{"id":1541,"date":"2018-01-20T22:06:10","date_gmt":"2018-01-20T22:06:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=1541"},"modified":"2018-01-20T22:06:10","modified_gmt":"2018-01-20T22:06:10","slug":"mark-tirta-levizjet-migruese-te-shqiptareve-nder-shekuj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/mark-tirta-levizjet-migruese-te-shqiptareve-nder-shekuj\/","title":{"rendered":"Mark Tirta: L\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve nd\u00ebr shekuj"},"content":{"rendered":"<p><strong>Intervist\u00eb me akademik Mark Tirta rreth librit t\u00eb tij \u201cL\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d<\/strong><\/p>\n<h6><strong><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Mark-tirta.jpg\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-50539\" alt=\"Mark-tirta\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/Mark-tirta.jpg?resize=336%2C395\" width=\"336\" height=\"395\" \/><\/a><\/strong><\/h6>\n<h6><strong>Intervist\u00eb me akademik Mark Tirta rreth librit t\u00eb tij \u201cL\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d<\/strong><\/h6>\n<h6><strong>Akademik Mark Tirta n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb flet p\u00ebr l\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve nd\u00ebr shekuj. Cilat qen\u00eb arsyet e largimit t\u00eb shqiptar\u00ebve nga atdheu, n\u00eb cilat shtete shkuan ata dhe p\u00ebrse. Cilat jan\u00eb zonat e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr m\u00eb t\u00eb prekura nga migrimi dhe cil\u00ebt ishin shqiptar\u00ebt q\u00eb emigruan n\u00eb vende t\u00eb ndryshme, por q\u00eb luajt\u00ebn rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb bot\u00eb.<\/strong><\/h6>\n<h6><em>Prof. Marku, cilat kan\u00eb qen\u00eb disa nga shkaqet m\u00eb kryesore q\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb shp\u00ebrngulur nga trojet e tyre gjat\u00eb gjith\u00eb <strong>periudhave t\u00eb historis\u00eb?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Shkaqet e l\u00ebvizjeve migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve jan\u00eb nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet. N\u00eb disa raste jan\u00eb shum\u00eb e shum\u00eb faktor\u00eb shtys\u00eb p\u00ebr migrim t\u00eb popullsis\u00eb, po p\u00ebr dyndje t\u00eb caktuara mund t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb shkak i rastit, po doemos nj\u00eb ndodhi tep\u00ebr e r\u00ebnd\u00eb. K\u00ebshtu, fshatrat Shestani, Brisku e Livari u detyruan t\u00eb ikin nat\u00ebn, sa andej-k\u00ebndej m\u00eb 1726 e deri m\u00eb 1733 e s\u00eb fundi, me ndihm\u00eb t\u00eb arqipeshkvit Vin\u00e7ens Zmajevi\u00e7 u vendos\u00ebn p\u00ebr jetes\u00eb n\u00eb Borgo Erico pran\u00eb Zar\u00ebs n\u00eb Dalmaci, ku ishin n\u00ebn mbrojtjen e Venedikut. Po si ndodhi kjo? Disa ushtar\u00eb t\u00eb ushtris\u00eb s\u00eb shtetit turk, ashtu si thuhet n\u00eb disa shkrime, kishin p\u00ebrdhunuar femra t\u00eb k\u00ebtyre fshatrave. Si rrjedhoj\u00eb, fshatar\u00ebt vran\u00eb disa ushtar\u00eb. Nga kjo, k\u00ebta t\u00eb fundit do ta p\u00ebsonin tep\u00ebr r\u00ebnd\u00eb. K\u00ebshtu, p\u00ebr k\u00ebta banor\u00eb nuk kishte rrug\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se t\u00eb iknin me t\u00ebr\u00eb familjet e tyre, gj\u00eb q\u00eb e b\u00ebn\u00eb menj\u00ebher\u00eb. Arsyet e migrimit t\u00eb popullsis\u00eb, si m\u00eb thelb\u00ebsore, se ato n\u00eb kuptime t\u00eb ndryshme, q\u00eb jan\u00eb tep\u00ebr t\u00eb shumta, mund t\u2019i p\u00ebrmbledhim n\u00eb 4 shtysa kryesore: 1. pasiguria, ku rrezikohet jeta e njer\u00ebzve; 2. p\u00ebrz\u00ebnie e popullsis\u00eb me forc\u00eb, gj\u00eb q\u00eb nd\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb Serb\u00ebt q\u00eb i kan\u00eb shp\u00ebrngulur Shqiptar\u00ebt nga trojet e tyre n\u00eb Jugosllavi e m\u00eb tej p\u00ebr t\u2019i populluar ato vende me popullsi sllave; 3. varf\u00ebria e tep\u00ebrt i detyrojn\u00eb njer\u00ebzit, familjet, q\u00eb t\u00eb emigrojn\u00eb; 4. njer\u00ebzit, familjet, emigrojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb vend m\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr jetes\u00eb, edhe pse nuk jan\u00eb dhe shum\u00eb t\u00eb varf\u00ebr. Nga malet jo pak popullsi ka zbritur nga malet e vendosur n\u00eb ult\u00ebsira fushore, n\u00eb bregdet, ku jetesa mund t\u00eb organizohej dhe m\u00eb mir\u00eb. N\u00eb jo pak raste, nga luft\u00ebrat, nga pasigurit\u00eb e jet\u00ebs, popullsia ka ikur nga fushat e \u00ebsht\u00eb vendosur me banim n\u00eb male.<\/p>\n<h6><em><strong>Migrimi i jasht\u00ebm ka qen\u00eb nj\u00eb plag\u00eb e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr popullin ton\u00eb nd\u00ebr shekuj. Cilat kan\u00eb qen\u00eb momentet m\u00eb trondit\u00ebse q\u00eb e kan\u00eb detyruar popullin ton\u00eb t\u00eb migroj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb masive nga vendi i tij?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se m\u00ebrgimi n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme ka qen\u00eb nj\u00eb plag\u00eb e r\u00ebnd\u00eb: na ka penguar shum\u00eb n\u00eb zhvillimin ekonomik e shoq\u00ebror. Po duhet ditur se migrimet e ndryshme, ndon\u00ebse t\u00eb dhunshme e n\u00eb fatkeq\u00ebsi, na kan\u00eb lidhur me popujt m\u00eb t\u00eb qytet\u00ebruar. Jo pak emigrant\u00eb, djem e nipa t\u00eb tyre, n\u00eb vendet e huaja ku jetuan e u shkolluan, u b\u00ebn\u00eb njer\u00ebz t\u00eb m\u00ebdhenj p\u00ebr ato vende ku jetuan, shum\u00eb prej tyre i sh\u00ebrbyen s\u00eb tep\u00ebrmi dhe atdheut prej nga e kishin prejardhjen. Ndodhi trondit\u00ebse, q\u00eb kan\u00eb detyruar bashk\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb popullit ton\u00eb t\u00eb ikin nga atdheu i tyre e t\u00eb vendosen n\u00eb vise t\u00eb popujve t\u00eb tjer\u00eb, kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb shumta. Jan\u00eb larguar prej k\u00ebtej p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar jet\u00ebn e tyre, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar f\u00ebmij\u00ebt. Disa iknin n\u00eb male