{"id":36574,"date":"2020-07-28T10:21:56","date_gmt":"2020-07-28T10:21:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=36574"},"modified":"2020-07-28T10:21:56","modified_gmt":"2020-07-28T10:21:56","slug":"njerezit-dhe-majmunet-mendojne-shume-me-ngjashem-se-sa-mendohej-deri-tani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/njerezit-dhe-majmunet-mendojne-shume-me-ngjashem-se-sa-mendohej-deri-tani\/","title":{"rendered":"Njer\u00ebzit dhe majmun\u00ebt mendojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb ngjash\u00ebm se sa mendohej deri tani"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"36575\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/njerezit-dhe-majmunet-mendojne-shume-me-ngjashem-se-sa-mendohej-deri-tani\/54067446_401\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?fit=700%2C394&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"700,394\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"54067446_401\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?fit=700%2C394&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-36575\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?resize=538%2C303&#038;ssl=1\" width=\"538\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?resize=450%2C253&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?resize=600%2C338&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?resize=400%2C225&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?w=700&amp;ssl=1 700w\" sizes=\"auto, (max-width: 538px) 100vw, 538px\" \/><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 4.8pt;line-height: normal;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 31.5pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #212121;letter-spacing: -.5pt\">Njer\u00ebzit dhe majmun\u00ebt mendojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb ngjash\u00ebm se sa mendohej deri tani<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: normal;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 10.5pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #53585c\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Nga DW-<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Modele t\u00eb caktuara t\u00eb menduari jan\u00eb tipike p\u00ebr njer\u00ebzit, sidomos kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs. Apo jo? Nj\u00eb studim i ri tregon se n\u00ebse u b\u00ebhet trajnimi i duhur, edhe majmun\u00ebt mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb rregulla gramatikore.<span style=\"border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Njer\u00ebzit dhe majmun\u00ebt nuk flasin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gjuh\u00eb, por m\u00ebnyra e tyre e t\u00eb menduarit \u00ebsht\u00eb m\u00eb e ngjashme se sa supozohej deri tani. K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmojn\u00eb rezultatet e studimeve n\u00eb Universitetet e Kalifornis\u00eb UC Berkeley, t\u00eb Harvardit dhe t\u00eb Carnegie Mellon, t\u00eb publikuara n\u00eb revist\u00ebn shkencore \u201cScience Advances\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">N\u00eb nj\u00eb eksperiment t\u00eb kryer me 100 subjekte t\u00eb moshave dhe kulturave t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb specieve studiuesit zbuluan se banor\u00ebt vendas t\u00eb Bolivis\u00eb, t\u00eb rriturit dhe f\u00ebmij\u00ebt parashkollor\u00eb n\u00eb SHBA si dhe majmun\u00ebt Makake kan\u00eb ngjashm\u00ebri n\u00eb t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn rekursion.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Koncepti abstrakt<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Rekursioni \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces konjitiv q\u00eb zhvillohet n\u00eb tru. P\u00ebr shembull duke shprehur komanda, ndjenja, ide ose komplekse n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb fjal\u00ebve, fjalive ose simboleve. Rekursioni p\u00ebrshkruan nj\u00eb proces abstrakt, gjat\u00eb t\u00eb cilit tek rregullat p\u00ebrdoret di\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb krijuar nga vet\u00eb rregullat: P\u00ebr shembull nj\u00eb pasqyrim i pafund