{"id":25591,"date":"2019-09-07T11:57:22","date_gmt":"2019-09-07T11:57:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=25591"},"modified":"2019-09-07T11:58:49","modified_gmt":"2019-09-07T11:58:49","slug":"disa-shenjime-per-librin-kadare-dhe-muzika-te-vasil-s-toles-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/disa-shenjime-per-librin-kadare-dhe-muzika-te-vasil-s-toles-2\/","title":{"rendered":"Disa shenjime p\u00ebr librin \u201cKadare dhe muzika\u201d t\u00eb Vasil S. Toles. &#8211;"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"25592\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/disa-shenjime-per-librin-kadare-dhe-muzika-te-vasil-s-toles-2\/ismail-kadare-dhe-vaso-tole\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?fit=748%2C414&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"748,414\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Ismail Kadare dhe Vaso Tole\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?fit=300%2C166&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?fit=748%2C414&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-25592\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?resize=607%2C336&#038;ssl=1\" width=\"607\" height=\"336\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?resize=300%2C166&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?resize=450%2C249&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?resize=600%2C332&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?resize=400%2C221&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?w=748&amp;ssl=1 748w\" sizes=\"auto, (max-width: 607px) 100vw, 607px\" \/><\/p>\n<p><strong>Disa shenjime p\u00ebr librin \u201cKadare dhe muzika\u201d t\u00eb Vasil S. Toles. &#8211;<\/strong><\/p>\n<p>Nga <a href=\"http:\/\/www.gsh.al\/2019\/06\/25\/disa-shenjime-per-librin-kadare-dhe-muzika-te-vasil-s-toles\/?fbclid=IwAR1mCI_0crunhVNTm0jSy9KWqOaviwLoXNAj3bxjtBIMc3ykF4jfTxPfGSQ\">Gazeta Shqiptare.<\/a><\/p>\n<p><strong>Prof. dr. Shaban Sinani. <\/strong><\/p>\n<p>\u2013 I. Kur kompozitori dhe etnomuzikologu Vasil S. Tole, me shum\u00eb mir\u00ebsjellje e me mir\u00ebbesim, m\u00eb k\u00ebrkoi t\u2019i b\u00ebja nj\u00eb lexim t\u00eb fundm\u00eb kritik vepr\u00ebs s\u00eb tij \u201cKadare dhe muzika\u201d, gj\u00ebja e par\u00eb q\u00eb m\u00eb shkoi n\u00eb mendje ishte: Sa lodhje e mund i duhet studiuesit t\u00eb gjor\u00eb t\u00eb gjej\u00eb dy-tri grad\u00eb k\u00ebndshikim p\u00ebr t\u00eb sht\u00ebn\u00eb syrin e tij zbulues atje ku t\u00eb tjer\u00ebt nuk kan\u00eb vrojtuar ende ose m\u00eb sakt\u00eb atje ku ende nuk i ka shkuar n\u00eb mendje dikujt t\u00eb hedh\u00eb syt\u00eb.<\/p>\n<p>Kadare dhe muzika? \u00c7\u2019mund t\u2019i premtonte lexuesit ky titull sa i beft\u00eb, aq dhe, n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb, me q\u00ebllim t\u00eb paracaktuar?<br \/>\nNisa ta shfletoj menj\u00ebher\u00eb n\u00eb telefonin e dor\u00ebs librin e ri t\u00eb sapombyllur prej autorit, nd\u00ebrsa ecja me hapa t\u00eb ngadalt\u00eb n\u00eb trotuarin n\u00eb nd\u00ebrtim e sip\u00ebr p\u00ebrball\u00eb parkut Rinia, me padurimin p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb fill nd\u00ebrlidh\u00ebs midis nj\u00eb shkrimtari q\u00eb e ka sunduar shekullin e vet letrar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sovrane dhe nj\u00eb bote tjet\u00ebr, nuk mund t\u00eb thoshe t\u00eb larg\u00ebt, por as t\u00eb af\u00ebrt jo, si muzika. M\u00eb erdhi nd\u00ebrmend q\u00eb shumica e shkrimtar\u00ebve shqiptar\u00eb, prej Jeronim de Rad\u00ebs deri tek Migjeni dhe Dh. Shuteriqi, i kishin quajtur poezit\u00eb e tyre jo vjersha, por kangjelje, kang\u00eb. Nd\u00ebrkaq, edhe m\u00eb t\u00eb shumt\u00eb kishin qen\u00eb kompozitor\u00ebt q\u00eb kishin preferuar t\u2019i quanin veprat e tyre me em\u00ebrtime t\u00eb huajtura prej let\u00ebrsis\u00eb dhe arteve t\u00eb tjera t\u00eb fjal\u00ebs: rapsodi, balada, elegji. Vet\u00ebtimthi m\u2019u kujtua se ekzistonin nj\u00eb n\u00ebnlloj i poezis\u00eb dhe nj\u00eb n\u00ebnlloj i muzik\u00ebs, pag\u00ebzuar me terma q\u00eb gjuh\u00ebsisht vinin nga e nj\u00ebjta rr\u00ebnj\u00eb, nga i nj\u00ebjti burim etimologjik: sonat\u00eb dhe sonet. Ah, po! E kisha gjetur \u00e7el\u00ebsin! Me siguri premisa baz\u00eb nga mund t\u00eb ishte nisur autori p\u00ebr t\u00eb realizuar k\u00ebt\u00eb studim do t\u00eb kishte lidhje me traktatin e mir\u00ebnjohur t\u00eb filozofit gjerman Friedrich Nietszche Origjina e muzik\u00ebs prej tragjedis\u00eb: rasti i Vagnerit (The Origin of Tragedy: The Case of Vagner) dhe me pohimin e tij t\u00eb rrept\u00eb deri n\u00eb tronditje: Nga Eskili gjer tek Vagneri njer\u00ebzimi nuk ka prodhuar asgj\u00eb t\u00eb vlert\u00eb.<\/p>\n<p>Ashtu duke u nd\u00ebrmendur, e hapa m\u00eb s\u00eb fundi n\u00eb formatin e numerizuar vepr\u00ebn e re t\u00eb mikut tim dhe shum\u00eb shpejt do t\u00eb bindesha se n\u00eb librin Kadare dhe muzika nuk b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr ndonj\u00eb zbatim analogjik, prej s\u00eb jashtmi, p\u00ebr hir t\u00eb ndonj\u00eb teorie, p\u00ebr shembull t\u00eb mendimeve nihiliste t\u00eb Nietszche-s mbi padobin\u00eb krijuese t\u00eb mendjes njer\u00ebzore p\u00ebr rreth tri mij\u00eb vjet\u00ebsh, por p\u00ebr nj\u00eb lexim s\u00eb brendshmi, q\u00eb autori e kishte realizuar duke hyr\u00eb me mjetet e nj\u00eb studiuesi t\u00eb muzik\u00ebs n\u00eb xehet kristaline, t\u00eb ngjashme me polimetalet, t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb shkrimtarit I. Kadare.