a n\u00eb vende m\u00eb t\u00eb mbrojtura, ku p\u00ebrgatiteshin dhe p\u00ebr q\u00ebndres\u00eb ndaj pushtuesve grabit\u00ebs e p\u00ebrdhunues; t\u00eb tjer\u00eb iknin ose drejt Greqis\u00eb, me varka drejt Italis\u00eb t\u00eb larguar nga Veriu, nga Mesi a nga Jugu i k\u00ebtij vendi. K\u00ebto bat\u00ebrdi me pla\u00e7kitje e me masakra i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb nd\u00ebr Ilir\u00eb: pushtuesit romak\u00eb e ata helen\u00eb, i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb turma fisnore, popujsh t\u00eb ardhur nga Veriu i Europ\u00ebs, nga Per\u00ebndimi (deri nga Anglia), po dhe nga lindja e Europ\u00ebs e nga Azia. Nga koha n\u00eb koh\u00eb, n\u00eb Antikitet e n\u00eb Mesjet\u00ebn e Her\u00ebshme, po dhe m\u00eb von\u00eb, v\u00ebrshuan mbi viset e Iliris\u00eb grupe fisnore e bashk\u00ebsi luftarake p\u00ebr t\u00eb grabitur e ku b\u00ebnin masakra tep\u00ebr t\u00eb egra. Nd\u00ebr k\u00ebta ishin: Kelt\u00ebt, Vizigot\u00ebt, Norman\u00ebt, Hun\u00ebt nga Azia, Vandal\u00ebt, Viking\u00ebt, Tartar\u00ebt. \u00cbsht\u00eb e \u00e7uditshme se si n\u00eb k\u00ebto p\u00ebrjetime tragjike, ka b\u00ebr\u00eb dhe t\u00eb organizohen e t\u00eb njejt\u00ebsohen m\u00eb fuqish\u00ebm n\u00eb nj\u00eb etni t\u00eb gjer\u00eb e kompakte. Nj\u00eb pjes\u00eb e popullsis\u00eb dhe ka emigruar n\u00eb vende t\u00eb huaja p\u00ebr t\u2019u shp\u00ebtuar masakrave e atje jan\u00eb shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb si nj\u00ebsi etnike st\u00ebrgjyshore. Duhet theksuar se n\u00eb disa vende u kompakt\u00ebsuan emigrant\u00ebt e ruajt\u00ebn gjuh\u00ebn e ve\u00e7orit\u00eb etnike t\u00eb prejardhjes. Masakra t\u00eb p\u00ebrbindshme d\u00ebshmohen dhe n\u00eb koh\u00ebn e sundimit Bizantin, po dhe kur u l\u00ebshuan mbi trojet arb\u00ebrore pushtuesit bullgar\u00eb, aq m\u00eb shum\u00eb kur n\u00eb k\u00ebto bashk\u00ebsi arb\u00ebrore u v\u00ebrsul\u00ebn Serb\u00ebt rr\u00ebmbyes e shfaros\u00ebs t\u00eb popullsis\u00eb arb\u00ebrore. Doemos, edhe n\u00eb k\u00ebto kushte ka pasur l\u00ebvizje migruese t\u00eb popullsis\u00eb. Rreziku i zhdukjes e b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb: q\u00eb t\u00eb iknin e t\u00eb fshiheshin nd\u00ebr popuj t\u00eb tjer\u00eb. N\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb trojeve arb\u00ebrore popullsia, p\u00ebr t\u2019i shp\u00ebtuar tmerrit u bullgarizua e m\u00eb n\u00eb veri u serbizua. Po m\u00eb n\u00eb jug t\u00eb trojeve arb\u00ebrore banor\u00ebt u greqizuan. Pra n\u00eb ato koh\u00eb nga pushtimet Arb\u00ebror\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrjetuar tmerre. Kjo \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e v\u00ebrtet\u00eb, edhe pse d\u00ebshmit\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb pakta e an\u00ebsore. Koha e pushtimit osman e masakrat e pushtuesit jan\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb d\u00ebshmuara n\u00eb shkrime t\u00eb koh\u00ebs. Nj\u00eb pjes\u00eb jo e vog\u00ebl nga popullsia iku n\u00eb Greqin\u00eb Per\u00ebndimore. Prej andej nj\u00eb pjes\u00eb e saj kaloi n\u00eb Italin\u00eb Jugore. Emigroi popullsi p\u00ebr n\u00eb Dalmaci q\u00eb akoma nuk ishte pushtuar e n\u00eb t\u00ebr\u00eb bregdetin shqiptar, iku jo shum\u00eb popullsi p\u00ebr n\u00eb Itali t\u00eb Mesme e n\u00eb at\u00eb t\u00eb Veriut. Jo pak nga k\u00ebta emigrant\u00eb, nga Veriu apo Mesi i Italis\u00eb, kaluan te bashk\u00ebkomb\u00ebsit e tyre n\u00eb Jug. D\u00ebshmit\u00eb na e thon\u00eb se n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, pra t\u00eb pushtimit Osman, andej-k\u00ebtej, te popuj t\u00eb ndrysh\u00ebm, ka pasur dhe shum\u00eb grupe t\u00eb tjera m\u00ebrgimtar\u00ebsh. Kjo bat\u00ebrdi e madhe e pushtimit Osman detyroi grupe t\u00eb t\u00ebra njer\u00ebzish t\u00eb iknin jasht\u00eb atdheut p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar jet\u00ebn. Shp\u00ebrnguljet e shqiptar\u00ebve me dhun\u00eb nga trojet e tyre, shoq\u00ebruar me masakra t\u00eb b\u00ebra nga serb\u00ebt e nga grek\u00ebt, jan\u00eb t\u00eb shumta e t\u00eb rasteve t\u00eb ve\u00e7anta, sidomos m\u00eb s\u00eb terp\u00ebmi m\u00eb 1877-1878, m\u00eb 1911-1914, m\u00eb 1918-1924, m\u00eb 1939-1943. Po sjellim vet\u00ebm pak t\u00eb dh\u00ebna: jan\u00eb zhdukur fizikisht ose jan\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb nga trojet e tyre m\u00eb 1877-1878 m\u00eb shum\u00eb se 200.000 shqiptar\u00eb q\u00eb nga Korshumbia e deri n\u00eb Nish e Vranj\u00eb. Nga Fusha e Nikshiqit n\u00eb Mal t\u00eb Zi u masakruan e u shp\u00ebrngul\u00ebn m\u00eb 1895: 400 familje shqiptare me m\u00eb shum\u00eb se 2000 frym\u00eb. M\u00eb 1914 u masakruan e u shp\u00ebrngul\u00ebn me forc\u00eb 16.530 shqiptar\u00eb e shumica e tyre u drejtuan p\u00ebr n\u00eb Turqi\u2026 Ushtria serbe e ajo malazeze m\u00eb 1912 kan\u00eb vrar\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb 12.777 shqiptar\u00eb. Akademiku bullgar, profesor i Universitetit t\u00eb Sofjes, na v\u00ebrteton se m\u00eb 1913 jan\u00eb masakruar nga ushtria serbe 120.000 Shqiptar\u00eb n\u00eb vatrat e tyre n\u00eb Maqedoni. Shifrat e masakrave e t\u00eb dyndjeve me forc\u00eb nga vendbanimet e tyre nuk kan\u00eb t\u00eb sosur.<\/p>\n<h6><em><strong>Nj\u00eb nga destinacionet e l\u00ebvizjes migratore t\u00eb shqiptar\u00ebve ishte edhe jugu i Italis\u00eb, ku u nd\u00ebrtuan fshatra t\u00eb t\u00ebra me arb\u00ebresh\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kristalizuan gjuh\u00ebn, zakonet, traditat q\u00eb i ruajn\u00eb edhe sot. Kur ka ndodhur sakt\u00ebsisht kjo l\u00ebvizje migratore dhe cilat kan\u00eb qen\u00eb arsyet?