n\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333\"> <img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"36576\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/njerezit-dhe-majmunet-mendojne-shume-me-ngjashem-se-sa-mendohej-deri-tani\/54142866_303-700x375\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?fit=700%2C375&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"700,375\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"54142866_303-700&#215;375\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?fit=300%2C161&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?fit=700%2C375&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-36576\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?resize=637%2C342&#038;ssl=1\" width=\"637\" height=\"342\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?resize=300%2C161&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?resize=450%2C241&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?resize=600%2C321&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?resize=400%2C214&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54142866_303-700x375-1.jpg?w=700&amp;ssl=1 700w\" sizes=\"auto, (max-width: 637px) 100vw, 637px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">N\u00eb linguistik\u00eb rekursioni p\u00ebrshkruan fenomenin ku n\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrjen e nj\u00eb nj\u00ebsie gramatike me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb kategorie, mund t\u00eb shfaqet e nj\u00ebjta kategori. Praktikisht t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt q\u00eb flasin njer\u00ebzit vler\u00ebsohen si rekursive.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Jo aq njer\u00ebzore sa mendohej<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Majmun\u00ebt dol\u00ebn n\u00eb eksperiment shum\u00eb m\u00eb mir\u00eb se sa pritej prej studiuesve. \u201eT\u00eb dh\u00ebnat tona sugjerojn\u00eb se me trajnim t\u00eb mjaftuesh\u00ebm majmun\u00ebt jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb proces rekursiv. Kjo aft\u00ebsi nuk \u00ebsht\u00eb karakteristik\u00eb kaq njer\u00ebzore, sa mendohej deri tani,\u201d thot\u00eb Sam Chayette, q\u00eb ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb studim si doktorant.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Sipas studimit, rezultatet ofrojn\u00eb njohuri t\u00eb reja p\u00ebr zhvillimin e gjuh\u00ebs. \u201cP\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb ne kemi t\u00eb dh\u00ebna empirike kuptimplota p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn e t\u00eb menduarit tek njer\u00ebzit dhe tek primat\u00ebt jo-njer\u00ebzor\u00eb\u201d, thot\u00eb koautori i studimit, Stephen Piantadosi, asistent profesor i psikologjis\u00eb n\u00eb UC Berkeley.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Rregullat p\u00ebrdoren tek vetja<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">P\u00ebr t\u00eb testuar aft\u00ebsin\u00eb rekursive t\u00eb subjekteve, atyre iu treguan fillimisht segmente t\u00eb ndryshme me simbole, p\u00ebr shembull {()} ose {[]}. K\u00ebto struktura jan\u00eb analoge me struktura t\u00eb caktuara linguistike.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Koncepti rekursiv do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb kthehet mbrapsht, q\u00eb i referohet vetvetes. Modele rekursive jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr sintaks\u00ebn dhe semantik\u00ebn n\u00eb gjuh\u00ebn e njeriut. Nj\u00eb shembull \u00ebsht\u00eb fraza nominale \u201eqeni i gruas s\u00eb pensionistit\u201d.\u00a0 K\u00ebtu kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb rend frazash t\u00eb ve\u00e7anta nominale, q\u00eb kur i referohen nj\u00ebra tjetr\u00ebs dhe vendosen n\u00eb radh\u00eb japin nj\u00eb fraz\u00eb t\u00eb re nominale.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Nj\u00eb shembull tjet\u00ebr p\u00ebr strukturat rekrusive jan\u00eb fjalit\u00eb e p\u00ebrb\u00ebra ku pjesa e dyt\u00eb e fjalis\u00eb, p\u00ebrmban n\u00eb vetveve nj\u00eb fjali tjet\u00ebr dyt\u00ebsore. N\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrdorimit t\u00eb \u201edhe\u201d-s\u00eb, fjalive krahasuese ose p\u00ebrdorimit nj\u00ebri pas tjetri t\u00eb mbiemrave, mund t\u00eb krijohen parimisht fjali pa fund.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Meqen\u00ebse b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr modele komplekse t\u00eb menduari, studiuesit kujtuan n\u00eb fillim se majmun\u00ebt do ken\u00eb pak aft\u00ebsi rekursive.