{"id":14339,"date":"2018-12-05T08:06:40","date_gmt":"2018-12-05T08:06:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=14339"},"modified":"2018-12-05T08:06:40","modified_gmt":"2018-12-05T08:06:40","slug":"permbledhje-e-mbylljes-se-vitit-mbare-kombetar-per-skenderbeun-jahja-drancolli-skenderbeu-figura-me-madhore-e-kombit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/permbledhje-e-mbylljes-se-vitit-mbare-kombetar-per-skenderbeun-jahja-drancolli-skenderbeu-figura-me-madhore-e-kombit\/","title":{"rendered":"Permbledhje e mbylljes se \u201cVitit Mbare Kombetar per Skenderbeun\u201d. Jahja Dran\u00e7olli: &#8211; Sk\u00ebnderbeu \u2013 figura m\u00eb madhore e kombit!"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"14340\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/permbledhje-e-mbylljes-se-vitit-mbare-kombetar-per-skenderbeun-jahja-drancolli-skenderbeu-figura-me-madhore-e-kombit\/jahja-dubrovnik\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?fit=780%2C439&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"780,439\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Jahja-Dubrovnik\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?fit=300%2C169&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?fit=780%2C439&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-14340\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik-300x169.jpg?resize=440%2C248\" width=\"440\" height=\"248\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?resize=768%2C432&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?resize=450%2C253&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?resize=600%2C338&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?resize=400%2C225&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?w=780&amp;ssl=1 780w\" sizes=\"auto, (max-width: 440px) 100vw, 440px\" \/><\/p>\n<p><strong>Permbledhje e mbylljes se \u201cVitit Mbare Kombetar per Skenderbeun\u201d. Jahja Dran\u00e7olli: &#8211; Sk\u00ebnderbeu \u2013 figura m\u00eb madhore e kombit! <\/strong><\/p>\n<p><strong>Sivjet, n\u00eb t\u00eb gjitha trevat shqiptare dhe n\u00eb diaspor\u00eb me pietet po p\u00ebrkujtohet Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu, n\u00eb 55o vjetorin e vdekjes s\u00eb tij.<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u00ebnderbeu \u00ebsht\u00eb figura m\u00eb e nderuar dhe m\u00eb e madhe e shqiptar\u00ebve q\u00eb nga Mesjeta. I njohur si princi i arb\u00ebrve, apo princi i epirot\u00ebve, luftoi p\u00ebr lirin\u00eb e shqiptar\u00ebve, por edhe p\u00ebr civilizimin bot\u00ebror.<\/p>\n<p><strong>Bisedoi:<\/strong><strong> Shaqir Foniqi<\/strong><\/p>\n<p>Figura e Sk\u00ebnderbeut, nga koha e Barletit, ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e penave t\u00eb ndryshme, p\u00ebr t\u00eb ndri\u00e7uar luft\u00ebn e tij m\u00ebse 25 vje\u00e7are p\u00ebr krijimin e shtetit t\u00eb Arb\u00ebrit.<\/p>\n<p>Po, kush ishte Sk\u00ebnderbeu dhe cili \u00ebsht\u00eb roli i tij n\u00eb histori, m\u00ebsoni nga Prof.Dr. Jahja Dran\u00e7olli, historian dhe njoh\u00ebsi m\u00eb i mir\u00eb i periudh\u00ebs mesjetare!<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"14341\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/permbledhje-e-mbylljes-se-vitit-mbare-kombetar-per-skenderbeun-jahja-drancolli-skenderbeu-figura-me-madhore-e-kombit\/jahja-img_6449\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?fit=1000%2C1002&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1000,1002\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Jahja-IMG_6449\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?fit=300%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?fit=1000%2C1002&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-14341\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449-300x300.jpg?resize=584%2C584\" width=\"584\" height=\"584\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=300%2C300&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=150%2C150&amp;ssl=1 150w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=450%2C451&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=600%2C601&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=65%2C65&amp;ssl=1 65w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=50%2C50&amp;ssl=1 50w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?resize=400%2C401&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-IMG_6449.jpg?w=1000&amp;ssl=1 1000w\" sizes=\"auto, (max-width: 584px) 100vw, 584px\" \/><\/p>\n<p><strong>Profesor Dran\u00e7olli, sikurse e dini sivjet n\u00eb t\u00eb gjitha trojet shqiptare \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar 550 vjetorit i vdekjes se Gjergj Kastrioti \u2013 Sk\u00ebnderbeut? Si e vler\u00ebsoni k\u00ebt\u00eb akt dhe sa ishin dinjitoze manifestimet, kushtuar k\u00ebtij p\u00ebrvjetori?<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb vendim i q\u00eblluar i dy qeverive tona, meq\u00eb \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb p\u00ebrvoja pozitive nga e kaluara historike evropiane dhe m\u00eb gjer\u00eb. Aq m\u00eb shum\u00eb kur i kemi parasysh burimet e ruajtura n\u00eb m\u00eb se 20 gjuh\u00eb, sipas t\u00eb cilave provohet se, jan\u00eb t\u00eb pakt\u00eb ata personalitete historike, q\u00eb kan\u00eb gjetur nj\u00eb pasqyrim kaq t\u00eb gjer\u00eb e jet\u00ebgjat\u00eb n\u00eb shkenc\u00ebn dhe kultur\u00ebn bot\u00ebrore, si\u00e7 ka gjetur Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00eb tjet\u00ebr, lidhur me manifestimin q\u00eb pyesni, nga distanca e sotme, mund t\u00eb thuhet me plot\u00eb goj\u00ebn se, pritjet e parapara p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vit pothuajse jan\u00eb t\u00eb nivelit zhg\u00ebnjyes. Shkenca dhe kultura jon\u00eb nuk solli asgj\u00eb t\u00eb re. Vet\u00ebm, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb jan\u00eb d\u00e9j\u00e0 vu e rezultateve t\u00eb arritura p\u00ebrgjat\u00eb sh\u00ebnimeve jubilare kushtuar Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut, si, nga ato t\u00eb vitit 1968: 500-vjetori i Vdekjes s\u00eb Heroit, si dhe t\u00eb vitit 2005: 600- vjetori i Lindjes s\u00eb Heroit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, mund t\u00eb konstatohet se shkenca dhe kultura jon\u00eb e sotme me potencialin q\u00eb zot\u00ebron nga l\u00ebmi i medievalistik\u00ebs, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb n\u00ebn nivelin e viteve 1968, 2005.<\/p>\n<p><strong>Sk\u00ebnderbeu, ishte themelues i shtetit shqiptar. Ai, p\u00ebr 25 vjet arriti t\u2019i v\u00ebj\u00eb bazat e nj\u00eb shteti. Si e arriti k\u00ebt\u00eb dhe ku konsiston magjia e tij?<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u00ebnderbeun un\u00eb e konsideroj p\u00ebr kryend\u00ebrtues t\u00eb shtetit ton\u00eb, shtet ky q\u00eb themelet duhet k\u00ebrkuar n\u00eb Lidhjen e princave arb\u00ebror\u00eb n\u00eb Lezh\u00eb (1444). Nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi historik, k\u00ebtu rifilluan rrug\u00ebn proceset politike, ushtarake dhe fetare drejt formimit t\u00eb nj\u00eb shteti t\u00eb nj\u00ebsuar arb\u00ebror, t\u00eb cilin, pushtimi osman dhe venedikas e kishte nd\u00ebrprer\u00eb n\u00eb kap\u00ebrcyellin e shek. XIV. Pik\u00ebnisja e rifillimit t\u00eb k\u00ebtij procesi ishin ngjarjet e vitit 1443, t\u00eb cilat kulmuan m\u00eb 28 N\u00ebntor 1443 (\u201cLirin\u00eb nuk jua solla un\u00eb, por e gjeta k\u00ebtu n\u00eb mes tuaj, arm\u00ebt nuk jua ngjesha un\u00eb, por ju gjeta t\u00eb armatosur, lirin\u00eb e kishit kudo, n\u00eb krahnor, n\u00eb ball\u00eb, n\u00eb shpat\u00eb, n\u00eb ushtat!\u201d).