{"id":31488,"date":"2020-02-14T07:53:58","date_gmt":"2020-02-14T07:53:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=31488"},"modified":"2020-02-14T07:53:58","modified_gmt":"2020-02-14T07:53:58","slug":"gjuha-proto-sarde-dhe-arberishtja-arvareshu-ilire","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/gjuha-proto-sarde-dhe-arberishtja-arvareshu-ilire\/","title":{"rendered":"Gjuha proto-sarde dhe arberishtja, arvareshu (ilire),"},"content":{"rendered":"<p>Gjuha proto-sarde \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar arvareshu (ilire), ose gjuha para-latine. Gjuha Sardenj\u00ebs shardana e origjin\u00ebs pellazgjike (Popullit te Detit) e folur n\u00eb Epoken e Sardenj\u00ebs Nuragike deri ne periudhat perandorake bizantine sipas d\u00ebshmive nga historiani bizantin Stefani i Bizantit. Sot kjo gjuh\u00eb \u00ebsht\u00eb shuar. Kjo gjuh\u00eb, megjith\u00ebse koduar, sot ajo p\u00ebrmendet vet\u00ebm p\u00ebr disa perifrazime, ende ruan shum\u00eb fjal\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn Sardenj\u00ebs te folur, sidomos n\u00eb Barbagia, e cila \u00e7on n\u00eb afirmimin se Romanizimi i gjuh\u00ebs Sarde nuk ka p\u00ebrfunduar plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Gjuha nga qendra e Malit t\u00eb Shenjt\u00eb (Gjiri Dorgali, Sardenja Lindore) kufizohet me nj\u00eb kuptim t\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr termin qe \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur shpesh p\u00ebr t\u00eb, para-latinisht dhe latinisht. &#8220;Arvaresos&#8221; jan\u00eb \u201cbarbaricini\u201d (it.) e sot\u00ebm n\u00eb Sardenj\u00eb.Romak\u00ebt e quajt\u00ebn \u201cIlienses barbaricini\u201d e cila do t\u00eb thot\u00eb se etimologjikisht kan\u00eb rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb semantike t\u00eb ilir\u00ebve. Paraardh\u00ebsit e \u201cbarbaricini\u201d dhe Sard\u00ebve jan\u00eb \u201cnuragici\u201d ose shardana.<\/p>\n<p>Kjo gjuh\u00eb (Arvar\u00e8 ose Arvaria n\u00eb arvareshu) \u00ebsht\u00eb zhdukur m\u00eb s\u00eb voni n\u00eb Barbagia n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb Sardenj\u00ebs (Shardinna n\u00eb arvareshu). Gjuha Proto-sardenjase ilire i p\u00ebrkiste familjes etruske gjuh\u00eb e cila \u00ebsht\u00eb atribuar edhe etruske dhe pellazgjike apo greqishtja e lasht\u00eb ose gjuha greke arkaike ose para dorike e cila sot \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se thjesht t\u00eb p\u00ebrshkruhet me familjen ilire. T\u00eb vetmet gjuh\u00ebt moderne q\u00eb fliten sot, q\u00eb mund t&#8217;i atribuohen k\u00ebsaj familje jan\u00eb gjuha shqipe dhe arvanite.Termi &#8220;arvareshu&#8221; merr emrin e vet nga &#8220;Arvar\u00e8&#8221; periudh\u00eb mesjetare e p\u00ebrdorur p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar Barbagia dhe Arborean (Arb\u00ebrin\u00eb). Kjo gjuh\u00eb ishte e pranishme deri n\u00eb mesjet\u00ebn e von\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb vijon edhe sot n\u00eb kaq shum\u00eb fjal\u00eb n\u00eb struktur\u00ebn e brendshme Sardenj\u00ebs p\u00ebrzier me gjuhen latine, por jo p\u00ebr k\u00ebt\u00eb m\u00eb pak e organizuar, origjina e saj \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb neoillirike. N\u00ebse i hiqen gjuhes fjal\u00ebt latine nga gjuha sarde ato q\u00eb mbeten jan\u00eb ilire 80% dhe sot ju ende i gjeni n\u00eb toskerishten dhe gegerishten, por sidomos n\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit. St\u00ebrgjyshi i Proto-Sardes, Sardes, edhe pjes\u00ebrisht, \u00ebsht\u00eb e ndar\u00eb me shqiptar\u00ebt.