{"id":12681,"date":"2018-10-18T10:30:13","date_gmt":"2018-10-18T10:30:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=12681"},"modified":"2018-10-18T10:30:13","modified_gmt":"2018-10-18T10:30:13","slug":"europa-ne-3000-vite-histori","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/europa-ne-3000-vite-histori\/","title":{"rendered":"Europa ne 3000 vite histori. &#8211;"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"12682\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/europa-ne-3000-vite-histori\/13-sasasa20-4-768x986-copy\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy.jpg?fit=618%2C298&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"618,298\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"13-sasasa20-4-768&#215;986 &#8211; Copy\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy.jpg?fit=300%2C145&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy.jpg?fit=618%2C298&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-12682\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy-300x145.jpg?resize=412%2C199\" width=\"412\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy.jpg?resize=300%2C145&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy.jpg?w=618&amp;ssl=1 618w\" sizes=\"auto, (max-width: 412px) 100vw, 412px\" \/><\/p>\n<p><strong>Europa ne 3000 vite histori. &#8211;<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb ftes\u00eb p\u00ebr rizbulimin e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr dhe qytet\u00ebrimit t\u00eb saj rreth 8000 vje\u00e7ar n\u00eb pellgun Danubian, si dhe vlerat themelore t\u00eb mish\u00ebruara n\u00eb t\u00eb. Asnj\u00eb qytet\u00ebrim nuk mund t\u00eb funksionoj\u00eb pa pasur vlera themelore. Por \u00e7far\u00eb ndodh n\u00ebse k\u00ebto vlera mbeten vet\u00ebm n\u00eb let\u00ebr? Do t\u00eb shfaqen patjet\u00ebr probleme t\u00eb m\u00ebdha. Koh\u00ebt e fundit, mes kakofonis\u00eb p\u00ebr ndryshimet n\u00eb BE, na k\u00ebrkohet jo vet\u00ebm q\u00eb t\u00eb ruajm\u00eb bashk\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj aleance, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht t\u00eb b\u00ebjm\u00eb t\u00eb mundur q\u00eb gjithsecili t\u2019i g\u00ebzoj\u00eb k\u00ebto vlera.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, mund t\u00eb marrim disa shembuj t\u00eb vlefsh\u00ebm nga periudha kur shoq\u00ebri t\u00eb barabarta, t\u00eb shtrira n\u00eb territore nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, bashk\u00ebjetonin n\u00eb paqe dhe zhvillonin tregti p\u00ebrtej hap\u00ebsirave t\u00eb tyre, dhe ku gjithkush mund t\u00eb p\u00ebrfitonte pa d\u00ebmtuar tjetrin. B\u00ebhet fjal\u00eb k\u00ebtu p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn e organizimit t\u00eb nj\u00eb prej qytet\u00ebrimeve m\u00eb t\u00eb vjetra n\u00eb bot\u00eb: Europa e Vjet\u00ebr, e cila \u2013 n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krejt unike n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit \u2013 ekzistoi p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 3000 vjet.<\/p>\n<p>BE-ja u konsolidua n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur vizioni i politik\u00ebs qe fuqimisht optimist dhe u projektua mbi vlera themelore q\u00eb bazoheshin n\u00eb p\u00ebrparimin njer\u00ebzor. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr dekad\u00ebn e viteve 1990 kur u duk se Lufta e Ftoht\u00eb kishte p\u00ebrfunduar p\u00ebrgjithmon\u00eb dhe u besua se parimet e demokracis\u00eb do t\u00eb rr\u00ebnjoseshin thell\u00eb n\u00eb ish-vendet socialiste, dhe BE-ja do t\u00eb zgjerohej vazhdimisht duke iu p\u00ebrmbajtur gjithmon\u00eb k\u00ebtyre vlerave. Ky besim ishte ve\u00e7an\u00ebrisht i fort\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, ku \u201ct\u00eb q\u00ebnurit si gjith\u00eb Europa\u201d dhe mund\u00ebsisht arritja e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb BE ishin synimet par\u00ebsore.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"12683\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/europa-ne-3000-vite-histori\/13-assasa20-5-768x994\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-assasa20-5-768x994.jpg?fit=768%2C994&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"768,994\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"13-assasa20-5-768&#215;994\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-assasa20-5-768x994.jpg?fit=232%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-assasa20-5-768x994.jpg?fit=768%2C994&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-12683\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-assasa20-5-768x994-232x300.jpg?resize=553%2C715\" width=\"553\" height=\"715\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-assasa20-5-768x994.jpg?resize=232%2C300&amp;ssl=1 232w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-assasa20-5-768x994.jpg?resize=768%2C994&amp;ssl=1 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 553px) 100vw, 553px\" \/><\/p>\n<p>Por besimi n\u00eb fuqin\u00eb sh\u00ebruese t\u00eb rendit demokratik dhe t\u00eb bashk\u00ebpunimit nd\u00ebrkufitar i asaj kohe \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb th\u00ebrrmuar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn. Moskuptimi i nocionit t\u00eb demokracis\u00eb dhe solidaritetit u shfaq duksh\u00ebm gjat\u00eb kriz\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb refugjat\u00ebve, luft\u00ebs n\u00eb Siri, kriz\u00ebs s\u00eb Krimes\u00eb e shum\u00eb t\u00eb tjera.