{"id":43080,"date":"2021-01-19T13:40:06","date_gmt":"2021-01-19T13:40:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=43080"},"modified":"2021-01-20T11:47:34","modified_gmt":"2021-01-20T11:47:34","slug":"ismail-kadare-nje-balzak-qe-tejkalon-kufijte-dhe-kohet-shkrimi-i-world-literature-today-nese-e-lexoni-pershkoni-te-gjitha-epokat-qe-nga-shpikja-e-shkrim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ismail-kadare-nje-balzak-qe-tejkalon-kufijte-dhe-kohet-shkrimi-i-world-literature-today-nese-e-lexoni-pershkoni-te-gjitha-epokat-qe-nga-shpikja-e-shkrim\/","title":{"rendered":"\u201cIsmail Kadare, nj\u00eb Balzak q\u00eb tejkalon kufijt\u00eb dhe koh\u00ebt\u201d. &#8211; \u00a0Shkrimi i \u201cWorld Literature Today\u201d: N\u00ebse e lexoni, p\u00ebrshkoni t\u00eb gjitha epokat q\u00eb nga shpikja e shkrimit"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"43081\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ismail-kadare-nje-balzak-qe-tejkalon-kufijte-dhe-kohet-shkrimi-i-world-literature-today-nese-e-lexoni-pershkoni-te-gjitha-epokat-qe-nga-shpikja-e-shkrim\/ismail-kadare-10\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?fit=884%2C530&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"884,530\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Ismail-Kadare\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?fit=300%2C180&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?fit=884%2C530&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-43081\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?resize=540%2C324&#038;ssl=1\" width=\"540\" height=\"324\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?resize=300%2C180&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?resize=768%2C460&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?resize=450%2C270&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?resize=600%2C360&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?resize=400%2C240&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?w=884&amp;ssl=1 884w\" sizes=\"auto, (max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/p>\n<p><em>11 janar 2021<\/em><\/p>\n<p><strong>Revista \u201cWorld Literature Today\u201d i ka kushtuar shkrimtarit shqiptar Ismail Kadare, fituesit t\u00eb \u201cNeustadt International Prize for Literature 2020\u201d, nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb posa\u00e7\u00ebm. P\u00ebrkthyes, studiues, pedagog\u00eb, kan\u00eb shkruar p\u00ebr autorin shqiptar dhe arsyet se p\u00ebrse ai duhet lexuar.<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb nd\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb edhe p\u00ebrkthyesi e studiuesi David Bellos, i cili n\u00eb shkrimin \u201cPse duhet t\u00eb lexojm\u00eb Ismail Kadaren\u00eb\u201d, e krahason at\u00eb me Balzakun, por q\u00eb ndryshe nga ky i fundit, Kadare del p\u00ebrtej kufijve lokal\u00eb, madje edhe kohor\u00eb.<\/p>\n<p><strong>NGA DAVID BELLOS<\/strong><\/p>\n<p><strong>PSE DUHET T\u00cb LEXOJM\u00cb ISMAIL KADAREN\u00cb?<\/strong><\/p>\n<p>Arsyeja kryesore dhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja pse duhet t\u00eb lexojm\u00eb Ismail Kadaren\u00eb \u00ebsht\u00eb se ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfimtar i shk\u00eblqyer. Rr\u00ebfen histori t\u00eb mrekullueshme \u2013 dhe rr\u00ebfen shum\u00eb. N\u00eb disa aspekte, Kadare \u00ebsht\u00eb si Balzaku. Por Balzaku u kufizua n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb quajtur Paris, dhe n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb, n\u00eb vitet 1820 (me vet\u00ebm disa ekskursione n\u00eb provincat franceze dhe n\u00eb Rilindje), nd\u00ebrsa Kadare na \u00e7on kudo: n\u00eb Egjiptin e lasht\u00eb, n\u00eb Kin\u00ebn moderne, n\u00eb nj\u00eb vendpushim turistik n\u00eb Baltik, n\u00eb Mosk\u00eb, Austri dhe n\u00eb Perandorin\u00eb Otomane.