<\/p>\n<ol>\n<li>Q\u00eb kjo vep\u00ebr \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rezerv\u00e0t vlerash pa shterrim, jo vet\u00ebm n\u00eb let\u00ebrsi, por edhe n\u00eb sistemin e trash\u00ebgimit shpirt\u00ebror shqiptar n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, kjo \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e p\u00ebrs\u00ebritur shum\u00eb shpesh dhe e gjith\u00ebpranuar prej lexuesit, pa k\u00ebrkuar ndonj\u00eb v\u00ebrtetim shkencor t\u00eb dijetar\u00ebve. N\u00eb konferenca shkencore nd\u00ebrkomb\u00ebtare vepra e I. Kadares\u00eb \u00ebsht\u00eb kundruar si pasqyr\u00eb e urbanizimit t\u00eb jet\u00ebs shqiptare po aq sa edhe si pasqyr\u00eb e jet\u00ebs tradicionale etnozakonore t\u00eb Gjirokastr\u00ebs: Matteo Mandal\u00e0 dhe semiologu palermitan Gianfranco Marrone shp\u00ebrfaqnin n\u00eb shkall\u00ebn tekstore dhe n\u00eb shkall\u00eb teorike kusht\u00ebzimin e let\u00ebrsis\u00eb me urbanizimin, nd\u00ebrsa studiuesi francez Gilles de Rapper do t\u00eb rizbulontekusht\u00ebzimin e fort\u00eb t\u00eb tekstit t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb Kadares\u00eb prej ligj\u00ebrimit etnografik (Ismail Kadar\u00e9 et l\u2019ethnologie albanaise de la seconde moiti\u00e9 du XXe si\u00e8cle). N\u00eb t\u00eb tjera studime e botime, sidomos prej autor\u00ebsh t\u00eb huaj, \u00ebsht\u00eb parap\u00eblqyerparalelizimi me mitologjin\u00eb, ritualet dhe tradit\u00ebn etnojuridike, duke filluar prej \u00e7\u00ebshtjes homerike deri tek Kanuni, i n\u00ebnkuptuar nga shkrimtari si Ligja e re dhe Statutet e shekujve t\u00eb humanizmit n\u00eb bot\u00ebn e \u00c0rb\u00ebrit, n\u00ebnkuptuar prej tij si Ligja e vjet\u00ebr \u2013 n\u00eb nj\u00eb simetri imagjinare me Testamentin e Vjet\u00ebr dhe Testamentin e Ri (Peter Morgan: Ismail Kadare: Modern Homer or Albanian Dissident). Sa u takon disa opozicioneve t\u00eb tjera, si ato me ideologjin\u00eb dhe me autobiografin\u00eb, n\u00ebse do t\u00eb k\u00ebrkonim ndihm\u00eb nga nj\u00eb idiom\u00eb po e F. Nietszche-s p\u00ebr t\u00eb gjetur mas\u00ebn: to use or to abuse, do t\u00eb na duhej t\u00eb pranonim tejkalimin dhe shp\u00ebrdorimin.\n<p><div id=\"attachment_25594\" style=\"width: 761px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-25594\" data-attachment-id=\"25594\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/disa-shenjime-per-librin-kadare-dhe-muzika-te-vasil-s-toles-2\/ismail-kadare-dhe-vaso-tole-2-2\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?fit=768%2C632&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"768,632\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Ismail Kadare dhe Vaso Tole (2)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"&lt;p&gt;Ismail Kadare dhe Vaso Tole &lt;\/p&gt;\n\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?fit=300%2C247&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?fit=768%2C632&amp;ssl=1\" class=\" wp-image-25594\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?resize=751%2C618&#038;ssl=1\" width=\"751\" height=\"618\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?resize=300%2C247&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?w=768&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?resize=450%2C370&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?resize=600%2C494&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole-2-1.jpg?resize=400%2C329&amp;ssl=1 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 751px) 100vw, 751px\" \/><p id=\"caption-attachment-25594\" class=\"wp-caption-text\">Ismail Kadare dhe Vaso Tole<\/p><\/div><\/li>\n<\/ol>\n<p>Me muzik\u00ebn ishte ndryshe. P\u00ebrve\u00e7 studimit t\u00eb Eno Ko\u00e7os Kadare dhe Shostakovi\u00e7, para s\u00eb gjithash nj\u00eb krahasim rolesh dhe protagonizmi n\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb dy personaliteteve t\u00eb njohura, por dhe nj\u00eb pran\u00ebv\u00ebnie artesh p\u00ebr leht\u00ebsim t\u00eb p\u00ebrftimit t\u00eb tyre estetik, nj\u00eb tradit\u00eb k\u00ebrkimi s\u00eb brendshmi t\u00eb muzik\u00ebs n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e shkrimtarit q\u00eb guxoi qysh n\u00eb vet\u00ebpag\u00ebzimin si krijues mungonte. Dhe kjo ishte nj\u00eb arsye e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb kjo monografi e par\u00eb, e nisur dhe e p\u00ebrfunduar tue u kujtuom shum\u00eb her\u00eb se nuk\u00eb kish gjaa t\u00eb endigluom ens\u00ebh k\u00ebsih s\u00eb shkruomit, t\u00eb \u00e7mohej si akt intelektual dhe si paraprirje p\u00ebr studime t\u00eb tjera t\u00eb ngjashme.<\/p>\n<p>Libri i Vasil S. Toles Kadare dhe muzika \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej atyre veprave q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb njeriun t\u00eb kuptoj\u00eb se sa i varf\u00ebr do t\u00eb ishte leximi i vepr\u00ebs letrare vet\u00ebm si art fjale. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, leximet ndryshe, prej pik\u00ebv\u00ebshtrimesh nga jasht\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, provojn\u00eb se sa leht\u00ebsisht t\u00eb rr\u00ebzuesh\u00ebm jan\u00eb kufijt\u00eb q\u00eb projektojn\u00eb historia e let\u00ebrsis\u00eb, teoria, kanonet,vet\u00ebmjaftueshm\u00ebria e tekstit. E provoi Roland Barthes me La mort de l\u2019auteur (1967), e provuan disa dekada me radh\u00eb me ngulmim e gati-gati prepotenc\u00eb teoricien\u00eb e studiues t\u00eb panum\u00ebrt dekontekstualizimin e let\u00ebrsis\u00eb. Por shum\u00eb shpejt autobiografizmi do t\u00eb rifaktorizohej si dominante n\u00eb krijimtarin\u00eb letrare (Philippe Lejeune, Signes de vie, Le pacte autobiografique, \u00e9dit. Seuil, Paris 2005). Karl Marksi pohonte se kam m\u00ebsuar nga Komedia njer\u00ebzore e Balzakut m\u00eb shum\u00eb se nga gjith\u00eb teoricien\u00ebt klasik\u00eb t\u00eb ekonomis\u00eb politike t\u00eb deriat\u00ebhersh\u00ebm. Romanet Lufta dhe Paqja (L. Tolstoj) dhe T\u00eb mjer\u00ebt (V. Hygo) jan\u00eb konsideruar m\u00eb t\u00eb dobish\u00ebm se \u00e7do udh\u00ebrr\u00ebfyes p\u00ebr t\u00eb njohur Mosk\u00ebn dhe Parisin tradicional. Arkeologut gjerman Heinrich Schliemann i mjaftuan dy poemat homerike p\u00ebr t\u00eb lokalizuar dhe zbuluar Troj\u00ebn. N\u00ebse do t\u2019i riktheheshim receptimit t\u00eb par\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb Kadares\u00eb n\u00eb Franc\u00eb dhe n\u00eb bot\u00eb, do t\u00eb kuptonim se para s\u00eb gjithash ajo \u00ebsht\u00eb lexuar si nj\u00eb burim njohjeje p\u00ebr \u00e7ka po ndodhte n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb mbyllur, duke sh\u00ebrbyer si nj\u00eb dritare e vog\u00ebl p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb me mend t\u00eb padukshmen.<\/p>\n<p>Mungesa e studimeve q\u00eb marrin shkas prej pik\u00ebnisjesh nga dije dhe kompetenca t\u00eb af\u00ebrta me let\u00ebrsin\u00eb, si muzika, l\u00ebvizja, figura, imagologjia (Maria Todorova, The Imagining Balkans), antropologjia, etnopsikologjia (me komplekset etnike dhe psikozat masive, me arkeotipet e stereotipet), p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb kufizim p\u00ebr ta receptuar vepr\u00ebn letrare n\u00eb plotnin\u00eb e vet, me t\u00eb gjitha kumtet q\u00eb p\u00ebrmban, ka sjell\u00eb dhe nj\u00eb d\u00ebm tjet\u00ebr. Studiuesit e let\u00ebrsis\u00eb, t\u00eb bindur se si ata nuk ka t\u00eb tjer\u00eb; shp\u00ebrfill\u00ebs p\u00ebr gjith\u00e7ka q\u00eb gjendet p\u00ebrtej tekstit; t\u00eb inkurajuar nga mungesa e leximit t\u00eb tjetrit; me nj\u00eb parim\u00ebsi t\u00eb vet\u00ebmjaftueshme p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur k\u00ebrkimet e tyre, jo rrall\u00eb kan\u00eb mb\u00ebrritur deri n\u00eb kufijt\u00eb e nj\u00eb vet\u00ebvebimi p\u00ebrjashtues. A \u00ebsht\u00eb tekstocentrizmi nj\u00eb qasje shkencore ndaj let\u00ebrsis\u00eb pa asnj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb dyt\u00eb? A mundet t\u00eb zbuloj\u00eb studiuesi i let\u00ebrsis\u00eb edhe at\u00eb q\u00eb sheh brenda vepr\u00ebs letrare muzikologu, piktori apo etnologu? Libri i Vasil S. Toles \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej atyre veprave q\u00eb na b\u00ebn t\u00eb pohojm\u00eb pa droj\u00eb: Jo!<\/p>\n<p>III. Autori i k\u00ebtij libri e ka l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb teknokracin\u00eb e shenjt\u00ebrimit t\u00eb metod\u00ebs dhe ka marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr t\u2019i afrohet lexuesit p\u00ebrmes nj\u00eb pyetjeje sa t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, aq dhe t\u00eb pashmangshme: A mund t\u00eb lexohen poezia dhe proza e Ismail Kadares\u00eb si t\u00eb k\u00ebndueshme? Dikur k\u00ebndimi ishte \u00e7el\u00ebsi i let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb, pavar\u00ebsisht n\u00ebse fjala intonohej apo thjesht lexohej, var\u00ebsisht prej zot\u00ebsis\u00eb s\u00eb m\u00ebsuesit p\u00ebr t\u00eb shkrir\u00eb n\u00eb komunikim fjal\u00ebn dhe melodin\u00eb. Madje Ilo Mitk\u00eb Qaf\u00ebzezi edhe Kur\u2019an-in q\u00eb p\u00ebrktheu vet\u00eb e pati quajtur K\u00ebndim. Madje deri n\u00eb vitet 1970 n\u00eb d\u00ebftesat e nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb shkollave tet\u00ebvje\u00e7are gjenden paralelisht l\u00ebnda e k\u00ebndimit dhe e k\u00ebng\u00ebs. Shum\u00eb gjash\u00ebm me sonet dhe sonat\u00eb. M\u00eb von\u00eb perdet q\u00eb u vendos\u00ebn mes tyre p\u00ebr leht\u00ebsi studimi u kthyen n\u00eb mure. Dhe pyetja: a mund t\u00eb jet\u00eb let\u00ebrsia cantabile, nuk u b\u00eb m\u00eb. E k\u00ebndueshme si\u00e7 ka qen\u00eb n\u00eb lasht\u00ebsi, kur tragjedit\u00eb antike greke n\u00eb skenat e teatrove klasik\u00eb u ngjanin operetave moderne; kur poet\u00ebt romak\u00eb recitoheshin sikur vargjet e tyre t\u00eb ishin vendosur mbi pentagram. Aed\u00ebve t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb antike nuk u vinte aq n\u00eb ndihm\u00eb lyra, me mund\u00ebsit\u00eb e saj t\u00eb kufizuara zanore. Bardi i k\u00ebng\u00ebve homerike, cantor-i romak dhe tourbadour-i fr\u00ebng i poem\u00ebs epike Chanson de Roland duhej t\u00eb p\u00ebrdornin z\u00ebrin, intonacionin, shkall\u00ebzimin, p\u00ebr t\u00eb krijuar melos. Tek e fundit, duhej t\u00eb p\u00ebrdornin \u201cinstrumentin\u201d e par\u00eb n\u00eb historin\u00eb e tingullit t\u00eb bukur, z\u00ebrin. Duhej t\u00eb p\u00ebrdornin at\u00eb instrument q\u00eb k\u00ebndon kur flet dhe flet kur k\u00ebndon. N\u00eb hershm\u00ebri instrumenti ishte thjesht nj\u00eb ndihm\u00ebs i rapsodit, nj\u00ebher\u00ebsh orator dhe k\u00ebng\u00ebtar. Studiuesit e