<br \/>\nKrizat po shfaqen gjithashtu edhe brenda BE-s\u00eb, ku spektri i populizmit dhe nacionalizmave po ngre krye. Kriza n\u00eb Kataloni na tregon qart\u00eb se sa pran\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb fillimi i nj\u00eb konflikti. A mund t\u00eb lejohet q\u00eb komb-shtetete t\u00eb sapo formuara t\u00eb trondisin unitetin e brendsh\u00ebm t\u00eb BE-s\u00eb? Nga ana tjet\u00ebr, a mund t\u00eb sakrifikohet autonomia e rajoneve t\u00eb ndryshme n\u00eb altarin e s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb BE-s\u00eb nga pushtetet e forta q\u00ebndrore apo nga vendimet e Komisionit n\u00eb Bruksel? Po k\u00ebshtu, p\u00ebrtej BE-s\u00eb, hapja e papritur e debatit mbi ndryshimin e kufijve t\u00eb Kosov\u00ebs sjell nj\u00eb kriz\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb mundshme shum\u00eb af\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr gjith\u00eb arsyet e m\u00ebsip\u00ebrme, ato q\u00eb quajm\u00eb \u201cvlera themelore\u201d b\u00ebhen m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme se kurr\u00eb, edhe pse \u2013 ose sepse \u2013 lidershipi politik n\u00eb disa vende duket se po k\u00ebrkon t\u2019i flak\u00eb ato tutje. K\u00ebto vlera p\u00ebrfshin\u00eb, ato q\u00eb mund t\u00eb quajm\u00eb me gjuh\u00ebn e Deklarat\u00ebs s\u00eb Pavarsis\u00eb t\u00eb ShBA-ve \u201cself-evident\u201d (t\u00eb vetkuptueshme): e drejta e vetvendosjes, barazia e t\u00eb gjith\u00ebve p\u00ebrpara ligjit, barazia nd\u00ebrmjet gjinive n\u00eb shoq\u00ebri e n\u00eb vendim-marrjen politike, parimet e nj\u00eb ekonomie tregu me dimensione shoq\u00ebrore si dhe liria e individ\u00ebve p\u00ebr t\u00eb vendosur mbi veprimet e tyre.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"12685\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/europa-ne-3000-vite-histori\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-2\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-1.jpg?fit=487%2C720&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"487,720\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-1.jpg?fit=203%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-1.jpg?fit=487%2C720&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-12685\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-1-203x300.jpg?resize=515%2C761\" width=\"515\" height=\"761\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-1.jpg?resize=203%2C300&amp;ssl=1 203w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/40435659_10210009449431981_9022614450712084480_n-1.jpg?w=487&amp;ssl=1 487w\" sizes=\"auto, (max-width: 515px) 100vw, 515px\" \/><\/p>\n<p>Nga tekstet historike kemi m\u00ebsuar se grek\u00ebt e lasht\u00ebsis\u00eb pat\u00ebn iden\u00eb gjeniale, sakt\u00ebsisht n\u00eb vitin 507 PES, t\u00eb fillonin praktik\u00ebn e qeverisjes demokratike e cila p\u00ebrfshinte disa prej k\u00ebtyre vlerave. Kleisantheni mbahet si themeluesi i k\u00ebsaj demokracie n\u00eb Athin\u00eb, i ndjekur prej Perikliut. \u00c7do qytetar kishte t\u00eb drejt\u00ebn e vot\u00ebs n\u00eb formimin e asembles\u00eb s\u00eb popullit (Eklesia). Megjithat\u00eb, vetvendosja dhe barazia nuk ishin absolute. Grat\u00eb athinase g\u00ebzonin shum\u00eb t\u00eb drejta, por jo at\u00eb t\u00eb vot\u00ebs. Ato ishin qytetare, por qytetare pa z\u00eb. Gjithashtu, shoq\u00ebria greke ishte e ndar\u00eb n\u00eb dy grupime t\u00eb m\u00ebdha, n\u00eb at\u00eb t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb lir\u00eb dhe t\u00eb atyre jo t\u00eb lir\u00eb, dom\u00ebth\u00ebn\u00eb skllev\u00ebrit, t\u00eb cil\u00ebt nuk ishin pjes\u00eb e vendim-marrjes demokratike. Pra, n\u00ebse hedhim nj\u00eb sy pas n\u00eb k\u00ebt\u00eb histori t\u00eb demokracis\u00eb athinase dhe e perceptojm\u00eb at\u00eb si nj\u00eb arritje vezulluese, shikimi yn\u00eb mjegullohet n\u00eb nj\u00eb fare mas\u00eb.<br \/>\nE \u00e7far\u00eb mund t\u00eb themi p\u00ebr idet\u00eb e Revolucionit francez t\u00eb 1789-\u00ebs? \u201cLibert\u00e9, \u00e9galit\u00e9, fraternit\u00e9\u201d (Liri, barazi, vllaz\u00ebri) jan\u00eb termat q\u00eb t\u00eb vin\u00eb nd\u00ebrmend pothuajse automatikisht. Mir\u00ebpo, p\u00ebr at\u00eb koh\u00eb, k\u00ebto koncepte baz\u00eb ishin kontradiktore n\u00eb thelbin e tyre. Fjala \u201cfraternit\u00e9\u201d (vllaz\u00ebri) na dikton menj\u00ebher\u00eb q\u00eb barazia nuk p\u00ebrfshinte gruan \u2013 e cila vazhdonte t\u00eb mos votonte e t\u00eb mos merrte pjes\u00eb n\u00eb vendim-marrje. Pra, revolucionar\u00ebve t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm as q\u00eb u kishte r\u00ebn\u00eb nd\u00ebrmend t\u00eb kujdeseshin p\u00ebr barazin\u00eb gjinore.