<\/p>\n<p>Kuvendi i Lezh\u00ebs u mbajt mbi baz\u00ebn e traditave m\u00eb t\u00eb hershme arb\u00ebrore. Aty, mor\u00ebn pjes\u00eb shum\u00eb princ\u00ebr nga pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb. Kuvendi i Lezh\u00ebs mori nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vendimesh t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, duke krijuar nj\u00eb lidhje midis sundimtar\u00ebve arb\u00ebr, t\u00eb cil\u00ebt pranuan t\u00eb heqin dor\u00eb nga partikularizmi i mbjell\u00eb me koh\u00eb dhe t\u00eb formonin, sipas traditave t\u00eb lashta arb\u00ebrore, nj\u00eb lloj federate p\u00ebr t\u00eb luftuar s\u00eb bashku kund\u00ebr sunduesit t\u00eb huaj deri n\u00eb \u00e7lirimin e plot\u00eb t\u00eb vendit, me nj\u00eb kryetar t\u00eb vet\u00ebm, Gjergj Kastriotin-Sk\u00ebnderbeun. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, ky ishte vet\u00ebm \u201cPrimus inter pares\u201d (I par\u00eb nd\u00ebrmjet t\u00eb barabart\u00ebve).<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"14342\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/permbledhje-e-mbylljes-se-vitit-mbare-kombetar-per-skenderbeun-jahja-drancolli-skenderbeu-figura-me-madhore-e-kombit\/auto_untitled1485981376\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?fit=860%2C529&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"860,529\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"auto_Untitled1485981376\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?fit=300%2C185&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?fit=860%2C529&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-14342\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376-300x185.png?resize=748%2C461\" width=\"748\" height=\"461\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?resize=300%2C185&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?resize=768%2C472&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?resize=450%2C277&amp;ssl=1 450w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?resize=600%2C369&amp;ssl=1 600w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?resize=400%2C246&amp;ssl=1 400w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/auto_Untitled1485981376.png?w=860&amp;ssl=1 860w\" sizes=\"auto, (max-width: 748px) 100vw, 748px\" \/><\/p>\n<p>Vendimet e Kuvendit i dhan\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb fort\u00eb juridike e morale pozit\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e tij me sundimtar\u00ebt e tjer\u00eb arb\u00ebror\u00eb. Me krijimin e Lidhjes s\u00eb Lezh\u00ebs ishte b\u00ebr\u00eb hapi i par\u00eb dhe shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb rrug\u00ebn e bashkimit kund\u00ebr pushtuesve t\u00eb huaj. K\u00ebshtu, Lidhja e Lezh\u00ebs do t\u00eb mbetet gjithnj\u00eb nj\u00eb model i fuqish\u00ebm edhe p\u00ebr kuvende t\u00eb tjera gjat\u00eb shekujve vijues (Kuvendi i Dukagjinit, Kuvendi i Ku\u00e7it, Kuvendi i Arb\u00ebnit, Kuvendi i Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit, Kuvendi i Lidhjes s\u00eb Pej\u00ebs, Kuvendi te Verrat e Lluk\u00ebs, Kuvendi i Drenic\u00ebs, etj), t\u00eb cilat ruajt\u00ebn motivin themelor t\u00eb Kuvendit t\u00eb Lezh\u00ebs, unitetin komb\u00ebtar, luft\u00ebn \u00e7lirimtare dhe nd\u00ebrtimin e shtetit t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Rilindja Komb\u00ebtare Shqiptare, si artikuluese e nacionalizmit t\u00eb konsoliduar shqiptar t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shekullit XIX dhe ideja e krijimit t\u00eb shtetit-komb, nuk mund t\u00eb konceptohet pa frym\u00ebzimin kryesor q\u00eb buronte nga Kuvendi i Lezh\u00ebs, dhe lufta e Sk\u00ebnderbeut p\u00ebr unitet, liri dhe m\u00ebvet\u00ebsi t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb \u2013 Shqip\u00ebris\u00eb etnike.<\/p>\n<p><strong>Cilat ishin raportet e tij me Huniadin?<\/strong><\/p>\n<p>Hunyadi J\u00e1nos (c.1407-1456), nj\u00eb guvernator hungarez dhe udh\u00ebheq\u00ebs ushtarak \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i njohur n\u00eb luft\u00ebra kund\u00ebrosmane, q\u00eb nga viti 1441 deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb vitin 1456. Marr\u00ebdh\u00ebniet e tij m\u00eb Sk\u00ebnderbeut jan\u00eb t\u00eb njohura sidomos n\u00eb Betej\u00ebn e Kunevic\u00ebs af\u00ebr Nishit n\u00eb vitin 1443. Kjo betej\u00eb kishte mund\u00ebsuar t\u00ebrheqjen e Sk\u00ebnderbeut q\u00eb ishte pjes\u00eb e ushtrive osmane p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb Kruj\u00eb m\u00eb 28 n\u00ebntor 1443. Pas k\u00ebtij viti, do ti ndeshim gjithnj\u00eb si p\u00ebr aleat m\u00eb luft\u00ebra kund\u00ebr osmane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst duhet p\u00ebrmendur bashk\u00ebrendimet e tyre ushtarake n\u00eb Betej\u00ebn e Kosov\u00ebs m\u00eb 17-20 tetor t\u00eb vitit 1448. \u00cbsht\u00eb e njohur se, n\u00eb ver\u00eb t\u00eb vitit 1448, pasi q\u00eb kishte tubuar reparte hungareze, polake, rumune, \u00e7eke, etj., Huniadi kishte kaluar Danubin p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb Kosov\u00eb, ku e priste sulltan Muratin II, i cili kishte nd\u00ebrprer\u00eb ekspedit\u00ebn e p\u00ebrgatitur kund\u00ebr Arb\u00ebris\u00eb dhe, n\u00eb Sofje kishte tubuar rreth vet\u00ebs t\u00eb gjitha repartet, t\u00eb cilat num\u00ebronin 50.000-60.000 ushtar\u00eb; nga kronikat per\u00ebndimore numri tyre del i trefishuar. Repartet e aleanc\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb, sipas burimeve per\u00ebndimore arrinte 22-72.000 ushtar\u00eb, nd\u00ebrsa sipas burimeve osmane 24.000. Lufta tridit\u00ebshe mbaroi me disfat\u00ebn e ushtris\u00eb s\u00eb krishter\u00eb.<\/p>\n<p>Premtimet q\u00eb i kishte dh\u00ebn\u00eb Sk\u00ebnderbeu p\u00ebr tu angazhuar n\u00eb an\u00ebn e aleanc\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb, e kishin trim\u00ebruar Huniadin, q\u00eb t\u00eb nxitonte p\u00ebr tu ndeshur me osman\u00ebt. P\u00ebrgatitja e Sk\u00ebnderbeut p\u00ebr k\u00ebt\u00eb p\u00ebrplasje provohet sipas burimeve zyrtare dhe tregimtare. P\u00ebrve\u00e7 p\u00ebrgatitjeve t\u00eb Sk\u00ebnderbeut, si dhe rrjedhave e pasojave t\u00eb betej\u00ebs, burimet e koh\u00ebs, ofrojn\u00eb holl\u00ebsi p\u00ebr vonimin e arb\u00ebrve p\u00ebr tu bashkuar me trupat hungareze. Shkak kryesor i vonimit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut ishin pengesat e despotit Brankoviq, aleat i dh\u00ebndrit Muratit II, q\u00eb ia mbylli k\u00ebtij t\u00eb gjitha rrug\u00ebt e shtigjet, nga mund t\u00eb kalonte. Pjesa e madhe e burimeve, duke arsyetuar vones\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut, nxor\u00ebn n\u00eb shesh dhe pashkatht\u00ebsin\u00eb e Huniadit, i cili nuk \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb pranonte betej\u00ebn para ardhjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 t\u00eb dh\u00ebnave p\u00ebr epilogun, jan\u00eb ruajtur holl\u00ebsi dhe p\u00ebr fatin e ushtris\u00eb s\u00eb mbetur pas luft\u00ebs; nj\u00eb pjes\u00eb e trupave, pasi q\u00eb kishte marr\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr n\u00eb jug jo larg Fush\u00eb-Kosov\u00ebs, u ndesh m\u00eb Sk\u00ebnderbeun, q\u00eb ishte nisur ti b\u00ebhej shok lufte Huniadit; pjesa tjet\u00ebr n\u00eb malet e \u00c7i\u00e7avic\u00ebs, n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Vu\u00e7it\u00ebrn\u00ebs, u p\u00ebrpoq me duk Bogdanin, nj\u00eb st\u00ebrgjysh i Pjet\u00ebr Bogdanit. T\u00ebrheqin v\u00ebmendjen sidomos burimet, q\u00eb dol\u00ebn pas betej\u00ebs, t\u00eb cilat s\u00eb bashku me epik\u00ebn popullore kan\u00eb ngat\u00ebrruar personazhet e Betej\u00eb s\u00eb Par\u00eb me ato t\u00eb Betej\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Ju mbroni tez\u00ebn se Sk\u00ebnderbeu ka lindur n\u00eb Has\/As\/Azdhe kjo teori juaja ka zgjuar kureshtje?