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Experimente me sekuenca simbolike<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Pjes\u00ebmarr\u00ebsit n\u00eb studim nga SHBA si dhe majmun\u00ebt p\u00ebrdor\u00ebn nj\u00eb touchscreen, p\u00ebr t\u00eb grupuar simbolet. Nj\u00eb k\u00ebmban\u00eb simbolizonte korrekt\u00ebsin\u00eb e sekuenc\u00ebs, nj\u00eb zile me zhurm\u00eb tregonte se simboli ishte vendosur n\u00eb vendin e gabuar. Majmun\u00ebt u shp\u00ebrblyen me l\u00ebng frutash dhe snacks p\u00ebr vendosjen e duhur t\u00eb simboleve.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Meqen\u00ebse Tsiman\u00ebt, banor\u00eb vendas n\u00eb zon\u00ebn e Amazon\u00ebs n\u00eb Bolivi, b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb t\u00ebrhequr, pa p\u00ebrdorur shum\u00eb teknologji, atyre iu dhan\u00eb simbole n\u00eb form\u00ebn e kartave prej letre dhe p\u00ebrgjigja u dha me goj\u00eb.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Ngjashm\u00ebri e jasht\u00ebzakonshme<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Rezultati: Subjektet i vendos\u00ebn simbolet n\u00eb nj\u00eb list\u00eb sipas modeleve rekursive, disa m\u00eb shum\u00eb t\u00eb qarta e disa m\u00eb pak. P\u00ebr studiuesit \u00ebsht\u00eb e jasht\u00ebzakonshme q\u00eb k\u00ebto ngjashm\u00ebri themelore mund t\u00eb v\u00ebrtetoheshin n\u00eb llojin dhe m\u00ebnyr\u00ebn e grupimit. Sepse t\u00eb rriturve nga grupi i tsimane-ve, parashkollor\u00ebve nga SHBA dhe majmun\u00ebve u mungon e nj\u00ebjta gj\u00eb: t\u00eb gjith\u00ebve u mungon trajnimi n\u00eb matematik\u00eb dhe n\u00eb lexim.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">\u201cK\u00ebshtu rezultatet mb\u00ebshtesin rezultate t\u00eb tjera studimi q\u00eb thon\u00eb se majmun\u00ebt mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb edhe struktura r\u00eb tjera, q\u00eb jan\u00eb pjes\u00eb e gramatik\u00ebs njer\u00ebzore,\u201d thot\u00eb Piantadosi.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">Majmun\u00ebt m\u00ebsojn\u00eb gramatik\u00eb<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrpunohet dhe intepretohet gjuha, duhen kuptuar struktura gramatikore shum\u00eb t\u00eb zhvilluara. Nj\u00eb aft\u00ebsi q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb hipotetike n\u00eb shkenc\u00eb i ishte veshur vet\u00ebm njeriut.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Nj\u00eb eksperiment me majmun\u00eb paviane tregoi se majmun\u00ebt jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb struktura gramatikore t\u00eb ashtuquajtura pa kontekst. K\u00ebto ndjekin principin e pasqyrimit, p\u00ebr shembull AB\/BA ose ABC\/CBA.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Majmun\u00ebve iu desh t\u00eb ndiqnin nj\u00eb objekt l\u00ebviz\u00ebs n\u00eb nj\u00eb touchscreen. Objekti l\u00ebvizte ose sipas principit t\u00eb pasqyrimit ose sipas nj\u00eb principi p\u00ebrs\u00ebritjeje t\u00eb lidhur me nj\u00eb kontekst (AB\/AB, ABC\/ABC). Nd\u00ebrmjet l\u00ebvizjeve u vendos\u00ebn q\u00ebllimisht gabime n\u00eb sekuenca.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: .0001pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'inherit','serif';color: #333333;border: none windowtext 1.0pt;padding: 0in\">M\u00eb ngjash\u00ebm se sa mendohej<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\"><\/span><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 15.0pt;line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Studiuesit v\u00ebrejt\u00ebn se majmun\u00ebt e kuptuan gabimin brenda n\u00eb sekuenc\u00eb. Pra ata e m\u00ebsuan modelin tek i cili bazohet gramatika. Por n\u00eb gabimet e vendosura n\u00eb p\u00ebrs\u00ebritjen e sekuencave, majmun\u00ebt nuk reaguan. Sekuencat p\u00ebrs\u00ebrit\u00ebse jan\u00eb pjes\u00eb e gramatik\u00ebs s\u00eb lidhur me kontekstin. T\u00eb kuptosh k\u00ebt\u00eb duhet kapacitet m\u00eb i madh t\u00eb menduari.<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Pra rezultatet tregojn\u00eb se si rekursioni ashtu edhe p\u00ebrpunimi i strukturave komplekse gramatikore jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ngulitura tek m\u00ebnyra njer\u00ebzore e t\u00eb menduarit se sa tek majmun\u00ebt, megjithat\u00eb majmun\u00ebt jan\u00eb n\u00eb gjendje q\u00eb t\u2018 i m\u00ebsojn\u00eb q\u00eb t\u00eb dyja. K\u00ebto aft\u00ebsi pra, nuk jan\u00eb aq karakteristike p\u00ebr njeriun, sa ishte menduar deri tani.