<br \/>\nIdet\u00eb q\u00eb u ngrit\u00ebn n\u00eb piedestal t\u00eb shenjt\u00eb nga baballar\u00ebt themelues t\u00eb ShBA-ve n\u00eb Deklarat\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb 1776-\u00ebs si dhe Kushtetuta e par\u00eb e k\u00ebtij vendi kishin gjithashtu kufizimet e tyre. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, mendohej si e pamundur t\u2019i jepej fund skllav\u00ebris\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb revolucionar\u00ebt e \u201cshtyn\u00eb\u201d p\u00ebr m\u00eb von\u00eb debatin politik rreth k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje. Banor\u00ebt e par\u00eb t\u00eb Amerik\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt prej europian\u00ebve t\u00eb ardhur u quajt\u00ebn \u201cIndian\u00eb\u201d (pra, banor\u00eb t\u00eb Indis\u00eb) \u2013 q\u00eb n\u00eb vetvete \u00ebsht\u00eb shprehje e nj\u00eb paditurie t\u00eb thell\u00eb \u2013 nuk p\u00ebrm\u00ebnden fare si realitet shoq\u00ebror. Po k\u00ebshtu, as q\u00eb u mendua q\u00eb grat\u00eb, madje as ato q\u00eb vinin prej Europ\u00ebs, t\u00eb mund t\u00eb kishin t\u00eb drejta t\u00eb barabarta me burrat. U desh lufta e p\u00ebrgjakshme civile e viteve 1861-1865 p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund skllav\u00ebris\u00eb n\u00eb ShBA. P\u00ebrpjekjet e m\u00ebdha p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb barazin\u00eb popullsis\u00eb vendase si dhe p\u00ebr t\u00eb shtrir\u00eb tek grat\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e vot\u00ebs apo edhe t\u00eb tjera t\u00eb drejta, arrit\u00ebn suksesin vet\u00ebm n\u00eb shekullin e XX.<\/p>\n<p>Koncepti q\u00ebndror i teoris\u00eb ekonomike moderne (n\u00eb sensin klasik t\u00eb p\u00ebrkufizimit) i atribuohet skocezit Adam Smith, n\u00eb vepr\u00ebn e titulluar \u201cPasuria e kombeve\u201d e vitit 1771, do t\u00eb shnd\u00ebrohej n\u00eb \u201cbibl\u00ebn\u201d e tregut kapitalist. Aty thuhet q\u00eb tregu ekonomik vet\u00ebrregullohet gjithmon\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb gati magjike me efekte q\u00eb sjellin pasurimin e kombeve. Megjithat\u00eb, vet\u00ebrregullimi i tregjeve u provua \u2013 m\u00eb s\u00eb fundmi me kriz\u00ebn ekonomike globale \u2013 q\u00eb s\u2019ishte ve\u00e7se nj\u00eb mit. Ekonomisti Bengt Holmstrom, q\u00eb u nderua me \u00e7mimin Nob\u00ebl p\u00ebr ekonomi n\u00eb vitin 2016, thot\u00eb se Adam Smithi nuk arriti t\u00eb kuptonte se si ngjarje t\u00eb paparashikueshme mund t\u00eb ken\u00eb pasoja shkat\u00ebrrimtare p\u00ebr rrjetin e tregut kapitalist. Baza e nj\u00eb ekonomie tregu me qasje sociale, n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, nuk do t\u00eb mund t\u00eb formulohej p\u00ebrpara shekullit t\u00eb XX \u2013 dhe aktualisht \u00ebsht\u00eb e rrezikuar nga manipulator\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm q\u00eb mbeten deri diku t\u00eb fshehur prej publikut (shiko www.investigate-europe.eu).<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"12686\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/europa-ne-3000-vite-histori\/13-sasasa20-4-768x986\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986.jpg?fit=768%2C986&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"768,986\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"13-sasasa20-4-768&#215;986\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986.jpg?fit=234%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986.jpg?fit=768%2C986&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-12686\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-234x300.jpg?resize=361%2C463\" width=\"361\" height=\"463\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986.jpg?resize=234%2C300&amp;ssl=1 234w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986.jpg?resize=768%2C986&amp;ssl=1 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 361px) 100vw, 361px\" \/><\/p>\n<p>Luftrat, krizat, t\u00eb nd\u00ebrthurrura me periudha t\u00eb shkurtra paqeje jan\u00eb karakteristikat konstante q\u00eb p\u00ebrshkojn\u00eb gjith\u00eb historin\u00eb e shkruar t\u00eb njer\u00ebzimit. Qysh prej koh\u00ebs kur Homeri na njeh me Luft\u00ebn e Troj\u00ebs e deri n\u00eb dit\u00ebt tona, historia njer\u00ebzore ka trash\u00ebguar nj\u00eb paradig\u00ebm konstante t\u00eb bazuar mbi konfliktualitetin. P\u00ebrse nuk shk\u00ebputemi dot prej k\u00ebsaj logjike? P\u00ebrse nuk p\u00ebrmendet kurr\u00eb fakti q\u00eb ka ekzistuar n\u00eb Europ\u00eb nj\u00eb epok\u00eb m\u00eb se 3000 vje\u00e7are paqeje? Sepse n\u00eb tradit\u00ebn ton\u00eb t\u00eb edukimit gjith\u00e7ka q\u00eb ka ekzistuar p\u00ebrpara epikave homerike trajtohet si \u201cperiudh\u00eb e err\u00ebt\u201d. P\u00ebrtej Luft\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs dhe periudh\u00ebs mikenase, err\u00ebsira b\u00ebhet edhe m\u00eb e dendur.