<\/p>\n<p>Gjuha Sarde u latinizua p\u00ebrfundimisht me kish\u00ebn latine pas fundit traumatik t\u00eb kish\u00ebs autoqefale greke te Sardenj\u00ebs, themeluar nga Peshkopi Sh\u00ebn Luciferi i Kaliarit dhe klerik\u00ebt e tij zhvilluar n\u00eb 1054 (Skizma e Lindjes). Ketu megjithat\u00eb nuk behet fjale per hipoteza gjuhesore te nj\u00eb Shqip\u00ebrie t\u00eb Madhe, por per origjinen e mundshme indo-evropiane e Ballkanike ose edhe Anatoliane, proto-egjeike shardane ose t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb kushteve shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorura nga \u201cbarbaricini\u201de folur ne qendrat e Sardenj\u00ebs q\u00eb ata kan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me shqip\u00ebtar dhe arvanitasit e Greqis\u00eb. Kostume Sardenj\u00ebs jan\u00eb t\u00eb lidhurur me kulturen anatolike ejeike te Ballkanit, zakonet e Frigianeve, kishin t\u00eb nj\u00ebjtin model flok\u00ebsh si banoret e Sardenj\u00ebs dhe ilir\u00ebt e lasht\u00eb, pantallonat e gjera e Sardenj\u00ebs ngjajne vet\u00ebm me ato qe veshin shqiptar\u00ebt dhe arvanitet. Te k\u00ebnduarit polifonik sardenjas ka nj\u00eb ngjashm\u00ebri t\u00eb madhe me Kengen labe shqiptare.<\/p>\n<p>\u00c7el\u00ebsi i proto-Sardishtes ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb do t\u00eb jepet nga familja e gjuh\u00ebve ballkanike dhe egjeiko-anatoliane ose tirrenike (ose etrusk), e cila rrjedh nga emri Tyrrhenoi . Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb klasifikim i gjuh\u00ebve t\u00eb dh\u00ebna nga gjuh\u00ebtari Helmut Rix (1998).Gjuha Tirrenike do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb gjuh\u00ebn etruske, Rhaetiane, s\u00eb bashku me Lemnianen, te cilat Rix identifikon n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb ngusht\u00eb duke n\u00ebnvizuar nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb fjal\u00ebve t\u00eb lidhura. N\u00eb k\u00ebt\u00eb familje, e cila \u00ebsht\u00eb me shum\u00eb gjasa, t\u00eb jen\u00eb t\u00eb tipit t\u00eb duhur ilire, gjithashtu hyn n\u00eb kuad\u00ebr edhe gjuha proto-Sarde, qe mendohet se eshte ballkano-egjeike.( Bibl.: Dieter H. Steinbauer, Neues Handbuch des Etruskischen, St Katharine 1999; Helmut Rix, R\u00e4tisch und Etruskisch, Innsbruck 1998;. \/ L.R.Palmer, Mycenaeans and Minoans, Second ed. New York: Alfred A. Knopf. 1965.)<\/p>\n<p>Fjalori i vog\u00ebl posht\u00eb tregon vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb kushteve shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta:<\/p>\n<p>barrasha &#8211; drejt\u00eb, t\u00eb barabart\u00eb.<br \/>\nbashca &#8211; s\u00eb bashku.<br \/>\ncola &#8211; kalon.<br \/>\nchickpea, cecinu &#8211; e keqe.<br \/>\nKoku, cocinu &#8211; t\u00eb kuqe.<br \/>\nlushcapo &#8211; ju lutem.<br \/>\nManne, Mannu &#8211; m\u00eb (shum\u00eb; teper)<br \/>\nMedha &#8211; e madhe. Pandryshueshme n\u00eb nj\u00ebj\u00ebs.<br \/>\nimbaru &#8211; mir\u00eb. Ndajfolje.<br \/>\nimbaru &#8211; mir\u00eb. Mbiem\u00ebr.<br \/>\nmiduine &#8211; mendim.<br \/>\nMira a &#8211; mir\u00eb, Ndajfolje.<br \/>\nMira &#8211; mir\u00eb, Mbiem\u00ebr.<br \/>\nfallegamindra ose fallega dhe Ondra &#8211; Faleminderit. Indra t\u00eb thot\u00eb nderi.<br \/>\nBAa- Pa.<br \/>\nPapara &#8211; pak.<br \/>\npapu &#8211; padobishme.<br \/>\npapu apo Pape &#8211; padobishme.Mbiem\u00ebr, ndajfolje II.<br \/>\npara &#8211; p\u00ebrpara.<br \/>\nparishi &#8211; \u00e7ift\u00ebzohet.<br \/>\nPapasha, papashcuasha &#8211; prapa.<br \/>\nbusu &#8211; plot.<br \/>\nPapasha &#8211; prapa.<br \/>\nperpere &#8211; prapanice.<br \/>\narre &#8211; p\u00ebrs\u00ebri.<br \/>\nReti &#8211; rreth, n\u00eb nj\u00eb rreth.<br \/>\nriedu &#8211; rrotull.<br \/>\nRucha &#8211; Rruge<br \/>\nadej \u2013 tej, matane<br \/>\nisumesia &#8211; nj\u00eb shum\u00eb.<br \/>\ntipe &#8211; m\u00eb sip\u00ebr.<br \/>\nshulonju \u2013 flak, sulem<br \/>\nSEIU &#8211; sy.<br \/>\n\u00e8 \u2013 e.