<\/span><\/p>\n<p style=\"line-height: 19.5pt;background: white;vertical-align: baseline\" class=\"MsoNormal\"><span style=\"font-size: 12.0pt;font-family: 'Roboto','serif';color: #333333\">Gazeta Koha e Jone<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Njer\u00ebzit dhe majmun\u00ebt mendojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb ngjash\u00ebm se sa mendohej deri tani \u00a0 Nga DW- Modele t\u00eb caktuara t\u00eb menduari jan\u00eb tipike p\u00ebr njer\u00ebzit, sidomos kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs. Apo jo? Nj\u00eb studim i ri tregon se n\u00ebse u b\u00ebhet trajnimi i duhur, edhe majmun\u00ebt mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb rregulla gramatikore.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Njer\u00ebzit dhe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":36575,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,14],"tags":[],"class_list":["post-36574","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-press-releases"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/54067446_401.jpg?fit=700%2C394&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-9vU","jetpack-related-posts":[{"id":100799,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/zbulohet-grenza-e-detit\/","url_meta":{"origin":36574,"position":0},"title":"Zbulohet \u201cGrenza e Detit\u201d","author":"Kurt Farka","date":"May 31, 2026","format":false,"excerpt":"31 Maji 2026 \u00cbsht\u00eb nj\u00eb lloj kandili deti me nj\u00eb helm shum\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm Zbulohet nj\u00eb kandil deti i ri, pothuajse i paduksh\u00ebm dhe \u00ebsht\u00eb vdekjeprur\u00ebs. E quajtur ndryshe si grenza e detit, klasifikohet tek cubomedusat, q\u00eb deri tani njiheshin vet\u00ebm 3 n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn n\u00eb gjinin\u00eb e Chironex, dhe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Njoftime Shtypi&quot;","block_context":{"text":"Njoftime Shtypi","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/njoftime-shtypi\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Grenza-e-Detit.jpg?fit=1024%2C574&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Grenza-e-Detit.jpg?fit=1024%2C574&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Grenza-e-Detit.jpg?fit=1024%2C574&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Grenza-e-Detit.jpg?fit=1024%2C574&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":73967,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/zbulimi-i-majmunit-8-7-milione-vjecar-ne-turqi-rishkruan-historine-e-njerezimit\/","url_meta":{"origin":36574,"position":1},"title":"Zbulimi i majmunit 8.7 milion\u00eb vje\u00e7ar n\u00eb Turqi rishkruan historin\u00eb e njer\u00ebzimit","author":"Kurt Farka","date":"September 4, 2023","format":false,"excerpt":"4 Shtator 2023 Afrika \u00ebsht\u00eb konsideruar gjithmon\u00eb djepi i njer\u00ebzimit, me njer\u00ebzit q\u00eb evoluuan nga majmun\u00ebt n\u00eb kontinent, p\u00ebrpara se t\u00eb p\u00ebrhapeshin n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs. Por nj\u00eb zbulim intrigues po sfidon supozimin e kahersh\u00ebm. Kafka e pjesshme e nj\u00eb majmuni t\u00eb lasht\u00eb \u00ebsht\u00eb zbuluar n\u00eb Turqi dhe duket\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/800-0-1e41bb861af33a0ba70cadc420ff7833.png?fit=800%2C420&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/800-0-1e41bb861af33a0ba70cadc420ff7833.png?fit=800%2C420&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/800-0-1e41bb861af33a0ba70cadc420ff7833.png?fit=800%2C420&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/800-0-1e41bb861af33a0ba70cadc420ff7833.png?fit=800%2C420&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100329,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/erion-brace-ps-eshte-kthyer-ne-mur-ku-vendosen-njoftime\/","url_meta":{"origin":36574,"position":2},"title":"Erion Bra\u00e7e: &#8211; PS \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb mur ku vendosen njoftime","author":"Kurt Farka","date":"May 15, 2026","format":false,"excerpt":"15 Maji 2026 Deputeti socialist Erion Bra\u00e7e foli