<br \/>\nMegjith\u00ebse shkenca e arkeologjis\u00eb ka hedhur nj\u00eb far\u00eb drite mbi t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn \u201cperiudh\u00eb e err\u00ebt\u201d, klisheja e err\u00ebsir\u00ebs vazhdon t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb ende sot e fuqishme. Mos vall\u00eb \u00ebsht\u00eb e pashpres\u00eb q\u00eb t\u00eb gjenin gjurm\u00eb t\u00eb vlerave themelore t\u00eb njer\u00ebzimit nga nj\u00eb epok\u00eb kaq t\u00eb larg\u00ebt?<\/p>\n<p>Koh\u00ebt e fundit arkeolog\u00ebt kan\u00eb kryer g\u00ebrmime intensive n\u00eb zon\u00ebn e Europ\u00ebs juglindore, fal\u00eb kjo edhe mund\u00ebsive t\u00eb krijuara me r\u00ebnien e komunizmit n\u00eb 1990-91. Sidoqoft\u00eb, edhe p\u00ebrpara viteve 1990, pas nj\u00eb pune prej disa dekadash, arkeologia lituano-amerikane Marija Gimbutas arriti t\u00eb identifikoj\u00eb themelet e nj\u00eb qytet\u00ebrimi t\u00eb lasht\u00eb (para indo-europian), t\u00eb cilin ajo e quajti \u201cEuropa e Vjet\u00ebr\u201d dhe q\u00eb sot p\u00ebrcaktohet gjithashtu prej disa studiuesve si \u201cQytet\u00ebrimi Danubian\u201d, nj\u00eb qytet\u00ebrim q\u00eb shtrihej kryesisht rreth pellgut t\u00eb Danubit. N\u00eb thelb t\u00eb analiz\u00ebs s\u00eb saj Gimbutas thot\u00eb se komuniteti njer\u00ebzor q\u00eb jetonte n\u00eb Europ\u00ebn e Vjet\u00ebr g\u00ebzonte kushte paq\u00ebsore jetese. Nd\u00ebrkoh\u00eb, tradicionalist\u00ebt, q\u00eb mb\u00ebshtesin teorin\u00eb e ex oriente lux (\u201cdrita vjen nga lindja\u201d) dhe q\u00eb shohin Mesopotamin\u00eb si djepin e qytet\u00ebrimit, nuk e morr\u00ebn seriozisht Gimbutasin dhe tez\u00ebn e saj mbi \u201cEurop\u00ebn e Vjet\u00ebr\u201d. Ata e hodh\u00ebn posht\u00eb k\u00ebt\u00eb tez\u00eb duke e cil\u00ebsuar at\u00eb si nj\u00eb konstruktim t\u00eb rrem\u00eb nostalgjik.<\/p>\n<p>Pas vdekjes s\u00eb Marija Gimbutasit n\u00eb 1994, kaleidoskopi i njohjeve mbi \u201cEurop\u00ebn e Vjet\u00ebr\u201d dhe zhvillimeve kulturore t\u00eb saj \u00ebsht\u00eb zgjeruar e thelluar duksh\u00ebm p\u00ebrmes g\u00ebrmimeve arkeologjike, si dhe pun\u00ebs k\u00ebrkimore n\u00eb l\u00ebmin e historis\u00eb dhe gjuh\u00ebsis\u00eb. Ekspert\u00ebt tashm\u00eb din\u00eb q\u00eb Europa e Vjet\u00ebr pati zhvilluar mjete teknologjike dhe struktura komplekse shoq\u00ebrore t\u00eb cilat nuk ekzistonin n\u00eb asnj\u00eb vend tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Rreth viteve 6000 PES, n\u00eb Europ\u00ebn e Vjet\u00ebr pati filluar nj\u00eb faz\u00eb zhvillimi e cila \u00e7oi n\u00eb lindjen e nj\u00eb kulture t\u00eb avancuar. T\u00eb pakt\u00ebn aty rreth viteve 5300 PES Europa e Vjet\u00ebr kishte arritur majat e zhvillimit bot\u00ebror n\u00eb fusha t\u00eb tilla si:<br \/>\n\u2013 Kova\u00e7\u00ebt e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr zhvillun teknika shkrirjeje t\u00eb metaleve, fillimisht t\u00eb bakrit (rreth 5400 PES) dhe m\u00eb pas t\u00eb arit (rreth 4600 PES) duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur shkrirjen e bakrit n\u00eb tonelata t\u00eb t\u00ebra si dhe krijimin m\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm t\u00eb objekteve artistike prej ari. Shum\u00eb objekte bakri t\u00eb k\u00ebsaj periudhe jan\u00eb zbuluar gjithashtu n\u00eb zon\u00ebn e Maliqit dhe disa prej tyre ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jen\u00eb prodhuar po aty.<\/p>\n<p>\u2013 Banor\u00ebt e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr nd\u00ebrtuan struktura banimi dy-kat\u00ebshe dhe tempuj me p\u00ebrmasa monumentale.<br \/>\n\u2013 Sistemi i shkrimit q\u00eb ata p\u00ebrdornin \u00ebsht\u00eb m\u00eb i vjetri n\u00eb bot\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn 1500 vjet m\u00eb i vjet\u00ebr se shkrimi egjiptian dhe sumerian. Ata gjithashtu pat\u00ebn p\u00ebrdorur nj\u00eb sistem simbolesh po aq t\u00eb vjet\u00ebr p\u00ebr numrat.<\/p>\n<p>\u2013 N\u00eb mij\u00ebvje\u00e7arin e pest\u00eb PES, qytetet e para kishin lindur, disa prej tyre me m\u00eb shum\u00eb se 10000 banor\u00eb dhe shtriheshin n\u00eb nj\u00eb gj\u00ebr\u00ebsi prej rreth 400 hektar\u00ebsh. Ka t\u00eb dh\u00ebna se funksiononin me nj\u00eb infrastrukture administrative me \u201ck\u00ebshilla qytetar\u00ebsh\u201d q\u00eb organizoheshin n\u00eb baz\u00eb lagjesh e udhehiqeshin nga lider i zgjedhur nga banor\u00ebt.