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>V\u00ebrehet se s\u00eb paku q\u00eb nga epoka e bronzit e ajo e hekurit, n\u00eb bashk\u00ebsi t\u00eb ndryshme t\u00eb Europ\u00ebs, nd\u00ebr fise t\u00eb ndryshme, mbizot\u00ebronte mendimi i l\u00ebvizjes drejt ult\u00ebsirave mesdhetare, po dhe praktikohej n\u00eb shum\u00eb bashk\u00ebsi, t\u00eb emigruarit drejt vendeve m\u00eb n\u00eb Jug t\u00eb Europ\u00ebs, pra dhe af\u00ebr brigjeve t\u00eb Mesdheut, n\u00eb ult\u00ebsira, ku klima ishte m\u00eb e ngroht\u00eb, ku kishte vende t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr bujq\u00ebsi. Prej andej mund t\u00eb shkohej m\u00eb leht\u00eb n\u00eb vende t\u00eb tjera me varka. N\u00eb Bregdetin Jugor dhe komunikimi ekonomik, shit-blerja, ishin m\u00eb t\u00eb lehta, m\u00eb t\u00eb praktikueshme. Ashtu si ka ndodhur dhe me popujt e tjer\u00eb, dhe Ilir\u00ebt e Parailir\u00ebt, si bashk\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb tyre, kan\u00eb emigruar e jan\u00eb vendosur n\u00eb Greqi, n\u00eb ishujt m\u00eb jugor\u00eb t\u00eb Greqis\u00eb, n\u00eb brigjet e Marmaras, n\u00eb jug t\u00eb Italis\u00eb, n\u00eb ishuj t\u00eb saj. K\u00ebto migrime e ngulime jan\u00eb v\u00ebrtetuar nga dijetar\u00eb serioz\u00eb, edhe pse d\u00ebshmit\u00eb themelore jan\u00eb t\u00eb pakta e disa her\u00eb t\u00eb sip\u00ebrfaqshme. P\u00ebr shek. XV me pushtimin Osman, migrimet e shqiptar\u00ebve n\u00eb Greqi e n\u00eb Itali jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtetura n\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb ndryshme t\u00eb pakund\u00ebrshtueshme. S\u00eb paku Greqia Jugper\u00ebndimore e ajo Per\u00ebndimore, kur Osman\u00ebt pushtuan pjes\u00eb t\u00eb trojeve shqiptare e m\u00eb von\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb Arb\u00ebrin\u00eb, nuk dukej se do t\u00eb pushtohej prej aziatik\u00ebve, dhe k\u00ebshtu shum\u00eb turma shqiptar\u00ebsh ik\u00ebn e u vendos\u00ebn n\u00eb Greqi, n\u00eb More e n\u00eb shum\u00eb ishuj t\u00eb saj. Kur u duk dhe atje pushtimi Osman, shum\u00eb emigrant\u00eb shqiptar\u00eb kaluan n\u00eb Italin\u00eb Jugore ku jetuan p\u00ebr disa shekuj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb (shek. XV) jo pak shqiptar\u00eb kaluan nga brigjet e Adriatikut e t\u00eb Jonit e u vendos\u00ebn n\u00eb Itali. Kaluan disa dhe nga Shkodra, bregdeti Ulqin-Tivar, nga Dalmacia e u vendos\u00ebn n\u00eb Trieste, n\u00eb Venedik, po dhe n\u00eb vise t\u00eb tjera t\u00eb Veriut t\u00eb Italis\u00eb. Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e k\u00ebtyre q\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb Italin\u00eb Veriore e at\u00eb t\u00eb Mesme, pas disa koh\u00ebsh shkuan e u vendos\u00ebn n\u00eb Jug, duke mbushur fshatrat arb\u00ebresh\u00eb t\u00eb atij vendi, pran\u00eb bashkatdhetar\u00ebve t\u00eb tyre. N\u00eb k\u00ebto kushte \u00ebsht\u00eb formuar e zmadhuar bashk\u00ebsia arb\u00ebreshe n\u00eb Jug t\u00eb Italis\u00eb, n\u00eb Si\u00e7ili. Arsyet e shkuarjes jan\u00eb: \u201cbashk\u00ebv\u00ebllez\u00ebrit\u201d e tyre, klima, vend m\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr burime t\u00eb jetes\u00ebs, p\u00ebr tregti dhe n\u00eb raste t\u00eb ndonj\u00eb rreziku dhe m\u00eb leht\u00eb p\u00ebr t\u00eb ikur n\u00eb vende t\u00eb tjera t\u00eb Mesdheut.<\/p>\n<h6><em><strong>P\u00ebr l\u00ebvizjet migratore \u00ebsht\u00eb shkruar shum\u00eb. Kam parasysh studiuesin e njohur Kol\u00eb Kamsi, Eqerem \u00c7abejn, Gjovalin Shkurtajn, e ndonj\u00eb tjet\u00ebr. \u00c7\u2019t\u00eb reja sjell vepra juaj n\u00eb krahasim me k\u00ebta autor\u00eb t\u00eb njohur?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Kur shkruhet nj\u00eb punim shkencor, qoft\u00eb ky prej disa faqeve ose dhe nj\u00eb lib\u00ebr me shum\u00eb faqe, merren t\u00eb dh\u00ebna si fakte v\u00ebrtetuese ose dhe si mendime, nga autor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm serioz\u00eb, qoft\u00eb dhe kur ka shkruar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dhe vet\u00ebm nj\u00eb a dy faqe. Ato q\u00eb merren, referohen n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb a n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr, sipas rregullave t\u00eb kodit t\u00eb pun\u00ebs shkencore. Emrat q\u00eb p\u00ebrmenden k\u00ebtu jan\u00eb gjuh\u00ebtar\u00eb e jan\u00eb marr\u00eb dhe me probleme t\u00eb folklorit. Brenda k\u00ebtij kuadri (gjuh\u00eb e folklor), kan\u00eb shkruar dhe p\u00ebr jet\u00ebn e historin\u00eb e arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Italis\u00eb. Migrimi nuk ka qen\u00eb tem\u00eb qendrore e studimeve t\u00eb tyre. P\u00ebr ato q\u00eb jan\u00eb marr\u00eb nga ato shkrime jan\u00eb v\u00ebn\u00eb referenca, ashtu si dhe p\u00ebr shum\u00eb e shum\u00eb autor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. T\u00eb marr\u00ebsh mendime e d\u00ebshmi v\u00ebrtetuese nga autor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, kjo \u00ebsht\u00eb brenda kodit t\u00eb k\u00ebrkimit, duke p\u00ebrmendur burimin; un\u00eb k\u00ebshtu kam b\u00ebr\u00eb e mendoj se jam krejt\u00ebsisht brenda rregullave t\u00eb loj\u00ebs. Un\u00eb i kam par\u00eb migrimet shqiptare n\u00eb syrin e etnologut e n\u00eb v\u00ebshtrim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs. Pra kjo nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb m\u00eb plagjiatur\u00eb, me vjedhje t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tjetrit. N\u00eb vendin ton\u00eb ka shum\u00eb t\u00eb ashtuquajtur \u201cstudiues\u201d q\u00eb jan\u00eb plagjiaturist\u00eb, pra vjedh\u00ebs s\u00eb pun\u00ebs s\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve. Jan\u00eb b\u00ebr\u00eb dhe \u201cProf.Dr.\u201d, po ata mendoj q\u00eb me ligje shtet\u00ebrore t\u00eb quhen \u201cHajdut\u00eb Prof.Dr.\u201d. K\u00ebt\u00eb ta b\u00ebj\u00eb Ministria e Arsimit dhe e Shkenc\u00ebs.\\ Historiani, profesor i mir\u00ebnjohur Zija Shkodra, ka b\u00ebr\u00eb disa shkrime shkencore p\u00ebr diaspor\u00ebn shqiptare e p\u00ebr migrimet shqiptare, p\u00ebr k\u00ebto ka folur dhe n\u00eb librat e tij shkencor\u00eb. Un\u00eb jam mb\u00ebshtetur n\u00eb d\u00ebshmit\u00eb v\u00ebrtetuese e n\u00eb mendimet e tij, po gjithnj\u00eb me referenca. Zija Shkodr\u00ebn e kam pasur udh\u00ebheq\u00ebs shkencor n\u00eb pro\u00e7esin e mbrojtjes s\u00eb doktoratur\u00ebs n\u00eb vitet \u201980 t\u00eb shek. XX, me tem\u00eb \u201cMigrimet e Shqiptar\u00ebve\u201d. Para mbrojtjes e deri n\u00eb mbrojtje \u00ebsht\u00eb diskutuar disa her\u00eb n\u00eb nivele t\u00eb ndryshme e kurr\u00eb nj\u00ebri nd\u00ebr diskutuesit nuk u tha edhe nj\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr plagjiatur\u00eb.