<\/p>\n<p>Ja ku jan\u00eb disa shembuj t\u00eb fjal\u00ebve ilire, t\u00eb p\u00ebrdorura ende n\u00eb Barbagia t\u00eb Sardenj\u00ebs Qendrore, si m\u00eb posht\u00eb:<\/p>\n<p>Leja &#8211; Leje, dola &#8211; dor\u00eb, cecinu &#8211; e keqe, mishtra \u2013 g\u00eblqere, bardule &#8211; g\u00eblqere, Gurdu &#8211; Gur, gata &#8211; zbritje, Gorropu &#8211; Hendek,Grop\u00eb; Camba (Cama) &#8211; K\u00ebmb\u00eb, cucuru &#8211; kreu, papascuash &#8211; pasqyr\u00eb , udulu &#8211; d\u00ebllinj\u00eb, Druri &#8211; dru, dadhanu \u2013 detare\/deti, locharzu -lug\u00eb, Piru -pirun, tas -kreu, Cucu &#8211; e kuqe, Vala &#8211; val\u00eb, anae &#8211; anije, pei-prej (p.sh. material pej kuku), ishiolu &#8211; jeshile, xacora &#8211; err\u00ebt, careta \u2013 kufje, xirri \u2013 z\u00ebri\/vokali, tirrionju -therr, therrja, shurra -urina, Karena \u2013 trup\/kurmi, malesha \u2013 male, hintula -h\u00ebna, Sellere &#8211; selino, \u00e8 medha &#8211; t\u00eb m\u00ebdha, trastanja \u2013 tabela\/d\u00ebrrasa, lepere &#8211; lepuri , froceddu \u2013 xhufk\u00eb flok\u00eb, Fraca &#8211; flaka, macitu &#8211; mace, Rucha &#8211; rruge, Borea &#8211; re bore\/d\u00ebbor\u00eb, gjiria &#8211; gjiri ose laku, etj.<\/p>\n<p>Shqiptimi m\u00eb arkaik i trasheguar drejtp\u00ebrdrejt\u00eb i k\u00ebsaj te folmeje te vjeter \u00ebsht\u00eb regjistruar n\u00eb tri vendbanimet e Malit t\u00eb Shenjt\u00eb te Sardenjes: Dorgali, Urzulei dhe Baunei. Shqiptimi dhe semantika e Dorgalit jan\u00eb pik\u00eb referimi p\u00ebr standardin e &#8220;s&#8217;arvareshu&#8221;.<\/p>\n<p>Gjuha e p\u00ebrbashk\u00ebt me Ilirishten e Sardenj\u00ebs lasht\u00eb dhe te Sardeve te maleve qendrore t\u00eb ishullit, \u00ebsht\u00eb evidentuar nga dokumentet e shkruara t\u00eb historianit bizantin Stefani i Bizantit, i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dijetar i besuar tek t\u00eb cilat trajtohen dokumentimi e prejardhjes t\u00eb banoreve te kasaj zone si dhe mosha, etj. Ai thot\u00eb: &#8220;Sardos, oos Parthos, polis Illyrias, oi politai Sard\u0113noi&#8221; dhe se \u00ebsht\u00eb &#8220;Sardos ashtu si Parthosi, eshte qytet i Ilirise, qytetar\u00ebt e saj jan\u00eb quajtur Sardenoi&#8221; q\u00eb sipas vepres se tij, \u00ebsht\u00eb grupi m\u00eb i madh etnik fonetikisht i af\u00ebrt me at\u00eb t\u00eb Shardanas . Parthoset dhe fisi Partini ishte vendosur n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb qendrore, Elbasan dhe p\u00ebrgjat\u00eb lumit n\u00eb Shkumbin. Ai gjithashtu kujton se n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb Shqip\u00ebri ishte vendosur qyteti mesjetar Sharda i permbytur sot pas nd\u00ebrtimit te nj\u00eb dige t\u00eb madhe. Fiset ilire t\u00eb k\u00ebtij territori u quajten sardeates dhe i p\u00ebrkiste grupimit te dialektit Geg\u00eb. Substrati ilirik mb\u00ebshtet qasjen e gjuh\u00ebs origjinale ilire dhe qytet\u00ebrimit t\u00eb Sardenj\u00ebs si\u00e7 e ka shkruar edhe studiuesi dhe dijetari Alberto Areddu n\u00eb botimin &#8220;Origjina shqiptare e qytet\u00ebrimit n\u00eb Sardenj\u00eb&#8221;.Gjuha e lasht\u00eb ilire e Sardenj\u00ebs \u00ebsht\u00eb premisa e kombit modern neo-latine Sardenj\u00ebs moderne, q\u00eb \u00ebsht\u00eb rezultat i evolucionit ndikuar nga latinishtja, dhe pastaj nga gjuhet katalanisht dhe spanjisht. Hipoteza e prejardhjes ilire te sardeve \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur nga m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb autor, si dhe nga disa vende. Por z\u00ebri m\u00eb autoritativ \u00ebsht\u00eb i Herodotit i cili n\u00eb Kapitullin I, paragrafi 94 te librit te tij \u201cHistoriae\u201d (\u0399\u03c3\u03c4\u03bf\u03c1\u03af\u03b1\u03b9) flet p\u00ebr emigrimin e Tirrenasve, njer\u00ebzve thrakas dhe Frigiane, pastaj zbarkimin e Ballkanasve dhe t\u00eb Anadolleve, ne Sardenje \u2013 prej nga e cila i dha jete fiseve shardana dhe nuragjike,- dhe ne Toscana, ku ajo i dha jete popullit Etrusk &#8211; kjo e fundit \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr t\u00eb tjera nj\u00eb hipotez\u00eb e pranuar nga pothuajse t\u00eb gjith\u00eb historian\u00ebt.