<br \/>\nNj\u00eb gj\u00eb q\u00eb nuk ekzistonte n\u00eb Europ\u00ebn e Vjet\u00ebr, sepse nuk kishte nevoj\u00eb, ishin kufijt\u00eb politik\u00eb. Popullsit\u00eb e rajoneve t\u00eb ndryshme nd\u00ebrvepronin me nj\u00ebri-tjetr\u00ebn n\u00eb nj\u00eb mjedis q\u00eb ishte pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht pa konflikte t\u00eb dhunshme. Ajo q\u00eb i bashkonte k\u00ebto popullsi ishin tradita kulturore dhe struktura e tyre shoq\u00ebrore, por mbi t\u00eb gjitha, interesat e p\u00ebrbashk\u00ebta ekonomike. Mir\u00ebqenija e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr ishte e bazuar n\u00eb tregtin\u00eb intensive q\u00eb zhvillohej p\u00ebrgjat\u00eb bregut t\u00eb Danubit (prej nga lind termi \u201cQytet\u00ebrimi Danubian\u201d) si dhe zonave p\u00ebrreth tij. Tregtia detare shtrihej nga brigjet e Detit Mesdhe deri n\u00eb Detin e Zi, duke p\u00ebrfshir\u00eb gjith\u00eb Ballkanin dhe Shqip\u00ebrin\u00eb e sotme. Vin\u00e8a (n\u00eb S\u00ebrbin\u00eb e sotme), Turda\u00ba (n\u00eb Rumanin\u00eb e sotme) dhe Varna (n\u00eb Bullgarin\u00eb e sotme) ishin t\u00eb gjitha qendra t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme tregtie. N\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e sotme, Maliqi \u00ebsht\u00eb ndoshta m\u00eb i njohuri nd\u00ebr k\u00ebto qendra t\u00eb lashta, por padyshim q\u00eb ka edhe t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Lidhjet tregtare p\u00ebrfshinin t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb merrnin pjes\u00eb n\u00eb to dhe q\u00eb e bazonin biznesin e tyre n\u00eb atmosfer\u00ebn e nj\u00eb besimi t\u00eb nd\u00ebrsjellt\u00eb. \u00c7far\u00eb roli do t\u00eb kishin luajtur kufijt\u00eb politik n\u00eb nj\u00eb kontekst t\u00eb till\u00eb? Besimi reciprok ishte \u00e7el\u00ebsi i funksionimit t\u00eb Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr. Zgjerimi i fuqish\u00ebm i rrjetit tregtar n\u00eb at\u00eb kohe nuk mund t\u00eb mendohej pa k\u00ebt\u00eb baz\u00eb t\u00eb besimit tek tjetri. Ky rrjet shk\u00ebmbimesh tregtare arriti t\u00eb shtrihej n\u00eb Azin\u00eb e vog\u00ebl (Anatoli), drejt veriut (deri n\u00eb Poloni) dhe drejt per\u00ebndimit (Franc\u00eb dhe pjes\u00ebn jugore t\u00eb Anglis\u00eb). Rrug\u00ebt tregtare mbulonin k\u00ebshtu nj\u00eb gjat\u00ebsi mbi 3000 km. K\u00ebrkimet mbi Europ\u00ebn e Vjet\u00ebr tregojn\u00eb q\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb e mbuluara nga ky rrjet i gj\u00ebr\u00eb shk\u00ebmbimesh karakterizoheshin nga barazia dhe nga nj\u00eb funksionim demokratik i strukturave administrative, ku mbizot\u00ebronte paqja:<br \/>\n\u2013 Grat\u00eb kishin barazi me burrat n\u00eb Europ\u00ebn e Vjet\u00ebr. Arkeolog\u00ebt bien dakort q\u00eb shumica e prodhimeve ishte rezultat i pun\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb grave dhe burrave, dhe mendojn\u00eb gjithashtu q\u00eb tregtia p\u00ebrgjat\u00eb lumenjve ka shum\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb ishte n\u00eb dor\u00ebn e grave.<\/p>\n<p>\u2013 N\u00eb qytetet e asaj periudhe nuk ka shenja lagjesh elitare apo mbetje nd\u00ebrtimesh luksoze, thjesht sepse nuk ekzistonte nj\u00eb grup elitar q\u00eb ta pretendonte k\u00ebt\u00eb status. Varrezat dhe sendet e gjetura n\u00eb to nuk japin asnj\u00eb prov\u00eb p\u00ebr ndarjen e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb t\u00eb pasur dhe t\u00eb varf\u00ebr. N\u00eb disa raste, n\u00eb varre grash jan\u00eb gjetur sende simbolike, por q\u00eb lidhen m\u00eb shum\u00eb me njohjen e tyre si themeluese t\u00eb fisit apo t\u00eb familjes s\u00eb zgjeruar.<\/p>\n<p>\u2013 Arkeolog\u00ebt nuk kan\u00eb zbuluar mure mbrojt\u00ebse rreth qendrave t\u00eb banimit, qofshin k\u00ebto fshatra apo qytete; si dhe n\u00eb asnj\u00eb shtres\u00eb g\u00ebrmimesh nuk jan\u00eb gjetur shenja shkat\u00ebrrimi nga zjarre t\u00eb shkaktuara si pasoj\u00eb e p\u00ebrplasjeve konfliktuale.<\/p>\n<p>\u2013 E mira e p\u00ebrbashk\u00ebt ishte parimi udh\u00ebrr\u00ebfyes. Kushtet e balancuara t\u00eb jetes\u00ebs p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb soll\u00ebn arritjen e nj\u00eb shoq\u00ebrie q\u00eb vepronte mbi baz\u00ebn e bashk\u00ebsis\u00eb, ku interesi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm q\u00ebndronte mbi at\u00eb individual duke mos favorizuar pasurimin privat. T\u00eb ardhurat e tregtis\u00eb ndaheshin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb nd\u00ebrmjet pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb prodhim dhe n\u00eb tregti. Prona komunale e kishte p\u00ebrpa\u00ebsi.<\/p>\n<p>Jehon\u00ebn e s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt si vler\u00eb themelore t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb e gjejm\u00eb n\u00eb teorin\u00eb politike t\u00eb Platonit, mendimi i t\u00eb cilit pasqyron element\u00eb trash\u00ebgimie kulturore t\u00eb Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr. Nd\u00ebrmjet t\u00eb tjerash, ai thot\u00eb se shprehja q\u00eb n\u00ebnkupton t\u00eb mir\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb greqishten e vjet\u00ebr, to agathon, ka origjin\u00eb para-greke dhe \u00ebsht\u00eb huazuar nga gjuha e m\u00ebparshme q\u00eb flitej atje (n\u00eb Athin\u00eb, si dhe n\u00eb treva t\u00eb tjera t\u00eb Ballkanit jugor, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe Shqip\u00ebrin\u00eb, njer\u00ebzit q\u00eb flisnin k\u00ebt\u00eb gjuh\u00eb u quajt\u00ebn nga grek\u00ebt Pellazg\u00eb).