{"id":26116,"date":"2019-09-20T18:38:14","date_gmt":"2019-09-20T18:38:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=26116"},"modified":"2019-09-20T18:38:14","modified_gmt":"2019-09-20T18:38:14","slug":"vjetersia-e-piktogrameve-te-gjugjes-dhe-gabimi-i-arkeologeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/vjetersia-e-piktogrameve-te-gjugjes-dhe-gabimi-i-arkeologeve\/","title":{"rendered":"Vjet\u00ebrsia e piktogrameve t\u00eb Gjugj\u00ebs dhe gabimi i arkeolog\u00ebve. –"},"content":{"rendered":"
\"\"

Gurii Gjugjes<\/p><\/div>\n

Vjet\u00ebrsia e piktogrameve t\u00eb Gjugj\u00ebs dhe gabimi i arkeolog\u00ebve<\/strong><\/p>\n

Specialist\u00ebt e fush\u00ebs duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm n\u00eb p\u00ebrcaktimin e vjet\u00ebrsis\u00eb se k\u00ebtij gur-kulti , q\u00eb \u00ebsht\u00eb pasuri t\u00eb Njer\u00ebzimit. K\u00ebshtu q\u00eb\u00a0 Muzeu Historik Komb\u00ebtar , Instituti i K\u00ebrkime Arkeologjike duhet t\u00eb kishin sinjalizuar menj\u00ebher\u00eb pas gjetjes UNESCO-n<\/em><\/p>\n

Albert V. Nikolla<\/strong><\/p>\n

T\u00eb gjith\u00eb intelektual\u00ebt, brenda dhe jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, kemi ndjekur me kureshtje t\u00eb madhe, por dhe me nj\u00ebfar\u00eb frike, m\u00ebnyr\u00ebn sesi po trajtohet Vjet\u00ebrsia e Gurit me piktogramet t\u00eb Gjugj\u00ebs\u2026 Frika e gjith\u00eb komunitetit t\u00eb studiuesve shqiptar\u00eb q\u00ebndron n\u00eb faktin se ky gur, mund t\u00eb klasifikohet si rreth 4 ose 5 mij\u00eb vje\u00e7ar, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb vjet\u00ebrsia e tij \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb e madhe\u2026 N\u00eb krahasim me shkrimet e Vin\u00e7es, 6.3 mij\u00eb vite para Krishtit, guri i gjetur n\u00eb Fan t\u00eb Mirdit\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb primitiv. Jemi n\u00eb fazat e para t\u00eb zhvillimit t\u00eb njeriut \u2018Cromagnion\u2019 dhe n\u00eb t\u00eb dallohet qart\u00eb besimi mbi Diellin, yjet, h\u00ebn\u00ebn Gur\u00ebt dhe Per\u00ebndia primitive Aes, t\u00eb cilat jan\u00eb besime t\u00eb gjahtarit primitiv. P\u00ebrcaktimi i mosh\u00ebs s\u00eb Piktogrameve duhet t\u00eb b\u00ebhet sipas Metodave Komparative (Krahasuese) me shkrime t\u00eb tjera te epokave primitive.<\/p>\n

Guri mund t\u00eb jet\u00eb i gdhendur, me mjete t\u00eb forta stralli\u00a0 (por teknika e shkrimit n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb nuk m\u00eb duket e till\u00eb). Pik\u00ebs\u00ebpari ata q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb mosh\u00ebn, duhet t\u00eb kryejn\u00eb eksperimentin e \u201cpjekjes s\u00eb balt\u00ebs\u201d, sipas tradit\u00ebs s\u00eb zon\u00ebs ku u gjet\u2026( Gjuh\u00ebtar\u00eb- gjeolog\u00eb- inxhinier\u00eb dhe artizan\u00eb t\u00eb zon\u00ebs) duhet t\u00eb tentojn\u00eb ta ri-p\u00ebrs\u00ebrisin procesin e Rishkrimit t\u00eb k\u00ebsaj pllake, sipas \u201cNormave arkeologjike q\u00eb aplikohen n\u00eb Franc\u00eb e Gjermani n\u00eb k\u00ebsi rastesh e q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb m\u00ebnyrat dhe format sesi njeriu primitiv krijoi \u00a0kultur\u00ebn prehistorike (Quhet metoda e stimulimit n\u00eb kushte reale).\u00a0 N\u00ebse eksperimenti i krijimit t\u00eb plak\u00ebs Artizanale dhe shkrimi i saj me kock\u00eb t\u00eb thyer rezulton i suksessh\u00ebm, kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me shkrimin e par\u00eb n\u00eb Bot\u00eb, at\u00eb q\u00eb na e thot\u00eb Aristoteli dhe Platoni, q\u00eb \u00ab\u00a0Grek\u00ebt shkrimin e mor\u00ebn nga pellazg\u00ebt e vjet\u00ebr q\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb lasht\u00eb sesa toka\u00a0\u00bb.<\/p>\n