sot\u00ebm, nd\u00ebr ta dhe antropomuzikologu Nicola Scaldaferri, albanologu Francesco Altimari, studiuesja polake e fonologjis\u00eb historike Irene Sawicka, glotologu Leonardo de Savoia, po argumentojn\u00eb se edhe poemat e Jeronim de Rad\u00ebs, Milosao e Serafina Topia, u shkruan p\u00ebr lexim tonal dhe intonacional, jo vet\u00ebm sasior, sikurse ishte menduar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb natyr\u00ebn e artit tradicional. Lahuta e Malc\u00ecs e \u00c0t Gjergj Fisht\u00ebs dhe k\u00ebng\u00ebt popullore t\u00eb Bregdetit e t\u00eb Lab\u00ebris\u00eb s\u2019mund t\u00eb kuptohen pa asimilime fonologjike n\u00eb fqinj\u00ebsi dhe pa shmangie prej theksave rregulltar\u00eb. Kot thon\u00eb seagramatikalitetin e farkoi traktati I hermetizmit. Agramatikor\u00ebsia ka qen\u00eb ura magjike q\u00eb i jepte mund\u00ebsi poezis\u00eb t\u00eb b\u00ebhej e k\u00ebndueshme.<\/p>\n<p>Vasil S. Tole n\u00eb studimin e tij raportet e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb I. Kadares\u00eb i verifikon n\u00eb disa shkall\u00eb. E nis me supoziminecphrasis n\u00ebse formimi jasht\u00eb shkolle i I. Kadares\u00eb, ai formim q\u00eb, si\u00e7 shkruan Albert B. Lord, merret pa leksione, si\u00e7 m\u00ebsohet gjuha amtare, luajti rol dhe u b\u00eb faktor n\u00eb krijimtarin\u00eb e tij, jo aq n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijshme si Makbethi, por pik\u00ebrisht n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb padukshme si gjuha e t\u00eb par\u00ebve: e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb dhembshur dhe disi naive dhe e babait fjal\u00ebpak\u00eb; e familjes s\u00eb Babazotit, me ungj\u00ebr e emta t\u00eb shkolluara dhe ndonj\u00ebher\u00eb spitullaq\u00eb; e kakopinove misterioze dhe e sazexhinjve me sht\u00ebpiz\u00eb m\u00eb vete aty n\u00eb oborrin e sht\u00ebpis\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb pyetje shkrimtari vet\u00eb nuk na thot\u00eb ndonj\u00eb gj\u00eb drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti, si p\u00ebr Makbethin dhe magjepsjen pas tij, sepse kjo n\u00ebnshtres\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kultur\u00eb leximi, vjen prej koh\u00ebsh t\u00eb thella dhe shp\u00ebrfaqet si nj\u00eb prani e n\u00ebnt\u00ebshme n\u00eb let\u00ebrsi: ajo, sipas shprehjes s\u00eb Albert Lord, p\u00ebrvet\u00ebsohet pavet\u00ebdijsh\u00ebm, si gjuha amtare, dhe shkrimtarit i vjen po aq rrjedhsh\u00ebm, pa asnj\u00eb shenj\u00eb k\u00ebrkimi, si aed\u00ebve n\u00eb lasht\u00ebsi inkurajimi prej audienc\u00ebs, mjedisit, solemnitetit, p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb para kritik\u00ebve t\u00eb vet\u00ebm t\u00eb tyre:polis-it t\u00eb mbledhur n\u00eb teat\u00ebr.<\/p>\n<p>Ne nuk e dim\u00eb n\u00ebse ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb jet\u00eb I. Kadare ka qen\u00eb edhe vet\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebng\u00ebs. Polifonia \u00ebsht\u00eb shum\u00eb bujare: njeriu nuk e ndien veten n\u00eb rol, t\u00eb plot\u00ebsuar, t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr artin, edhe n\u00eb iso, duke l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb mund\u00ebsit\u00eb po aq t\u00eb realizueshme n\u00eb regjistra t\u00eb tjer\u00eb: si marr\u00ebs, kthyes, prit\u00ebs apo hedh\u00ebs, si\u00e7 k\u00ebndohej n\u00eb tradit\u00ebn e vendlindjes, si\u00e7, me siguri, kishin k\u00ebnduar nd\u00ebr koh\u00ebra Kadaret\u00eb, q\u00eb Gjirokastra i mburrte p\u00ebr kalcunjat; nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb linjave t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb mbetej e paharruar Nasibeja e Dobiat\u00ebve, e para dhe e vetmja poete e bejtexhinjve shqiptar\u00eb. Mir\u00ebpo sigurisht e dim\u00eb mir\u00eb se let\u00ebrsia e tij k\u00ebndon s\u00eb brendshmi. Pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb synon t\u00eb provoj\u00eb libri i Vasil S. Toles Kadare dhe muzika. K\u00ebndon s\u00eb brendshmi p\u00ebrmes pranis\u00eb s\u00eb shp\u00ebrfaqur (citimit me protokoll, thon\u00eb studiuesit tekstocentrist\u00eb). K\u00ebndon s\u00eb brendshmi p\u00ebrmes lexicon-it muzikologjik dhe koreografik q\u00eb nuk i ndahet k\u00ebsaj vepre prej fillimeve deri tek veprat m\u00eb t\u00eb fundme. Muzika dhe vallja jan\u00eb brend\u00ebsuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr pa ndonj\u00eb tendenc\u00eb diturake, thjesht sepse jan\u00eb pjes\u00eb e autor\u00ebsis\u00eb s\u00eb vetvetishme t\u00eb shkrimtarit. K\u00ebt\u00eb prani studiuesi e k\u00ebrkon q\u00eb nga titujt e veprave t\u00eb Kadares\u00eb (poezi, tregime, romane) deri tek p\u00ebrqasja q\u00eb shkrimtari u ka b\u00ebr\u00eb veprave t\u00eb tij me terma t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb muzikologjik\u00eb (roman me polifoni, roman me iso). E k\u00ebrkon k\u00ebt\u00eb prani n\u00eb t\u00eb dy rrafshet: t\u00eb muzik\u00ebs popullore dhe t\u00eb asaj qytetare t\u00eb kultivuar. E k\u00ebrkon dhe e v\u00ebrteton n\u00eb t\u00eb gjitha rrafshet: n\u00eb em\u00ebrtimet e k\u00ebng\u00ebve dhe valleve, n\u00eb tipologjin\u00eb e k\u00ebng\u00ebtar\u00ebve dhe rapsod\u00ebve, n\u00eb larmin\u00eb e mjeteve shoq\u00ebrues t\u00eb muzik\u00ebs. E k\u00ebrkon dhe e gjen prej sazeve me joli t\u00eb Babazotit deri tek rapsod\u00ebt homerik\u00eb t\u00eb hap\u00ebsirave dygjuh\u00ebshe apo t\u00eb gjuh\u00ebve n\u00eb kufi. E k\u00ebrkon dhe e gjen n\u00eb ting\u00ebllimin muzikologjik t\u00eb fjal\u00ebs e n\u00eb melodicitetin e tekstit. E k\u00ebrkon dhe e gjen atje ku termi fsheh nj\u00eb sekret kundrejt censur\u00ebs, si rasti i n\u00ebntitullit t\u00eb nj\u00eb kreu t\u00eb romanit Dimri i vetmis\u00eb s\u00eb madhe: Requiem p\u00ebr vitin q\u00eb shkoi, q\u00eb t\u00eb sjell nd\u00ebrmend Requiem-in e Mozart-it, shkruar si nj\u00eb mesh\u00eb in honorem et in memoriam p\u00ebr babain q\u00eb u nda nga jeta pa i qen\u00eb pran\u00eb n\u00eb \u00e7astet e fundme.