{"id":47638,"date":"2021-06-06T02:33:11","date_gmt":"2021-06-06T02:33:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=47638"},"modified":"2021-06-06T02:33:11","modified_gmt":"2021-06-06T02:33:11","slug":"anija-e-plackitur-do-te-ekspozohet-ne-berlin-a-eshte-anija-luf-nje-tjeter-artefakt-i-vjedhur-kolonial","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/anija-e-plackitur-do-te-ekspozohet-ne-berlin-a-eshte-anija-luf-nje-tjeter-artefakt-i-vjedhur-kolonial\/","title":{"rendered":"Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin. &#8211; A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_47639\" style=\"width: 535px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-47639\" data-attachment-id=\"47639\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/anija-e-plackitur-do-te-ekspozohet-ne-berlin-a-eshte-anija-luf-nje-tjeter-artefakt-i-vjedhur-kolonial\/anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-berlin-2\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?fit=900%2C507&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"900,507\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d qe do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin (2)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"&lt;p&gt;Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin&lt;\/p&gt;\n&lt;p&gt;A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?&lt;\/p&gt;\n\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?fit=900%2C507&amp;ssl=1\" class=\" wp-image-47639\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?resize=525%2C296&#038;ssl=1\" width=\"525\" height=\"296\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?resize=768%2C433&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?resize=450%2C254&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?resize=600%2C338&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?resize=400%2C225&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?w=900&amp;ssl=1 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 525px) 100vw, 525px\" \/><p id=\"caption-attachment-47639\" class=\"wp-caption-text\">Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin<br \/>A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?<\/p><\/div>\n<p>Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?<\/p>\n<p><strong>N\u00eb librin e ri, historiani gjerman, G\u00f6tz Aly, tregon se si nj\u00eb anije u mor nga Paq\u00ebsori Jugor dhe p\u00ebrfundoi n\u00eb nj\u00eb muze gjerman. A do t\u00eb nxis\u00eb nj\u00eb debat t\u00eb ri mbi rikthimin e saj?<\/strong><\/p>\n<p>Njoftimet gjat\u00eb muajit t\u00eb kaluar se Gjermania do t\u2019ia rikthej\u00eb Nigeris\u00eb bronzet e Beninit \u2013 skulptura t\u00eb shekullit t\u00eb 13-t\u00eb, t\u00eb vjedhura nga Afrika e prej koh\u00ebsh t\u00eb shp\u00ebrfaqura n\u00eb muze komb\u00ebtar\u00eb \u2013 kan\u00eb p\u00ebrftuar nj\u00eb entuziaz\u00ebm gjithandej.<\/p>\n<p>Ishte nj\u00eb fitore e tejzgjatur n\u00eb p\u00ebrpjekjen p\u00ebr rikthimin e veprave t\u00eb artit dhe artefakteve q\u00eb gjenden n\u00eb koleksione muzesh q\u00eb shpesh jan\u00eb p\u00ebrftuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pandershme nga fuqit\u00eb koloniale evropiane.<\/p>\n<p>Por botimi i fundit \u201cDas Prachtboot: Wie Deutsche die Kunstsch\u00e4tze der S\u00fcdsee raubten\u201d (Anija magjeps\u00ebse: Si i vodh\u00ebn gjerman\u00ebt thesaret e artit n\u00eb detet e jugut) nga historiani G\u00f6tz Aly, ka shtuar nj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrmas\u00eb t\u00eb fshehur prej koh\u00ebsh n\u00eb diskutimet p\u00ebr rikthimin e artefakteve.<\/p>\n<p>Derisa shum\u00eb prej tyre kan\u00eb qen\u00eb rreth grabitjeve koloniale n\u00eb Afrik\u00eb, libri i Alyt p\u00ebrqendrohet n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e Paq\u00ebsorit jugor q\u00eb ishte i kolonizuar nga fuqit\u00eb evropiane n\u00eb shekullin e 19-t\u00eb. N\u00eb ve\u00e7anti, libri merret me nj\u00eb anije unike 16 metra t\u00eb gjat\u00eb dhe 10 metra t\u00eb lart\u00eb dhe udh\u00ebtimin e saj prej Papua Guinea e Re drejt kryeqytetit gjerman.