<\/p>\n<p>Ky fluks i lasht\u00eb migrimi indo-evropian drejt Sardenj\u00ebs p\u00ebrfundoi me fillimin e mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb par\u00eb para Krishtit dhe mund t\u00eb ket\u00eb ndodhur, jo vet\u00ebm nga deti, por edhe ne sasi t\u00eb konsiderueshme edhe nga toka, pasi kaluan Adriatikun pershkuan gadishullin italik (duke kaluar nga Romagna n\u00eb Toscana) dhe pastaj populluan Etrurine, Korsik\u00ebn dhe Sardenj\u00ebn. E konfirmojne k\u00ebt\u00eb origjin\u00eb t\u00eb lasht\u00eb egjeike Balkano-anatoliane te Sardenj\u00ebs edhe studime t\u00eb ndryshme gjenetike q\u00eb kane konfirmuar lidhjen me popullsine e Geg\u00ebris\u00eb ilire (Mali i Zi Bosnja dhe Shqip\u00ebria Veriore) dhe popujve t\u00eb lasht\u00eb t\u00eb gadishullit miken, greket paradorike , pellazg\u00ebt dhe minoanet. N\u00eb fund t\u00eb fundit shqiptar\u00ebt, sard\u00ebt dhe etrusk\u00ebt posedojne t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt origjin\u00ebn e Anadollit. Ne zerin Oliena, thuhet se &#8220;vendi duket t\u00eb jet\u00eb i lindur nga bashkimi i fiseve m\u00eb t\u00eb vogla, t\u00eb cilat pastaj do t\u00eb jet\u00eb e kombinuar me nj\u00eb fshat ekzistues, m\u00eb t\u00eb zhvilluar se tjetri, dhe sigurin\u00eb e ofruar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye m\u00eb shum\u00eb kund\u00ebr pushtuesve, duke dep\u00ebrtuar tani nga Barbagia . Paraardh\u00ebsit e lasht\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre njer\u00ebzve, do t\u00eb kishin qen\u00eb Iliensi, marinar\u00eb, te ikur nga Troja n\u00eb flak\u00eb. &#8221; N\u00eb fakt emri tjet\u00ebr i Troj\u00ebs n\u00eb latinisht ishte &#8220;ilium&#8221;. N\u00eb fakt, romak\u00ebt kane quajtur Ilienses barbaret. Ekziston nj\u00eb legjend\u00eb, por edhe historia e shkat\u00ebrrimit t\u00eb Troj\u00ebs n\u00eb duart e Achaeaneve dorik (greket), qe dukej si nj\u00eb legjend\u00eb homerike. Sipas legjendave lokale gjithmon\u00eb njer\u00ebz q\u00eb vijn\u00eb nga Egjeu kan\u00eb themeluar Osiddan dhe Olbian. Disa shprehje vendore t\u00eb moshuarve &#8220;dhe vrecos&#8221; (e vjet\u00ebr), n\u00eb Barbagia, argumentojn\u00eb: \u00abAveddos, purros, pupurros, avuzos, argazas, vennios papascuas, po leia, a trupe, stasios e trasidhu, a istrussiu e rebedia zizi chechina, bussiaos e vertera frica, pelau pelau, dadanu dadanu, lumina lumina, chen&#8217;isperu, inter&#8217;i malesas &#8216;atesas e s&#8217;isula iscretia e Sardinna&#8217;\u00bb. (V\u00ebllez\u00ebrit, burrat, f\u00ebmij\u00ebt, t\u00eb rinjt\u00eb, grat\u00eb, erdhen n\u00eb fsheht\u00ebsi, ose duke k\u00ebrkuar leje nga autoritetet lokale, ose kund\u00ebr vullnetit t\u00eb tyre, t\u00eb lodhur prej trazirave, u zhvendosen nga e keqja dhe mjerimi m\u00eb zi, plot frik\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, pasi kaluan n\u00ebp\u00ebr oqean, dete, lumenj, pa shpres\u00eb, derisa u vendosen n\u00eb malet e larg\u00ebta t\u00eb ishullit t\u00eb Sardenj\u00ebs se pabanuar). Ka vet\u00ebm nj\u00eb gjuh\u00eb n\u00eb Europ\u00eb q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me k\u00ebto shprehje tipike barbare, por kjo nuk \u00ebsht\u00eb gjuha baske, \u00ebsht\u00eb gjuha shqipe dhe arvanite.<\/p>\n<p>Qendrat fqinje me Dorgalin, Urzulei dhe Baunei te dominuara nga masivi g\u00eblqeror i malit Montesanto (Gjiri i Oroseit), p\u00ebr shkak t\u00eb izolimit gjeografik, kan\u00eb pasur nj\u00eb dukuri te ruajtjes gjuh\u00ebsore t\u00eb ngjashme me at\u00eb t\u00eb ishullit t\u00eb Eubea (Greqi), djep i arvanitasve.