<\/p>\n<p>Ka nj\u00eb aft\u00ebsi gati si t\u00eb Zhyl Vernit p\u00ebr t\u00eb udh\u00ebtuar n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb. N\u00ebse lexoni Ismail Kadaren\u00eb, p\u00ebrshkoni t\u00eb gjitha epokat q\u00eb nga shpikja e shkrimit: nga Keopsi q\u00eb nd\u00ebrton Piramid\u00ebn e Madhe te debatet mbi trash\u00ebgimin\u00eb e Enver Hoxh\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e viteve 1980 e deri te ngjarjet dhe situatat q\u00eb ndodhin n\u00eb Europ\u00ebn Per\u00ebndimore pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit. Numri m\u00eb i madh i historive t\u00eb Kadares\u00eb ndodh n\u00eb shek.<\/p>\n<p>XIX dhe XX. Ngjarjet te \u201cPrilli i Thyer\u201d zhvillohen n\u00eb vitet 1930, \u201cKronik\u00eb n\u00eb gur\u00eb\u201d n\u00eb vitet 1940, \u201cGjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb vdekur\u201d n\u00eb vitet 1950, \u201cVajza e Agamemnonit\u201d n\u00eb vitet 1970. K\u00ebto rr\u00ebfenja t\u00eb lejojn\u00eb t\u00eb lexosh historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb \u2013 dhe t\u00eb bot\u00ebs \u2013 p\u00ebrmes prizmit t\u00eb proz\u00ebs letrare. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arsye e fort\u00eb pse duhet ta lexoni Kadaren\u00eb dhe pse m\u00eb p\u00eblqen kaq shum\u00eb ta b\u00ebj.<\/p>\n<p>Kadare ka krijuar, le t\u00eb themi, nj\u00eb univers paralel, i cili ka nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb thell\u00eb, me at\u00eb n\u00eb t\u00eb cilin jetojm\u00eb. \u00cbsht\u00eb e gjith\u00eb bota e kthyer n\u00eb form\u00eb letrare. Natyrisht, p\u00ebrve\u00e7se romancier, Kadare \u00ebsht\u00eb l\u00ebvrues i shum\u00eb gjinive. Ai \u00ebsht\u00eb dramaturg dhe eseist, e p\u00ebr disa koh\u00eb ka qen\u00eb edhe gazetar dhe redaktor. N\u00eb fillim t\u00eb nj\u00eb karriere t\u00eb gjat\u00eb, ai u b\u00eb menj\u00ebher\u00eb i famsh\u00ebm si poet \u2013 si poeti i ri i madh i Shqip\u00ebris\u00eb moderne. Por lexuesit e gjuh\u00ebs angleze mund ta njohin vet\u00ebm si prozator. Kjo s\u2019\u00ebsht\u00eb ndonj\u00eb hata, sepse deri tani pjesa m\u00eb e madhe e veprimtaris\u00eb s\u00eb tij letrare ka qen\u00eb n\u00eb gjinin\u00eb e romanit.<\/p>\n<p>Por, Kadare nuk shkruan vet\u00ebm nj\u00eb lloj romani. Disa nga historit\u00eb e rr\u00ebfyera jan\u00eb t\u00eb vogla, vet\u00ebm pes\u00eb faqe t\u00eb gjata, si \u201c\u00cbnd\u00ebrr mashtruese\u201d; t\u00eb tjerat jan\u00eb saga t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb shtrihen n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se pes\u00ebqind faqe. N\u00eb mes q\u00ebndrojn\u00eb historit\u00eb e gjata, si \u201cVajza e Agamemnonit\u201d, dhe pastaj jan\u00eb disa romane q\u00eb Kadares\u00eb i p\u00eblqen t\u2019i quaj\u00eb \u201cromane t\u00eb shkurt\u00ebr\u201d, (mikroromane) si\u00e7 \u00ebsht\u00eb \u201cFluturimi i sht\u00ebrgut\u201d. Ka romane me gjat\u00ebsi standarde si \u201cPrilli i Thyer\u201d, dhe pastaj romanetsag\u00eb, ku p\u00ebrfshihet \u201cKoncerti\u201d dhe \u201cDimri i Madh\u201d.