<\/p>\n<p>Teksa pritet t\u00eb shpaloset n\u00eb muzeun e Forumit Humboldt n\u00eb vjesht\u00ebn e sivjetme, kjo ekspozit\u00eb masive pritet t\u00eb jet\u00eb shesh-beteja m\u00eb e fundit sa i p\u00ebrket rikthimit.<\/p>\n<p><strong>E pla\u00e7kitur nga Paq\u00ebsori Jugor?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb v\u00ebshtrimin e tij mbi thesaret e vjedhura nga Gjermania n\u00eb detet e jugut, G\u00f6tz Aly shpalos rrethanat e zymta q\u00eb paralajm\u00ebruan ardhjen e anijes s\u00eb ashtuquajtur Luf n\u00eb Berlin.<\/p>\n<div id=\"attachment_47640\" style=\"width: 731px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-47640\" data-attachment-id=\"47640\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/anija-e-plackitur-do-te-ekspozohet-ne-berlin-a-eshte-anija-luf-nje-tjeter-artefakt-i-vjedhur-kolonial\/anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-berlin\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?fit=900%2C507&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"900,507\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d qe do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"&lt;p&gt;Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin&lt;\/p&gt;\n&lt;p&gt;A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?&lt;\/p&gt;\n\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?fit=900%2C507&amp;ssl=1\" class=\" wp-image-47640\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?resize=721%2C406&#038;ssl=1\" width=\"721\" height=\"406\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?resize=768%2C433&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?resize=450%2C254&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?resize=600%2C338&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?resize=400%2C225&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin.jpg?w=900&amp;ssl=1 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 721px) 100vw, 721px\" \/><p id=\"caption-attachment-47640\" class=\"wp-caption-text\">Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin<br \/>A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?<\/p><\/div>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb shekullit t\u00eb 19-t\u00eb, sunduesit kolonial\u00eb t\u00eb Gjermanis\u00eb vun\u00eb nj\u00eb regjim brutal n\u00eb ishujt Hermit n\u00eb Papua Guinen\u00eb e Re, si arkipelag i Bismarkut \u2013 m\u00eb i madhi prej t\u00eb cil\u00ebve ishte ishulli Luf. Kolonialist\u00ebt gjerman\u00eb q\u00eb q\u00ebllonin mbi banor\u00ebt vend\u00ebs, i pla\u00e7kitnin, p\u00ebrdhunonin grat\u00eb dhe rr\u00ebmbenin t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebr t\u00eb punuar me detyrim \u201cn\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi nuk kishin frik\u00eb nga nd\u00ebshkimi\u201d, shkruan Aly. K\u00ebshtu mund t\u00eb merret me mend q\u00eb anija Luf ishte nj\u00eb artefakt i grabitur dhe nuk ishte marr\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ligjore.<\/p>\n<p>Hermann Parzinger, drejtor i Fondacionit Prusian t\u00eb Trash\u00ebgimis\u00eb Kulturore q\u00eb menaxhon koleksionin e Forumit Humboldt, deri m\u00eb tani ka mohuar q\u00eb anija t\u00eb jet\u00eb e vjedhur.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb marr\u00eb nga gazeta \u201cS\u00fcddeutsche Zeitung\u201d, Fondacioni n\u00eb fjal\u00eb ka th\u00ebn\u00eb se do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb shfaq\u00eb anijen, por ta ri-brendoj\u00eb at\u00eb, le t\u00eb themi, si \u201cp\u00ebrkujtes\u00eb e tmerreve t\u00eb periudh\u00ebs koloniale gjermane\u201d.