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse nuk e shpall n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb deklaruar, q\u00ebllimi i studiuesit Vasil S. Tole \u00ebsht\u00eb t\u00eb provoj\u00eb se n\u00eb ngjizjen e aktit t\u00eb krijimit artistik t\u00eb I. Kadares\u00eb, me apo pa vet\u00ebdije, jan\u00eb t\u00eb pranishme pashmangsh\u00ebm melos-i dhe l\u00ebvizja, k\u00ebnga dhe vallja, korifeu dhe horos-i, isoja dhe lahuta, rapsodi dhe audienca, dollia dhe riti, daullja dhe jolia e sazeve, bukuria e vajz\u00ebs q\u00eb tund shamin\u00eb dhe shfaqet para bot\u00ebs s\u00eb madhe me hire dhe nur, burrat gjamtar\u00eb q\u00eb th\u00ebrrasin malet p\u00ebr iso,mag\u00ebt q\u00eb flasin si me ndonj\u00eb gjuh\u00eb parahistorike, q\u00eb dhe Claude L\u00e9vi-Strauss-n do ta linte pa mend, dhe kurr\u00eb nuk i shqiptojn\u00eb formulat sh\u00ebrimtare. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb edhe shkrimtari I. Kadare na e ka th\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb pohim. Makbethi me makthet e ankthet, me malet q\u00eb l\u00ebvizin dhe magjistricat fatth\u00ebn\u00ebse, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bot\u00eb e ngjashme me gjith\u00eb \u00e7far\u00eb ushqeu estetikisht I. Kadaren\u00eb para leximit. \u00c7\u2019dallim mund t\u00eb ket\u00eb midis vajtojcave dhe brim\u00ebtar\u00ebve homerik\u00eb shqiptar\u00eb dhe eumenideve e furive zem\u00ebrake t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb greko-romake; midis gjamtar\u00ebve t\u00eb Veriut dhe koreve tragjik\u00eb t\u00eb Eskilit dhe Euripidit?<\/p>\n<p>Sikur t\u00eb mos i mjaftonte let\u00ebrsia, autori i k\u00ebsaj vepre provon se muzika, vallja, tradita gojore n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, trash\u00ebgimia parashkrimore, u b\u00ebn\u00eb sunduese edhe n\u00eb sprovat e I. Kadares\u00eb, duke filluar me Autobiografin\u00eb e popullit n\u00eb vargje dhe sprov\u00ebn tjet\u00ebr p\u00ebr ciklin e kreshnik\u00ebve deri tek romani-ese Nj\u00eb dosje p\u00ebr Homerin apo Tri k\u00ebng\u00eb zije p\u00ebr Kosov\u00ebn. Ajo q\u00eb na v\u00ebrteton autori \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme: muzika ka qen\u00eb gjithnj\u00eb inside n\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, po aq sa vet\u00eb let\u00ebrsia ishte brenda k\u00ebng\u00ebs: ato dijetar\u00ebt i ndajn\u00eb, por historia i ndan aq mund t\u00eb ndaj\u00eb cipa e qep\u00ebs. N\u00eb fakt, ne nuk e dim\u00eb ende n\u00ebse cipa e qep\u00ebs ndan apo bashkon! \u00c7\u00ebshtje q\u00eb duhet t\u00eb na e shpjegojn\u00eb biolog\u00ebt. Ashtu si cipa e qep\u00ebs, cipa ndar\u00ebse nd\u00ebrmjet k\u00ebng\u00ebs dhe fjal\u00ebs s\u00eb bukur, n\u00eb asnj\u00eb vep\u00ebr tjet\u00ebr nuk ka gjetur nj\u00eb shprehje kaq paradigmatike p\u00ebrbashkimi sa n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e Kadares\u00eb: q\u00eb nga himnoret dhe k\u00ebng\u00ebt marciale (duke p\u00ebrfshir\u00eb Himnin komb\u00ebtar dhe historin\u00eb e nd\u00ebrlikuar t\u00eb tij) deri tek vajtimet dhe vajtojcat; q\u00eb nga k\u00ebnga p\u00ebr d\u00ebfrim deri tek k\u00ebnga p\u00ebr par\u00e0, q\u00eb nga arti mir\u00ebfilli deri tek falsifikati, q\u00eb nga muzika q\u00eb nxit pushtimin deri tek ajo q\u00eb qet\u00ebson shpirtrat, q\u00eb nga e p\u00ebrzishmja deri tek heroikja. Mund t\u00eb thuhet se rendi gjuh\u00ebsor dhe rendi muzikor brenda vepr\u00ebs s\u00eb I. Kadares\u00eb, si\u00e7 na nxit t\u00eb besojm\u00eb studiuesi, jan\u00eb t\u00eb pandash\u00ebm dhe t\u00eb gjith\u00ebpranish\u00ebm, jan\u00eb plot\u00ebsues ndaj nj\u00ebri-tjetrit dhe s\u00eb bashku identifikues t\u00eb njeriut shqiptar. A mund ta konsiderojm\u00eb artin e Kadares\u00eb si nj\u00eb et pluribus in unum, si nj\u00eb krijim figurativisht dygjuh\u00ebsh, mbase dhe trigjuh\u00ebsh: fjal\u00eb, melos dhe l\u00ebvizje e bukur, ve\u00e7 e tok, si\u00e7 do t\u00eb na lejonte t\u00eb shpreheshim Fan S. Noli?<br \/>\nAshtu si p\u00ebrmes neologjizmave dhe ngritjes s\u00eb fjal\u00ebs dialektore n\u00eb shkall\u00ebn e p\u00ebrdorimit gjith\u00ebshqiptar, I. Kadare ka prishur kufijt\u00eb midis t\u00eb folmeve toske e gege, ashtu ai ka krijuar t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn baraspesh\u00eb midis rapsodis\u00eb veriore homofonike dhe polifonis\u00eb nd\u00ebrbashkuese t\u00eb viseve jugore. Nuk ka nj\u00eb shkrimtar tjet\u00ebr q\u00eb ta ket\u00eb krijuar kaq bukur k\u00ebt\u00eb. Nuk kishte si t\u00eb ndodhte ndryshe: p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsive studimore t\u00eb vet\u00eb autorit, si hartues i dosjes shkencore t\u00eb regjistrimit t\u00eb polifonis\u00eb me iso n\u00eb list\u00ebn e trash\u00ebgimis\u00eb madhore bot\u00ebrore t\u00eb UNESCO-s, iso-polifoniaz\u00eb nj\u00eb kapitull m\u00eb vete n\u00eb librin Kadare dhe muzika, nj\u00ebsoj si\u00e7 mund t\u00eb ishte edhe rapsodia, lahuta dhe k\u00ebnga epike legjendare. Dhe realisht e z\u00eb, pavar\u00ebsisht se jo organizuar si kapitull m\u00eb vete.