<\/p>\n<p>Pra, sa u p\u00ebrket formave t\u00eb njohura romanore, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb larmi e jasht\u00ebzakonshme formash t\u00eb tilla p\u00ebr t\u2019u hulumtuar brenda nj\u00eb vepre, e cila n\u00eb vetvete hulumton t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. \u00cbsht\u00eb e zakonshme ta lexosh Kadaren\u00eb si shkrimtar q\u00eb flet p\u00ebr jet\u00ebn e tij n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00ebn regjimin e Hoxh\u00ebs. Ka sigurisht nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb pik\u00ebpamjen q\u00eb t\u00eb gjitha vendet dhe koh\u00ebt e ndryshme t\u00eb universit t\u00eb Kadares\u00eb jan\u00eb imazhe t\u00eb zhvendosura t\u00eb nj\u00eb vendi dhe kohe t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Por nuk t\u00eb duhet ta dish k\u00ebt\u00eb dhe as nuk ke nevoj\u00eb ta v\u00ebsh re n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ta lexosh Kadaren\u00eb. Mund t\u2019i lexosh historit\u00eb e Kadares\u00eb thjesht si krijime letrare.<\/p>\n<p>Ai ka aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb t\u00eb ngjall\u00eb k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb p\u00ebr fantazmat, p\u00ebr nuset q\u00eb kalojn\u00eb qindra kilometra brenda nat\u00ebs me nj\u00eb kal\u00eb q\u00eb rend me galop, p\u00ebr t\u00eb vdekur q\u00eb ngrihen nga varri\u2026dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha llojet e gj\u00ebrave q\u00eb s\u2019para e t\u00ebrheqin nj\u00eb lexues racional modern si un\u00eb. Por, nj\u00ebsimi q\u00eb ai i b\u00ebn mitit me folklorin dhe me portrete t\u00eb mendjeve moderne dhe realiteteve vendase \u00ebsht\u00eb aq mjesht\u00ebrore, sa un\u00eb e gjej veten t\u00eb zhytur n\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj bote dhe k\u00ebshtu ndodh me \u00e7do lexues.<\/p>\n<p>Universi i Kadares\u00eb ka shum\u00eb nivele q\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb at\u00eb joracional, transcendent dhe t\u00eb \u00e7uditshmen. Nj\u00eb nga tiparet m\u00eb t\u00eb goditura dhe t\u00eb vazhdueshme t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb Kadares\u00eb \u00ebsht\u00eb prania e p\u00ebrhershme e disa miteve t\u00eb Greqis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb: jo t\u00eb gjith\u00eb mitologjis\u00eb greke, por e atyre\u00a0miteve q\u00eb dramatizojn\u00eb urrejtjet familjare dhe efektin helmues, korruptues dhe t\u00eb friksh\u00ebm t\u00eb af\u00ebrsis\u00eb me pushtetin.<\/p>\n<p>Tipari i dyt\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb i pranish\u00ebm te Kadare, jan\u00eb rr\u00ebfenjat popullore ballkanase. I quaj \u201cballkanase\u201d dhe jo thjesht shqiptare, sepse k\u00ebto rr\u00ebfenja popullore ekzistojn\u00eb edhe n\u00eb shum\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb rajonit. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, Kadare dramatizon pik\u00ebrisht \u00e7\u00ebshtjen e origjin\u00ebs etnike t\u00eb kulturave ballkanike n\u00eb romanin \u201cDosja H\u201d, nj\u00eb nga rr\u00ebfenjat e tij m\u00eb magjeps\u00ebse, mb\u00ebshtetur n\u00eb gjetjet historike t\u00eb folklorist\u00ebve amerikan\u00eb n\u00eb tokat kufitare shqiptare, n\u00eb vitet 1930. Ve\u00e7oria e tret\u00eb mbizot\u00ebruese q\u00eb dua t\u00eb p\u00ebrmend, \u00ebsht\u00eb se Kadare hulumton gati n\u00eb \u00e7do histori t\u00eb rr\u00ebfyer marr\u00ebdh\u00ebniet midis vetjakes dhe politikes. Jo politikes n\u00eb kuptimin e \u00e7\u00ebshtjeve aktuale apo partiake-politike, por politike n\u00eb kuptimin e gjer\u00eb, dometh\u00ebn\u00eb se si grupet dhe individ\u00ebt i manipulojn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt dhe ushtrojn\u00eb pushtet mbi ta.