<\/p>\n<p>Fondacioni ka n\u00eb zot\u00ebrim nj\u00eb total prej rreth 65 mij\u00eb eksponate nga Paq\u00ebsori i Jugut. P\u00ebr shum\u00eb vjet, pak njer\u00ebz n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebtyre muzeve kan\u00eb pyetur n\u00ebse koleksionet jan\u00eb p\u00ebrfituar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ligjore, pavar\u00ebsisht nj\u00eb numri t\u00eb madh k\u00ebrkesash p\u00ebr rikthimin e artefakteve koloniale t\u00eb vjedhura nga Afrika.<\/p>\n<p>Anija Luf \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kryevep\u00ebr e mjesht\u00ebris\u00eb n\u00eb Guinen\u00eb e Re. Por a duhet t\u00eb rikthehet?<\/p>\n<p><strong>Trash\u00ebgimia kulturore e Guines\u00eb s\u00eb Re<\/strong><\/p>\n<p>Para se Gjermania t\u00eb krijonte nj\u00eb protektorat n\u00eb Guinen\u00eb e Re dhe n\u00eb ishujt fqinj t\u00eb Paq\u00ebsorit n\u00eb dekad\u00ebn e parafundit t\u00eb shekullit t\u00eb 19-t\u00eb \u2013 nj\u00eb trev\u00eb q\u00eb shtrihej n\u00eb mbi 3 mij\u00eb kilometra \u2013 populli vend\u00ebs kishte nj\u00eb kultur\u00eb tejet t\u00eb zhvilluar, ve\u00e7mas n\u00eb aspektin e artit, zejeve dhe nd\u00ebrtimit. Pa p\u00ebrdorur gozhda, ata nd\u00ebrtonin anije t\u00eb m\u00ebdha lundruese me zbukurime t\u00eb pasura q\u00eb p\u00ebrshkonin largesa t\u00eb pabesueshme dhe mund t\u00eb b\u00ebnin vend p\u00ebr 50 njer\u00ebz.<\/p>\n<p>Para ardhjes s\u00eb evropian\u00ebve, kishte qindra anije t\u00eb tilla q\u00eb lundronin n\u00eb detet e Paq\u00ebsorit Jugor. Sipas Alyt, t\u00eb gjitha me p\u00ebrjashtim t\u00eb asaj q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb posedim nga Berlini u shkat\u00ebrruan gjat\u00eb shpeditave nd\u00ebshkimore q\u00eb ishin t\u00eb shpeshta gjat\u00eb sundimit kolonial.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1882-83, shum\u00eb prej 400 banor\u00ebve t\u00eb ishullit Luf ran\u00eb viktim\u00eb e nj\u00eb shpedite t\u00eb till\u00eb n\u00eb arkipelagun e Bismarkut t\u00eb nxitur nga nd\u00ebrmarr\u00ebsi hamburgas, Eduard Hernsheim.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se 300 detar\u00eb gjerman\u00eb shkretuan ishullin, shkat\u00ebrruan kasollet dhe b\u00ebn\u00eb cop\u00eb e \u00e7ik\u00eb anijet. Vet\u00ebm pak njer\u00ebz shp\u00ebtuan.<\/p>\n<p>Anija transportuese e gjat\u00eb 16 metra n\u00eb Forumin Humboldt mund t\u00eb mos jet\u00eb e vetmja sprov\u00eb, teksa ngrihen pyetje mbi rikthimin e saj<\/p>\n<p><strong>Udh\u00ebtimi n\u00eb Gjermani<\/strong><\/p>\n<p>Dy dekada pas sulmit, Max Thiel, drejtor i nd\u00ebrmarrjes tregtare gjermane \u201cHernsheim &amp; Co\u201d., vizitoi ishullin e vog\u00ebl. Krahas t\u00eb hyrave q\u00eb vinin prej plantacioneve, tregtimi i \u201ckurioziteteve t\u00eb njer\u00ebzve primitiv\u00eb\u201d, si\u00e7 i p\u00ebrshkruan Aly artefaktet, ishte nj\u00eb an\u00eb tjet\u00ebr fitimprur\u00ebse e biznesit.<\/p>\n<p>Thiel fitoi posedimin e nj\u00eb anije n\u00eb Guinen\u00eb e Re gjermane dhe u vu n\u00eb kontakt me Felix von Luschanin, q\u00eb ishte n\u00eb krye t\u00eb divizionit oqeanik n\u00eb Muzeun Etnologjik t\u00eb Berlinit \u2013 pararend\u00ebsi i Forumit Humbold.<\/p>\n<p>Pak dihet mbi at\u00eb se si anija u mor nga \u201cHernsheim &amp; Co\u201d. teksa nuk pati asnj\u00eb pages\u00eb shitjeje nga ishullor\u00ebt e as ndonj\u00eb d\u00ebshmi q\u00eb u vodh. Ajo \u00e7ka dihet \u00ebsht\u00eb se anija ndryshoi duart p\u00ebr 6 mij\u00eb marka, nj\u00eb shum\u00eb goxha e lart\u00eb asokohe, dhe qe transportuar n\u00eb Berlin.<\/p>\n<p><strong>Paternalizmi dhe \u201cgjenocidi i t\u00ebrthort\u00eb\u201d<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr shum\u00eb vjet, ata q\u00eb ishin t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb m\u00ebtonin se donin thjesht t\u00eb ruanin kultur\u00ebn e ishullor\u00ebve, duke th\u00ebn\u00eb se prejse popullata u zvog\u00eblua aq shpejt, anija nuk ishte m\u00eb e nevojshme.