![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/Artan-Fuga-300x185.jpg?resize=300%2C185\")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga Artan Fuga.<\/p>\n
P\u00ebrse un\u00eb dua t\u00eb rishikohen ato q\u00eb m\u00eb kan\u00eb m\u00ebsuar ideologjikisht p\u00ebr Heroit ton\u00eb komb\u00ebtar Gjergj Kastrioti, Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n
Goj\u00ebdh\u00ebna e shpat\u00ebs dhe e dor\u00ebs. E drejt\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb shpata q\u00eb b\u00ebri epopen\u00eb e madhe t\u00eb Sk\u00ebnderbeut. Shpata ngrihet nga dora. Por, dora nuk ngrihet vet\u00eb. Dor\u00ebn e ngre mendja, ideja, koncepti.<\/p>\n
Duhet nj\u00eb historiografi idealiste p\u00ebr t\u00eb shpjeguar \u00e7arjen e madhe q\u00eb prodhoi Sk\u00ebnderbeu n\u00eb histori.<\/p>\n
Pse do t\u00eb vinte n\u00eb Kruj\u00eb, n\u00eb nj\u00eb cep fortese, kur atij i hapeshin t\u00eb gjitha shtigjet n\u00eb Perandori?<\/p>\n
Jo, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht d\u00ebshira p\u00ebr feudin e babait. Nuk \u00ebsht\u00eb trishtim disfate n\u00eb karrier\u00eb, as tradh\u00ebti ndaj Baba Sulltanit. As shkrepje vegimesh f\u00ebmij\u00ebnore! Mos u tallni!<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/Filmi-Skenderbeu-300x169.jpg?resize=646%2C364\")
<\/p>\n
Ai shihte larg, sepse poqese e shihte \u00e7\u00ebshtjen se nuk do t\u00eb fitonte dot, nuk do ta fuste veten dhe familjen, klanin dhe fisin, popullin, n\u00eb nj\u00eb aventur\u00eb. Kush e nis nj\u00eb betej\u00eb pa shpres\u00eb se do ta fitoj\u00eb at\u00eb?<\/p>\n
Pra pyetja \u00ebsht\u00eb nga i erdhi ideja q\u00eb e solli n\u00eb nj\u00eb projekt madhor, t\u00eb madh\u00ebrish\u00ebm, po, po, t\u00eb magjish\u00ebm, sepse t\u2019i besosh nj\u00eb ideje, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht ratio, \u00ebsht\u00eb besim, \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzim q\u00eb nuk vjen shpesh nga ato q\u00eb sheh, q\u00eb t\u00eb rrethojn\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kryengritje e \u201c\u00e7mendur\u201d n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ides\u00eb.<\/p>\n
Gjergji i madh \u00ebsht\u00eb produkt i nj\u00eb kulture q\u00eb g\u00eblonte n\u00eb tokat arb\u00ebrore.<\/p>\n
Kur prifti Pal Engj\u00eblli thoshte n\u00eb shqip formul\u00ebn e pag\u00ebzimit n\u00eb Durr\u00ebs, kjo nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje thjesht linguistike sikurse e kan\u00eb trajtuar. Esht\u00eb e dh\u00ebna m\u00eb e madhe e antropologjis\u00eb kulturore arb\u00ebrore. E dini se \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kur nj\u00eb bashk\u00ebsi besimtar\u00ebsh do ta d\u00ebgjoj\u00eb n\u00eb kish\u00eb besimin e vet n\u00eb gjuh\u00ebn amtare? Do t\u00eb thot\u00eb se ajo gjuh\u00eb ka arritur majat e institucionalizimit t\u00eb saj.<\/p>\n
Esht\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb komb\u00ebtare pavar\u00ebsisht sesa \u00ebsht\u00eb e zgjeruar gjeografikisht. Potencialin e ka tashm\u00eb. Por, stalinist\u00ebt sovjetik\u00eb nuk e duan ta pranonin kombin para tregut t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, sepse ashtu kishte th\u00ebn\u00eb sovjetiku Stalin. Pra e donin kombin shqiptar n\u00eb shekullin e n\u00ebnt\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, a thua se nuk ka pasur kombe q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn kur popullsit\u00eb ishin t\u00eb shp\u00ebrndara dhe pa treg t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Lexoni, lexoni o albanistezolog\u00eb!<\/p>\n