Nuk \u00ebsht\u00eb se tradita nuk ka ekzistuar. Personalisht n\u00eb f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb time kam par\u00eb Artizan\u00ebt e fshatit\u00a0 Shulbat\u00ebrr n\u00eb Mat, tek krijonin tulla t\u00eb zeza t\u00eb pjekura shum\u00eb t\u00eb forta pik\u00ebrisht me k\u00ebt\u00eb teknik\u00eb. Kam par\u00eb gjithashtu edhe artizan\u00ebt e \u2018Ku\u00e7ave\u2019 t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb Klos t\u00eb Matit, q\u00eb pasi i p\u00ebrpunonin dhe i linin t\u00eb thaheshin, i lyenin me gjalp, dhe i vinin t\u00eb piqeshin n\u00eb zjarr t\u00eb but\u00eb \u2026 dhe thuajse kishin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn ngjyr\u00eb Gri si\u00e7 \u00a0ka edhe guri me piktogrameve t\u00eb Gjugj\u00ebs.. Si duket njeriu primitiv i shpell\u00ebs para pjekjes i ka lyer pllak\u00ebn e argjil\u00ebs me dhjam\u00eb kafsh\u00ebs t\u00eb egra \u2026 E nj\u00ebjta teknik\u00eb mendoj t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrdorur edhe p\u00ebr krijimin e k\u00ebsaj terrakote me mbishkrimin n\u00eb fjal\u00eb, pasi ajo ishte shume e holl\u00eb dhe shesht\u00eb dhe shum\u00eb voluminoze p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb natyrale. K\u00ebt\u00eb teknik\u00eb e kan\u00eb p\u00ebrdorur dhe sumer\u00ebt m\u00eb von\u00eb p\u00ebr krijimin e terakotave ku shkruan shkrimet e tyre.<\/p>\n

Par\u00eb dhe nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb gdhendjes me kock\u00eb kafsh\u00ebsh,\u00a0 nga m\u00ebnyra e e vendosjes n\u00eb hierarki t\u00eb figurave, nga tentativa p\u00ebr t\u00eb krijuar sistemin t\u00eb num\u00ebrimit me katrore nuk ka asnj\u00eb lloj dyshimi se kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb gjetje shum\u00eb primitive t\u00eb zon\u00ebs s\u00eb Mirdit\u00ebs\u2026 \u00cbsht\u00eb m\u00eb e vjet\u00ebr se Pikturat e Laskos\u00eb n\u00eb Franc\u00eb, pasi teknika e pikturimit me boj\u00ebra \u00ebsht\u00eb m\u00eb e re se gdhendjet primitive, dhe daton rreth shekullit XVIII para er\u00ebs son\u00eb deri n\u00eb shekullin e VII para er\u00ebs son\u00eb. Jam i sigurt\u00eb se teknika e krijimit t\u00eb qeramik\u00ebs m\u00eb t\u00eb fort\u00eb se guri ekziston akoma n\u00eb zon\u00ebn e Mirdit\u00ebs, n\u00eb tradit\u00ebn e p\u00ebrgatitjes s\u00eb vorbave dhe qypave.\u00a0 Kjo teknik\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb, me djegien e nj\u00eb sasie bari dhe p\u00ebrfitimin e l\u00ebnd\u00ebs s\u00eb par\u00eb prej hiri e cila duke u p\u00ebrzier me nj\u00eb lloj lluce t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb krijon nj\u00eb mas\u00eb shum\u00eb ngjit\u00ebse, t\u00eb p\u00ebrpunueshme. Kjo mas\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur nga njeriu primitiv i shpell\u00ebs q\u00eb kishte filluar ta p\u00ebrdorte zjarrin, p\u00ebr t\u00eb prodhuar en\u00ebt e para primitive, q\u00eb jan\u00eb gjetur n\u00eb vendbanimet primitive (shpella t\u00eb thata) n\u00eb t\u00eb gjitha vendbanimet prehistorike n\u00eb Shqip\u00ebri, nga veriu n\u00eb jug..<\/p>\n