<\/p>\n<p>Ve\u00e7ori tjet\u00ebr e bot\u00ebs s\u00eb Ismail Kadares\u00eb \u2013 le ta quajm\u00eb Kadareana \u2013 \u00ebsht\u00eb moti, i cili, si\u00e7 kan\u00eb th\u00ebn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt, funksionon pothuajse si nj\u00eb personazh m\u00eb vete. Moti n\u00eb Kadarean\u00eb \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb i kobsh\u00ebm, dhe kjo e b\u00ebn klim\u00ebn e Skocis\u00eb t\u00eb duket po aq e but\u00eb sa riviera italiane. Si lexues, m\u00ebsohesh shpejt me p\u00ebrmas\u00ebn gati komike t\u00eb kronikave klimaterike t\u00eb Kadares\u00eb (mjegull, shi i im\u00ebt, shtr\u00ebngat\u00eb, d\u00ebbor\u00eb, mot i ftoht\u00eb, qiell me re), pasi klima e Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb m\u00eb shum\u00eb si riviera italiane sesa brigjet e Loch Lomond-it.<\/p>\n<p>Ato s\u2019jan\u00eb p\u00ebrshkrime t\u00eb p\u00ebrpikta t\u00eb ndonj\u00eb skene ku ndodhin ngjarjet, por treguesit kryesor\u00eb t\u00eb gjendjes shpirt\u00ebrore, e cila t\u00eb tregon se nuk do t\u00eb lexosh nj\u00eb histori t\u00eb lumtur. Por b\u00ebjn\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sesa kaq: ata ju thon\u00eb se s\u2019do t\u00eb ket\u00eb asnj\u00eb shoqe flok\u00ebverdh\u00eb ndan\u00eb traktor\u00ebve shndrit\u00ebs q\u00eb sjellin t\u00eb korrat e grurit t\u00eb pjekur nga dielli dhe se vepra nuk do t\u00eb ket\u00eb \u2018Skoda\u2019 me normat e imponuara n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe nga doktrinat sovjetike t\u00eb realizmit socialist. Kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb e st\u00ebrholluar p\u00ebr t\u00eb gdhendur nj\u00eb pozit\u00eb unike kritike brenda nj\u00eb shoq\u00ebrie ku kritika ishte, le t\u00eb themi, seriozisht e n\u00ebnvler\u00ebsuar.<\/p>\n<p>Shum\u00eb nga personazhet njer\u00ebzor\u00eb t\u00eb Kadares\u00eb shpesh s\u2019jan\u00eb t\u00eb sigurt n\u00ebse jan\u00eb zgjuar apo n\u00eb gjum\u00eb. Hyrjet tipike n\u00eb jet\u00ebn e brendshme t\u00eb protagonist\u00ebve fillojn\u00eb me: \u201cIu duk se\u2026\u201d, \u201cS\u2019ishte fort i sigurt n\u00ebse\u2026,\u201d e k\u00ebshtu me radh\u00eb. Kufiri midis t\u00eb qenit n\u00eb gjendje t\u00eb shoh\u00ebsh qart\u00eb dhe pamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb s\u2019\u00ebsht\u00eb kurr\u00eb plot\u00ebsisht i dalluesh\u00ebm.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, kur t\u00eb keni mbaruar s\u00eb lexuari nj\u00eb roman, pavar\u00ebsisht n\u00ebse \u00ebsht\u00eb ritregimi i nj\u00eb legjende si \u201cKush e solli Doruntin\u00ebn\u201d apo rikrijimi gati historik si te \u201cGjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb vdekur\u201d, s\u2019jeni shum\u00eb t\u00eb sigurt n\u00ebse keni par\u00eb apo jo nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr. Kadare na shtyn vazhdimisht t\u00eb v\u00ebm\u00eb n\u00eb dyshim ndryshimin midis gjendjes s\u00eb zgjimit dhe \u00ebnd\u00ebrrimit dhe na b\u00ebn t\u00eb reflektojm\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyrat, me t\u00eb cilat jeta \u00ebsht\u00eb si nj\u00eb\u00a0\u00ebnd\u00ebrr dhe n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre makthet jan\u00eb si jeta.