<\/p>\n<p>M\u00eb posht\u00eb \u00ebsht\u00eb Lutja e Zotit n\u00eb &#8220;arvareshu&#8221;. (\u201cBabbu Nostru\u201d inde sha goia arvaresha):<\/p>\n<p>Babai Xhanu<br \/>\nBabai Xhanu cie ja-sher inde shu celu<br \/>\nja-shiadh shantau shu lumene \u00e8 tene<br \/>\nja-shiadh anca vinnie shu mereu \u00e8 tene<br \/>\nja-shiadh bautia sha urdha \u00e8 t\u00e8ne<br \/>\nEmmo inde shu celu emmo inde sha toca<br \/>\nA nuru tui thommiri gjitianu a sha beca xhana<br \/>\nA nuru tui indergjere a shara deitorara xhanara<br \/>\nSi nuru indergjimuru a shuru deitoriri xhanuru<br \/>\nTui a nuru momos tommir a shara mashcadhara<br \/>\nAma tui liriar a nuru inca cecinu<br \/>\nAmen Xheshu.<\/p>\n<p>Zanoret Paragogjike shqiptohen keshtu, fjala diftong p\u00ebrfundimtar nj lexohet nzu, j mund t\u00eb lexohet si z, duke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrlidhje n\u00eb Sarden moderne. (Babu Nostru, Babu nostru chi istas in sos chelos, Santificadu siat su numen tuo, Benzat a nois su rennu tuo, Fata siat sa voluntade tua, Coment in su chelu gai in sa terra, Su pane nostru de onzi die dae nos oe, E perdona nos sos pecados nostros, E non nos dasses ruer in sa tentazione, Ma liberanos dae male. Amen).<\/p>\n<p>Ave Maria:<br \/>\nAve Mari inde sha goia arvaresha \/ (Ave Maria n\u00eb gjuh\u00ebn arvaresh):<br \/>\nAve Mari imbusa \u00e8 careshti<br \/>\nShu Tommeu eshte me teche<br \/>\nJa-sher shantaa interi shara femerara<br \/>\nshantaa sha pumora \u00e8 sha branza \u00e8 tene: Xhesu.<br \/>\nShanta Mari nenna \u00e8 Dia<br \/>\nRexa po nuru mashcadheriri<br \/>\nTashi eshte sha sara \u00e8 xhana gatia.<br \/>\nAmen Xheshu.<br \/>\nHimni i Diellit (N\u00eb gjuhet Shardane, Nuragjike dhe Ilirike (ne kllapa shqiptimi):<br \/>\nDillu cadhe inde shu chelu<br \/>\nondramuru (pr. ondramushu) sha phandela \u00e8 t\u00e8!<br \/>\ndiamuru (pr. diamushu) a shu mereu \u00e8 t\u00e8,<br \/>\ndiamuru (pr. diamushu) a sha mannia \u00e8 t\u00e8.<br \/>\nEmmo inde pelau emmo inde toca<br \/>\ndillu cadhe inde shu chelu<br \/>\nondramuru (pr. ondramushu) sha phandela \u00e8 t\u00e8!<br \/>\nA nuru (nushu) tui thommiri (pr. tomishi) gjitianu a shu ishperonju xhanu.<br \/>\ndillu cadhe inde shu chelu.<br \/>\nondramuru (pr. ondramushu) sha phandela e t\u00e8!<br \/>\nPronuncia:<br \/>\ndillu cadhe inde shu chelu<br \/>\nondramush sha phandela e t\u00e8!<br \/>\ndiamush shu mereu e t\u00e8,<br \/>\ndiamush sha mannia e t\u00e8.<br \/>\nemmo inde pelau emmo inde toca<br \/>\ndillu cadhe inde shu chelu<br \/>\nondramush sha phandela e t\u00e8!<br \/>\na nush tui thommish gjitianu a shu ishperonju janu.<br \/>\ndillu cadhe inde shu chelu<br \/>\nondramush sha phandela e t\u00e8!<br \/>\n( \u201cph\u201d ne arvareshu eshte p e bute).<\/p>\n<p>Hymni Kombetar i Flamurit (Arvareshe):<\/p>\n<p>Adhibishapo<br \/>\nAdhibishapo inde unu pexiparu Dia,<br \/>\nBabai gjitepostemandu criadhore e shu chelu peri e sha toca,<br \/>\nperi e gjitara shendara cie sis seiane peri uncu sis seiane.<br \/>\nAdhibishapo inde uniparu Tommeu,<br \/>\nunibatiu vixhu e Dia,<br \/>\npariu e Babai para e gijtara seculara,<br \/>\nDia pei Dia,<br \/>\nLuina pei Luina, bautiu,<br \/>\nuncu criau, pei pexia shushtasia e Babai,<br \/>\npo meshu e Idu gjitara shendara ja-shene shtetiara criaara,<br \/>\npo nuru purruru,<br \/>\nmeme po xhanu orruonju eshte pichau anca shu chelu,<br \/>\nmeme po opora e shu shpiridhu shantu eshte impexau inde sha branxa e sha Virgjina Mari<br \/>\nperi si eshte bautiu purru.<br \/>\nAidu iaividhi circau inde shu poshitu e Ponxiu Pilau,<br \/>\nAidu vatividhi peri vidhi vorrau.<br \/>\nShu e tere didiri eshte bavatiau, sicunde shara shcritiara,<br \/>\neshte acicau anca e shu chelu,<br \/>\nshi aperperinadhe inde sha dadha e shu Babai.