<\/p>\n<h6><em><strong>Shpesh studiuesit q\u00eb jan\u00eb marr\u00eb me l\u00ebvizjet migratore flasin me kompetenc\u00eb p\u00ebr vendndodhjen e shqiptar\u00ebve t\u00eb emigruar n\u00ebp\u00ebr vende t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, por shpesh mungon prejardhja e tyre, madje n\u00eb shum\u00eb raste jepet vet\u00ebm krahina, mungojn\u00eb fshatrat, fiset etj. Nuk gjenden dokumente dhe d\u00ebshmi p\u00ebr t\u00eb sakt\u00ebsuar prejardhjen e tyre?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Emigrant\u00ebt kur largohen nga atdheu i tyre nuk b\u00ebjn\u00eb regjistrime n\u00eb vendlindje, po vet\u00ebm n\u00eb vendin e ri ku ngulen. Largimet nga vendlindja n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi jan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb heshtje, pa u ndjer\u00eb e pa b\u00ebr\u00eb regjistrim n\u00eb ndonj\u00eb vend t\u00eb vendbanimit. Kan\u00eb ikur prej andej duke u p\u00ebrqafuar vet\u00ebm me t\u00eb af\u00ebrm e miq q\u00eb i p\u00ebrcjellin. N\u00eb k\u00ebto rrethana studiuesi e ka t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb gjej\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb plota, statistika p\u00ebr t\u00ebr\u00eb ata q\u00eb ikin nga fshati a lagjja ose qyteti i tyre. Ata ikin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb \u00e7rregullt, t\u00eb thuash se n\u00eb heshtje, disa her\u00eb n\u00eb \u201cfsheht\u00ebsi\u201d. Kur kalojn\u00eb kufirin e n\u00eb vendin ku ngulen me banim b\u00ebhen regjistrime t\u00eb rregullta, madje dhe disa her\u00eb. Emigrant\u00ebt n\u00eb vendin ku ngulen studiuesi i studion me shum\u00eb d\u00ebshmi e regjistra popullsie. Pra ky \u00ebsht\u00eb shkaku q\u00eb n\u00eb vendin ku ngulen ata t\u00eb studiohen m\u00eb n\u00eb holl\u00ebsi e me shum\u00eb d\u00ebshmi e statistika t\u00eb shkruara. Edhe vendi prej nga largohen \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb studiohet e t\u00eb sakt\u00ebsohen n\u00eb holl\u00ebsi gj\u00ebrat, po k\u00ebsaj s\u00eb par\u00ebs nuk i japin dhe shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi. Ka raste q\u00eb at\u00eb ta japin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, po ka dhe pasakt\u00ebsi. Kjo gj\u00eb e d\u00ebmton studimin.<\/p>\n<h6><em><strong>Ju n\u00eb lib\u00ebr thoni se n\u00eb Greqi kan\u00eb emigruar ilir\u00eb, arb\u00ebr, shqiptar\u00eb. Cilat kan\u00eb qen\u00eb arsyet e k\u00ebtij migrimi periodik nga Shqip\u00ebria n\u00eb Greqi dhe ku jan\u00eb vendosur ata, ve\u00e7 \u00c7am\u00ebris\u00eb?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Jo pak popuj indoeuropian\u00eb q\u00eb banonin n\u00eb mesin e Europ\u00ebs n\u00eb Neolit, zbrit\u00ebn n\u00eb Jug t\u00eb Europ\u00ebs, pran\u00eb Mesdheut ku klima ishte e but\u00eb, kushtet natyrore p\u00ebr jetes\u00eb p\u00ebr t\u2019u ushqyer ishin m\u00eb t\u00eb mira; lidhjet ekonomike, tregtare me popuj t\u00eb tjer\u00eb e b\u00ebnin jet\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. N\u00eb periudh\u00ebn e Bronzit erdh\u00ebn n\u00eb Ballkan Ilir\u00ebt q\u00eb m\u00eb shum\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb Per\u00ebndim, po jo pak prej tyre u vendos\u00ebn n\u00eb Jug t\u00eb Gadishullit, pra n\u00eb Heladh\u00ebn e lasht\u00eb; Grek\u00ebt erdh\u00ebn e u vendos\u00ebn aty ku jan\u00eb edhe sot duke shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb e helenizuar bashk\u00ebsit\u00eb Ilire t\u00eb atyre vendeve. N\u00eb tok\u00ebn helene erdh\u00ebn n\u00eb ato koh\u00eb dhe Trak\u00eb, Dako-Get\u00eb, Dor\u00eb e bashk\u00ebsi t\u00eb tjera q\u00eb m\u00eb von\u00eb u shp\u00ebrb\u00ebn\u00eb, u helenizuan. Shtres\u00ebn m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb popullsis\u00eb ilire n\u00eb Greqi, n\u00eb ishujt e saj e v\u00ebrtetojn\u00eb, e p\u00ebrcaktojn\u00eb disa dijetar\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj me gjetje mbijetoja toponimesh, antroponimesh, mbet\u00ebza fjal\u00ebsh e shprehjesh q\u00eb i takojn\u00eb gjuh\u00ebs Ilire. Ilir\u00ebt m\u00eb t\u00eb lasht\u00eb n\u00eb Greqi jan\u00eb shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb q\u00eb n\u00eb Antiktiet.<\/p>\n<h6><em><strong>Migrime ka pasur edhe n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb tjera t\u00eb Ballkanit. Kam parasysh k\u00ebtu pakicat komb\u00ebtare n\u00eb Ukrain\u00eb, Bullgari, Rumani e sidomos n\u00eb Kroaci. Pse p\u00ebrmenden rrall\u00eb nga studiuesit k\u00ebto l\u00ebvizje migratore?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>N\u00eb Rumani ka pasur shum\u00eb emigrant\u00eb shqiptar\u00eb; jo pak ka pasur dhe n\u00eb Bullgari, madje n\u00eb Rumani e n\u00eb Bullgari kan\u00eb pasur dhe organizim shoq\u00ebrish; n\u00eb Rumani dhe shkolla shqipe. N\u00eb shumic\u00ebn e rasteve emigrant\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb Ballkan, pra dhe n\u00eb Dalmaci e deri n\u00eb Ukrain\u00eb e n\u00eb Poloni kan\u00eb shkuar m\u00eb shum\u00eb nga vende t\u00eb tjera e jo nga Shqip\u00ebria, prandaj jan\u00eb njohur pak e aspak e nuk \u00ebsht\u00eb shkruar p\u00ebr ta fare ose tep\u00ebr pak.