<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb re se, q\u00eb n\u00eb fillimet e veta, familja e kryezot\u00ebrinjve Kastrioti, doli nga nj\u00eb trev\u00eb q\u00eb sot gjendet k\u00ebndej e andej kufirit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. \u00cbsht\u00eb fjala p\u00ebr trev\u00ebn e Hasit. Kjo d\u00ebshmi provohet nga nj\u00eb e dh\u00ebn\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e ofron historiani i mo\u00e7\u00ebm raguzan me origjin\u00eb arb\u00ebrore Pjet\u00ebr Lukari (1551-1615). N\u00eb vepr\u00ebn e tij me titull, \u201cCopioso Ristretto degli annali di Ragusa\u201d (\u201cPasqyr\u00eb e gjer\u00eb e analeve t\u00eb Raguz\u00ebs\u201d, Venetia 1605), shkruante: \u201cCastrati villa nella giurisdizione in As in Albania, poco discosto dal fiume Drilon\u201d(familja e Gjon Kastrirotit ka dal\u00eb nga \u201cKastrati, fshat n\u00eb juridiksionin e Has-it n\u00eb Arb\u00ebri, pak larg nga lumi Drin\u201d); nd\u00ebrsa n\u00eb nj\u00eb akt kishtar\u00eb i shek. XVI, i cili doli nga provenienca e Bosnj\u00ebs e Hercegovin\u00ebs, i botuar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbledhje t\u00eb akteve eklesiastike, e t\u00eb publikuar nga studiuesi E. Fermenxhin n\u00eb vitin 1892, shkruante: \u201cCastrioich de Castrioti in provincia Az in Epiro\u201d (\u201cKastriot\u00ebt e Kastratit nga provinca Has i Epirit\u201d).<\/p>\n<p>D\u00ebshmia p\u00ebr origjin\u00ebn hasiane t\u00eb familjes Kastrioti provohet t\u00ebr\u00ebsisht dhe nga Frang Bardhi n\u00eb vepr\u00ebn e tij kushtuar Sk\u00ebnderbeut (1636). N\u00eb favor t\u00eb k\u00ebsaj shkon edhe njoftimi se emri i tyre vjet\u00ebr ka dal\u00eb nga fshati Mazrek i Hasit.\u00a0Jan\u00eb ruajtur edhe burime t\u00eb tjera q\u00eb e kund\u00ebrshtojn\u00eb tez\u00ebn e prejardhjes hasian\u00eb t\u00eb Kastriot\u00ebve. Duke u nisur nga burime t\u00eb proveniencave t\u00eb ndryshme, rreth \u00e7\u00ebshtjes n\u00eb fjal\u00eb, n\u00eb historiografin\u00eb ton\u00eb \u00ebsht\u00eb zhvilluar polemik\u00eb, ku p\u00ebrkrah\u00ebsit e tez\u00ebs s\u00eb prejardhjes hasiane kan\u00eb ofruar prova m\u00eb t\u00eb argumentuara.<\/p>\n<p><strong>Jeni njoh\u00ebsi m\u00eb i mir\u00eb i periudh\u00ebs mesjetare, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst edhe t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut? Cila ishte lufta tij komb\u00ebtare, gjithsesi, por ka edhe historian\u00eb t\u00eb till\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt thon\u00eb se Sk\u00ebnderbeu ka b\u00ebr\u00eb luft\u00eb fetare?<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u00ebnderbeu n\u00eb historiografin\u00eb ton\u00eb, si dhe n\u00eb at\u00eb bot\u00ebrore njihet p\u00ebr burr\u00ebshteti, strateg ushtarak, hero komb\u00ebtar e nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Pra, u b\u00eb i njohur nga historian\u00ebt e luft\u00ebs, si nj\u00ebri prej gjenive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb artit t\u00eb luft\u00ebs, pati sukses t\u2019u vinte p\u00ebrball\u00eb fuqive kolosale t\u00eb sulltanit me nj\u00eb ushtri arb\u00ebrore prej 15 000 deri 20 000 vetash. Me k\u00ebt\u00eb ushtri, p\u00ebrgjat\u00eb 25 vjet\u00ebve, kishte p\u00ebrmbysur dhjet\u00ebra sulme osmane gjat\u00eb viteve 1444-1446, 1446-1448, 1450-1457, 1462-1465 (Kruj\u00eb, Sfetigrad, Dib\u00ebr, Pollog, Fush\u00eb t\u00eb Domosdove, Fush\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, Livadh t\u00eb Ohrit, Fush\u00eb t\u00eb Vajkalit, etj.). Nga vargu i gjat\u00eb i fitoreve duhet ve\u00e7uar, sidomos at\u00eb n\u00eb Uj\u00ebbardh\u00eb (1457), t\u00eb cil\u00ebn e kishte vler\u00ebsuar lart\u00eb John Newport, kalor\u00ebs anglez, pjes\u00ebmarr\u00ebs vullnetar i betej\u00ebs.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb q\u00ebndrimit t\u00eb tij n\u00eb Rom\u00eb (1458), ai kishte deklaruar: \u201cPo t\u00eb bjer\u00eb k\u00ebshtjella arb\u00ebrore, pushtimi i Europ\u00ebs nga osman\u00ebt \u00ebsht\u00eb i sigurt, pasi nuk ka fuqi tjet\u00ebr q\u00eb ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb rezistenc\u00eb\u201d. Nd\u00ebrsa, sipas nj\u00eb akti t\u00eb Senatit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Venedikut (1467), b\u00ebhet e njohur: \u201cN\u00ebse pushtohet bregdeti i Arb\u00ebris\u00eb, Ruajna o Zot!, armikut nuk i mbetet gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se t\u00eb hidhet kur t\u00eb doj\u00eb n\u00eb Itali\u201d.<\/p>\n<p>Duke marr\u00eb parasysh madh\u00ebshtin\u00eb e fitoreve t\u00eb tij, Sk\u00ebnderbeu shfaqet qartazi si nj\u00eb \u201cLedh i Europ\u00ebs\u201d, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Papa Klisti III shkruante: \u201cNe po shohim se si ai (Sk\u00ebnderbeu), pothuajse i vet\u00ebm, po i reziston furis\u00eb osmane, si t\u00eb ishte nj\u00eb mur i patundur, q\u00eb u ka z\u00ebn\u00eb atyre rrug\u00ebn dhe nuk i lejon te v\u00ebrshojn\u00eb n\u00eb bot\u00ebn e krishter\u00eb (Europ\u00eb)\u201d. \u00c7do koment tjet\u00ebr q\u00eb shpie n\u00eb gjykime se, Sk\u00ebnderbeu ka b\u00ebr\u00eb luft\u00eb fetare, \u00ebsht\u00eb spekulim me burime t\u00eb koh\u00ebs dhe instrumentalizim me argumente historike.<\/p>\n<p><strong>Pse nuk u shpall mbret Sk\u00ebnderbeu?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb 14 gusht t\u00eb vitit 1464, vet\u00ebm disa jav\u00eb para se ta kuror\u00ebzonte Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeun p\u00ebr mbret, n\u00eb Ancona t\u00eb Italis\u00eb do t\u00eb vdes papa Pio II (1458-1464). N\u00eb qytetin Ancona, ku vepronte at\u00ebbot\u00eb kolonia e q\u00ebndrueshme arb\u00ebrore, papa Pio II (emri mir\u00ebfillt\u00eb i tij, Enea Silvio Piccolomini), pas aktiviteteve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nd\u00ebrkomb\u00ebtare, priste p\u00ebr t\u00eb kaluar n\u00eb Republik\u00ebn e Raguz\u00ebs (gusht-tetor 1464). Dihet se, papa Pio II \u00ebsht\u00eb shquar p\u00ebr nj\u00ebrin nd\u00ebr humanistet e historianet m\u00eb t\u00eb mir\u00ebnjohur t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Humanizmit dhe Rilindjes evropiane.<\/p>\n<p>Njoftime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Arb\u00ebrin\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut mund t\u00eb ndeshim n\u00eb veprat monumentale t\u00eb tija: \u201cI Commentarii rerum memorabilium, quae temporibus suis contigerunt\u201d, \u201cDe gestis Concili\u00a0Basiliensis commentariorum, libri II\u201d, \u201cOpera omnia\u201d e ndonj\u00eb tjet\u00ebr. Objektivi kryesor i Piccolomini-t n\u00eb Republik\u00ebn e Raguz\u00ebs ishte takimi me burrat m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb mbrojtjen e vlerave evropiane. Pra, Duk\u00ebn e Republik\u00ebs s\u00eb Venedikut Cristoforo Moro, mbretin e Hungaris\u00eb, Matthias Corvinus (1443-1490), si dhe me Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeun, i cili nga papa Pio II priste t\u00eb kuror\u00ebzohet p\u00ebr mbret t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb. Gjith\u00eb kjo histori interesante fshihet n\u00eb arkiva n\u00eb Raguze,\u00a0Ancona, Venezia, Roma, e ndonj\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>A \u00ebsht\u00eb Marin Barleti\/ci biografi m\u00eb i mir\u00eb i tij?<\/strong><\/p>\n<p>Marin Barleci (lat. Marinus Barletius, ital. Marino Barlezio, rreth 1450\/1460-1512\/1513) \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i njohur m\u00eb biografin\u00eb kushtuar Heroit, Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu e t\u00eb botuar n\u00eb fillim\u00ebt e shek. XVI. (\u201cHistoria de vita et rebus gestis Scanderbegi Epirotarum pricipis\u201d). Kjo vep\u00ebr, megjith\u00eb l\u00ebshimet tipike p\u00ebr historiografin\u00eb humaniste, si\u00e7 jan\u00eb, imitimi i historian\u00ebve t\u00eb antikitetit, pasakt\u00ebsit\u00eb kronologjike, retorika e tepruar, ajo mund t\u00eb konsiderohen p\u00ebr vep\u00ebr monumente jo vet\u00ebm t\u00eb Rilindjes arb\u00ebrore, por edhe evropiane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, historia n\u00eb<br \/>\nfjal\u00eb e Barlecit m\u00eb plot\u00eb t\u00eb drejt\u00eb mund t\u00eb konsiderohet p\u00ebr biografin\u00eb m\u00eb kredibile dhe m\u00eb t\u00eb mire kushtuar Heroit, Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p><strong>A \u00ebsht\u00eb trajtuar sa duhet figura e Sk\u00ebnderbeut nga historian bot\u00ebror dhe sa kan\u00eb qen\u00eb korrekt n\u00eb studimet e tyre?