\u00eb Shtrig\u00ebs. Ndon\u00ebse k\u00ebshillat e plak\u00ebs nuk shprehin mitin e Kasandr\u00ebs, pra fundin fatal, fakti se rr\u00ebfimtari popullor e vendos pran\u00eb p\u00ebrroit t\u00eb Shtrig\u00ebs, n\u00ebnkupton dhe nd\u00ebrhyrjen e saj indirekte dhe ndjellakqe n\u00eb ngjarjen e bariut dhe t\u00eb bukur\u00ebs t\u00eb liqenit t\u00eb Valit.<\/p>\n<p>Natyrsh\u00ebm lind pyetja, cil\u00ebn shtrig\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson kjo legjend\u00eb?<\/p>\n<p>N\u00eb antikitetin pagan, protagonist\u00ebt e kultur\u00ebs vet\u00ebquheshin stregani \u2013 shtrigan, n\u00eb kuptimin pozitiv, persona me kultur\u00eb, andaj n\u00eb k\u00ebt\u00eb legjend\u00eb shpreh pik\u00ebrisht plak\u00ebn q\u00eb jep k\u00ebshilla p\u00ebr zgjidhjen e k\u00ebrkes\u00ebs t\u00eb bariut t\u00eb dashuruar me t\u00eb bukur\u00ebn e liqenit. N\u00eb periudhat e m\u00eb von\u00ebshme, sidomos n\u00eb mesjet\u00eb, em\u00ebrtimi shtriga u p\u00ebrdor p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebsuar femrat q\u00eb praktikonin magjit\u00eb, t\u00eb pajisur me fuqi t\u00eb fshehta e t\u00eb mistershme mbinatyrale. Sipas opinioneve mesjetare, shtrigat e p\u00ebrdornin k\u00ebt\u00eb fuqi p\u00ebr t\u00eb d\u00ebnuar t\u00eb tjer\u00ebt, andaj u persektuan dhe u nd\u00ebshkuan r\u00ebnd\u00eb nga kisha, madje shum\u00eb prej tyre u dogj\u00ebn n\u00eb turr\u00ebn e zjarrit. Ndon\u00ebse n\u00eb kat\u00ebr legjendat kemi elemente q\u00eb n\u00ebnkuptojn\u00eb t\u00ebrthorazi p\u00ebrs\u00ebritjen e ngjarjeve t\u00eb plak\u00ebs shtriga, si ato me shtrig\u00ebn e Bor\u00ebbardh\u00ebs, ndodhi t\u00eb lidhura me shtrigat e Kastratit, me shtrigat e Salemit, por dhe me shtrigat-magjistricat e Makbethit, mbetet konfuz trajtimi i konceptit shtriga.<\/p>\n<p>Nga: Lutfi Alia<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Legjenda e s\u00eb Bukur\u00ebs t\u00eb Liqenit t\u00eb Valit N\u00eb fshatin tim t\u00eb lindjes Vali, tregohet nj\u00eb legjend\u00eb e ardhur nga lasht\u00ebsit\u00eb pagane, nj\u00eb legjend\u00eb me ngjashm\u00ebri impresionante, ose m\u00eb sakt\u00eb, nj\u00eb variant i miteve t\u00eb Artemisa \u2013 Diana \u2013 Zana-Thana dhe i amazonave, nimfave, or\u00ebve dhe shtojzovalleve. K\u00ebt\u00eb legjend\u00eb, n\u00eb vitin 1968 e ka transkriptuar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":52272,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[10,14,86],"tags":[],"class_list":["post-52271","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","category-press-releases","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Legjenda-e-se-Bukures-te-Liqenit-te-Valit.jpg?fit=420%2C237&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-dB5","jetpack-related-posts":[{"id":73699,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ura-e-mesit-mbi-lumin-kir-dhe-legjenda-e-saj\/","url_meta":{"origin":52271,"position":0},"title":"Ura e Mesit, mbi lumin Kir dhe legjenda e saj","author":"Kurt Farka","date":"August 20, 2023","format":false,"excerpt":"20 Gusht 2023 Ura e Mesit, monument kulture dhe simbol i qytet\u00ebrimit t\u00eb lasht\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga pikat m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebse p\u00ebr turist\u00ebt vendas dhe t\u00eb huaj q\u00eb vizitojn\u00eb Shkodr\u00ebn. Artitektura e ur\u00ebs mbi lumin Kir, si dhe legjenda e nd\u00ebrtimit t\u00eb saj jan\u00eb shum\u00eb intriguese p\u00ebr vizitor\u00ebt. Ura e