<\/p>\n<h6><em><strong>\u00c7\u2019dihet sot p\u00ebr l\u00ebvizjet migratore, t\u00eb ndodhura pas Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb m\u00eb 1912, dyndje e cila vazhdoi deri n\u00eb vitin 1945. Ku u vendos\u00ebn shqiptar\u00ebt n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Nga koha e Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb e deri m\u00eb 1945 ka pasur shum\u00eb migrime shqiptar\u00ebsh: disa si shp\u00ebrngulje me forc\u00eb e disa nga varf\u00ebria: migrim p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb e m\u00eb t\u00eb qet\u00eb. Brenda vendit: nga malet kan\u00eb r\u00ebn\u00eb e jan\u00eb ngulur n\u00eb kodrina e fusha bregdetare. Shum\u00eb Shqiptar\u00eb emigruan n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb Europ\u00ebs e n\u00eb Amerik\u00eb (kryesisht n\u00eb SHBA). Sipas librit \u201cAmerika\u201d, ku n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi flitet p\u00ebr emigrant\u00ebt n\u00eb SHBA, n\u00eb at\u00eb vend kishte 50.000 Shqiptar\u00eb, kryesisht nga Jugu i k\u00ebtij vendi e shum\u00eb pak nga Veriu. Shp\u00ebrngulje me forc\u00eb, me p\u00ebrdhun\u00eb e popullsis\u00eb shqiptare nga trojet e saj amtare kan\u00eb ndodhur disa her\u00eb q\u00eb nga projekti \u201cNa\u00e7ertanie\u201d i Garashaninit m\u00eb 1844 dhe \u201cMegallo Idheja\u201d greke e po k\u00ebsaj kohe. Q\u00eb nga ajo koh\u00eb kan\u00eb nisur migrimet me forc\u00eb: Kostur, Follorin\u00eb e vise t\u00eb ndryshme t\u00eb \u00c7am\u00ebris\u00eb. Nga vitet 1877-1878 pati dyndje t\u00eb shumta nga viset shqiptare t\u00eb Maqedonis\u00eb, nga vise t\u00eb shtetit serb, nga Mali i Zi. Po nga k\u00ebto vise dyndje t\u00eb m\u00ebdha me p\u00ebrdhun\u00eb ka pasur m\u00eb 1911-1914, m\u00eb 1920-1924, po dhe n\u00eb koh\u00ebn e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Me dhjet\u00ebra mij\u00ebra Shqiptar\u00eb mysliman\u00eb i nis\u00ebn me forc\u00eb p\u00ebr n\u00eb Turqi. Shum\u00eb prej tyre, p\u00ebr t\u2019u shp\u00ebtuar barbarizmave serbe e n\u00eb \u00c7am\u00ebri t\u00eb Grek\u00ebve ik\u00ebn n\u00eb m\u00ebrgim n\u00eb shtete t\u00eb Per\u00ebndimit e me mij\u00ebra erdh\u00ebn e u vendos\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri. Masakrat ndaj Shqiptar\u00ebve n\u00eb trojet e tyre n\u00eb Maqedoni, n\u00eb \u00c7am\u00ebri, n\u00eb Nish-Shkup-Kurshumli, n\u00eb Mal t\u00eb Zi, kan\u00eb qen\u00eb marramend\u00ebse, po k\u00ebtu po paraqesim vet\u00ebm ndonj\u00eb shembull: Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb nj\u00eb komisioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar, m\u00eb 1920-1922 n\u00eb Dib\u00ebr \u2013 Maqedoni kemi nga masakrat 8609 t\u00eb vdekur; 1394 t\u00eb masakruar n\u00eb vatrat e tyre, 3744 vdiq\u00ebn nga plag\u00ebt e s\u00ebmundjet mbinjer\u00ebzore, 4855 u vran\u00eb n\u00eb ndeshje me Serb\u00ebt. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb u larguan nga Dibra k\u00ebndej e andej kufirit 55068 frym\u00eb (sipas t\u00eb nj\u00ebjtit komision).<\/p>\n<h6><em><strong>Cilat qen\u00eb arsyet e munges\u00ebs s\u00eb migrimit gjat\u00eb viteve 1945\u20131990. A pati l\u00ebvizje migratore gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe dhe si realizohej kjo l\u00ebvizje?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Nga 1945 deri 1990, n\u00eb koh\u00ebn e regjimit komunist, kufijt\u00eb u mbyll\u00ebn, pra nuk i lejonin njer\u00ebzit t\u00eb iknin jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Kan\u00eb ikur vet\u00ebm duke u arratisur e shuma e tyre, sipas d\u00ebshmive arkivale, shkon n\u00eb 3000 vet\u00eb. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi k\u00ebta kan\u00eb ikur n\u00eb SHBA, po pak prej tyre jan\u00eb vendosur me banim n\u00eb shtete t\u00eb ndryshme t\u00eb Europ\u00ebs si n\u00eb Itali, Holand\u00eb, Angli, Zvic\u00ebr e n\u00eb ndonj\u00eb vend tjet\u00ebr. Ndalohej nga shteti \u00e7do komunikim me k\u00ebta \u201ct\u00eb arratisur\u201d, veprime t\u00eb tilla d\u00ebnoheshin shum\u00eb r\u00ebnd\u00eb.<\/p>\n<h6><em><strong>Migrime t\u00eb shumta pati edhe nga Kosova, sidomos n\u00eb kushtet e terrorit serb. Cili ishte destinacioni i t\u00eb shp\u00ebrngulurve kosovar\u00eb n\u00eb Europ\u00eb?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Shp\u00ebrngulje me forc\u00eb, me p\u00ebrdhun\u00eb, b\u00ebr\u00eb nga Serb\u00ebt, e Shqiptar\u00ebve nga trojet e tyre n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb Shkup, n\u00eb Prokuplje, n\u00eb Leskovsk, n\u00eb Mal t\u00eb Zi, ka pasur me shumic\u00eb e me masakra rr\u00ebnqeth\u00ebse m\u00eb s\u00eb shumti m\u00eb 1877-1880, m\u00eb 1912-1914, 1920-1924 e s\u00eb fundi m\u00eb 1998-1999. N\u00eb k\u00ebto shp\u00ebrngulje tmerruese jan\u00eb masakruar e vrar\u00eb jo vet\u00ebm burra q\u00eb ishin n\u00eb shesh t\u00eb luft\u00ebs p\u00ebr mbrojtje, por dhe gra, f\u00ebmij\u00eb, pleq e plaka. Disa emigruan n\u00eb Turqi se andej i shtynte Serbi, disa n\u00eb per\u00ebndim dhe jo pak mund\u00ebn t\u00eb vijn\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri e t\u00eb ngulen n\u00eb viset fushore.<\/p>\n<h6><em><strong>Cilat qen\u00eb zonat m\u00eb t\u00eb prekura nga l\u00ebvizjet migratore gjat\u00eb shekujve, pasi nga studiuesit flitet p\u00ebr vale l\u00ebvizjesh, por nuk jepen sakt\u00eb vendet nga kan\u00eb l\u00ebvizur masat migratore?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Migrime n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme historike ka pasur nga t\u00ebr\u00eb trojet shqiptare, por gjat\u00eb Rilindjes e Pavar\u00ebsis\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr migrime ka pasur nga Gjirokastra, nga Kor\u00e7a, Kolonja e P\u00ebrmeti, nga bregdeti Himar\u00eb-Sarand\u00eb. K\u00ebto vise, nd\u00ebr shekuj kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb lidhura me tregti me Greqin\u00eb, me Turqin\u00eb, me vendet e lindjes, me Mesdheun. Pra p\u00ebr k\u00ebta kan\u00eb qen\u00eb vende t\u00eb njohura. Prej andej u njoh\u00ebn dhe me vendet e Per\u00ebndimit e s\u00eb fundi dhe me Amerik\u00ebn, me SHBA. Migrime t\u00eb rregullta p\u00ebr n\u00eb SHBA, n\u00eb vazhdim\u00ebsi kishte q\u00eb nga viti 1897 e k\u00ebtej. M\u00eb 1910-1911 n\u00eb SHBA kishte, sipas statistikave, 10.000 Shqiptar\u00eb, m\u00eb 1918 kishte rreth 30.000 Shqiptar\u00eb, po 15.000 u kthyen p\u00ebr t\u00eb organizuar e m\u00ebk\u00ebmbur shtetin shqiptar. Disa nga k\u00ebta e t\u00eb tjer\u00eb me shumic\u00eb, nga varf\u00ebria ik\u00ebn p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb SHBA. D\u00ebshmit\u00eb e shkruara thon\u00eb se m\u00eb 1945 n\u00eb SHBA kishte rreth 50.000 shqiptar\u00eb, nga t\u00eb cil\u00ebt vet\u00ebm 3000 nga Mal\u00ebsit\u00eb e Veriut. K\u00ebtu ka jo pak nga ata t\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb me p\u00ebrdhun\u00eb nga Serb\u00ebt e nga Grek\u00ebt, n\u00eb trojet e tyre, por q\u00eb nga Fuqit\u00eb e M\u00ebdha iu ankesuan k\u00ebtyre shteteve.