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr vepr\u00ebn dhe jet\u00ebn e Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut edhe sot ruhen mij\u00ebra dokument zyrtare, v\u00ebllime historike, z\u00ebra enciklopedike, leksikografike e letrare-artistike t\u00eb shkruara pothuajse n\u00eb \u00e7do gjuh\u00eb bot\u00ebrore; u realizuan gjithashtu edhe vepra nga artet figurative, muzika, teatri, filmi, etj. T\u00eb pakta jan\u00eb figurat mesjetare q\u00eb kan\u00eb gjetur nj\u00eb pasqyrim kaq t\u00eb gjer\u00eb e jet\u00ebgj\u00ebr\u00eb n\u00eb historiografin\u00eb dhe let\u00ebrsin\u00eb bot\u00ebrore, si\u00e7 ka gjetur Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p>Pothuaj i t\u00ebr\u00eb opusi historik, letrar dhe artistik kushtuar Heroit, ushqehet para se gjithash nga veprat e humanist\u00ebve arb\u00ebror\u00eb: Marin Barleci, Marin Be\u00e7ikemi, Martin Segoni Novob\u00ebrdasi, Dhimit\u00ebr Fr\u00ebngu, Frang Bardhi, etj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, q\u00eb nga fillimet e shek. XVI e deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme kan\u00eb shkruar shum\u00eb historian\u00eb, italian\u00eb, turq\u00eb, austriak\u00eb, gjerman\u00eb, anglez\u00eb, fr\u00ebng\u00eb, hungarez\u00eb, sllav\u00eb, rumun\u00eb, etj. Nd\u00ebrsa, iluministi madh fr\u00ebng, Voltaire (1694-1778), n\u00eb vepr\u00ebn e tij filozofike-historiko, \u201cSprov\u00eb p\u00ebr doket dhe shpirtin e kombeve\u201d(\u201cEssai sur les m\u0153urs et l\u2019esprit des nations\u201d, 1756), shkruante: \u201cSikur perandor\u00ebt bizantin\u00eb t\u00eb ishin si Sk\u00ebnderbeu, perandoria e Lindjes [Bizantit], do t\u00eb kishte q\u00ebndruar n\u00eb k\u00ebmb\u201d. Po ashtu, jan\u00eb realizuar qindra vepra nga artet, si, portreti i Heroit nga Gentile Bellini (1466); nga muzika, libreta e oper\u00ebs me titull, \u201cScanderbeg\u201d t\u00eb kompozitorit, Antonio Vivaldi (1718); nga poezia, poeti Henry Longfellow (SHBA, 1807-1882), ia kushton 173 vargje n\u00eb, \u201cP\u00ebrrallat e bujtin\u00ebs an\u00ebs rrug\u00ebs\u201d (\u201cTales of an Innside Inn\u201d, 1863), etj.<\/p>\n<p><strong>Koh\u00ebve t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb botuar nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, ka ngritur edhe disa tema e dilema, madje edhe p\u00ebr prejardhjen e tij?<\/strong><\/p>\n<p>Libri n\u00eb fjal\u00eb zot\u00ebron burime historike origjinale t\u00eb shumta, dhe si t\u00eb till\u00eb un\u00eb librin n\u00eb fjal\u00eb me autorin Shmit e konsideroj p\u00ebr nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb origjinale deri m\u00eb sot, kushtuar Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, studiuesin Shmit e konsideroj p\u00ebr autorin m\u00eb pik\u00ebpamje m\u00eb t\u00eb skajshme, i cili duke p\u00ebrpjekur p\u00ebr t\u00eb shembur mitin dhe legjend\u00ebn, q\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur nd\u00ebr shekuj n\u00ebp\u00ebr zhanre t\u00eb ndryshme t\u00eb krijimtaris\u00eb jo vet\u00ebm shqiptare, ka plasuar teza t\u00eb paq\u00ebndrueshme shkencore sidomos lidhur me origjin\u00ebn e Vojsav\u00ebs, n\u00ebn\u00ebs s\u00eb Heroit. Si t\u00eb tilla, tezat n\u00eb fjal\u00eb nuk mund t\u00eb gjejn\u00eb mb\u00ebshtetje n\u00eb burime historike t\u00eb koh\u00ebs. Jan\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb referenca t\u00eb literatur\u00ebs jokredibile.<\/p>\n<p><strong>Thuhet se n\u00ebna e tij Vojsava ka qen\u00eb sllave?<\/strong><\/p>\n<p>Konfuzionet t\u00eb quajm\u00eb kushtimisht shkencore lidhur m\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike t\u00eb Vojsav\u00ebs, n\u00ebn\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, nd\u00ebrlidh\u00ebn thjesht\u00eb m\u00eb \u00e7\u00ebshtje politike, si dhe m\u00eb problematik\u00ebn e p\u00ebrvet\u00ebsimit t\u00eb Heroit ton\u00eb komb\u00ebtar. Si t\u00eb tilla, i ndeshim te johistorian\u00ebt dhe historian\u00ebt e rangut t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shteteve fqinj\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt nuk zot\u00ebrojn\u00eb njohuri t\u00eb duhura nga historia mesjetare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, jan\u00eb t\u00eb prirur p\u00ebr t\u2019i ngat\u00ebrruar konceptet dhe etnonimet, Ilir, Arb\u00ebr, Epirot, Tribal, Rasian, Serb, Maqedon, e ndonj\u00eb tjet\u00ebr, t\u00eb cilat gjat\u00eb gjith\u00eb mesjet\u00ebs kan\u00eb kuptime t\u00eb nduarnduarshme.<\/p>\n<p><strong>Figura e Sk\u00ebnderbeut i ka q\u00ebndruar koh\u00ebs tash e gjasht\u00eb shekuj. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet, si duhet ta trajtojn\u00eb shqiptar\u00ebt Sk\u00ebnderbeun?<\/strong><\/p>\n<p>Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeun, duhet trajtuar p\u00ebr figur\u00ebn m\u00eb madhore dhe m\u00eb unifikuese t\u00eb kombit; duhet ta mbajm\u00eb n\u00eb piedestalin e kolos\u00ebve m\u00eb t\u00eb merituar; duhet t\u00eb trajtohet p\u00ebr strategun suprem ushtarak e burr\u00ebshtetas, q\u00eb ka motivuar dhe frym\u00ebzuar vepra madhore n\u00eb p\u00ebrmas\u00ebn e njer\u00ebzimit si dhe idealin liridash\u00ebs. S\u00eb k\u00ebtejmi, kombi yn\u00eb duhet t\u00eb institucionalizoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi memorien dhe respektin ndaj Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut duke e shpallur me procedurat ligjore p\u00ebr, \u201cAt t\u00eb Kombit Shqiptar\u201d.<\/p>\n<p><strong>Interviroi:<\/strong><strong> Shaqir Foniqi<\/strong><\/p>\n<p><strong>Permbledhje e mbylljes se \u201cVitit Mbare Kombetar per Skenderbeun\u201d.Jahja Dran\u00e7olli: &#8211; Sk\u00ebnderbeu \u2013 figura m\u00eb madhore e kombit! <\/strong><\/p>\n<p><strong>Sivjet, n\u00eb t\u00eb gjitha trevat shqiptare dhe n\u00eb diaspor\u00eb me pietet po p\u00ebrkujtohet Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu, n\u00eb 55o vjetorin e vdekjes s\u00eb tij.<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u00ebnderbeu \u00ebsht\u00eb figura m\u00eb e nderuar dhe m\u00eb e madhe e shqiptar\u00ebve q\u00eb nga Mesjeta. I njohur si princi i arb\u00ebrve, apo princi i epirot\u00ebve, luftoi p\u00ebr lirin\u00eb e shqiptar\u00ebve, por edhe p\u00ebr civilizimin bot\u00ebror.<\/p>\n<p><strong>Bisedoi:<\/strong><strong> Shaqir Foniqi<\/strong><\/p>\n<p>Figura e Sk\u00ebnderbeut, nga koha e Barletit, ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e penave t\u00eb ndryshme, p\u00ebr t\u00eb ndri\u00e7uar luft\u00ebn e tij m\u00ebse 25 vje\u00e7are p\u00ebr krijimin e shtetit t\u00eb Arb\u00ebrit.<\/p>\n<p>Po, kush ishte Sk\u00ebnderbeu dhe cili \u00ebsht\u00eb roli i tij n\u00eb histori, m\u00ebsoni nga Prof.Dr. Jahja Dran\u00e7olli, historian dhe njoh\u00ebsi m\u00eb i mir\u00eb i periudh\u00ebs mesjetare!<\/p>\n<p><strong>Profesor Dran\u00e7olli, sikurse e dini sivjet n\u00eb t\u00eb gjitha trojet shqiptare \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar 550 vjetorit i vdekjes se Gjergj Kastrioti \u2013 Sk\u00ebnderbeut? Si e vler\u00ebsoni k\u00ebt\u00eb akt dhe sa ishin dinjitoze manifestimet, kushtuar k\u00ebtij p\u00ebrvjetori?