<br \/>\nPeri e arre cadhe anca vinnie inde shu lumene po gjiuciae a shuru cie niallane,<br \/>\nmeme a shuru vatiauru meme shu meriu su uncu cadhe a cae fundunu.<br \/>\nBabai peri Vixhu eshte adheriu meme lumenau, peri Idu cadhe fallegau po meshu e shuru profetara.<br \/>\nAdhibishapo sha cezha, una, shanta, catolica, apostulica,<br \/>\npretendapo unu pexiparu batiu po shu indiosonju e shara mascadhara,<br \/>\ncapo opes inde shu bavatinju e shuru vatiuru,<br \/>\nmeme inde a sha nialla e sha durria cie cadhe a vinnie<br \/>\nAici shiedhe.<\/p>\n<p>Huazuar nga: http:\/\/www.vatrarberesh.it\/argomenti-trattati\/la-lingua\/arvareshu-il-protosardo-illirico.html<\/p>\n<p><em>Burimi:<\/em><\/p>\n<p><em>1. ^ SIMPOZIUMI I II-te, ND\u00cbRKOMB\u00cbTAR MBI PELLAZG\u00cbT &#8211; TIRANA &#8211; Nga studiuesi italian nga Sardenja Dr. B. Mele, \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar fjalori i par\u00eb i gjuh\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb sarde-shqip-anglisht. Autori v\u00ebrteton se gjuha e sard\u00ebve t\u00eb lasht\u00eb \u00ebsht\u00eb gjuha pellazge\/ilire\/shqipe, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb arritje mjaft t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb bashk\u00ebkohore. Nd\u00ebrtimi i k\u00ebtij fjalorin t\u00eb par\u00eb sardo-shqip-anglisht, p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb pun\u00eb kolosale t\u00eb autorit me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe historike dhe gjuh\u00ebsore. M\u00eb par\u00eb profesori nga Sardenja A. Aredu ka zbuluar se qytet\u00ebrimi lasht\u00eb i Sardenj\u00ebs \u00ebsht\u00eb me origjin\u00eb pellazgo-ilire. K\u00ebshtu t\u00eb dy studiuesit p\u00ebrputhen plot\u00ebsisht, q\u00eb sard\u00ebt e lasht\u00eb ose banor\u00ebt m\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm t\u00eb ishullit t\u00eb Sardenj\u00ebs, kan\u00eb folur gjuh\u00ebn pellazge\/shqipe.<\/em><\/p>\n<p><em>2. ^ Ongoing research by William Hartley, Co-Administrator of the Haplo-I1 and Hartley DNA Projects. Between the ancient european population in the South of Europe, protoeuropeans, at Bosnia and Herzegovina, Croatia and Sardinia is common the Haplogroup I2. Haplogroup I arose in Europe, and is almost non-existent outside of Europe. It originated around 24,000BP, at the start of the Last Great Ice Age, and is indigenous Native European DNA; Native Europeans were independent of Africa over many hundreds of thousands of years, bred with co-native cousins &#8216;Homo Neanderthalensis&#8217;, and have distinct traits such as light hair and eye colour, and is common between Sardinia and North Albania.<\/em><\/p>\n<p><em>Bibliografia:<\/em><\/p>\n<p><em>\u2022 Alberto Areddu &#8211; Le origini albanesi della civilt\u00e0 in Sardegna &#8211; Autorinediti.<\/em><br \/>\n<em>\u2022 Angelo Leotti \u2013 L\u2019Albanese Parlato (Ghego) \u2013 Cenni Grammaticali e Vocabolario \u2013 Hoepli \u2013 Milano, 1916.<\/em><br \/>\n<em>\u2022 Paola Guerra e Alberto Spagnoli \u2013 Albanese Compatto \u2013 Zanichelli.<\/em><br \/>\n<em>\u2022 Stephani Byzantii &#8211; &#8220;Ethnicorum quae supersunt&#8221; &#8211; Ed. Meineke I, 556.<\/em><br \/>\n<em>\u2022 Dieter H. Steinbauer, Neues Handbuch des Etruskischen, St. Katharinen 1999; Helmut Rix, R\u00e4tisch und Etruskisch, Innsbruck 1998; L.R.Palmer, Mycenaeans and Minoans, Second ed. New York: Alfred A. Knopf. 