<br \/>\nQytet\u00ebrimi i pellgut Danubian, ku k\u00ebto vlera themelore u shfaq\u00ebn s\u00eb bashku, lul\u00ebzoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb 3000 vje\u00e7are, q\u00eb fillon rreth viteve 6000 dhe zgjati deri aty rreth viteve 3000 PES. Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr nuk i erdhi fundi nga fakti q\u00eb kjo shoq\u00ebri ishte e paq\u00ebndrueshme. Rrjedha e ngjarjeve ndryshoi, mund t\u00eb thuhet, n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb force majeure (rasti madhor) q\u00eb mori shkas nga migrimet e blegtor\u00ebve nomad\u00eb t\u00eb cil\u00ebt vinin nga stepat e Rusis\u00eb jugore. K\u00ebta ishin proto-indo-europian\u00ebt.<br \/>\nAta erdh\u00ebn val\u00eb-val\u00eb n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme, n\u00eb rajone t\u00eb ndryshme t\u00eb Europ\u00ebs. N\u00eb terma t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, p\u00ebrgjat\u00eb mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb tret\u00eb PES, p\u00ebrsa i p\u00ebrket Ballkanit, grek\u00ebt u vendos\u00ebn n\u00eb Hellas, trak\u00ebt n\u00eb Bullgarin\u00eb e sotme dhe Ilir\u00ebt n\u00eb zon\u00ebn e Ballkanit per\u00ebndimor. \u00c7far\u00eb ndodhi pastaj \u00ebsht\u00eb aktualisht objekt studimesh intensive, por duket qart\u00eb q\u00eb trash\u00ebgimia kulturore e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr (s\u00eb bashku me vlerat e saj thelb\u00ebsore) u shkri me traditat Indo-europiane. K\u00ebto t\u00eb fundit p\u00ebrfshinin gjithashtu hierarkin\u00eb shoq\u00ebrore dhe konfliktet e armatosura, q\u00eb nomad\u00ebt e ardhur nga stepat e fut\u00ebn n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e re europiane.<\/p>\n<p>Dy fjal\u00eb t\u00eb greqishtes s\u00eb vjet\u00ebr e reflektojn\u00eb shum\u00eb mir\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmbysje kulturore: amilla q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201ckompeticion paq\u00ebsor\u201d dhe eris q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201ckonflikt i dhunsh\u00ebm, p\u00ebrballje ushtarake\u201d. Amilla ka origjin\u00eb para-greke dhe n\u00ebnkupton konkurrenc\u00eb paq\u00ebsore n\u00eb tregti ose gara sportive. Eris ka origjin\u00eb greke (indo-europiane) dhe p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar luftrat e shumta civile t\u00eb grek\u00ebve.<\/p>\n<p>Nj\u00eb fjal\u00eb tjet\u00ebr greke e huazuar nga Europa e Vjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb eirene q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201cpaqe\u201d. Ndoshta, huazimi i k\u00ebsaj fjale ka rrjedhur si rezultat i p\u00ebrplasjeve t\u00eb dhunshme e t\u00eb vazhdueshme t\u00eb cilat mund t\u00eb ken\u00eb evokuar nostalgjin\u00eb p\u00ebr periudh\u00ebn e gjat\u00eb paq\u00ebsore t\u00eb Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr, apo m\u00eb thjesht, si nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb shprehur nj\u00eb koncept q\u00eb grek\u00ebve indo-europian\u00eb iu mungonte. N\u00eb \u00e7do rast, kemi nj\u00eb shpjegim t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr huazimin n\u00eb gjuh\u00ebn greke t\u00eb nj\u00eb koncepti kaq ky\u00e7 si\u00e7 \u00ebsht\u00eb eirene.<br \/>\nA ka sot nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr? Padyshim q\u00eb ka, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb nj\u00eb vend si Shqip\u00ebria, q\u00eb si\u00e7 p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb lart shtrihet t\u00ebr\u00ebsisht brenda territorit t\u00eb atij qytet\u00ebrimi jet\u00ebgjat\u00eb t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb. Madje mund t\u00eb themi se Shqip\u00ebria z\u00eb nj\u00eb vend gjeografikisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr k\u00ebrkimet arkeologjike n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn ku u zhvillua kultura e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb edhe vendi m\u00eb pak i studiuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt. Po k\u00ebshtu, ndryshe nga vende t\u00eb tjera ish-komuniste, as sot nuk kryhen studime etnografike n\u00eb Shqip\u00ebri, nd\u00ebrkoh\u00eb kur element\u00eb t\u00eb mundsh\u00ebm q\u00eb burojn\u00eb nga kultura e asaj kohe t\u00eb larg\u00ebt mund t\u00eb jen\u00eb ende t\u00eb gjall\u00eb n\u00eb kultur\u00ebn popullore. Nga ana tjet\u00ebr, familjarizimi me iden\u00eb e t\u00eb jetuarit sot n\u00eb nj\u00eb truall q\u00eb mban n\u00ebn vete gjurm\u00eb kaq t\u00eb lashta t\u00eb historis\u00eb bot\u00ebrore, at\u00eb t\u00eb Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr, do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb rris\u00ebsh sensin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve dhe, para s\u00eb gjithash, at\u00eb t\u00eb shtetit me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb ndikosh n\u00eb politikat q\u00eb ai ndjek.