<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb vendim i q\u00eblluar i dy qeverive tona, meq\u00eb \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb p\u00ebrvoja pozitive nga e kaluara historike evropiane dhe m\u00eb gjer\u00eb. Aq m\u00eb shum\u00eb kur i kemi parasysh burimet e ruajtura n\u00eb m\u00eb se 20 gjuh\u00eb, sipas t\u00eb cilave provohet se, jan\u00eb t\u00eb pakt\u00eb ata personalitete historike, q\u00eb kan\u00eb gjetur nj\u00eb pasqyrim kaq t\u00eb gjer\u00eb e jet\u00ebgjat\u00eb n\u00eb shkenc\u00ebn dhe kultur\u00ebn bot\u00ebrore, si\u00e7 ka gjetur Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00eb tjet\u00ebr, lidhur me manifestimin q\u00eb pyesni, nga distanca e sotme, mund t\u00eb thuhet me plot\u00eb goj\u00ebn se, pritjet e parapara p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vit pothuajse jan\u00eb t\u00eb nivelit zhg\u00ebnjyes. Shkenca dhe kultura jon\u00eb nuk solli asgj\u00eb t\u00eb re. Vet\u00ebm, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb jan\u00eb d\u00e9j\u00e0 vu e rezultateve t\u00eb arritura p\u00ebrgjat\u00eb sh\u00ebnimeve jubilare kushtuar Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut, si, nga ato t\u00eb vitit 1968: 500-vjetori i Vdekjes s\u00eb Heroit, si dhe t\u00eb vitit 2005: 600- vjetori i Lindjes s\u00eb Heroit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, mund t\u00eb konstatohet se shkenca dhe kultura jon\u00eb e sotme me potencialin q\u00eb zot\u00ebron nga l\u00ebmi i medievalistik\u00ebs, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb n\u00ebn nivelin e viteve 1968, 2005.<\/p>\n<p><strong>Sk\u00ebnderbeu, ishte themelues i shtetit shqiptar. Ai, p\u00ebr 25 vjet arriti t\u2019i v\u00ebj\u00eb bazat e nj\u00eb shteti. Si e arriti k\u00ebt\u00eb dhe ku konsiston magjia e tij?<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u00ebnderbeun un\u00eb e konsideroj p\u00ebr kryend\u00ebrtues t\u00eb shtetit ton\u00eb, shtet ky q\u00eb themelet duhet k\u00ebrkuar n\u00eb Lidhjen e princave arb\u00ebror\u00eb n\u00eb Lezh\u00eb (1444). Nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi historik, k\u00ebtu rifilluan rrug\u00ebn proceset politike, ushtarake dhe fetare drejt formimit t\u00eb nj\u00eb shteti t\u00eb nj\u00ebsuar arb\u00ebror, t\u00eb cilin, pushtimi osman dhe venedikas e kishte nd\u00ebrprer\u00eb n\u00eb kap\u00ebrcyellin e shek. XIV. Pik\u00ebnisja e rifillimit t\u00eb k\u00ebtij procesi ishin ngjarjet e vitit 1443, t\u00eb cilat kulmuan m\u00eb 28 N\u00ebntor 1443 (\u201cLirin\u00eb nuk jua solla un\u00eb, por e gjeta k\u00ebtu n\u00eb mes tuaj, arm\u00ebt nuk jua ngjesha un\u00eb, por ju gjeta t\u00eb armatosur, lirin\u00eb e kishit kudo, n\u00eb krahnor, n\u00eb ball\u00eb, n\u00eb shpat\u00eb, n\u00eb ushtat!\u201d).<\/p>\n<p>Kuvendi i Lezh\u00ebs u mbajt mbi baz\u00ebn e traditave m\u00eb t\u00eb hershme arb\u00ebrore. Aty, mor\u00ebn pjes\u00eb shum\u00eb princ\u00ebr nga pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb. Kuvendi i Lezh\u00ebs mori nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vendimesh t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, duke krijuar nj\u00eb lidhje midis sundimtar\u00ebve arb\u00ebr, t\u00eb cil\u00ebt pranuan t\u00eb heqin dor\u00eb nga partikularizmi i mbjell\u00eb me koh\u00eb dhe t\u00eb formonin, sipas traditave t\u00eb lashta arb\u00ebrore, nj\u00eb lloj federate p\u00ebr t\u00eb luftuar s\u00eb bashku kund\u00ebr sunduesit t\u00eb huaj deri n\u00eb \u00e7lirimin e plot\u00eb t\u00eb vendit, me nj\u00eb kryetar t\u00eb vet\u00ebm, Gjergj Kastriotin-Sk\u00ebnderbeun. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, ky ishte vet\u00ebm \u201cPrimus inter pares\u201d (I par\u00eb nd\u00ebrmjet t\u00eb barabart\u00ebve).<\/p>\n<p>Vendimet e Kuvendit i dhan\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb fort\u00eb juridike e morale pozit\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e tij me sundimtar\u00ebt e tjer\u00eb arb\u00ebror\u00eb. Me krijimin e Lidhjes s\u00eb Lezh\u00ebs ishte b\u00ebr\u00eb hapi i par\u00eb dhe shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb rrug\u00ebn e bashkimit kund\u00ebr pushtuesve t\u00eb huaj. K\u00ebshtu, Lidhja e Lezh\u00ebs do t\u00eb mbetet gjithnj\u00eb nj\u00eb model i fuqish\u00ebm edhe p\u00ebr kuvende t\u00eb tjera gjat\u00eb shekujve vijues (Kuvendi i Dukagjinit, Kuvendi i Ku\u00e7it, Kuvendi i Arb\u00ebnit, Kuvendi i Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit, Kuvendi i Lidhjes s\u00eb Pej\u00ebs, Kuvendi te Verrat e Lluk\u00ebs, Kuvendi i Drenic\u00ebs, etj), t\u00eb cilat ruajt\u00ebn motivin themelor t\u00eb Kuvendit t\u00eb Lezh\u00ebs, unitetin komb\u00ebtar, luft\u00ebn \u00e7lirimtare dhe nd\u00ebrtimin e shtetit t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Rilindja Komb\u00ebtare Shqiptare, si artikuluese e nacionalizmit t\u00eb konsoliduar shqiptar t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shekullit XIX dhe ideja e krijimit t\u00eb shtetit-komb, nuk mund t\u00eb konceptohet pa frym\u00ebzimin kryesor q\u00eb buronte nga Kuvendi i Lezh\u00ebs, dhe lufta e Sk\u00ebnderbeut p\u00ebr unitet, liri dhe m\u00ebvet\u00ebsi t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb \u2013 Shqip\u00ebris\u00eb etnike.<\/p>\n<p><strong>Cilat ishin raportet e tij me Huniadin?<\/strong><\/p>\n<p>Hunyadi J\u00e1nos (c.1407-1456), nj\u00eb guvernator hungarez dhe udh\u00ebheq\u00ebs ushtarak \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i njohur n\u00eb luft\u00ebra kund\u00ebrosmane, q\u00eb nga viti 1441 deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb vitin 1456. Marr\u00ebdh\u00ebniet e tij m\u00eb Sk\u00ebnderbeut jan\u00eb t\u00eb njohura sidomos n\u00eb Betej\u00ebn e Kunevic\u00ebs af\u00ebr Nishit n\u00eb vitin 1443. Kjo betej\u00eb kishte mund\u00ebsuar t\u00ebrheqjen e Sk\u00ebnderbeut q\u00eb ishte pjes\u00eb e ushtrive osmane p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb Kruj\u00eb m\u00eb 28 n\u00ebntor 1443. Pas k\u00ebtij viti, do ti ndeshim gjithnj\u00eb si p\u00ebr aleat m\u00eb luft\u00ebra kund\u00ebr osmane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst duhet p\u00ebrmendur bashk\u00ebrendimet e tyre ushtarake n\u00eb Betej\u00ebn e Kosov\u00ebs m\u00eb 17-20 tetor t\u00eb vitit 1448. \u00cbsht\u00eb e njohur se, n\u00eb ver\u00eb t\u00eb vitit 1448, pasi q\u00eb kishte tubuar reparte hungareze, polake, rumune, \u00e7eke, etj., Huniadi kishte kaluar Danubin p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb Kosov\u00eb, ku e priste sulltan Muratin II, i cili kishte nd\u00ebrprer\u00eb ekspedit\u00ebn e p\u00ebrgatitur kund\u00ebr Arb\u00ebris\u00eb dhe, n\u00eb Sofje kishte tubuar rreth vet\u00ebs t\u00eb gjitha repartet, t\u00eb cilat num\u00ebronin 50.000-60.000 ushtar\u00eb; nga kronikat per\u00ebndimore numri tyre del i trefishuar. Repartet e aleanc\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb, sipas burimeve per\u00ebndimore arrinte 22-72.000 ushtar\u00eb, nd\u00ebrsa sipas burimeve osmane 24.000. Lufta tridit\u00ebshe mbaroi me disfat\u00ebn e ushtris\u00eb s\u00eb krishter\u00eb.<\/p>\n<p>Premtimet q\u00eb i kishte dh\u00ebn\u00eb Sk\u00ebnderbeu p\u00ebr tu angazhuar n\u00eb an\u00ebn e aleanc\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb, e kishin trim\u00ebruar Huniadin, q\u00eb t\u00eb nxitonte p\u00ebr tu ndeshur me osman\u00ebt. P\u00ebrgatitja e Sk\u00ebnderbeut p\u00ebr k\u00ebt\u00eb p\u00ebrplasje provohet sipas burimeve zyrtare dhe tregimtare. P\u00ebrve\u00e7 p\u00ebrgatitjeve t\u00eb Sk\u00ebnderbeut, si dhe rrjedhave e pasojave t\u00eb betej\u00ebs, burimet e koh\u00ebs, ofrojn\u00eb holl\u00ebsi p\u00ebr vonimin e arb\u00ebrve p\u00ebr tu bashkuar me trupat hungareze. Shkak kryesor i vonimit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut ishin pengesat e despotit Brankoviq, aleat i dh\u00ebndrit Muratit II, q\u00eb ia mbylli k\u00ebtij t\u00eb gjitha rrug\u00ebt e shtigjet, nga mund t\u00eb kalonte. Pjesa e madhe e burimeve, duke arsyetuar vones\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut, nxor\u00ebn n\u00eb shesh dhe pashkatht\u00ebsin\u00eb e Huniadit, i cili nuk \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb pranonte betej\u00ebn para ardhjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 t\u00eb dh\u00ebnave p\u00ebr epilogun, jan\u00eb ruajtur holl\u00ebsi dhe p\u00ebr fatin e ushtris\u00eb s\u00eb mbetur pas luft\u00ebs; nj\u00eb pjes\u00eb e trupave, pasi q\u00eb kishte marr\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr n\u00eb jug jo larg Fush\u00eb-Kosov\u00ebs, u ndesh m\u00eb Sk\u00ebnderbeun, q\u00eb ishte nisur ti b\u00ebhej shok lufte Huniadit; pjesa tjet\u00ebr n\u00eb malet e \u00c7i\u00e7avic\u00ebs, n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Vu\u00e7it\u00ebrn\u00ebs, u p\u00ebrpoq me duk Bogdanin, nj\u00eb st\u00ebrgjysh i Pjet\u00ebr Bogdanit. T\u00ebrheqin v\u00ebmendjen sidomos burimet, q\u00eb dol\u00ebn pas betej\u00ebs, t\u00eb cilat s\u00eb bashku me epik\u00ebn popullore kan\u00eb ngat\u00ebrruar personazhet e Betej\u00eb s\u00eb Par\u00eb me ato t\u00eb Betej\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Ju mbroni tez\u00ebn se Sk\u00ebnderbeu ka lindur n\u00eb Has\/As\/Azdhe kjo teori juaja ka zgjuar kureshtje?