<\/p>\n<p>K\u00ebtu \u00ebsht\u00eb me vend t\u00eb evokohet koncepti i teoricien\u00ebve modern t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes homerike Millman Parry e Albert Lord, t\u00eb cil\u00ebt mendonin se mekanizmi i vet\u00ebkurdisjes dhe i vet\u00ebruajtjes (konservimit) t\u00eb artit tradicional ka qen\u00eb gjithnj\u00eb nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie trek\u00ebndore: k\u00ebnga, instrumenti, rapsodi; fjala, melos-i dhe audienca; q\u00eb jan\u00eb kushtet e sinkretizmit. Vasil S. Tole synon t\u00eb na provoj\u00eb se kjo marr\u00ebdh\u00ebnie trek\u00ebndore, kjo trini e shenjt\u00eb e artit: fjala, melodia dhe l\u00ebvizja; teksti, k\u00ebnga dhe vallja, edhe tek vepra e I. Kadares\u00eb jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb sinkretizmi, aq sa mund t\u2019i quash t\u00eb pandashme. Ideja se kjo vep\u00ebr \u00ebsht\u00eb nj\u00ebher\u00ebsh edhe k\u00ebng\u00eb, edhe valle, edhe k\u00ebndim, edhe kantat\u00eb, edhe balet, edhe opera, \u00ebsht\u00eb risuese n\u00eb studimet letrare. K\u00ebtu, n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme, do t\u00eb dal\u00eb e nevojshme t\u00eb studiohet se \u00e7far\u00eb vjen nga vet\u00ebdija e krijuesit dhe \u00e7far\u00eb nga n\u00ebnvet\u00ebdija; \u00e7\u2019vjen nga leximet e \u00e7\u2019vjen prej shpirtit t\u00eb t\u00eb par\u00ebve, dhe kjo \u00e7\u00ebshtje implikon jo vet\u00ebm dijet p\u00ebr let\u00ebrsi, kultur\u00eb e arte, por dhe ato p\u00ebr etnopsikologji, psikokritik\u00eb e psikanaliz\u00eb.<\/p>\n<p>Vijuar prej kreut Origjina e tragjedis\u00eb prej vajtimeve, vepra fiton nj\u00eb dimemsion tjet\u00ebr, teorik, p\u00ebr zanafill\u00ebn e arteve dhe kusht\u00ebzimet parahistorike e historike t\u00eb tyre, t\u00eb verifikuara p\u00ebrmes gjurm\u00ebve dhe shenjave n\u00eb vepr\u00ebn e I. Kadares\u00eb. P\u00ebrqendrimi tek vajtimi n\u00eb Gjirokast\u00ebr dhe tek primitiviteti i shprehjes s\u00eb dhimbjes njer\u00ebzore, q\u00eb kap\u00ebrcen shekujt duke na shp\u00ebn\u00eb n\u00eb er\u00ebrat pagane, kur vdekja quhej nd\u00ebshkim i hyjve dhe jo shprehje e vullnetit t\u00eb Zotit; me nj\u00eb v\u00ebshtrim krahasues n\u00eb mitologjin\u00eb antike greke dhe romake, i jep k\u00ebtij kreu edhe nj\u00eb p\u00ebrmas\u00eb me karakter antropologjik e metafizik, q\u00eb synon t\u00eb zbuloj\u00eb raportet e njeriut me jet\u00ebn, vdekjen, pasjet\u00ebn, pavdek\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe ja ku vjen \u00e7\u00ebshtja homerike, me romanin e rapsodis\u00eb, titulluar Nj\u00eb dosje p\u00ebr Homerin, n\u00eb t\u00eb cilin shkrimtari krijon nj\u00eb regjist\u00ebr t\u00eb ri: jo at\u00eb t\u00eb ngjashm\u00ebrive mitologjike midis eposit shqiptar t\u00eb Veriut dhe poemave epike e mitologjis\u00eb antike greke, por at\u00eb t\u00eb rivalitetit p\u00ebr primat, hershm\u00ebri e origjinalitet midis k\u00ebng\u00ebve rapsodive shqiptare t\u00eb Veriut dhe juna?ke pjesme t\u00eb serb\u00ebve dhe boshnjak\u00ebve. Trajtimi i rapsodit si nj\u00eb institucion, konkurrenca e shqisave (veshi para syrit), b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb ekspansionin e shkrimtarit prej muzik\u00ebs n\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrta. Duke k\u00ebrkuar nj\u00eb alter ego t\u00eb shkrimtarit tek rapsodi, jo si z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs t\u00eb tij, por si t\u00eb dor\u00ebzuar t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit urdh\u00ebr, t\u00eb urdh\u00ebrit t\u00eb krijimtaris\u00eb, studiuesi Vasil S. Tole, p\u00ebrmes krahasimit, i b\u00ebn edhe m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta let\u00ebrsin\u00eb dhe muzik\u00ebn n\u00eb vepr\u00ebn e I. Kadares\u00eb, duke i asociuar ata m\u00eb shum\u00eb ontologjikisht. Ashtu si Homeri ishte nj\u00eb rapsod-shkrimtar, ashtu Kadare mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb shkrimtar-rapsod. Ashtu si let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb ligj\u00ebrimi m\u00eb e lart\u00eb se trash\u00ebgimia parashkrimore, ashtu kjo e dyta mund t\u00eb jet\u00eb shtrati I sh\u00ebndetsh\u00ebm i let\u00ebrsis\u00eb. Studiuesi arrin t\u00eb na bind\u00eb se I. Kadare, ashtu si De Rada dhe Migjeni, urat midis let\u00ebrsis\u00eb dhe tradit\u00ebs i vendos\u00ebn jo duke u kthyer prapa n\u00eb shekullin e lahut\u00ebs, por duke u nd\u00ebrlidhur me fije t\u00eb t\u00ebrthorta, shpesh gati t\u00eb padukshme. Rapsodia dhe iso-polifonia ishin n\u00eb vepr\u00ebn e tij objekt admirimi dhe jo imitimi.