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, n\u00ebse do t\u00eb shohim Europ\u00ebn e Vjet\u00ebr dhe t\u00eb njohim vlerat tona themelore n\u00eb t\u00eb, mund t\u00eb p\u00ebrfitojmxs element\u00ebt e saj positive dhe t\u00eb nxjerrim m\u00ebsime t\u00eb dobishme. Qytet\u00ebrimi i pellgut Danubian ka hedhur drit\u00eb n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit si dhe mund t\u00eb hedh\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb. P\u00ebr ne, n\u00eb t\u00eb tashmen, ajo mund t\u00eb duket tep\u00ebr larg dhe ndoshta me ndri\u00e7im t\u00eb zbeht\u00eb \u2013 por sidoqoft\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb burim drite p\u00ebr t\u2019u ndjekur. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb lloj drite q\u00eb mund t\u00eb na udh\u00ebheq\u00eb madje edhe n\u00eb nd\u00ebrtimin e modeleve t\u00eb ardhshme p\u00ebr Bashkimin Europian.<\/p>\n<p>Gazeta Shqiptare, 14.10.18.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Europa ne 3000 vite histori. &#8211; Nj\u00eb ftes\u00eb p\u00ebr rizbulimin e Europ\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr dhe qytet\u00ebrimit t\u00eb saj rreth 8000 vje\u00e7ar n\u00eb pellgun Danubian, si dhe vlerat themelore t\u00eb mish\u00ebruara n\u00eb t\u00eb. Asnj\u00eb qytet\u00ebrim nuk mund t\u00eb funksionoj\u00eb pa pasur vlera themelore. Por \u00e7far\u00eb ndodh n\u00ebse k\u00ebto vlera mbeten vet\u00ebm n\u00eb let\u00ebr? Do t\u00eb shfaqen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":12682,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[85,10,35],"tags":[],"class_list":["post-12681","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori","category-kultura","category-shoqerore"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/13-sasasa20-4-768x986-Copy.jpg?fit=618%2C298&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-3ix","jetpack-related-posts":[{"id":100111,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/e-shnderroi-shtepine-ne-berat-ne-muze-artizania-tefta-qose-500-kostume-popullore-puna-e-nje-jete\/","url_meta":{"origin":12681,"position":0},"title":"E shnd\u00ebrroi sht\u00ebpin\u00eb n\u00eb Berat n\u00eb muze, artizania Tefta Qose: &#8211; 500 kostume popullore, puna e nj\u00eb jete","author":"Kurt Farka","date":"May 11, 2026","format":false,"excerpt":"11 Mars 2026 N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur shum\u00eb tradita rrezikojn\u00eb t\u00eb harrohen, Tefta Qose vazhdon t\u00eb mbaj\u00eb gjall\u00eb artin e krijimit t\u00eb veshjeve popullore. Prej disa vitesh, ajo e ka shnd\u00ebrruar sht\u00ebpin\u00eb e saj n\u00eb lagjen \u201cBarrikad\u00eb\u201d n\u00eb nj\u00eb muze t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, ku \u00e7do cep rr\u00ebfen histori, nd\u00ebrsa \u00e7do veshje\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Kostumet-e-Tefta-Qoses-1.jpg?fit=1200%2C798&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":100164,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/alarm-apo-histori-e-harruar-rasti-i-pare-i-hantavirus-ne-shqiperi\/","url_meta":{"origin":12681,"position":1},"title":"Alarm apo histori e harruar? &#8211; Rasti i par\u00eb i Hantavirus n\u00eb Shqip\u00ebri","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Nj\u00eb rast i Hantavirus \u00ebsht\u00eb identifikuar n\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb rreth kat\u00ebr dekada m\u00eb par\u00eb, duke treguar se prania e k\u00ebtij virusi n\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen i ri, por nj\u00eb realitet i dokumentuar q\u00eb prej viteve \u201980. Referuar nj\u00eb publikimi n\u00eb revist\u00ebn prestigjioze The Lancet, rasti\u2026","rel":"","context":"In &quot;Histori&quot;","block_context":{"text":"Histori","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/histori\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-5f86265b9546d1befb9e98e9744fc0c5-1.jpeg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-5f86265b9546d1befb9e98e9744fc0c5-1.jpeg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/640-0-5f86265b9546d1befb9e98e9744fc0c5-1.jpeg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":100155,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kullat-e-boshta-dhe-xhepat-e-zbrazet-pied-a-terre-ne-tirane\/","url_meta":{"origin":12681,"position":2},"title":"Kullat e boshta dhe xhepat e zbraz\u00ebt: &#8211; Pied-\u00e0-terre n\u00eb Tiran\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 Nga: Adrian Thano Ekuilibri \u00ebsht\u00eb zgjidhja. Nj\u00eb shoq\u00ebri e sh\u00ebndetshme nuk duhet as t\u00eb adhuroj\u00eb miliarder\u00ebt si per\u00ebndi dhe as t\u2019i trajtoj\u00eb k\u00ebta si armiq publik\u00eb. Pasuria duhet t\u00eb mbaj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi, taksa duhet t\u00eb mbetet instrument ekonomie. K\u00ebtu vijm\u00eb te p\u00ebrshtatja e k\u00ebtij debati n\u00eb aktualitetin shqiptar.