<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb re se, q\u00eb n\u00eb fillimet e veta, familja e kryezot\u00ebrinjve Kastrioti, doli nga nj\u00eb trev\u00eb q\u00eb sot gjendet k\u00ebndej e andej kufirit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. \u00cbsht\u00eb fjala p\u00ebr trev\u00ebn e Hasit. Kjo d\u00ebshmi provohet nga nj\u00eb e dh\u00ebn\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e ofron historiani i mo\u00e7\u00ebm raguzan me origjin\u00eb arb\u00ebrore Pjet\u00ebr Lukari (1551-1615). N\u00eb vepr\u00ebn e tij me titull, \u201cCopioso Ristretto degli annali di Ragusa\u201d (\u201cPasqyr\u00eb e gjer\u00eb e analeve t\u00eb Raguz\u00ebs\u201d, Venetia 1605), shkruante: \u201cCastrati villa nella giurisdizione in As in Albania, poco discosto dal fiume Drilon\u201d(familja e Gjon Kastrirotit ka dal\u00eb nga \u201cKastrati, fshat n\u00eb juridiksionin e Has-it n\u00eb Arb\u00ebri, pak larg nga lumi Drin\u201d); nd\u00ebrsa n\u00eb nj\u00eb akt kishtar\u00eb i shek. XVI, i cili doli nga provenienca e Bosnj\u00ebs e Hercegovin\u00ebs, i botuar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbledhje t\u00eb akteve eklesiastike, e t\u00eb publikuar nga studiuesi E. Fermenxhin n\u00eb vitin 1892, shkruante: \u201cCastrioich de Castrioti in provincia Az in Epiro\u201d (\u201cKastriot\u00ebt e Kastratit nga provinca Has i Epirit\u201d).<\/p>\n<p>D\u00ebshmia p\u00ebr origjin\u00ebn hasiane t\u00eb familjes Kastrioti provohet t\u00ebr\u00ebsisht dhe nga Frang Bardhi n\u00eb vepr\u00ebn e tij kushtuar Sk\u00ebnderbeut (1636). N\u00eb favor t\u00eb k\u00ebsaj shkon edhe njoftimi se emri i tyre vjet\u00ebr ka dal\u00eb nga fshati Mazrek i Hasit.\u00a0Jan\u00eb ruajtur edhe burime t\u00eb tjera q\u00eb e kund\u00ebrshtojn\u00eb tez\u00ebn e prejardhjes hasian\u00eb t\u00eb Kastriot\u00ebve. Duke u nisur nga burime t\u00eb proveniencave t\u00eb ndryshme, rreth \u00e7\u00ebshtjes n\u00eb fjal\u00eb, n\u00eb historiografin\u00eb ton\u00eb \u00ebsht\u00eb zhvilluar polemik\u00eb, ku p\u00ebrkrah\u00ebsit e tez\u00ebs s\u00eb prejardhjes hasiane kan\u00eb ofruar prova m\u00eb t\u00eb argumentuara.<\/p>\n<p><strong>Jeni njoh\u00ebsi m\u00eb i mir\u00eb i periudh\u00ebs mesjetare, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst edhe t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut? Cila ishte lufta tij komb\u00ebtare, gjithsesi, por ka edhe historian\u00eb t\u00eb till\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt thon\u00eb se Sk\u00ebnderbeu ka b\u00ebr\u00eb luft\u00eb fetare?<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u00ebnderbeu n\u00eb historiografin\u00eb ton\u00eb, si dhe n\u00eb at\u00eb bot\u00ebrore njihet p\u00ebr burr\u00ebshteti, strateg ushtarak, hero komb\u00ebtar e nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Pra, u b\u00eb i njohur nga historian\u00ebt e luft\u00ebs, si nj\u00ebri prej gjenive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb artit t\u00eb luft\u00ebs, pati sukses t\u2019u vinte p\u00ebrball\u00eb fuqive kolosale t\u00eb sulltanit me nj\u00eb ushtri arb\u00ebrore prej 15 000 deri 20 000 vetash. Me k\u00ebt\u00eb ushtri, p\u00ebrgjat\u00eb 25 vjet\u00ebve, kishte p\u00ebrmbysur dhjet\u00ebra sulme osmane gjat\u00eb viteve 1444-1446, 1446-1448, 1450-1457, 1462-1465 (Kruj\u00eb, Sfetigrad, Dib\u00ebr, Pollog, Fush\u00eb t\u00eb Domosdove, Fush\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, Livadh t\u00eb Ohrit, Fush\u00eb t\u00eb Vajkalit, etj.). Nga vargu i gjat\u00eb i fitoreve duhet ve\u00e7uar, sidomos at\u00eb n\u00eb Uj\u00ebbardh\u00eb (1457), t\u00eb cil\u00ebn e kishte vler\u00ebsuar lart\u00eb John Newport, kalor\u00ebs anglez, pjes\u00ebmarr\u00ebs vullnetar i betej\u00ebs.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb q\u00ebndrimit t\u00eb tij n\u00eb Rom\u00eb (1458), ai kishte deklaruar: \u201cPo t\u00eb bjer\u00eb k\u00ebshtjella arb\u00ebrore, pushtimi i Europ\u00ebs nga osman\u00ebt \u00ebsht\u00eb i sigurt, pasi nuk ka fuqi tjet\u00ebr q\u00eb ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb rezistenc\u00eb\u201d. Nd\u00ebrsa, sipas nj\u00eb akti t\u00eb Senatit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Venedikut (1467), b\u00ebhet e njohur: \u201cN\u00ebse pushtohet bregdeti i Arb\u00ebris\u00eb, Ruajna o Zot!, armikut nuk i mbetet gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se t\u00eb hidhet kur t\u00eb doj\u00eb n\u00eb Itali\u201d.<\/p>\n<p>Duke marr\u00eb parasysh madh\u00ebshtin\u00eb e fitoreve t\u00eb tij, Sk\u00ebnderbeu shfaqet qartazi si nj\u00eb \u201cLedh i Europ\u00ebs\u201d, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Papa Klisti III shkruante: \u201cNe po shohim se si ai (Sk\u00ebnderbeu), pothuajse i vet\u00ebm, po i reziston furis\u00eb osmane, si t\u00eb ishte nj\u00eb mur i patundur, q\u00eb u ka z\u00ebn\u00eb atyre rrug\u00ebn dhe nuk i lejon te v\u00ebrshojn\u00eb n\u00eb bot\u00ebn e krishter\u00eb (Europ\u00eb)\u201d. \u00c7do koment tjet\u00ebr q\u00eb shpie n\u00eb gjykime se, Sk\u00ebnderbeu ka b\u00ebr\u00eb luft\u00eb fetare, \u00ebsht\u00eb spekulim me burime t\u00eb koh\u00ebs dhe instrumentalizim me argumente historike.<\/p>\n<p><strong>Pse nuk u shpall mbret Sk\u00ebnderbeu?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb 14 gusht t\u00eb vitit 1464, vet\u00ebm disa jav\u00eb para se ta kuror\u00ebzonte Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeun p\u00ebr mbret, n\u00eb Ancona t\u00eb Italis\u00eb do t\u00eb vdes papa Pio II (1458-1464). N\u00eb qytetin Ancona, ku vepronte at\u00ebbot\u00eb kolonia e q\u00ebndrueshme arb\u00ebrore, papa Pio II (emri mir\u00ebfillt\u00eb i tij, Enea Silvio Piccolomini), pas aktiviteteve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nd\u00ebrkomb\u00ebtare, priste p\u00ebr t\u00eb kaluar n\u00eb Republik\u00ebn e Raguz\u00ebs (gusht-tetor 1464). Dihet se, papa Pio II \u00ebsht\u00eb shquar p\u00ebr nj\u00ebrin nd\u00ebr humanistet e historianet m\u00eb t\u00eb mir\u00ebnjohur t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Humanizmit dhe Rilindjes evropiane.<\/p>\n<p>Njoftime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Arb\u00ebrin\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut mund t\u00eb ndeshim n\u00eb veprat monumentale t\u00eb tija: \u201cI Commentarii rerum memorabilium, quae temporibus suis contigerunt\u201d, \u201cDe gestis Concili\u00a0Basiliensis commentariorum, libri II\u201d, \u201cOpera omnia\u201d e ndonj\u00eb tjet\u00ebr. Objektivi kryesor i Piccolomini-t n\u00eb Republik\u00ebn e Raguz\u00ebs ishte takimi me burrat m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb mbrojtjen e vlerave evropiane. Pra, Duk\u00ebn e Republik\u00ebs s\u00eb Venedikut Cristoforo Moro, mbretin e Hungaris\u00eb, Matthias Corvinus (1443-1490), si dhe me Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeun, i cili nga papa Pio II priste t\u00eb kuror\u00ebzohet p\u00ebr mbret t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb. Gjith\u00eb kjo histori interesante fshihet n\u00eb arkiva n\u00eb Raguze,\u00a0Ancona, Venezia, Roma, e ndonj\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>A \u00ebsht\u00eb Marin Barleti\/ci biografi m\u00eb i mir\u00eb i tij?