<\/p>\n<h6><em><strong>Mund t\u00eb na thoni disa figura shqiptar\u00ebsh q\u00eb kan\u00eb emigruar n\u00eb vende t\u00eb ndryshme, por q\u00eb kan\u00eb luajtur rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb bot\u00eb si p.sh Papa Klementi XI, emigruar nga Shqip\u00ebria pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, a ndonj\u00eb tjet\u00ebr?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Jan\u00eb t\u00eb shumt\u00eb emigrant\u00ebt, f\u00ebmij\u00eb e pasardh\u00ebs emigrant\u00ebsh q\u00eb u shkolluan n\u00eb shtetet ku u ngul\u00ebn. Disa prej tyre u b\u00ebn\u00eb njer\u00ebz t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb kultur\u00eb e dije, n\u00eb veprimtari shkencore e shoq\u00ebrore n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb vendit ku jetonin e sidomos t\u00eb atdheut nga e kishin prejardhjen. Nuk \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb qart\u00ebsohen si duhet e t\u00eb t\u00ebra ato figura t\u00eb shquara t\u00eb dijes, t\u00eb veprimtarive shoq\u00ebrore, t\u00eb atdhetarizmit, si\u00e7 ishin ta z\u00ebm\u00eb Rilind\u00ebsit tan\u00eb Abdyl, Naim e sidoemos Sami Frash\u00ebri q\u00eb u b\u00eb dijetar i madh, autor librash, hartues i enciklopedis\u00eb s\u00eb par\u00eb t\u00eb Turqis\u00eb\u2026, ku p\u00ebrshkruhen dhe mendje t\u00eb ndritura t\u00eb shqiptarizmit. Po japim disa fytyra t\u00eb shquara n\u00eb emigracionin shqiptar e q\u00eb b\u00ebn\u00eb em\u00ebr n\u00eb histori, n\u00eb kultur\u00eb: Si na e qart\u00ebsojn\u00eb disa t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shkruara t\u00eb Mesjet\u00ebs e si e v\u00ebrteton me burime t\u00eb ndryshme e zb\u00ebrthime t\u00eb thelluara studiuesi i shquar Kristo Frash\u00ebri: ka qen\u00eb Pap\u00eb i Rom\u00ebs Ino\u00e7enti I, me prejardhje Ilire, nga fisi Albanoi, n\u00eb vitet 401-417. Kjo \u00ebsht\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse p\u00ebr Ilir\u00ebt e Alban\u00ebt e Mesjet\u00ebs.<\/p>\n<p>Gjon Gazulli (1400-1465), lindur n\u00eb Raguz\u00eb e me prejardhje nga nj\u00eb v\u00ebllaz\u00ebri fisnike e Vigut t\u00eb Mirdit\u00ebs. U shkollua n\u00eb Raguz\u00eb e universitetin e b\u00ebri n\u00eb Padova t\u00eb Italis\u00eb ku dhe u doktorua m\u00eb 1430. Profesor n\u00eb matematik\u00eb e astronomi, p\u00ebrgjegj\u00ebs katedre e pedagog p\u00ebr disa vjet. B\u00ebri shpikje n\u00eb k\u00ebrkimet shkencore n\u00eb astronomi e p\u00ebr k\u00ebt\u00eb njihet n\u00eb bot\u00eb. \u00cbsht\u00eb marr\u00eb me diplomaci n\u00eb Raguz\u00eb. Lidhje kishte me Sk\u00ebnderbeun e kontribuues n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet shqiptare t\u00eb koh\u00ebs.<\/p>\n<p>Papa Klementi XI (1649-1721), lindur n\u00eb Udino (Itali), prejardhje st\u00ebrgjyshore nga La\u00e7i i Kurbinit. Arb\u00ebresh. Pati nj\u00eb squet\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. E ngarkuan me detyra n\u00eb hierarkin\u00eb kishtare. Nga dijet e shkatht\u00ebsia e zgjodh\u00ebn Pap\u00eb. Ndihmoi shum\u00eb n\u00eb probleme t\u00eb atdhetarizmit shqiptar. Qe shtys\u00eb e programues i Kuvendit t\u00eb Arb\u00ebrit q\u00eb u b\u00eb n\u00eb M\u00ebrgij\u00eb t\u00eb Lezh\u00ebs m\u00eb 1703 e q\u00eb e organizoi Vin\u00e7ens Zmajeviq me disa Shqiptar\u00eb atdhetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Karl Gega (1802-1960). Origjin\u00eb shqiptare, nga mal\u00ebsit\u00eb e Veriut. Lindur n\u00eb Venedik. Mbaron kolegjin ushtarak p\u00ebr filozofi e matematik\u00eb; u diplomua n\u00eb Universitetin e Padov\u00ebs p\u00ebr inxhinieri. M\u00eb 1919 mori titullin \u201cDoktor\u201d n\u00eb matematik\u00eb. U muar me nd\u00ebrtim t\u00eb kanaleve t\u00eb uj\u00ebrave e t\u00eb rrug\u00ebve, kryesisht hekurudha n\u00eb Itali e Austri. Si kryeinxhinier, u ngarkua me studimin, projektimin e nd\u00ebrtimin e hekurudhave. B\u00ebri gjetje shkencore t\u00eb panjohura n\u00eb nd\u00ebrtime hekurudhash dhe me shum\u00eb tunele e k\u00ebshtu u b\u00eb i njohur n\u00eb bot\u00eb si zbulues kodesh t\u00eb reja n\u00eb k\u00ebto nd\u00ebrtime.<\/p>\n<p>Hasan Tahsini (1811-1881). Lindi n\u00eb Ninat t\u00eb \u00c7am\u00ebris\u00eb (Sarand\u00eb). U vendos me banim n\u00eb Stamboll ku vazhdoi studimet, i specializuar n\u00eb matematik\u00eb, astronomi, psikologji; shkroi punime shkencore e libra me shum\u00eb vler\u00eb. P\u00ebr gjer\u00ebsin\u00eb e thell\u00ebsin\u00eb e dijeve q\u00eb zot\u00ebronte t\u00ebrhoqi v\u00ebmendjen e t\u00eb diturve dhe u b\u00eb rektori i pari i Universitetit t\u00eb par\u00eb n\u00eb Stamboll (1870). Si dijetar i shquar u b\u00eb i njohur n\u00eb t\u00ebr\u00eb Perandorin\u00eb Osmane. Ishte aktiv n\u00eb veprimtarit\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb Rilindasve Shqiptar\u00eb n\u00eb Stamboll. B\u00ebri nj\u00eb alfabet t\u00eb shqipes. Ishte n\u00eb komisionin e krijimit t\u00eb alfabetit t\u00eb shqipes m\u00eb 1878. U dha me mish e me shpirt n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb shkoll\u00ebs e t\u00eb librave shqip.<\/p>\n<p>Elena Gjina (Dora D\u2019Istria) (1829-1888). Shkrimtare e publiciste e lindur n\u00eb Shqeri t\u00eb P\u00ebrmetit; migroi me prind\u00ebrit e saj n\u00eb Rumani ku dhe u shkollua e u b\u00eb nj\u00eb em\u00ebr shum\u00eb i njohur n\u00eb Rumani e nd\u00ebr shqiptar\u00eb, n\u00eb atdhe e n\u00eb m\u00ebrgim. Ajo shkroi shum\u00eb p\u00ebr Shqiptar\u00ebt, p\u00ebr figurat e shquara t\u00eb k\u00ebtij vendi n\u00eb m\u00ebrgim. U lidh me Rilindasit, me m\u00ebrgimtar\u00ebt e dha ndihmes\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb l\u00ebvizjes komb\u00ebtare t\u00eb Rilindjes. N\u00eb studimet e saj pasqyroi historin\u00eb dhe atdhetarizmin shqiptar p\u00ebrmes k\u00ebng\u00ebve popullore.