<\/p>\n<p>Legjenda paternaliste ngulmonte q\u00eb gjerman\u00ebt n\u00eb fakt e kishin shp\u00ebtuar anijen. Megjithat\u00eb, cilado nevoj\u00eb p\u00ebr ta shp\u00ebtuar anijen ishte precipituar nga kolonist\u00ebt gjerman\u00eb q\u00eb kishin dhjetuar kultur\u00ebn dhe popullat\u00ebn ishullore me \u201cgjenocidin e tyre t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb\u201d, si\u00e7 e quan Aly.<\/p>\n<p>Anija ishte prej koh\u00ebsh n\u00eb Muzeun Etnologjik n\u00eb Dahlem n\u00eb Berlin para se t\u00eb paketohej n\u00eb nj\u00eb ark\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb enkas m\u00eb 2018 e t\u00eb bartej n\u00eb Pallatin e ri t\u00eb Berlinit.<\/p>\n<div id=\"attachment_47641\" style=\"width: 624px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-47641\" data-attachment-id=\"47641\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/anija-e-plackitur-do-te-ekspozohet-ne-berlin-a-eshte-anija-luf-nje-tjeter-artefakt-i-vjedhur-kolonial\/anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-berlin-3\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?fit=900%2C507&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"900,507\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d qe do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin (3)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"&lt;p&gt;Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin&lt;\/p&gt;\n&lt;p&gt;A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?&lt;\/p&gt;\n\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?fit=900%2C507&amp;ssl=1\" class=\" wp-image-47641\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?resize=614%2C346&#038;ssl=1\" width=\"614\" height=\"346\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?resize=768%2C433&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?resize=450%2C254&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?resize=600%2C338&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?resize=400%2C225&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-3.jpg?w=900&amp;ssl=1 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 614px) 100vw, 614px\" \/><p id=\"caption-attachment-47641\" class=\"wp-caption-text\">Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin<br \/>A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial?<\/p><\/div>\n<p>Por a do t\u00eb ngrihen pyetje t\u00eb reja mbi origjin\u00ebn e saj me rastin e shfaqjes q\u00eb pritet t\u00eb b\u00ebhet n\u00eb vjesht\u00eb n\u00eb koleksionin kund\u00ebrth\u00ebn\u00ebs t\u00eb Forumit Humboldt?<\/p>\n<p>Nj\u00eb raport me gjat\u00ebsi sa nj\u00eb lib\u00ebr n\u00eb \u201cRikthimi i Trash\u00ebgimis\u00eb Kulturore Afrikane\u201d, i botuar m\u00eb 2018 nga akademik\u00ebt francez\u00eb B\u00e9n\u00e9dicte Savoy dhe Felwne Sarr, ishte ky\u00e7 n\u00eb nxitjen e rikthimit t\u00eb artit t\u00eb grabitur afrikan q\u00eb gjendet n\u00eb Gjermani. Me publikimin e fundit t\u00eb G\u00f6tz Alyt, \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr historian t\u00eb nis debatin mbi origjin\u00ebn e artefakteve t\u00eb Paq\u00ebsorit jugor, dhe madje edhe p\u00ebr rikthimin e tyre.<\/p>\n<p><em>Marr\u00eb nga \u201cDeutsche Welle\u201d. P\u00ebrktheu: Salih Mehmeti<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anija e \u201cpla\u00e7kitur\u201d do t\u00eb ekspozohet n\u00eb Berlin. A \u00ebsht\u00eb anija Luf nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i vjedhur kolonial? N\u00eb librin e ri, historiani gjerman, G\u00f6tz Aly, tregon se si nj\u00eb anije u mor nga Paq\u00ebsori Jugor dhe p\u00ebrfundoi n\u00eb nj\u00eb muze gjerman. A do t\u00eb nxis\u00eb nj\u00eb debat t\u00eb ri mbi rikthimin e saj? Njoftimet [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":47639,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,85,86],"tags":[],"class_list":["post-47638","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-histori","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Anija-e-plackitur-qe-do-te-ekspozohet-ne-Berlin-2.jpg?fit=900%2C507&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-com","jetpack-related-posts":[{"id":104197,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/anija-romake-2100-vjecare-me-500-amfora-gjendet-ne-brigjet-e-sicilise\/","url_meta":{"origin":47638,"position":0},"title":"Anija romake 2100-vje\u00e7are me 500 amfora gjendet n\u00eb brigjet e Si\u00e7ilis\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"August 11, 2026","format":false,"excerpt":"11 Gusht 2026 Nj\u00eb anije e mbytur romake 2,100-vje\u00e7are q\u00eb mbante rreth 500 amfora \u00ebsht\u00eb zbuluar 3 milje larg brigjeve t\u00eb Mazara del Vallo n\u00eb Si\u00e7ili. Skuadra italiane e mbrojtjes s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore t\u00eb Karabinier\u00ebve hetoi rr\u00ebnojat me ndihm\u00ebn e zhyt\u00ebsve dhe kamerave n\u00ebnujore, pasi mori nj\u00eb informacion nga peshkatar\u00ebt.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_ANIJA1786383635-1.png?fit=900%2C414&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_ANIJA1786383635-1.png?fit=900%2C414&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_ANIJA1786383635-1.png?fit=900%2C414&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_ANIJA1786383635-1.png?fit=900%2C414&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":104924,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/anija-romake-2200-vjecare-zbulon-sekretin-e-lashte-te-hidroizolimit\/","url_meta":{"origin":47638,"position":1},"title":"Anija romake 2,200-vje\u00e7are zbulon sekretin e lasht\u00eb t\u00eb hidroizolimit","author":"Kurt Farka","date":"August 22, 2026","format":false,"excerpt":"22 Gusht 2026 Q\u00eb kur njer\u00ebzit kan\u00eb udh\u00ebtuar n\u00ebp\u00ebr det, anijet kan\u00eb pasur nevoj\u00eb p\u00ebr mbrojtje nga uji, kripa, mikroorganizmat dhe kafsh\u00ebt detare, si krimbat. Katran pishe dhe dyll blete mbronin trupin e anijes Megjithat\u00eb, deri n\u00eb mesin e shekullit XX, studiuesit i kushtuan relativisht pak v\u00ebmendje materialeve jo prej\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_wreck-of-ilovik-parzine-11787324355.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_wreck-of-ilovik-parzine-11787324355.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_wreck-of-ilovik-parzine-11787324355.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_wreck-of-ilovik-parzine-11787324355.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/auto_wreck-of-ilovik-parzine-11787324355.webp?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":105897,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/bbc-wildlife-zbulim-i-rralle-ne-brigjet-e-shqiperise-151-specie-jetojne-ne-rrenojat-e-anijes-po-ne-vlore\/","url_meta":{"origin":47638,"position":2},"title":"\u201cBBC Wildlife\u201d: &#8211; Zbulim i rrall\u00eb n\u00eb brigjet e Shqip\u00ebris\u00eb, 151 specie jetojn\u00eb n\u00eb rr\u00ebnojat e anijes \u201cPo\u201d n\u00eb Vlor\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"September 3, 2026","format":false,"excerpt":"3 Shtator 2026 Studiuesit kan\u00eb zbuluar 151 specie q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb dhe p\u00ebrreth rr\u00ebnojave t\u00eb saj, p\u00ebrfshir\u00eb edhe fok\u00ebn mesdhetare, nj\u00eb nga gjitar\u00ebt m\u00eb t\u00eb rrall\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb rrezikuar t\u00eb Mesdheut. Nj\u00eb anije spitalore e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, e mbytur n\u00eb vitin 1941 n\u00eb brigjet e Shqip\u00ebris\u00eb, \u00ebsht\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/151-specie-jetojne-ne-rrenojat-e-anijes-Po-ne-Vlore-3.jpeg?fit=640%2C448&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/151-specie-jetojne-ne-rrenojat-e-anijes-Po-ne-Vlore-3.jpeg?fit=640%2C448&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/151-specie-jetojne-ne-rrenojat-e-anijes-Po-ne-Vlore-3.jpeg?fit=640%2C448&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":104609,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/i-prishi-gjumin-ariut-polar-gjobitet-norvegjezi\/","url_meta":{"origin":47638,"position":3},"title":"I