<\/strong><\/p>\n<p>Marin Barleci (lat. Marinus Barletius, ital. Marino Barlezio, rreth 1450\/1460-1512\/1513) \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i njohur m\u00eb biografin\u00eb kushtuar Heroit, Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu e t\u00eb botuar n\u00eb fillim\u00ebt e shek. XVI. (\u201cHistoria de vita et rebus gestis Scanderbegi Epirotarum pricipis\u201d). Kjo vep\u00ebr, megjith\u00eb l\u00ebshimet tipike p\u00ebr historiografin\u00eb humaniste, si\u00e7 jan\u00eb, imitimi i historian\u00ebve t\u00eb antikitetit, pasakt\u00ebsit\u00eb kronologjike, retorika e tepruar, ajo mund t\u00eb konsiderohen p\u00ebr vep\u00ebr monumente jo vet\u00ebm t\u00eb Rilindjes arb\u00ebrore, por edhe evropiane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, historia n\u00eb<br \/>\nfjal\u00eb e Barlecit m\u00eb plot\u00eb t\u00eb drejt\u00eb mund t\u00eb konsiderohet p\u00ebr biografin\u00eb m\u00eb kredibile dhe m\u00eb t\u00eb mire kushtuar Heroit, Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p><strong>A \u00ebsht\u00eb trajtuar sa duhet figura e Sk\u00ebnderbeut nga historian bot\u00ebror dhe sa kan\u00eb qen\u00eb korrekt n\u00eb studimet e tyre?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr vepr\u00ebn dhe jet\u00ebn e Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut edhe sot ruhen mij\u00ebra dokument zyrtare, v\u00ebllime historike, z\u00ebra enciklopedike, leksikografike e letrare-artistike t\u00eb shkruara pothuajse n\u00eb \u00e7do gjuh\u00eb bot\u00ebrore; u realizuan gjithashtu edhe vepra nga artet figurative, muzika, teatri, filmi, etj. T\u00eb pakta jan\u00eb figurat mesjetare q\u00eb kan\u00eb gjetur nj\u00eb pasqyrim kaq t\u00eb gjer\u00eb e jet\u00ebgj\u00ebr\u00eb n\u00eb historiografin\u00eb dhe let\u00ebrsin\u00eb bot\u00ebrore, si\u00e7 ka gjetur Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p>Pothuaj i t\u00ebr\u00eb opusi historik, letrar dhe artistik kushtuar Heroit, ushqehet para se gjithash nga veprat e humanist\u00ebve arb\u00ebror\u00eb: Marin Barleci, Marin Be\u00e7ikemi, Martin Segoni Novob\u00ebrdasi, Dhimit\u00ebr Fr\u00ebngu, Frang Bardhi, etj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, q\u00eb nga fillimet e shek. XVI e deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme kan\u00eb shkruar shum\u00eb historian\u00eb, italian\u00eb, turq\u00eb, austriak\u00eb, gjerman\u00eb, anglez\u00eb, fr\u00ebng\u00eb, hungarez\u00eb, sllav\u00eb, rumun\u00eb, etj. Nd\u00ebrsa, iluministi madh fr\u00ebng, Voltaire (1694-1778), n\u00eb vepr\u00ebn e tij filozofike-historiko, \u201cSprov\u00eb p\u00ebr doket dhe shpirtin e kombeve\u201d(\u201cEssai sur les m\u0153urs et l\u2019esprit des nations\u201d, 1756), shkruante: \u201cSikur perandor\u00ebt bizantin\u00eb t\u00eb ishin si Sk\u00ebnderbeu, perandoria e Lindjes [Bizantit], do t\u00eb kishte q\u00ebndruar n\u00eb k\u00ebmb\u201d. Po ashtu, jan\u00eb realizuar qindra vepra nga artet, si, portreti i Heroit nga Gentile Bellini (1466); nga muzika, libreta e oper\u00ebs me titull, \u201cScanderbeg\u201d t\u00eb kompozitorit, Antonio Vivaldi (1718); nga poezia, poeti Henry Longfellow (SHBA, 1807-1882), ia kushton 173 vargje n\u00eb, \u201cP\u00ebrrallat e bujtin\u00ebs an\u00ebs rrug\u00ebs\u201d (\u201cTales of an Innside Inn\u201d, 1863), etj.<\/p>\n<p><strong>Koh\u00ebve t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb botuar nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, ka ngritur edhe disa tema e dilema, madje edhe p\u00ebr prejardhjen e tij?<\/strong><\/p>\n<p>Libri n\u00eb fjal\u00eb zot\u00ebron burime historike origjinale t\u00eb shumta, dhe si t\u00eb till\u00eb un\u00eb librin n\u00eb fjal\u00eb me autorin Shmit e konsideroj p\u00ebr nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb origjinale deri m\u00eb sot, kushtuar Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, studiuesin Shmit e konsideroj p\u00ebr autorin m\u00eb pik\u00ebpamje m\u00eb t\u00eb skajshme, i cili duke p\u00ebrpjekur p\u00ebr t\u00eb shembur mitin dhe legjend\u00ebn, q\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur nd\u00ebr shekuj n\u00ebp\u00ebr zhanre t\u00eb ndryshme t\u00eb krijimtaris\u00eb jo vet\u00ebm shqiptare, ka plasuar teza t\u00eb paq\u00ebndrueshme shkencore sidomos lidhur me origjin\u00ebn e Vojsav\u00ebs, n\u00ebn\u00ebs s\u00eb Heroit. Si t\u00eb tilla, tezat n\u00eb fjal\u00eb nuk mund t\u00eb gjejn\u00eb mb\u00ebshtetje n\u00eb burime historike t\u00eb koh\u00ebs. Jan\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb referenca t\u00eb literatur\u00ebs jokredibile.<\/p>\n<p><strong>Thuhet se n\u00ebna e tij Vojsava ka qen\u00eb sllave?<\/strong><\/p>\n<p>Konfuzionet t\u00eb quajm\u00eb kushtimisht shkencore lidhur m\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike t\u00eb Vojsav\u00ebs, n\u00ebn\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, nd\u00ebrlidh\u00ebn thjesht\u00eb m\u00eb \u00e7\u00ebshtje politike, si dhe m\u00eb problematik\u00ebn e p\u00ebrvet\u00ebsimit t\u00eb Heroit ton\u00eb komb\u00ebtar. Si t\u00eb tilla, i ndeshim te johistorian\u00ebt dhe historian\u00ebt e rangut t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shteteve fqinj\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt nuk zot\u00ebrojn\u00eb njohuri t\u00eb duhura nga historia mesjetare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, jan\u00eb t\u00eb prirur p\u00ebr t\u2019i ngat\u00ebrruar konceptet dhe etnonimet, Ilir, Arb\u00ebr, Epirot, Tribal, Rasian, Serb, Maqedon, e ndonj\u00eb tjet\u00ebr, t\u00eb cilat gjat\u00eb gjith\u00eb mesjet\u00ebs kan\u00eb kuptime t\u00eb nduarnduarshme.<\/p>\n<p><strong>Figura e Sk\u00ebnderbeut i ka q\u00ebndruar koh\u00ebs tash e gjasht\u00eb shekuj. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet, si duhet ta trajtojn\u00eb shqiptar\u00ebt Sk\u00ebnderbeun?<\/strong><\/p>\n<p>Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeun, duhet trajtuar p\u00ebr figur\u00ebn m\u00eb madhore dhe m\u00eb unifikuese t\u00eb kombit; duhet ta mbajm\u00eb n\u00eb piedestalin e kolos\u00ebve m\u00eb t\u00eb merituar; duhet t\u00eb trajtohet p\u00ebr strategun suprem ushtarak e burr\u00ebshtetas, q\u00eb ka motivuar dhe frym\u00ebzuar vepra madhore n\u00eb p\u00ebrmas\u00ebn e njer\u00ebzimit si dhe idealin liridash\u00ebs. S\u00eb k\u00ebtejmi, kombi yn\u00eb duhet t\u00eb institucionalizoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi memorien dhe respektin ndaj Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeut duke e shpallur me procedurat ligjore p\u00ebr, \u201cAt t\u00eb Kombit Shqiptar\u201d.