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot_20260511_134013_Gallery.jpg?fit=720%2C494&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot_20260511_134013_Gallery.jpg?fit=720%2C494&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot_20260511_134013_Gallery.jpg?fit=720%2C494&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot_20260511_134013_Gallery.jpg?fit=720%2C494&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100182,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/si-iu-fal-porti-i-durresit-alabbarit-lala-zbulon-prapaskenat-e-marreveshjes-miliardere-ja-cfare-pritet-te-ndodhe\/","url_meta":{"origin":12681,"position":3},"title":"\u201cSi iu \u201cfal\u201d Porti i Durr\u00ebsit Alabbarit?\u201d, Lala zbulon prapaskenat e marr\u00ebveshjes miliardere: Ja \u00e7far\u00eb pritet t\u00eb ndodh\u00eb","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 PROCEDURA E PORTIT T\u00cb DURR\u00cbSIT Historia e dh\u00ebnies s\u00eb Portit t\u00eb Durr\u00ebsit p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb marine jahtesh, ka nisur q\u00eb her\u00ebt n\u00eb mandatin e par\u00eb kur socialist\u00ebt erdh\u00ebn n\u00eb pushtet. M\u00eb 25 N\u00ebntor 2015, qeveria shqiptare, miratoi nj\u00eb marr\u00ebveshje me Emiratet e Bashkuara Arabe, p\u00ebr nxitjen\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/md6-768x439-1.jpg?fit=768%2C439&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/md6-768x439-1.jpg?fit=768%2C439&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/md6-768x439-1.jpg?fit=768%2C439&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/md6-768x439-1.jpg?fit=768%2C439&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100205,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/media-amerikane-ngre-alarmin-shqiperia-eshte-kercenimi-me-i-ri-i-botes-si-narkoshtet\/","url_meta":{"origin":12681,"position":4},"title":"Media amerikane ngre alarmin: &#8211; Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi m\u00eb i ri i bot\u00ebs si narkoshtet","author":"Kurt Farka","date":"May 13, 2026","format":false,"excerpt":"13 Maji 2026 Nga Michael Rubin \u2013\u00a0Washington Examiner\/ Me mij\u00ebra t\u00eb vdekur n\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzimin e fundit t\u00eb luftimeve mes Hezbollahut dhe Izraelit n\u00eb Liban, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb imagjinosh se Libani dikur ishte nj\u00eb oaz\u00eb paqeje dhe tolerance. Bejruti dikur kishte me t\u00eb drejt\u00eb reputacionin si Parisi i Lindjes s\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Blogu i Udh\u00ebtarit&quot;","block_context":{"text":"Blogu i Udh\u00ebtarit","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/blogu-i-udhetarit\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_drugs_albanie21778583343-1.jpg?fit=900%2C654&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_drugs_albanie21778583343-1.jpg?fit=900%2C654&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_drugs_albanie21778583343-1.jpg?fit=900%2C654&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/auto_drugs_albanie21778583343-1.jpg?fit=900%2C654&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":100136,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/rreziku-nga-hantavirusi-vendet-qe-u-alarmuan-kishin-shtetasit-e-tyre-ne-anijen-turistike-epidemiologu-jo-vetem-minjte-mbartes-jane-edhe\/","url_meta":{"origin":12681,"position":5},"title":"Rreziku nga hantavirusi? \u201cVendet q\u00eb u alarmuan kishin shtetasit e tyre n\u00eb anijen turistike\u201d, epidemiologu: &#8211; Jo vet\u00ebm minjt\u00eb, mbart\u00ebs jan\u00eb edhe\u2026","author":"Kurt Farka","date":"May 12, 2026","format":false,"excerpt":"12 Maji 2026 ...Kemi edhe mbart\u00ebs t\u00eb rinj, n\u00ebse deri dje kryesor ishin minjt\u00eb, tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re q\u00eb bart\u00ebs t\u00eb hantavirusit, jan\u00eb edhe lakuriq\u00ebt e nat\u00ebs, edhe urith\u00ebt por edhe n\u00eb disa raste peshqit\u2026\u201d Epidemiolog Laidon Shapo foli n\u00eb emisionin \u201cStudio24\u201d \u00a0p\u00ebr hantavirusin dhe shqet\u00ebsimet q\u00eb ka ngritur ky\u2026","rel":"","context":"In &quot;Njoftime Shtypi&quot;","block_context":{"text":"Njoftime Shtypi","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/njoftime-shtypi\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hantavirus.jpg?fit=1200%2C674&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hantavirus.jpg?fit=1200%2C674&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hantavirus.jpg?fit=1200%2C674&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hantavirus.jpg?fit=1200%2C674&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hantavirus.jpg?fit=1200%2C674&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12681"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12687,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12681\/revisions\/12687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12682"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}