prishi gjumin ariut polar, gjobitet norvegjezi","author":"Kurt Farka","date":"August 17, 2026","format":false,"excerpt":"17 Gusht 2026 Nj\u00eb person \u00ebsht\u00eb d\u00ebnuar me 50 mij\u00eb krona (4.560 euro) p\u00ebr p\u00ebrdorimin e nj\u00eb borie p\u00ebr t\u00eb zgjuar nj\u00eb ari polar q\u00eb po flinte n\u00eb arkipelagun Svalbard t\u00eb Norvegjis\u00eb, njoftoi nj\u00eb zyrtar lokal. Incidenti ndodhi m\u00eb her\u00ebt k\u00ebt\u00eb muaj, pasi dikush e dha alarmin nga nj\u00eb anije,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Po-i-prishe-gjumin-ariut-Gjobitesh.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Po-i-prishe-gjumin-ariut-Gjobitesh.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Po-i-prishe-gjumin-ariut-Gjobitesh.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Po-i-prishe-gjumin-ariut-Gjobitesh.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Po-i-prishe-gjumin-ariut-Gjobitesh.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100005,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/frika-per-nje-pandemi-te-radhes-obsh-nuk-ka-ngjashmeri-me-covid-hantaviruset-perhapen-shume-ndryshe\/","url_meta":{"origin":47638,"position":4},"title":"Frika p\u00ebr nj\u00eb pandemi t\u00eb radh\u00ebs, OBSH: &#8211; Nuk ka ngjashm\u00ebri me Covid, hantaviruset p\u00ebrhapen shum\u00eb ndryshe","author":"Kurt Farka","date":"May 7, 2026","format":false,"excerpt":"7 Maji 2026 N\u00eb kushtet kur kujtimet e Covid-19 jan\u00eb ende t\u00eb fresk\u00ebta, p\u00ebrhapja e hantavirusit n\u00eb jav\u00ebt e fundit ka shkaktuar jo pak panik n\u00eb popull dhe k\u00ebt\u00eb e shton edhe mungesa e informacionit n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb. Frika e nj\u00eb pandemie t\u00eb re, p\u00ebrve\u00e7 luft\u00ebs, \u00ebsht\u00eb n\u00eb aj\u00ebr,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hanta-viruse.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100647,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/alarm-ne-evrope-pas-rastit-te-ri-ne-spanje-cfare-po-ndodh-me-hantavirusin-dhe-a-jemi-perballe-nje-tjeter-pandemie\/","url_meta":{"origin":47638,"position":5},"title":"Alarm n\u00eb Evrop\u00eb pas rastit t\u00eb ri n\u00eb Spanj\u00eb, \u00e7far\u00eb po ndodh me hantavirusin dhe a jemi p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr pandemie\u2026","author":"Kurt Farka","date":"May 26, 2026","format":false,"excerpt":"26 Maji 2026 Frika nga nj\u00eb tjet\u00ebr pandemi globale shp\u00ebrtheu k\u00ebt\u00eb muaj pasi anija turistike MV Hondius u b\u00eb qendra e nj\u00eb shp\u00ebrthimi vdekjeprur\u00ebs t\u00eb hantavirus. Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb n\u00eb Spanj\u00eb ka konfirmuar dje nj\u00eb rast t\u00eb ri pozitiv t\u00eb hantavirusit midis shtetasve spanjoll\u00eb q\u00eb ndodhen n\u00eb karantin\u00eb n\u00eb Spitalin\u2026","rel":"","context":"In &quot;Njoftime Shtypi&quot;","block_context":{"text":"Njoftime Shtypi","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/njoftime-shtypi\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/99j-1.jpg?fit=811%2C515&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/99j-1.jpg?fit=811%2C515&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/99j-1.jpg?fit=811%2C515&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/99j-1.jpg?fit=811%2C515&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47638"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47638\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47642,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47638\/revisions\/47642"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}