Kjo kultur\u00eb e fuqishme vendase q\u00eb lul\u00ebzonte n\u00eb qytete si Durr\u00ebsi, etj., ishte edhe n\u00eb rrethinat rurale, e mbrujtur p\u00ebrtej ndikimeve politike bizantine dhe atyre q\u00eb vinin nga gadishulli p\u00ebrball\u00eb, nga fisnik\u00ebt vendas q\u00eb po fuqizoheshin disa shekuj pasi ra Roma dhe midis Rom\u00ebs dhe Bizantit gjenin vend p\u00ebr t\u00eb konsoliduar pushtetin e tyre.<\/p>\n
Se Gjergji erdhi, por si i mobilizoi ai fisnik\u00ebt vendas n\u00ebse k\u00ebta nuk ishin mbrujtur dhe mbrojt\u00ebs t\u00eb kultur\u00ebs dhe gjuh\u00ebs vendase. Por, Stalini nuk mund t\u00eb pranonte q\u00eb fisnik\u00ebt vendas nga Veriu n\u00eb Jug ishin ata q\u00eb ngjiznin d\u00ebshira komb\u00ebtare. Sepse sovjetiku shqiptar feudalin e sheh si gjakpir\u00ebs t\u00eb bujq\u00ebsve dhe kaq. Gjeni nj\u00eb muze n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr fisnik\u00ebrin\u00eb arb\u00ebrore! Do k\u00ebrkoni at\u00eb q\u00eb ka qen\u00eb e censuruar, q\u00eb vazhdon t\u00eb jet\u00eb e censuruar, q\u00eb \u00ebsht\u00eb censuruar n\u00eb kok\u00eb, pastaj me polici.<\/p>\n
Shkenc\u00ebn shqiptare n\u00eb shum\u00eb drejtime e ka b\u00ebr\u00eb policia sekrete me an\u00eb t\u00eb represionit.<\/p>\n
Sk\u00ebnderbeu i madh\u00ebrish\u00ebm e magjik sepse drejtohej nga ideja, e shihte larg, nuk ishte nj\u00eb shpatar i zakonsh\u00ebm q\u00eb priste koka me jatagan. Ai shihte larg sepse ndjenja komb\u00ebtare n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn kishte nisur t\u00eb shpallej hapur kund\u00ebr universalizmit latin. N\u00eb Gjermani, Luteri shkruan n\u00eb gjermanisht dhe predikon nj\u00eb fe duke i b\u00ebr\u00eb thirrje fisnik\u00ebve gjerman\u00eb kund\u00ebr kish\u00ebs romane, Gutenbergu i heq kuvendeve t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb riprodhuar dijet me skrib\u00eb dhe shpik makin\u00ebn e shtypit masiv, duke ja dh\u00ebn\u00eb dijen turmave dhe masave t\u00eb burger\u00ebve vendas lokal\u00eb e duke nxitur ndjenj\u00ebn komb\u00ebtare. Makiaveli i madh shkruan m\u00eb pas Princin n\u00eb italishten e vjet\u00ebr dhe vazhdon traditat e koh\u00ebs s\u00eb tij duke e b\u00ebr\u00eb politik\u00ebn nj\u00eb fakt lokal.<\/p>\n
Dekarti m\u00eb pas shkruan logjik\u00ebn n\u00eb fr\u00ebngjisht pra n\u00eb gjuh\u00ebn e vulgut t\u00eb koh\u00ebs. Kjo l\u00ebvizje laike me ndjenja komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb Europa qendrore dhe Per\u00ebndimore ku noton bota moderne e koh\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb l\u00ebvizje kaq moderne dhe antikonservatore shkruhet edhe projekti i Sk\u00ebnderbeut. Ai e di se \u00e7\u00ebshtja do t\u00eb fitoj\u00eb n\u00eb mos kur \u00ebsht\u00eb gjall\u00eb n\u00eb pasvdekjen e tij. Ky \u00ebsht\u00eb Heroi legjendar. K\u00ebt\u00eb e dinin t\u00eb gjith\u00eb vizionar\u00ebt e koh\u00ebs dhe m\u00eb pas, q\u00eb nga Luteri, Serveti, Jan Husi, Galileu, Gutenbergu. Ata ishin njer\u00ebz t\u00eb ndricuar dhe pranonin t\u00eb gjitha torturat, vuajtjet dhe persekucionet n\u00eb em\u00ebr t\u00eb asaj q\u00eb ata e dinin se do t\u00eb fitonte n\u00eb mos sot nes\u00ebr.<\/p>\n
Por, stalinisti sovjetik nuk e donte q\u00eb Sk\u00ebnderbeun ta shkruante brenda nj\u00eb projekti t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt europian, sepse e donte nj\u00eb p\u00ebrpjekje vetmitare, si nj\u00eb ulurim\u00eb mali, me mal\u00ebsor\u00eb dhe me d\u00ebbor\u00eb, jo si nj\u00eb projekt intelektual q\u00eb shpat\u00ebn e ka thjesht si mjet sikurse ka pend\u00ebn.<\/p>\n