Mesit,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/368251539_876976313796867_8805254772439448313_n-1.jpg?fit=900%2C600&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/368251539_876976313796867_8805254772439448313_n-1.jpg?fit=900%2C600&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/368251539_876976313796867_8805254772439448313_n-1.jpg?fit=900%2C600&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/368251539_876976313796867_8805254772439448313_n-1.jpg?fit=900%2C600&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":25790,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shume-djem-te-rinj-kane-hyre-ne-kete-shpelle-dhe-jane-kthyer-ne-te-vecante-qe-shkelqejne-legjende\/","url_meta":{"origin":52271,"position":1},"title":"Shum\u00eb djem t\u00eb rinj kane\u00a0 hyre\u00a0 ne kete shpelle dhe jane kthyer ne t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb shk\u00eblqejn\u00eb.. &#8211; Legjende","author":"Kurt Farka","date":"September 13, 2019","format":false,"excerpt":"Shum\u00eb djem t\u00eb rinj kane\u00a0 hyre\u00a0 ne kete shpelle dhe jane kthyer ne t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb shk\u00eblqejn\u00eb.. - Legjende Nj\u00eb tjet\u00ebr legjend\u00eb mjaft interesante \u00ebsht\u00eb edhe e Gizaveshit, fshat i cili ndodhet n\u00eb Librazhd. N\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb t\u00eb jep p\u00ebrshtypjen e nj\u00eb fshati historik, sht\u00ebpi karakteristike, njer\u00ebz bujar, por\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Shpella-qe-hane-Djemte-2.jpeg?fit=667%2C349&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Shpella-qe-hane-Djemte-2.jpeg?fit=667%2C349&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Shpella-qe-hane-Djemte-2.jpeg?fit=667%2C349&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":9415,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/luftetari-i-odise-paskalit-dhe-legjenda-e-tij\/","url_meta":{"origin":52271,"position":2},"title":"\u201cLuft\u00ebtari\u201d  i Odise Paskalit dhe legjenda e tij.-","author":"Kurt Farka","date":"July 5, 2018","format":false,"excerpt":"\u201cLuft\u00ebtari\u201d \u00a0i Odise Paskalit dhe legjenda e tij.- Nga: Luan Rama \u00abLuft\u00ebtari\u00bb ka l\u00ebvizur shum\u00eb her\u00eb rreth k\u00ebtij vendi ku ndodhet sot, \u2013 m\u00eb tha nj\u00eb nga miqt\u00eb e mi kor\u00e7ar\u00eb n\u00eb t\u00eb sh\u00ebtitore t\u00eb bukur, dhe kjo th\u00ebnie mu ngul n\u00eb kujtes\u00eb. Ngjan se \u00abluft\u00ebtar\u00ebt komb\u00ebtar\u00eb\u00bb edhe n\u00ebse jan\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Luftetari-i-Kombetar-Odise-Paskali-2.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Luftetari-i-Kombetar-Odise-Paskali-2.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Luftetari-i-Kombetar-Odise-Paskali-2.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Luftetari-i-Kombetar-Odise-Paskali-2.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Luftetari-i-Kombetar-Odise-Paskali-2.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":65159,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/10-legjenda-urbane-te-mesjetes\/","url_meta":{"origin":52271,"position":3},"title":"10 legjenda urbane t\u00eb Mesjet\u00ebs","author":"Kurt Farka","date":"December 5, 2022","format":false,"excerpt":"10. Incubus dhe Sucubus Incubus-i \u00ebsht\u00eb nj\u00eb demon n\u00eb form\u00ebn mashkullore, q\u00eb mendohet se q\u00ebndron mbi njer\u00ebzit q\u00eb jan\u00eb duke fjetur, sidomos te femrat, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb kryej\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale me to, sipas nj\u00eb numri traditash mitologjike dhe legjendare. N\u00eb versionin fem\u00ebror quhet sucubus. Nj\u00eb incubus mund t\u00eb kryej\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Foto-Ilustruese-Papisa-Joana.jpg?fit=1000%2C620&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Foto-Ilustruese-Papisa-Joana.jpg?fit=1000%2C620&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Foto-Ilustruese-Papisa-Joana.jpg?fit=1000%2C620&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Foto-Ilustruese-Papisa-Joana.jpg?fit=1000%2C620&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":37515,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/peri-i-kuq-qe-shpeton-jete-legjenda-qe-duhet-ta-dini-te-gjithe-ky-eshte-misteri-qe-mbart\/","url_meta":{"origin":52271,"position":4},"title":"&#8220;Peri i kuq&#8221; q\u00eb shp\u00ebton jet\u00eb, legjenda q\u00eb duhet ta dini t\u00eb gjith\u00eb, ky \u00ebsht\u00eb misteri q\u00eb mbart.","author":"Kurt Farka","date":"August 22, 2020","format":false,"excerpt":"\"Peri i kuq\" q\u00eb shp\u00ebton jet\u00eb, legjenda q\u00eb duhet ta dini t\u00eb gjith\u00eb, ky \u00ebsht\u00eb misteri q\u00eb mbart. Q\u00eb nga koh\u00ebt m\u00eb t\u00eb lashta, njer\u00ebzit jan\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr kuptimin e jet\u00ebs. N\u00eb t\u00eb gjitha an\u00ebt e bot\u00ebs, k\u00ebrkimi i nj\u00eb p\u00ebrgjigjeje ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e shum\u00eb personave. Por, kjo legjend\u00eb,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/640-0-5f32954fadc85.png?fit=640%2C356&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/640-0-5f32954fadc85.png?fit=640%2C356&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/640-0-5f32954fadc85.png?fit=640%2C356&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":91647,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/legjende-apo-dezinformim-dokumenti-i-cia-s-per-ushtaret-sovjetike-te-ngurtesuar-nga-alienet-ne-vitet-1980\/","url_meta":{"origin":52271,"position":5},"title":"Legjend\u00eb apo dezinformim? &#8211; Dokumenti i CIA-s p\u00ebr ushtar\u00ebt sovjetik\u00eb t\u00eb ngurt\u00ebsuar nga alien\u00ebt n\u00eb vitet 1980","author":"Kurt Farka","date":"April 19, 2025","format":false,"excerpt":"20 Prill 2025 Nj\u00eb dokument i deklasifikuar i CIA-s, i cili doli nga arkivat vite m\u00eb par\u00eb pas r\u00ebnies s\u00eb Bashkimit Sovjetik, ka b\u00ebr\u00eb xhiron e bot\u00ebs duke rikthyer nj\u00eb histori misterioze q\u00eb ka ngjallur dyshime dhe spekulime, lidhur me nj\u00eb ngjarje t\u00eb supozuar t\u00eb ndodhur n\u00eb Ukrain\u00eb n\u00eb fund\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/auto_-900-0-1744987025xushtaret-rusejpg-1071744989847.jpg?fit=900%2C497&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/auto_-900-0-1744987025xushtaret-rusejpg-1071744989847.jpg?fit=900%2C497&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/auto_-900-0-1744987025xushtaret-rusejpg-1071744989847.jpg?fit=900%2C497&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/auto_-900-0-1744987025xushtaret-rusejpg-1071744989847.jpg?fit=900%2C497&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52271","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52271"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52277,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52271\/revisions\/52277"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}