n\u00eb Kjo Jav\u00eb mbr\u00ebmjen e sotme p\u00ebr situat\u00ebn e brendshme n\u00eb Partin\u00eb Socialiste. Bra\u00e7e u ndal n\u00eb kritik\u00ebn e tij tek momenti i p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr zgjedhjet e pjesshme n\u00eb bashkin\u00eb Tiran\u00eb dhe bashkit\u00eb e tjera, duke n\u00ebvizuar se nuk u\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/erion-brace.jpg?fit=1098%2C782&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":98039,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shkrimi-mund-te-jete-40-mije-vjet-me-i-hershem-se-sa-mendohej-cfare-kane-zbuluar-arkeologet-ne-gjermani\/","url_meta":{"origin":36574,"position":3},"title":"Shkrimi mund t\u00eb jet\u00eb 40 mij\u00eb vjet m\u00eb i hersh\u00ebm se sa mendohej, \u00e7far\u00eb kan\u00eb zbuluar arkeolog\u00ebt n\u00eb Gjermani","author":"Kurt Farka","date":"February 27, 2026","format":false,"excerpt":"27 Shkurt 2026 Historia e shkrimit t\u00eb mendimeve dhe ndjenjave mund t\u00eb jet\u00eb dhjet\u00ebra mij\u00ebra vjet m\u00eb e vjet\u00ebr se sa besohej m\u00eb par\u00eb, duke habitur arkeolog\u00ebt q\u00eb b\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb zbulim. Studiuesit kan\u00eb dalluar modele kuptimi n\u00eb vijat, prerjet, pikat dhe kryqet e gdhendura mbi objekte si dh\u00ebmb\u00eb mamuthi, t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/475473f0-1304-11f1-856c-c723805bc628.jpg.webp?fit=1024%2C575&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/475473f0-1304-11f1-856c-c723805bc628.jpg.webp?fit=1024%2C575&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/475473f0-1304-11f1-856c-c723805bc628.jpg.webp?fit=1024%2C575&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/475473f0-1304-11f1-856c-c723805bc628.jpg.webp?fit=1024%2C575&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":101038,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/grigels-mucollari-i-pd-se-rama-ka-prekur-fundin-sa-me-shume-i-sulmon-aq-me-shume-rritet-pjesemarrja-ne-proteste\/","url_meta":{"origin":36574,"position":4},"title":"Grigels Mu\u00e7ollari i PD-se: &#8211; Rama ka prekur fundin.  &#8211; Sa m\u00eb shum\u00eb i sulmon aq m\u00eb shum\u00eb rritet pjes\u00ebmarrja n\u00eb protest\u00eb.","author":"Kurt Farka","date":"June 3, 2026","format":false,"excerpt":"3 Qershor 2026 An\u00ebtari i Kryesis\u00eb s\u00eb PD-s\u00eb Grigels Mu\u00e7ollari ka deklaruar se vet\u00ebm kryeministri Edi Rama me korrupsionin dhe arroganc\u00ebn e tij mund t\u00eb bashkoj\u00eb n\u00eb shesh kaq shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb ndajn\u00eb nj\u00eb objektiv t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, largimin e qeveris\u00eb. Mu\u00e7ollari theksoi se, populli q\u00eb ka marr\u00eb n\u00eb dor\u00eb Bulevardin\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Anetari-i-Kryesise-se-PD-se-Grigels-Mucollari.jpg?fit=640%2C408&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Anetari-i-Kryesise-se-PD-se-Grigels-Mucollari.jpg?fit=640%2C408&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Anetari-i-Kryesise-se-PD-se-Grigels-Mucollari.jpg?fit=640%2C408&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100588,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/jonathan-pano-shpopullimi-nuk-eshte-rastesi-por-nje-axhende-e-qeverise\/","url_meta":{"origin":36574,"position":5},"title":"Jonathan Pano: &#8211; Shpopullimi nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi, por nj\u00eb axhend\u00eb e qeveris\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"May 22, 2026","format":false,"excerpt":"22 Maji 2026 I ftuar n\u00eb nj\u00eb studio televizive Jonathan Pano, an\u00ebtar i K\u00ebshillit Bashkiak t\u00eb Tiran\u00ebs nga radh\u00ebt e opozit\u00ebs, ngriti alarmin p\u00ebr ritmet e shpopullimit n\u00eb Shqip\u00ebri, duke iu referuar t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Eurostat dhe analizave t\u00eb ekspert\u00ebve t\u00eb demografis\u00eb. Sipas Panos, raportimet p\u00ebr rreth 29 mij\u00eb persona\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36574"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36574\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36577,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36574\/revisions\/36577"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}