Na duhej shpata sepse vet\u00ebquheshim se historin\u00eb e kemi \u00e7ar\u00eb me shpat\u00eb n\u00eb dor\u00eb maj\u00eb kalit. Sepse fisnik\u00ebt, fetar\u00ebt, intelektual\u00ebt e koh\u00ebs nuk dinin t\u00eb mendonin. Kishin nd\u00ebrgjegje t\u00eb cek\u00ebt fetare p\u00ebrs\u00ebrit stalinisti sovjetik. Pra kishin kultur\u00eb t\u00eb cek\u00ebt.<\/p>\n
Po si ngrihet shpata pa dor\u00ebn dhe dora si e b\u00ebhet e fuqishme pa mendjen?<\/p>\n
Por, ndikimin e kishave bizantine apo katolike n\u00eb trojet tona sovjetiku nuk e pranonte dot, sepse feja ishte kund\u00ebr shqiptaris\u00eb, sipas tij, n\u00eb \u00e7do epok\u00eb, dhe n\u00eb \u00e7do rast, prandaj nuk mund ta gjej\u00eb frym\u00ebzime hyjnore te Gjergji i madh. Pal Engj\u00eblli ishte ambasador \u2013 thon\u00eb \u2013 e v\u00ebrtet\u00eb \u2013 pra e politizojn\u00eb \u2013 sepse si udh\u00ebheq\u00ebs shpirtror i nj\u00eb epopeje me metafizik\u00ebn e Zotit, nuk mund ta pranonin.<\/p>\n
Si mund ta pranonin kur n\u00eb 1968 nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb b\u00ebheshin festimet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun si prij\u00ebs mal\u00ebsor\u00ebsh q\u00eb ngriti kok\u00eb poltikisht dhe ushtarakisht ndaj Sulltanit, mbylleshin kishat, xhamit\u00eb dhe teqet\u00eb?<\/p>\n
Ja pra se p\u00ebrse duhet ta shohim m\u00eb gjer\u00eb, m\u00eb thell\u00eb, epopen\u00eb krenare t\u00eb Sk\u00ebnderbeut, si themelues politik i kombit, si fenomen europian dhe paneuropian dhe jo i izoluar dhe jo i tradh\u00ebtuar nga kultura europiane, si fakt i udh\u00ebhequr nga besime hyjnore, si pasoj\u00eb dhe jo si shkak me shpat\u00eb i nj\u00eb tradite vendase p\u00ebr kultur\u00eb identitare, si fryt i intelektualizmit vendas, n\u00eb nj\u00eb rit\u00ebm me kultur\u00ebn m\u00eb t\u00eb ndritur europiane t\u00eb koh\u00ebs.<\/p>\n
Jo thjesht si fakt mal\u00ebsor\u00ebsh barinj sikurse na ka degjeneruar filmi sovjetik stalinist sllavofil.<\/p>\n
Jo turpin e bot\u00ebs !<\/p>\n
A don ti Gjin me luftu kund\u00ebr turqve?
\nDu si s\u2019duuuuu!<\/p>\n
Dhe salle e err\u00ebt shkrihet me lot\u00eb.<\/p>\n
Por kjo k\u00ebrkon rinovimin e paradigmave q\u00eb nj\u00eb grusht njer\u00ebzish i mban t\u00eb ndrydhura, me an\u00eb t\u00eb votimit t\u00eb manipuluar, jemi ende n\u00eb koh\u00ebn e inkuizicionit, t\u00eb censur\u00ebs, t\u00eb dogmave staliniste.<\/p>\n
Ja p\u00ebrse duhet rinovuar k\u00ebrkimi shkencor n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebrtej lojrave politike dhe mefsht\u00ebsis\u00eb dhe interesave financiare t\u00eb disave q\u00eb drejtojn\u00eb arsimin e shkenc\u00ebn.<\/p>\n
Ja p\u00ebrse duhet \u00e7liruar shkenca shqiptare nga thonj\u00eb e obskurantizimit!<\/p>\n
Ja p\u00ebrse duhet b\u00ebr\u00eb \u00e7mos pa asnj\u00eb oportuniz\u00ebm p\u00ebr ta hequr kapakun prej hekuri q\u00eb ka mbyllur brenda nj\u00eb guve t\u00eb v\u00ebrtetat dhe q\u00eb na pengon t\u00eb jemi krenar\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb dim\u00eb se nga vijm\u00eb.<\/p>\n
Ne jemi b\u00ebr\u00eb komb pa projekt prandaj djemt\u00eb dhe vajzat ikin.<\/p>\n
Ja p\u00ebrse duhet nj\u00eb rithemelim i akademizimit shqiptar, jo vet\u00ebm me njer\u00ebz t\u00eb rinj, por edhe me hipoteza e me energji t\u00eb reja intelektuale.<\/p>\n
P\u00ebrndryshe :<\/p>\n
A don ti Gjin me luftu kund\u00ebr truqve?<\/p>\n
Du si s\u2019duuuuuuuu!<\/p>\n
Gazeta: shqiptarja.com<\/pre>\n
![\"Licenza](\"https:\/\/i0.wp.com\/i.creativecommons.org\/l\/by-nc-nd\/4.0\/88x31.png?ssl=1\")
<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"