1965<\/em><br \/>\n<em>\u2022 Atlante Storico Mondiale De Agostini (Edizione del 1994), fq.61<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjuha proto-sarde \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar arvareshu (ilire), ose gjuha para-latine. Gjuha Sardenj\u00ebs shardana e origjin\u00ebs pellazgjike (Popullit te Detit) e folur n\u00eb Epoken e Sardenj\u00ebs Nuragike deri ne periudhat perandorake bizantine sipas d\u00ebshmive nga historiani bizantin Stefani i Bizantit. Sot kjo gjuh\u00eb \u00ebsht\u00eb shuar. Kjo gjuh\u00eb, megjith\u00ebse koduar, sot ajo p\u00ebrmendet vet\u00ebm p\u00ebr disa perifrazime, ende [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31489,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-31488","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/86635912_3254598151220316_4733594232718098432_n1.jpg?fit=716%2C960&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-8bS","jetpack-related-posts":[{"id":75258,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/cila-eshte-gjuha-me-e-vjeter-ne-bote\/","url_meta":{"origin":31488,"position":0},"title":"Cila \u00ebsht\u00eb gjuha m\u00eb e vjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb?","author":"Kurt Farka","date":"November 4, 2023","format":false,"excerpt":"4 Nentor 2023 Njohurit\u00eb e grumbulluara mund t\u00eb humbasin shpejt, p\u00ebr shembull p\u00ebr shkak t\u00eb metodave t\u00eb vjet\u00ebruara t\u00eb regjistrimit, q\u00eb nuk i p\u00ebrdor m\u00eb sot askush. Informacioni n\u00eb nj\u00eb disket\u00eb apo n\u00eb nj\u00eb disk mbetet i padobish\u00ebm, kur mungojn\u00eb pajisjet p\u00ebrkat\u00ebse p\u00ebr t'i d\u00ebgjuar. K\u00ebsaj i shtohet edhe fakti\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/640-0-1698574177x63270750-906-997.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/640-0-1698574177x63270750-906-997.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/640-0-1698574177x63270750-906-997.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":47894,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/dhjete-gjuhet-me-te-vjetra-ne-bote-qe-fliten-edhe-sot\/","url_meta":{"origin":31488,"position":1},"title":"Dhjet\u00eb gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjetra n\u00eb bot\u00eb q\u00eb fliten edhe sot","author":"Kurt Farka","date":"June 14, 2021","format":false,"excerpt":"Dhjet\u00eb gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjetra n\u00eb bot\u00eb q\u00eb fliten edhe sot Gjuh\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb \u201cfibra\u201d e njer\u00ebzimit. Guri i themelit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb njer\u00ebzore, dhe forca q\u00eb i hapi rrug\u00ebn qytet\u00ebrimit. Pa t\u00eb, shoq\u00ebrit\u00eb nuk mund t\u00eb zhvilloheshin si\u00e7 jan\u00eb zhvilluar. Ndaj gjuh\u00ebt jan\u00eb \u201ctestament\u201d mbi nevoj\u00ebn e madhe t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Foto-ilustuese.jpg?fit=793%2C404&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Foto-ilustuese.jpg?fit=793%2C404&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Foto-ilustuese.jpg?fit=793%2C404&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Foto-ilustuese.jpg?fit=793%2C404&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":8577,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/fragment-libri-mili-butka-pellazget-e-fundit-gjuha-e-tyre\/","url_meta":{"origin":31488,"position":2},"title":"Fragment libri ; Mili Butka: &#8220;Pellazget e fundit- gjuha e tyre&#8221;.-","author":"Kurt Farka","date":"June 9, 2018","format":false,"excerpt":"Fragment libri ; Mili Butka: \"Pellazget e fundit- gjuha e tyre\".- \u00a0 Jan\u00eb fjal\u00ebt shqipe me baz\u00ebn e tyre rr\u00ebnj\u00ebn *wala nga PAlb = *Ul, e cila sjell fjal\u00ebt, ul, ulem, ul, sul; sulem gjith\u00eb Turr + bull = Turbull, i turbullt, turrbulluar n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe por edhe fjal\u00ebn *vurtule\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/iliret-850x605.jpg?fit=850%2C605&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/iliret-850x605.jpg?fit=850%2C605&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/iliret-850x605.jpg?fit=850%2C605&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/iliret-850x605.jpg?fit=850%2C605&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":84362,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/gjuha-shqipe-paralajmerimi-i-gjuhetarit-rrezikon-te-kete-fatin-e-latinishtes\/","url_meta":{"origin":31488,"position":3},"title":"\u201cGjuha