<\/p>\n<p>Prandaj, s\u2019\u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur q\u00eb \u201cPallati i \u00cbndrrave\u201d (titulli i mot\u00ebrzimit t\u00eb par\u00eb ishte \u201cN\u00ebpun\u00ebsi i Pallatit t\u00eb \u00cbndrrave\u201d) \u00ebsht\u00eb kolona qendrore e bot\u00ebs shum\u00ebplan\u00ebshe t\u00eb trilluar t\u00eb Kadares\u00eb: nj\u00eb roman q\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie ogurzez\u00eb dhe t\u00eb paparashikueshme autokratike, ka nj\u00eb institucion t\u00eb p\u00ebrkushtuar ndaj manipulimit t\u00eb \u00ebndrrave, dhe n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij institucioni \u00ebsht\u00eb nj\u00eb i ri i ndjesh\u00ebm dhe i hutuar, q\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb s\u2019e di se \u00e7far\u00eb po b\u00ebn, ose pse p\u00ebrfundon duke u b\u00ebr\u00eb strumbullari i t\u00eb gjitha ngjarjeve.<\/p>\n<p>N\u00eb fund, n\u00eb rast se e gjith\u00eb kjo ju frik\u00ebson, pasi s\u2019mund t\u00eb t\u00ebrhiqeni menj\u00ebher\u00eb nga mendjet e mjegullta q\u00eb enden brenda dhe jasht\u00eb peizazheve t\u00eb \u00ebndrrave ku bie shi dhe d\u00ebbor\u00eb, duhet t\u00eb shtoj, dhe v\u00ebrtet t\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul, q\u00eb rr\u00ebfimi i Kadares\u00eb \u00ebsht\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb mjaft arg\u00ebtues. Duhet ta l\u00ebsh veten t\u00eb zhytet thell\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb univers paralel, por, pasi ta b\u00ebni, do t\u00eb zbuloni nj\u00eb humor dredharak, p\u00ebrtall\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrcillet si nga situatat, ashtu edhe nga fjal\u00ebt. Ndoshta, \u00e7udit\u00ebrisht, st\u00ebrhollimet e humorit dredharak t\u00eb Kadares\u00eb vijn\u00eb edhe n\u00eb p\u00ebrkthim t\u00eb larmish\u00ebm.<\/p>\n<p>Kadare ka th\u00ebn\u00eb n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb rast se lexuesit dhe kritik\u00ebt e tij s\u2019duhet t\u2019i kushtojn\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb tep\u00ebrt kontekstit. N\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb k\u00ebsaj m\u00ebnyre leximi, do t\u00eb theksoja se m\u00ebnyra e rr\u00ebfimit dhe natyra e historive q\u00eb rr\u00ebfen Kadareja, s\u2019ka ndryshuar aspak gjat\u00eb gjasht\u00ebdhjet\u00eb viteve t\u00eb fundit, edhe pse konteksti shoq\u00ebror, gjeografik dhe politik ka ndryshuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb sikur e gjith\u00eb bota imagjinare e Kadares\u00eb t\u00eb jet\u00eb shfaqur plot\u00ebsisht e form\u00ebsuar q\u00eb n\u00eb fillim fare dhe se dyzet apo pes\u00ebdhjet\u00eb historit\u00eb dhe romanet q\u00eb ai ka rr\u00ebfyer qysh at\u00ebher\u00eb s\u2019jan\u00eb ve\u00e7se pjes\u00eb t\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsie m\u00eb t\u00eb madhe, t\u00eb nd\u00ebrlidhur dhe t\u00eb pandryshueshme.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb thekson nd\u00ebrlidhshm\u00ebrin\u00eb e opusit t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb Kadares\u00eb \u00ebsht\u00eb rip\u00ebrdorimi sistematik i vendndodhjeve, objekteve, historive dhe aluzioneve. N\u00eb Murin e Madh, p\u00ebr shembull, ekziston nj\u00eb simbol q\u00eb rikthehet tek \u201cUra me tri harqe\u201d; te \u201cDosja H\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb han q\u00eb rishfaqet n\u00eb disa histori t\u00eb tjera; te \u201cQorrfermani\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb djalosh q\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb von\u00eb protagonist i \u201cPallatit t\u00eb \u00cbndrrave\u201d dhe n\u00eb at\u00eb roman k\u00ebndohen disa k\u00ebng\u00eb epike q\u00eb na \u00e7ojn\u00eb s\u00ebrish te \u201cDosja H\u201d\u2026<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb teknik\u00eb si e Balzakut me \u201cpersonazhet e rishfaqur\u201d n\u00eb \u201cKomedin\u00eb Njer\u00ebzore\u201d, por p\u00ebr mendimin tim te Kadareja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e mpreht\u00eb, pasi nuk lidh edhe aq subjektet rr\u00ebfimore t\u00eb romaneve sesa t\u00ebr\u00eb struktur\u00ebn e tyre t\u00eb aluzioneve dhe referencave. Kjo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb arritje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, gjithashtu do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb secila histori q\u00eb lexon, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm ajo histori \u2013 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kontribut n\u00eb kujtes\u00ebn t\u00ebnde dhe n\u00eb kuptimin e historive t\u00eb tjera q\u00eb ke lexuar dhe forcon ndjenj\u00ebn e p\u00ebrgjithshme se v\u00ebrtet je n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb ndryshme, q\u00eb \u00ebsht\u00eb \u00e7udit\u00ebrisht si \u00ebnd\u00ebrr.<\/p>\n<p>Sigurisht, sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb lexon, aq m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrkap mij\u00ebra fije q\u00eb lidhin s\u00eb bashku veprat e Kadares\u00eb. P\u00ebr fat t\u00eb keq, deri m\u00eb sot \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb anglisht vet\u00ebm rreth nj\u00eb e treta e saj. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arsye mjaft e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar fr\u00ebngjisht, n\u00ebse nuk provoni t\u00eb m\u00ebsoni gjuh\u00ebn shqipe aq sa t\u00eb jeni n\u00eb gjendje p\u00ebr t\u00eb lexuar k\u00ebt\u00eb mjesht\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb moderne europiane. Le t\u00eb shpresojm\u00eb se \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb arsye mjaft e mir\u00eb p\u00ebr botuesit britanik\u00eb dhe amerikan\u00eb q\u00eb t\u00eb porosisin nj\u00eb mori p\u00ebrkthimesh t\u00eb reja, pasi jan\u00eb nxitur nga dh\u00ebnia e \u00e7mimit \u201cNeustadt\u201d.<\/p>\n<p>PRINCETON, NEW JERSEY David Bellos \u00ebsht\u00eb profesor i let\u00ebrsis\u00eb fr\u00ebnge dhe let\u00ebrsis\u00eb krahasuese n\u00eb Princeton University dhe p\u00ebrkthyes i shum\u00eb autor\u00ebve nga fr\u00ebngjishtja. I shkolluar n\u00eb Oksford, Bellos \u00ebsht\u00eb autori i biografive t\u00eb Georges Perec dhe Jacques Tati, i nj\u00eb studimi p\u00ebr Romain Gary-n dhe nj\u00eb hyrjeje n\u00eb studimet e p\u00ebrkthimit. Libri i tij i fundit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb studim i kryevepr\u00ebs s\u00eb Viktor Hygos\u00eb, \u201cT\u00eb mjer\u00ebt\u201d.<\/p>\n<p><em>P\u00ebrktheu: Granit Zela<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>11 janar 2021 Revista \u201cWorld Literature Today\u201d i ka kushtuar shkrimtarit shqiptar Ismail Kadare, fituesit t\u00eb \u201cNeustadt International Prize for Literature 2020\u201d, nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb posa\u00e7\u00ebm. P\u00ebrkthyes, studiues, pedagog\u00eb, kan\u00eb shkruar p\u00ebr autorin shqiptar dhe arsyet se p\u00ebrse ai duhet lexuar. Nj\u00eb nd\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb edhe p\u00ebrkthyesi e studiuesi David Bellos, i cili n\u00eb shkrimin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":43081,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,10,35],"tags":[],"class_list":["post-43080","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-kultura","category-shoqerore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Ismail-Kadare.jpg?fit=884%2C530&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-bcQ","jetpack-related-posts":[{"id":13973,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ismail-kadare-sunduesit-shpirterore-dhe-ata-tirane\/","url_meta":{"origin":43080,"position":0},"title":"Ismail Kadare: &#8211; Sunduesit shpirt\u00ebror\u00eb dhe ata tiran\u00eb. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"November 22, 2018","format":false,"excerpt":"Ismail Kadare: - Sunduesit shpirt\u00ebror\u00eb dhe ata tiran\u00eb. - Nga: Fatmira Nikolli. \u2013 Radh\u00ebt e gjata, e lexuesit q\u00eb shtyhen para stend\u00ebs s\u00eb Onufrit p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb autograf, e fshehin Ismail dhe Helena Kadaren\u00eb. T\u00eb ulur n\u00eb tryez\u00ebn e sht\u00ebpis\u00eb botuese, p\u00ebr t\u00eb pritur publikun, ata duket se jan\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/1Ismail-Kadare-2.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/1Ismail-Kadare-2.jpg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/1Ismail-Kadare-2.jpg?resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":7855,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ish-presidentja-jahjaga-takon-ismail-kadarene-ne-tirane-ja-per-cfare-diskutuan\/","url_meta":{"origin":43080,"position":1},"title":"Ish-Presidentja Jahjaga takon Ismail Kadaren\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, ja p\u00ebr \u00e7far\u00eb diskutuan.-","author":"Kurt Farka","date":"May 23, 2018","format":false,"excerpt":"Ish-Presidentja Jahjaga takon Ismail Kadaren\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, ja p\u00ebr \u00e7far\u00eb diskutuan Ish-Presidentja e Kosov\u00ebs, Atifete Jahjaga, ka zhvilluar sot nj\u00eb takim me shkrimtarin e madh shqiptar, Ismail Kadare. Takimi \u00ebsht\u00eb mbajtur n\u00eb kryeqytetin shqiptar, nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i ditur nga vet\u00eb ish-Presidentja Jahjaga. Ish-Presidentja e Kosov\u00ebs, Atifete Jahjaga, ka zhvilluar\u2026","rel":"","context":"In &quot;Kultura&quot;","block_context":{"text":"Kultura","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/kultura\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Jahjaga-Kadare-3.jpg?fit=597%2C272&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Jahjaga-Kadare-3.jpg?fit=597%2C272&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Jahjaga-Kadare-3.jpg?fit=597%2C272&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":94194,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/parisi-nderon-ismail-kadarene-pllake-perkujtimore-ne-zemer-te-kryeqytetit-francez\/","url_meta":{"origin":43080,"position":2},"title":"Parisi nderon Ismail Kadaren\u00eb, pllak\u00eb p\u00ebrkujtimore n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb kryeqytetit francez","author":"Kurt Farka","date":"October 10, 2025","format":false,"excerpt":"10 Tetor 2025 Parisi nderon kolosin e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare Ismail Kadare. Nj\u00eb pllak\u00eb p\u00ebrkujtimore n\u00eb nder t\u00eb tij n\u00eb kryeqytetin francez. Lajmin e b\u00ebri t\u00eb ditur n\u00eb nj\u00eb reagim n\u00eb rrjetet sociale, Ambasada e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Franc\u00eb, duke e cil\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb vendim si nj\u00eb akt nderimi jo