<br \/>\nI guximsh\u00ebm kreu i k\u00ebsaj vepre p\u00ebr gjuh\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb mund\u00ebsi kodifikimi muzikologjik t\u00eb saj, duke p\u00ebrfshir\u00eb not\u00ebzimin e supozuar dhe vendosjen n\u00eb nj\u00eb tipologji lloji e n\u00ebnlloji sipas ndarjeve e n\u00ebnndarjeve q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00eb muzik\u00eb. Duke mos pasur kompetenc\u00ebn profesionale p\u00ebr k\u00ebt\u00eb an\u00eb, thjesht vler\u00ebsojm\u00eb k\u00ebtu tentimin p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar krahasime midis let\u00ebrsis\u00eb e muzik\u00ebs p\u00ebrtej s\u00eb imagjinueshmes, q\u00eb na bind se sa t\u00eb paprekura jan\u00eb k\u00ebto lidhje e af\u00ebrsi dhe \u00e7\u2019t\u00eb reja mund t\u00eb priten nga thellimi n\u00eb studime t\u00eb m\u00ebtejshme. P\u00ebr sa i takon pjes\u00ebs q\u00eb u kushtohet veprave t\u00eb muzikuara t\u00eb I. Kadares\u00eb, si opera, balete, kantata etj., kjo, p\u00ebrve\u00e7 njoftimeve historiko-letrare dhe muzikologjike t\u00eb zhdukura nga fusha e pamjes p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme, duke p\u00ebrfshir\u00eb dhe ftohjen e vet\u00eb autorit me to pas ndalimeve e kritikave t\u00eb shumta, me siguri do t\u00eb vler\u00ebsohet edhe p\u00ebr t\u00eb pasuruar historin\u00eb e receptimit t\u00eb krijimtaris\u00eb s\u00eb tij si let\u00ebrsi dhe n\u00eb forma t\u00eb tjera. Eumenidet, opera q\u00eb iu paraqit publikut grek n\u00eb vitin 2004, n\u00eb hapjen e loj\u00ebrave olimpike, me libret t\u00eb I. Kadares\u00eb dhe me kompozim t\u00eb vet\u00eb studiuesit Vasil S. Tole, me sa duket ka qen\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb shum\u00eb e \u00e7muar p\u00ebr t\u00eb dhe ndoshta edhe nj\u00eb prej nxitjeve p\u00ebr t\u2019iu kushtuar k\u00ebtij studimi.<\/p>\n<p>Kjo vep\u00ebr, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn nuk mungojn\u00eb edhe shenjime t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb p\u00ebr kultur\u00ebn muzikore t\u00eb shkrimtarit, n\u00eb t\u00eb dyja rrafshet, tradicionale dhe bashk\u00ebkohore, hap nj\u00eb dritare t\u00eb re leximi p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb e I. Kadares\u00eb. Ka t\u00eb drejt\u00eb Peter Morgan kur e cil\u00ebson Kadaren\u00eb si Homerin e fundm\u00eb, si\u00e7 ka t\u00eb drejt\u00eb vet\u00eb Kadare kur i cil\u00ebson rapsod\u00ebt e k\u00ebng\u00ebve t\u00eb trim\u00ebris\u00eb bard\u00ebt e fundm\u00eb t\u00eb tradit\u00ebs s\u00eb q\u00ebmo\u00e7me. P\u00ebrb\u00ebr\u00ebsja prej k\u00ebnge n\u00eb vepr\u00ebn krijuese t\u00eb Ismail Kadares\u00eb, si\u00e7 na d\u00ebshmohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, \u00ebsht\u00eb e pandashme prej pjes\u00ebs letrare. Sepse gjuh\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shkruar dhe gjuh\u00ebn p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnduar shkrimtari i b\u00ebri t\u00eb vetat n\u00eb mjedisin ku ato ashtu kishin qen\u00eb qysh n\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs, n\u00eb Gjirokastr\u00ebn e polifonis\u00eb dhe t\u00eb dasmave tradicionale, t\u00eb sht\u00ebpive-fortesa dhe t\u00eb plakave t\u00eb jet\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Disa shenjime p\u00ebr librin \u201cKadare dhe muzika\u201d t\u00eb Vasil S. Toles. &#8211; Nga Gazeta Shqiptare. Prof. dr. Shaban Sinani. \u2013 I. Kur kompozitori dhe etnomuzikologu Vasil S. Tole, me shum\u00eb mir\u00ebsjellje e me mir\u00ebbesim, m\u00eb k\u00ebrkoi t\u2019i b\u00ebja nj\u00eb lexim t\u00eb fundm\u00eb kritik vepr\u00ebs s\u00eb tij \u201cKadare dhe muzika\u201d, gj\u00ebja e par\u00eb q\u00eb m\u00eb shkoi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":25592,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,10,35],"tags":[],"class_list":["post-25591","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-kultura","category-shoqerore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Ismail-Kadare-dhe-Vaso-Tole.jpg?fit=748%2C414&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-6EL","jetpack-related-posts":[{"id":23978,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/disa-shenjime-per-librin-kadare-dhe-muzika-te-vasil-s-toles\/","url_meta":{"origin":25591,"position":0},"title":"Disa shenjime p\u00ebr librin \u201cKadare dhe muzika\u201d t\u00eb Vasil S. Toles","author":"Kurt Farka","date":"July 30, 2019","format":false,"excerpt":"Disa shenjime p\u00ebr librin \u201cKadare dhe muzika\u201d t\u00eb Vasil S. Toles 25.06.19 Gazeta Shqiptare Prof. dr. Shaban Sinani*\u00a0\u2013 Kur kompozitori dhe etnomuzikologu Vasil S. Tole, me shum\u00eb mir\u00ebsjellje e me mir\u00ebbesim, m\u00eb k\u00ebrkoi t\u2019i b\u00ebja nj\u00eb lexim t\u00eb fundm\u00eb kritik vepr\u00ebs s\u00eb tij \u201cKadare dhe muzika\u201d, gj\u00ebja e par\u00eb q\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/65650851_2385602858342389_2182781128052572160_n-770x433.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/65650851_2385602858342389_2182781128052572160_n-770x433.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/65650851_2385602858342389_2182781128052572160_n-770x433.