Me krijimin e mas\u00ebs s\u00eb balt\u00ebs, njeriu primitiv me ndihm\u00ebn e nj\u00eb kocke t\u00eb thyer ka gdhendur piktogramet e tij\u2026 n\u00eb piktogramet e Gjugj\u00ebs shihet qart\u00eb se gdhendjet nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb me dalt\u00eb bronzi, gj\u00eb q\u00eb ja shton vjet\u00ebrsin\u00eb pllak\u00ebs\u2026 ato kan\u00eb shenjat e g\u00ebrryerjen me kock\u00eb\u2026 edhe vrimat sip\u00ebr njeriut primitiv q\u00eb simbolizojn\u00eb yjet, nuk jan\u00eb t\u00eb gdhendura me dalt\u00eb bronzi po me teknik\u00ebn e rrotullimit t\u00eb kock\u00ebs, dhe figurat jan\u00eb t\u00eb krijuara me rr\u00ebshqitje (vizatim). Kuptohet njeriu i k\u00ebsaj epoke, rreth 45\u00a0 mij\u00eb vite para Krishtit, nuk e njihte akoma p\u00ebrpunimin e bimrave p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar boj\u00ebra t\u00eb ndryshme, me t\u00eb cilat mund t\u00eb pikturonte. N\u00ebse specialist\u00eb, me t\u00eb padrejt\u00eb do t\u2019i japin nj\u00eb mosh\u00eb m\u00eb t\u00eb re se Terakotat e gjetura n\u00eb Vin\u00e7a, do t\u00eb kemi jo vet\u00ebm nj\u00eb falsifikimi t\u00eb hapur i vjet\u00ebrsis\u00eb s\u00eb gurit, por edhe nj\u00eb humbje t\u00eb madhe p\u00ebr Historin\u00eb e kombit Shqiptar. N\u00eb gazet\u00ebn \u2018Shekulli\u2019, bazuar n\u00eb Arkeologjin\u00eb strukturaliste, kam kryer nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb element\u00ebve brenda dhe rreth e rrotull monumentit primitiv, mb\u00ebshtetur sidomos n\u00eb Teknikat e \u2018Landart\u2019(leximi i objekteve q\u00eb ka krijuar njeriu primitiv n\u00eb natyr\u00eb) kam deshifruar Piktogramin. I mbetem besnik leximit t\u00eb asaj piktograme, sipas riteve dhe psikologjis\u00eb s\u00eb banor\u00ebve t\u00eb Zon\u00ebs, bazuar n\u00eb manualet arkeologjike t\u00eb Piktogrameve dhe shkrimeve Prehistorike\u2026<\/p>\n

N\u00eb raste t\u00eb tilla gjetjesh, nuk kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb thjesht me pasuri komb\u00ebtare, por kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me pasuri t\u00eb Njer\u00ebzimit. K\u00ebshtu q\u00eb\u00a0 Muzeu Historik Komb\u00ebtar , Instituti i K\u00ebrkime Arkeologjike duhet t\u00eb kishin sinjalizuar menj\u00ebher\u00eb pas gjetjes UNESCO-n, p\u00ebr dy arsye. E para regjistrimin e k\u00ebsaj pasurie me r\u00ebnd\u00ebsi bot\u00ebrore, e dyta hapjen rrug\u00eb t\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr t\u00eb sjell\u00eb specialist\u00eb, dhe e treta sigurimin e fondeve t\u00eb nevojshme p\u00ebr trajtimin dhe krijimin e kushteve t\u00eb ekspozimit n\u00eb Muzeun komb\u00ebtar. Gjithashtu me UNESCO-n, mund t\u00eb krijohej nj\u00eb grup arkeolog\u00ebsh nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb hulumtonin Zon\u00ebn e Gjugj\u00ebs\u2026<\/p>\n

Tre hipotezat q\u00eb duhej par\u00eb, jan\u00eb si\u00e7 e tham\u00eb m\u00eb sip\u00ebr:<\/p>\n