<\/p>\n<p><strong>Interviroi:<\/strong><strong> Shaqir Foniqi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Permbledhje e mbylljes se \u201cVitit Mbare Kombetar per Skenderbeun\u201d. Jahja Dran\u00e7olli: &#8211; Sk\u00ebnderbeu \u2013 figura m\u00eb madhore e kombit! Sivjet, n\u00eb t\u00eb gjitha trevat shqiptare dhe n\u00eb diaspor\u00eb me pietet po p\u00ebrkujtohet Gjergj Kastrioti-Sk\u00ebnderbeu, n\u00eb 55o vjetorin e vdekjes s\u00eb tij. Sk\u00ebnderbeu \u00ebsht\u00eb figura m\u00eb e nderuar dhe m\u00eb e madhe e shqiptar\u00ebve q\u00eb nga [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":14340,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[85,10,86],"tags":[],"class_list":["post-14339","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori","category-kultura","category-trashegimi-kulturore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Jahja-Dubrovnik.jpg?fit=780%2C439&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-3Jh","jetpack-related-posts":[{"id":100104,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/arbereshet-e-sicilise-kerkojne-linja-te-drejtperdrejta-ajrore-me-tiranen-dhe-prishtinen\/","url_meta":{"origin":14339,"position":0},"title":"Arb\u00ebresh\u00ebt e Si\u00e7ilis\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb linja t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta ajrore me Tiran\u00ebn dhe Prishtin\u00ebn","author":"Kurt Farka","date":"May 11, 2026","format":false,"excerpt":"11 Maji 2026 Nga G\u00ebzim Kabashi Arb\u00ebresh\u00ebt e Si\u00e7ilis\u00eb synojn\u00eb turizmin shqiptar me festa dhe tradita shekullore. N\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr m\u00eb shum\u00eb vizitor\u00eb nga Shqip\u00ebria dhe Kosova, qytezat arb\u00ebreshe pran\u00eb Palermos po investojn\u00eb n\u00eb aktivitete kulturore gjat\u00eb gjith\u00eb vitit dhe po k\u00ebrkojn\u00eb linja t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta ajrore me Tiran\u00ebn\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/PHOTO-2026-05-09-09-52-55-1140x858-1.jpg?fit=1140%2C858&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/PHOTO-2026-05-09-09-52-55-1140x858-1.jpg?fit=1140%2C858&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/PHOTO-2026-05-09-09-52-55-1140x858-1.jpg?fit=1140%2C858&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/PHOTO-2026-05-09-09-52-55-1140x858-1.jpg?fit=1140%2C858&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/PHOTO-2026-05-09-09-52-55-1140x858-1.jpg?fit=1140%2C858&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":52349,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/helmeta-dhe-shpata-e-gjergj-kastriotit-skenderbeut-gazmend-freitag\/","url_meta":{"origin":14339,"position":1},"title":"Helmeta dhe shpata e Gjergj Kastriotit \u2013 Sk\u00ebnderbeut \u2013 Gazmend Freitag.","author":"Kurt Farka","date":"December 14, 2021","format":false,"excerpt":"Helmeta dhe shpata e Gjergj Kastriotit \u2013 Sk\u00ebnderbeut \u2013 Gazmend Freitag. 14 Dhjetor 2021 N\u00eb vitin 2014 vizitova arm\u00ebt e Sk\u00ebnderbeut n\u00eb muzeun historik n\u00eb Vjen\u00eb. Kur e pash\u00eb helmet\u00ebn dhe shpat\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut m\u00eb p\u00ebrshkroi nj\u00eb rrenjqethje e madhe dhe e gjat\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00eb trupin. Ishte nj\u00eb ndjenj\u00eb lumturie\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Gazmend-Freitag-Autor-I-piktures-%E2%80%9EHelmeta-dhe-shpata-e-Skenderbeut..jpg?fit=1140%2C755&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Gazmend-Freitag-Autor-I-piktures-%E2%80%9EHelmeta-dhe-shpata-e-Skenderbeut..jpg?fit=1140%2C755&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Gazmend-Freitag-Autor-I-piktures-%E2%80%9EHelmeta-dhe-shpata-e-Skenderbeut..jpg?fit=1140%2C755&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Gazmend-Freitag-Autor-I-piktures-%E2%80%9EHelmeta-dhe-shpata-e-Skenderbeut..jpg?fit=1140%2C755&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Gazmend-Freitag-Autor-I-piktures-%E2%80%9EHelmeta-dhe-shpata-e-Skenderbeut..jpg?fit=1140%2C755&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100145,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/sekreti-i-erret-i-familjes-holandeze-zbulohet-pas-80-vitesh-piktura-e-grabitur-nga-nazistet-e-koleksionistit-hebre\/","url_meta":{"origin":14339,"position":2},"title":"Sekreti i err\u00ebt i familjes holandeze, zbulohet pas 80 vitesh piktura e grabitur nga nazist\u00ebt e koleksionistit hebre","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Nj\u00eb piktur\u00eb e vjedhur nga nazist\u00ebt gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore \u00ebsht\u00eb zbuluar n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e pasardh\u00ebsve t\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtori t\u00eb njohur holandez t\u00eb regjimit nazist, duke rikthyer n\u00eb v\u00ebmendje plag\u00ebt e grabitjes s\u00eb veprave t\u00eb artit gjat\u00eb luft\u00ebs. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr vepr\u00ebn \u201cPortreti i nj\u00eb Vajze\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/portreti.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/portreti.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/portreti.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/portreti.webp?fit=1024%2C576&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100161,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/agjencia-telegrafike-me-ekspozite-shpalos-historine-e-lajmit-shqiptar\/","url_meta":{"origin":14339,"position":3},"title":"Agjencia Telegrafike me ekspozit\u00eb shpalos historin\u00eb e lajmit shqiptar","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Ekspozita e Agjencis\u00eb Telegrafike duket se po zgjon kureshtje jo t\u00eb vog\u00ebl. Agjencia raporton se qindra turist\u00eb t\u00eb huaj jan\u00eb ndalur t\u00eb vizitojn\u00eb me k\u00ebrsh\u00ebri ekspozit\u00ebn e \u00e7elur n\u00eb Kalan\u00eb e Tiran\u00ebs nga Agjencia Telegrafike Shqiptare, me tem\u00eb \u201cATSH \u2013 Nj\u00eb rrug\u00ebtim n\u00eb historin\u00eb e lajmit shqiptar\u201d.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Kultura&quot;","block_context":{"text":"Kultura","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/kultura\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/0dac2990-5481-4e1a-bc5f-856643659817.jpg?fit=870%2C519&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":10754,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/zotit-paskal-milo-leter-miqesore-akademik-ali-hadri-ne-vitit-1968-quante-skenderbeun-vetem-shqipta\/","url_meta":{"origin":14339,"position":4},"title":"Zotit Paskal Milo \u2013 let\u00ebr miq\u00ebsore ! Akademik Ali Hadri n\u00eb vitit 1968 quante Sk\u00ebnderbeun vet\u00ebm shqiptar. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"August 10, 2018","format":false,"excerpt":"Zotit Paskal Milo \u2013 let\u00ebr miq\u00ebsore ! Akademik Ali Hadri n\u00eb vitit 1968 quante Sk\u00ebnderbeun vet\u00ebm shqipta. - Desha t`iu rikujtoj p\u00ebr propagand\u00ebn e Juaj kund\u00ebr origjin\u00ebs shqiptare t\u00eb Sk\u00ebnderbeut- Gjergj Kastriotit, propagand\u00eb e juaj e cila iu hapi goj\u00ebn serb\u00ebve dhe t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebve anti-shqiptar Me keqardhje t\u00eb madhe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/screenshot-.jpg?fit=633%2C347&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/screenshot-.jpg?fit=633%2C347&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/screenshot-.jpg?fit=633%2C347&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100164,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/alarm-apo-histori-e-harruar-rasti-i-pare-i-hantavirus-ne-shqiperi\/","url_meta":{"origin":14339,"position":5},"title":"Alarm apo histori e harruar? &#8211; Rasti i par\u00eb i Hantavirus n\u00eb Shqip\u00ebri","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Nj\u00eb rast i Hantavirus \u00ebsht\u00eb identifikuar n\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb rreth kat\u00ebr dekada m\u00eb par\u00eb, duke treguar se prania e k\u00ebtij virusi n\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen i ri, por nj\u00eb realitet i dokumentuar q\u00eb prej viteve \u201980. Referuar nj\u00eb publikimi n\u00eb revist\u00ebn prestigjioze The Lancet, rasti\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-5f86265b9546d1befb9e98e9744fc0c5-1.jpeg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-5f86265b9546d1befb9e98e9744fc0c5-1.jpeg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-5f86265b9546d1befb9e98e9744fc0c5-1.jpeg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14339","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14339"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14339\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14343,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14339\/revisions\/14343"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}