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/65650851_2385602858342389_2182781128052572160_n-770x433.jpg?fit=770%2C433&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":24322,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/per-vepren-e-akademikut-vasil-s-tole-kadare-dhe-muzika\/","url_meta":{"origin":25591,"position":1},"title":"P\u00ebr vepr\u00ebn e Akademikut Vasil S. Tole, \u201cKadare dhe Muzika\u201d.","author":"Kurt Farka","date":"August 5, 2019","format":false,"excerpt":"P\u00ebr vepr\u00ebn e Akademikut Vasil S. Tole, \u201cKadare dhe Muzika\u201d. Nga Prof. Dr. Klara Klara Kodra \u201cArti i fjal\u00ebs\u201d dhe arti i \u201cmunges\u00ebs s\u00eb fjal\u00ebve\u201d -\u201cStudimi i Vasil S.Toles \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap i vendosur n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim q\u00eb zbulon nj\u00eb an\u00eb t\u00eb re t\u00eb nj\u00eb vepre t\u00eb gjer\u00eb dhe t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Vasil-Tole.jpg?fit=752%2C354&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Vasil-Tole.jpg?fit=752%2C354&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Vasil-Tole.jpg?fit=752%2C354&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Vasil-Tole.jpg?fit=752%2C354&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":82421,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/lamtumire-mjeshter-e-ndjeva-qe-ne-momentin-qe-po-te-conim-me-ambulance-se-botuesi-dhe-miku-i-shkrimtarit-rrefen-te-pathenat-si-kadare-ia-kishte-mbushur-mendjen-helenes\/","url_meta":{"origin":25591,"position":2},"title":"\u201cLamtumir\u00eb mjesht\u00ebr! E ndjeva q\u00eb n\u00eb momentin q\u00eb po t\u00eb \u00e7onim me ambulanc\u00eb se\u2026\u201d, botuesi dhe miku i shkrimtarit rr\u00ebfen t\u00eb path\u00ebnat: &#8211; Si Kadare ia kishte mbushur mendjen Helen\u00ebs se duhet t\u00eb ikte i pari","author":"Kurt Farka","date":"July 3, 2024","format":false,"excerpt":"3 Korrik 2024 Bujar Hudhri, botuesi prej 30 vitesh i Ismail Kadares\u00eb ka treguar t\u00eb path\u00ebnat nga jeta e shkrimtarit si dhe momente te fundit t\u00eb tij. Kadare u nda nga jeta dje n\u00eb QSUT pas nj\u00eb arresti kardiak, n\u00eb mosh\u00ebn 88-vjeccare. P\u00ebrmes nj\u00eb mesazhi n\u00eb \u2018Facebook\u2019 Hudhri theksoi se\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/449479123_2882607275249067_289741067797885466_n-608x450-1.jpg?fit=608%2C380&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/449479123_2882607275249067_289741067797885466_n-608x450-1.jpg?fit=608%2C380&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/449479123_2882607275249067_289741067797885466_n-608x450-1.jpg?fit=608%2C380&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":21462,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/me-arrestuan-ne-klase-ismail-kadare-hap-zemren-para-jetimeve\/","url_meta":{"origin":25591,"position":3},"title":"\u201cM\u00eb arrestuan n\u00eb klas\u00eb\u201d, Ismail Kadare \u201chap\u201d zemr\u00ebn para jetim\u00ebve. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"May 22, 2019","format":false,"excerpt":"\u201cM\u00eb arrestuan n\u00eb klas\u00eb\u201d, Ismail Kadare \u201chap\u201d zemr\u00ebn para jetim\u00ebve 20 Maj, 2019 N\u00eb dit\u00ebn komb\u00ebtare t\u00eb jetim\u00ebve, shkrimtari Ismail Kadare s\u00eb bashku me bashk\u00ebshorten Helen\u00ebn i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur ftes\u00ebs p\u00ebr t\u2019i takuar ne nje dalje te rralle. Nuk munguan fjal\u00ebt e ngrohta dhe mesazhi p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare. \u201c E\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/000_Nic6414874-696x464.jpg?fit=696%2C417&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/000_Nic6414874-696x464.jpg?fit=696%2C417&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/000_Nic6414874-696x464.jpg?fit=696%2C417&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":29241,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kadare-trofete-boterore-dhe-heshtja-shqiptareudhetimi-i-vetmuar-i-shkrimtarit-te-madh-per-cmimin-pak-kyongni-ne-korene-jugut\/","url_meta":{"origin":25591,"position":4},"title":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare&#8230;&#8217;Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut&#8217;. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"December 13, 2019","format":false,"excerpt":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare...'Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut'. Nga: Dhurata Hamzai\u00a0 \u201cKadare ka marr\u00eb gjith\u00eb \u00e7mimet prestigjioze, ve\u00e7 Nobelit\u201d. Botuesi i Kadares\u00eb flet p\u00ebr dy \u00e7mimet bot\u00ebrore t\u00eb shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebrgjat\u00eb muajit tetor. Hudhri rr\u00ebfen pse Kadare u\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":29254,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kadare-trofete-boterore-dhe-heshtja-shqiptareudhetimi-i-vetmuar-i-shkrimtarit-te-madh-per-cmimin-pak-kyongni-ne-korene-jugut-2\/","url_meta":{"origin":25591,"position":5},"title":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare\u2026\u2019Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut\u2019.\u00a0","author":"Kurt Farka","date":"December 13, 2019","format":false,"excerpt":"Kadare, trofet\u00eb bot\u00ebrore dhe heshtja shqiptare\u2026\u2019Udh\u00ebtimi i vetmuar i shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebr \u00e7mimin \u2018Pak Kyongni\u2019 n\u00eb Koren\u00eb Jugut\u2019. Nga: Dhurata Hamzai\u00a0 \u201cKadare ka marr\u00eb gjith\u00eb \u00e7mimet prestigjioze, ve\u00e7 Nobelit\u201d. Botuesi i Kadares\u00eb flet p\u00ebr dy \u00e7mimet bot\u00ebrore t\u00eb shkrimtarit t\u00eb madh p\u00ebrgjat\u00eb muajit tetor. Hudhri rr\u00ebfen pse Kadare u\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Bujar-Hudhri-1-1.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25591"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25596,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25591\/revisions\/25596"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}