<\/p>\n<p>Fran\u00e7esko Krispi (1818-1901). Lindi n\u00eb Ribera t\u00eb Si\u00e7elis\u00eb nga prind\u00ebr Arb\u00ebresh\u00eb. Qe personalitet i madh n\u00eb organizimin e shtetit t\u00eb ri italian. U zgjodh deputet i Parlamentit t\u00eb par\u00eb italian (1861) p\u00ebr Firenc\u00ebn. Qe kryeminist\u00ebr i Italis\u00eb (1887-1891, 1893-1896). Ndihmoi n\u00eb hapjen e shkollave italiane e shkolla shqip n\u00eb Shqip\u00ebri e n\u00eb Arb\u00ebresh\u00eb.<\/p>\n<p>Sami Frash\u00ebri (1850-1904). Nuk mund t\u00eb l\u00ebm\u00eb pa p\u00ebrmendur tre v\u00ebllez\u00ebrit Frash\u00ebri, t\u00eb lindur n\u00eb Frash\u00ebr t\u00eb P\u00ebrmetit, t\u00eb shp\u00ebrngulur nga vendlindja e t\u00eb ngulur n\u00eb Janin\u00eb ku dhe u arsimuan. Prej k\u00ebtej shkuan n\u00eb Stamboll ku e kaluan jet\u00ebn. K\u00ebta qen\u00eb tre kolos\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb l\u00ebvizjes komb\u00ebtare gjat\u00eb Rilindjes. Qen\u00eb organizues t\u00eb veprimtarive atdhetare. Abdyli shk\u00eblqen n\u00eb l\u00ebvizjen politike, atdhetare, p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb; Naimi shk\u00eblqen n\u00eb shkrime letrare e me frym\u00eb atdhetare; Samiu qe nj\u00eb dijetar i ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb shkencat shoq\u00ebrore. Shkroi shum\u00eb libra shkencor\u00eb e kulturor\u00eb p\u00ebr atdheun e tij t\u00eb lindjes e p\u00ebr Turqin\u00eb: fjalor\u00eb e vepra historike. \u00cbsht\u00eb autor i fjalorit enciklopedik Osman (Kamus-ul alam), 1900, n\u00eb 6 v\u00ebllime ku flitet shum\u00eb p\u00ebr historin\u00eb e p\u00ebr figura historike shqiptare. Problemeve t\u00eb Rilindjes shqiptare u kushtoi jet\u00ebn. Libri \u201cShqip\u00ebria \u00e7\u2019ka qen\u00eb, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e \u00e7do t\u00eb b\u00ebhet\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb manifest i Rilindjes Komb\u00ebtare shkruar prej tij.<\/p>\n<p>Viktor Eftimiu (1889-1972). Lindi n\u00eb Boboshtic\u00eb t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs e jet\u00ebn e kaloi n\u00eb Rumani. Radhitet nd\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebsuesit m\u00eb n\u00eb z\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb rumune t\u00eb shek. XX. Si dijetar e shkrimtar mori titullin akademik. Ruajti lidhjet shpirt\u00ebrore me Shqip\u00ebrin\u00eb e shkroi shum\u00eb p\u00ebr Shqiptar\u00ebt e Shqip\u00ebrin\u00eb, p\u00ebrkrahu me forc\u00eb interesat e atdheut ku lindi.<\/p>\n<p>Personalitetet e shquara t\u00eb migrant\u00ebve shqiptar\u00eb jan\u00eb t\u00eb shumt\u00eb e me shum\u00eb veprimtari ndaj atdheut, po k\u00ebtu nuk \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb jepen.<\/p>\n<h6><em><strong>\u00c7\u2019mendim keni p\u00ebr studimin e thelluar t\u00eb l\u00ebvizjeve t\u00eb jashtme migratore. A ka ardhur koha q\u00eb studiuesit t\u00eb punojn\u00eb m\u00eb me interes n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb pasi ka shum\u00eb pika t\u00eb err\u00ebta dhe paqart\u00ebsi n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt! Si mund t\u00eb organizohet nj\u00eb studim i till\u00eb?<\/strong><\/em><\/h6>\n<p>Migrimet e jashtme, po dhe ato t\u00eb brendshme duhet t\u00eb studiohen n\u00eb thell\u00ebsi e n\u00eb gjithanshm\u00ebri, me projekte t\u00eb b\u00ebra me p\u00ebrkushtim e me dije t\u00eb thella p\u00ebr popullsin\u00eb. Deri sot ka shum\u00eb gj\u00ebra t\u00eb pasqaruara. Studimet b\u00ebhen me statistika, po duhen b\u00ebr\u00eb me eksplorime gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse me burime nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet. Sot, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb ndryshme t\u00eb shkruara, ka n\u00eb bot\u00eb rreth 16.500.000 Shqiptar\u00eb; 6.500.000 n\u00eb trojet e tyre st\u00ebrgjyshore e 10.000.000 n\u00eb diaspor\u00eb. K\u00ebto shifra nuk jan\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetuara sa duhet. Duhen specialist\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuar q\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkim shkencor p\u00ebr migrimet.<\/p>\n<h6><em><strong>Intervistoi: Fran Gjoka<\/strong><\/em><\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Intervist\u00eb me akademik Mark Tirta rreth librit t\u00eb tij \u201cL\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d Intervist\u00eb me akademik Mark Tirta rreth librit t\u00eb tij \u201cL\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d Akademik Mark Tirta n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb flet p\u00ebr l\u00ebvizjet migruese t\u00eb shqiptar\u00ebve nd\u00ebr shekuj. Cilat qen\u00eb arsyet e largimit t\u00eb shqiptar\u00ebve nga atdheu, n\u00eb cilat shtete shkuan ata dhe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-1541","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-histori"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-oR","jetpack-related-posts":[{"id":100671,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/delegacioni-i-kongresisteve-amerikane-ne-presheve-ka-probleme-reale-mes-shqiptareve-dhe-serbise\/","url_meta":{"origin":1541,"position":0},"title":"Delegacioni i kongresist\u00ebve amerikan\u00eb n\u00eb Preshev\u00eb: Ka probleme reale mes shqiptar\u00ebve dhe Serbis\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"May 26, 2026","format":false,"excerpt":"26 Maji 2026 Delegacioni i kongresist\u00ebve amerikan\u00eb, q\u00eb vizitoi Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs t\u00eb mart\u00ebn, theksoi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e stabilitetit dhe t\u00eb prosperitetit n\u00eb trajtimin e \u00e7\u00ebshtjeve mes shqiptar\u00ebve dhe serb\u00ebve. Keith Self nga radh\u00ebt e republikan\u00ebve dhe Suhas Subramanyam nga radh\u00ebt e demokrat\u00ebve u takuan me zyrtar\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, p\u00ebrfshir\u00eb deputetin\u2026","rel":"","context":"In &quot;Njoftime Shtypi&quot;","block_context":{"text":"Njoftime Shtypi","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/njoftime-shtypi\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1779800710_shaipkamberi.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1779800710_shaipkamberi.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1779800710_shaipkamberi.