vet\u00ebm\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ismail-kadare.jpeg?fit=1190%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ismail-kadare.jpeg?fit=1190%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ismail-kadare.jpeg?fit=1190%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ismail-kadare.jpeg?fit=1190%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ismail-kadare.jpeg?fit=1190%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":6682,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/ismail-kadare-gjuha-shqipe-nje-nga-makinat-me-te-persosura-te-europes-interviste\/","url_meta":{"origin":43080,"position":3},"title":"Ismail Kadare: Gjuha shqipe, nj\u00eb nga makinat m\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosura t\u00eb Europ\u00ebs (interviste). &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"April 19, 2018","format":false,"excerpt":"\u00a0(Me rastin e 45 vjetorit t\u00eb Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit\u00a0 t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe) Kongresi i Drejtshkrimit nuk \u00ebsht\u00eb as nj\u00eb gj\u00eb p\u00ebr t\u2019i ngritur monument, p\u00ebr ta glorifikuar, por nuk \u00ebsht\u00eb as edhe nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb duhet mallkuar, q\u00eb duhet rr\u00ebzuar. Pyetje:\u00a0Zoti Kadare, \u00e7far\u00eb vlere ka p\u00ebr ju sot Kongresi i\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/ismail-kadare1-Copy.jpg?fit=454%2C337&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":29241,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kadare-trofete-boterore-dhe-heshtja-shqiptareudhetimi-i-vetmuar-i-shkrimtarit-te-madh-per-cmimin-pak-kyongni-ne-korene-jugut\/","url_meta":{"origin":43080,"position":4},"title":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare&#8230;&#8217;Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut&#8217;. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"December 13, 2019","format":false,"excerpt":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare...'Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut'. Nga: Dhurata Hamzai\u00a0 \u201cKadare ka marr\u00eb gjith\u00eb \u00e7mimet prestigjioze, ve\u00e7 Nobelit\u201d. Botuesi i Kadares\u00eb flet p\u00ebr dy \u00e7mimet bot\u00ebrore t\u00eb shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebrgjat\u00eb muajit tetor. Hudhri rr\u00ebfen pse Kadare u\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":29254,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kadare-trofete-boterore-dhe-heshtja-shqiptareudhetimi-i-vetmuar-i-shkrimtarit-te-madh-per-cmimin-pak-kyongni-ne-korene-jugut-2\/","url_meta":{"origin":43080,"position":5},"title":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare\u2026\u2019Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut\u2019.\u00a0","author":"Kurt Farka","date":"December 13, 2019","format":false,"excerpt":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare\u2026\u2019Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut\u2019. Nga: Dhurata Hamzai\u00a0 \u201cKadare ka marr\u00eb gjith\u00eb \u00e7mimet prestigjioze, ve\u00e7 Nobelit\u201d. Botuesi i Kadares\u00eb flet p\u00ebr dy \u00e7mimet bot\u00ebrore t\u00eb shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebrgjat\u00eb muajit tetor. Hudhri rr\u00ebfen pse Kadare u\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43080","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43080"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43103,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43080\/revisions\/43103"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}