shqipe\u201d, paralajm\u00ebrimi i gjuh\u00ebtarit: &#8211; Rrezikon t\u00eb ket\u00eb fatin e latinishtes","author":"Kurt Farka","date":"September 12, 2024","format":false,"excerpt":"12 Shtator 2024 \u201cStandardi i gjuh\u00ebs shqipe duhet t\u00eb reformohet pa prekur baz\u00ebn e tosk\u00ebrishtes nga dijetar\u00eb t\u00eb men\u00e7ur q\u00eb iu rreh zemra shqip\u201d, k\u00ebshtu deklaroi n\u00eb nj\u00eb intervist\u00ebn p\u00ebr Merita Haklajn gjuh\u00ebtari Mehmet Elezi, pasi n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb e rrezikuar.\u201cNuk jam kurrsesi p\u00ebr p\u00ebrmbysjen. Ky standard\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Mehmet-Elezi.jpg?fit=975%2C523&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Mehmet-Elezi.jpg?fit=975%2C523&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Mehmet-Elezi.jpg?fit=975%2C523&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Mehmet-Elezi.jpg?fit=975%2C523&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":26544,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/rrezikonin-te-zhdukeshin-tri-gjuhet-europiane-qe-po-ringjallen\/","url_meta":{"origin":31488,"position":4},"title":"Rrezikonin t\u00eb zhdukeshin, tri gjuh\u00ebt europiane q\u00eb po \u201cringjallen\u201d. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"October 1, 2019","format":false,"excerpt":"Rrezikonin t\u00eb zhdukeshin, tri gjuh\u00ebt europiane q\u00eb po \u201cringjallen\u201d. - 1 tetor \u00a02019 Sipas UNESCO-s, t\u00eb pakt\u00ebn 43% e 6000 gjuh\u00ebve q\u00eb fliten n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn rrezikojn\u00eb t\u00eb zhduken. Madje, prej vitit 1950, 228 prej tyre e kan\u00eb p\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb fat t\u00eb keq. Por ka edhe raste kur gjuh\u00ebt\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/bvbv-905x450.jpg?fit=905%2C450&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/bvbv-905x450.jpg?fit=905%2C450&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/bvbv-905x450.jpg?fit=905%2C450&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/bvbv-905x450.jpg?fit=905%2C450&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":99316,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/marjana-koceku-kur-standardi-behet-kufizim-debati-qe-shqiperia-nuk-po-e-ben\/","url_meta":{"origin":31488,"position":5},"title":"Marjana Ko\u00e7eku: &#8211;  Kur standardi b\u00ebhet kufizim, Debati q\u00eb Shqip\u00ebria nuk po e b\u00ebn","author":"Kurt Farka","date":"April 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Prill 2026 Kur standardi b\u00ebhet kufizim: Debati q\u00eb Shqip\u00ebria nuk po e b\u00ebn Nuk ka paradoks m\u00eb t\u00eb madh se ky: jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb luftohet p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb folur shqip \u2014 brenda saj, vihet n\u00eb dyshim m\u00ebnyra si duhet folur. Megjith\u00ebse un\u00eb nuk e kisha arsyetuar n\u00eb t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Nariana-koceku.png?fit=798%2C477&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Nariana-koceku.png?fit=798%2C477&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Nariana-koceku.png?fit=798%2C477&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Nariana-koceku.png?fit=798%2C477&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31490,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31488\/revisions\/31490"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}