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1779800710_shaipkamberi.jpg?fit=780%2C440&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100588,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/jonathan-pano-shpopullimi-nuk-eshte-rastesi-por-nje-axhende-e-qeverise\/","url_meta":{"origin":1541,"position":1},"title":"Jonathan Pano: &#8211; Shpopullimi nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi, por nj\u00eb axhend\u00eb e qeveris\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"May 22, 2026","format":false,"excerpt":"22 Maji 2026 I ftuar n\u00eb nj\u00eb studio televizive Jonathan Pano, an\u00ebtar i K\u00ebshillit Bashkiak t\u00eb Tiran\u00ebs nga radh\u00ebt e opozit\u00ebs, ngriti alarmin p\u00ebr ritmet e shpopullimit n\u00eb Shqip\u00ebri, duke iu referuar t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Eurostat dhe analizave t\u00eb ekspert\u00ebve t\u00eb demografis\u00eb. Sipas Panos, raportimet p\u00ebr rreth 29 mij\u00eb persona\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nfk.jpg?fit=773%2C528&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100700,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/robert-papa-i-plas-skandalet-edi-rames-nga-pazari-8-milione-euro-per-blerjen-e-ps-te-fatos-nano-miliardat-e\/","url_meta":{"origin":1541,"position":2},"title":"Robert Papa i plas skandalet Edi Ram\u00ebs, nga pazari 8 milion\u00eb euro p\u00ebr blerjen e PS te Fatos Nano, miliardat e\u2026","author":"Kurt Farka","date":"May 27, 2026","format":false,"excerpt":"27 Maji 2026 Gazetari Robert Papa ka hedhur akuza t\u00eb forta ndaj kryeministrit Edi Rama gjat\u00eb nj\u00eb analize n\u00eb emisionin \u201cFokus\u201d, ku foli p\u00ebr at\u00eb q\u00eb e cil\u00ebsoi si \u201cplan i err\u00ebt\u201d i kreut t\u00eb qeveris\u00eb p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe shqiptar\u00ebt. N\u00eb deklarat\u00ebn e tij, Papa u ndal te disa \u00e7\u00ebshtje\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-edi-rama-fatos-nano-1761982403.jpg?fit=640%2C428&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-edi-rama-fatos-nano-1761982403.jpg?fit=640%2C428&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-edi-rama-fatos-nano-1761982403.jpg?fit=640%2C428&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100161,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/agjencia-telegrafike-me-ekspozite-shpalos-historine-e-lajmit-shqiptar\/","url_meta":{"origin":1541,"position":3},"title":"Agjencia Telegrafike me ekspozit\u00eb shpalos historin\u00eb e lajmit shqiptar","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Ekspozita e Agjencis\u00eb Telegrafike duket se po zgjon kureshtje jo t\u00eb vog\u00ebl. Agjencia raporton se qindra turist\u00eb t\u00eb huaj jan\u00eb ndalur t\u00eb vizitojn\u00eb me k\u00ebrsh\u00ebri ekspozit\u00ebn e \u00e7elur n\u00eb Kalan\u00eb e Tiran\u00ebs nga Agjencia Telegrafike Shqiptare, me tem\u00eb \u201cATSH \u2013 Nj\u00eb rrug\u00ebtim n\u00eb historin\u00eb e lajmit shqiptar\u201d.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Kultura&quot;","block_context":{"text":"Kultura","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/kultura\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":101291,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/lidhja-shqiptare-e-prizrenit-1878-1881-10-qershor-1878\/","url_meta":{"origin":1541,"position":4},"title":"Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878-1881), 10 qershor 1878.","author":"Kurt Farka","date":"June 9, 2026","format":false,"excerpt":"9 Qershor 2026 Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878-1881) M\u00eb 10 qershor 1878 u mbajt Kuvendi i Prizrenit, i cili shpalli formimin e Lidhjes s\u00eb Prizrenit. Punimet e k\u00ebtij kuvendi u drejtuan nga Iljaz pash\u00eb Dibra, nd\u00ebrsa programi politik ishte hartuar nga ideolog\u00ebt e kombit shqiptar si Sami Frash\u00ebri, Pashko Vasa,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/10-qershor-1878.-Lidhja-Shqiptare-e-Prizrenit-1878-1881.-Veper-e-Shaban-Hysa-2.jpg?fit=832%2C493&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/10-qershor-1878.-Lidhja-Shqiptare-e-Prizrenit-1878-1881.-Veper-e-Shaban-Hysa-2.jpg?fit=832%2C493&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/10-qershor-1878.-Lidhja-Shqiptare-e-Prizrenit-1878-1881.-Veper-e-Shaban-Hysa-2.jpg?fit=832%2C493&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/10-qershor-1878.-Lidhja-Shqiptare-e-Prizrenit-1878-1881.-Veper-e-Shaban-Hysa-2.jpg?fit=832%2C493&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":101504,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/proteste-masive-ne-new-york-shqiptaret-kerkojne-doreheqjen-e-edi-rames\/","url_meta":{"origin":1541,"position":5},"title":"Protest\u00eb masive n\u00eb New York, shqiptar\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb dor\u00ebheqjen e Edi Ram\u00ebs","author":"Kurt Farka","date":"June 15, 2026","format":false,"excerpt":"Protestat e shqiptar\u00ebve prej dit\u00ebsh kan\u00eb kaluar tashm\u00eb kufijt\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, duke u shtrir\u00eb n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs ku jeton diaspora shqiptare. Revolta e nisur n\u00eb Tiran\u00eb ka gjetur jehon\u00eb edhe jasht\u00eb vendit, me tubime dhe protesta t\u00eb organizuara nga shqiptar\u00ebt n\u00eb qytete t\u00eb ndryshme. Nj\u00eb protest\u00eb e madhe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/auto_Screenshot_191781469688.jpg?fit=900%2C518&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/auto_Screenshot_191781469688.jpg?fit=900%2C518&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/auto_Screenshot_191781469688.jpg?fit=900%2C518&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/auto_Screenshot_191781469688.jpg?fit=900%2C518&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1541"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1542,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541\/revisions\/1542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}