![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/KOLEGET-spiune-KUNDER-MAKSI-Velos-Copy-300x191.jpg?resize=300%2C191\")
<\/p>\n<\/p>\n
Koleg\u00ebt q\u00eb spiunuan Maks Velon. – Dosja sekrete e p\u00ebrndjekjes, hetimit dhe d\u00ebnimit t\u00eb Maks Velos ka ardhur n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr me titullin \u201cMaks Velo. Jet\u00eb paralele\u201d p\u00ebrgatitur nga Alda Bardhyli dhe n\u00ebn logon e \u2018UET PRESS\u2019. Libri pati promovimin t\u00eb premten n\u00eb or\u00ebn 13:00 n\u00eb UET. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb debateve mbi t\u00eb shkuar\u00ebn, \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb publikohet dosja e p\u00ebrndjekjes s\u00eb nj\u00eb artisti gjat\u00eb regjimit komunist. Jan\u00eb 106 dokumente, nj\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb cilave shoq\u00ebrohen me rr\u00ebfime t\u00eb vet\u00eb Velos mbi ngjarjet e raportuara. \u201cDosja \u2018Velo\u2019 pritet t\u00eb hap\u00eb debatin e munguar mbi rolin q\u00eb artet dhe kultura ka pasur gjat\u00eb regjimit komunist\u201d, tha dje Bardhyli. Ajo njoftoi se n\u00eb k\u00ebto dosje ka emra artist\u00ebsh t\u00eb njohur t\u00eb artit q\u00eb kan\u00eb spiunuar e kan\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb e aparatit t\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit. \u201cUn\u00eb mendoja se kisha shok\u00eb e artist\u00eb. Ata ishin p\u00ebrbind\u00ebsha. Un\u00eb shkova t\u00eb ngush\u00eblloja Safon se i kishin arrestuar djalin, ajo ia tha t\u00eb gjitha sigurimit. T\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt artist\u00eb jan\u00eb edhe sot\u201d, tha Velo gjat\u00eb promovimit ku mori pjes\u00eb edhe Genta Mara Sula nga Autoriteti i Dosjeve. \u201cGSH\u201d po boton pjes\u00eb nga libri dosjen e Velos dhe me nj\u00eb parath\u00ebnie e bised\u00eb me Alda Bardhylin.<\/p>\n DOKUMENTI 6 \u201cSEKRET\u201d<\/strong> DOKUMENTI 9 \u201cSEKRET\u201d \/<\/strong> DOKUMENTI 14 <\/strong>
\n<\/strong><\/p>\n
\nSh\u00ebnim operativ Sot m\u00eb dat\u00eb 04.03.1975 pata nj\u00eb bised\u00eb me piktorin stazhier t\u00eb Institutit t\u00eb Arteve, Genc Hajdari. Biseda u zhvillua rreth piktorit Maks Velo, p\u00ebr t\u00eb cilin Genci na ka denoncuar disa gj\u00ebra n\u00eb vitin 1973. Duke folur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje Genci tha: \u201cMaksin e kam pasur pedagog k\u00ebto koh\u00eb. M\u00eb kujtohet q\u00eb n\u00eb leksionet q\u00eb na jepte Maksi n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, ai na citonte me zell e pasion t\u00eb madh citate t\u00eb filozof\u00ebve reaksionar\u00eb si: Dideron, Pikaso etj. P\u00ebr t\u00eb na dh\u00ebn\u00eb citatet e k\u00ebtyre filozof\u00ebve, Maksi ishte gati t\u00eb humbiste gjith\u00eb koh\u00ebn e leksionit. P\u00ebr sa i p\u00ebrket krijimtaris\u00eb s\u00eb tij si piktor, Maksi ka qen\u00eb nj\u00eb formalist i theksuar. Ai lexonte mir\u00eb fr\u00ebngjisht e anglisht dhe meqen\u00ebse dinte k\u00ebto gjuh\u00eb lexonte shum\u00eb literatur\u00eb t\u00eb huaj, t\u00eb cil\u00ebn e merrte n\u00eb Bibliotek\u00ebn Shkencore t\u00eb UT-s\u00eb. Maksi n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb kishte shoq\u00ebri me piktorin Fatmir Mati etj. K\u00ebta t\u00eb gjith\u00eb shk\u00ebmbenin me nj\u00ebri-tjetrin materialet n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj q\u00eb lexonin dhe q\u00eb i merrnin nga drejtori i Bibliotek\u00ebs Shkencore t\u00eb UT-s\u00eb. Shoq\u00ebri shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebrpara Maksi ka pasur dhe me skulptorin Hektor Dule. N\u00eb koh\u00ebn q\u00eb Hektori u kthye nga \u00c7ekosllovakia, hynte e dilte n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Maks Velos, por pastaj u prish\u00ebn me nj\u00ebri-tjetrin dhe q\u00eb nga ajo koh\u00eb e deri m\u00eb sot nuk shkojn\u00eb me nj\u00ebri-tjetrin. Shkakun e prishjes s\u00eb tyre, un\u00eb nuk e di. Maksi ka qen\u00eb nj\u00eb njeri i dh\u00ebn\u00eb pas femrave. M\u00eb kujtohet se nj\u00ebher\u00eb Maksi i ka propozuar nj\u00eb shoqes son\u00eb studente q\u00eb kjo t\u2019i shkonte n\u00eb sht\u00ebpi dhe t\u2019i vizitonte studion e tij. K\u00ebt\u00eb vajz\u00eb Maksi e simpatizonte. Kam marr\u00eb vesh q\u00eb Maksi ka nj\u00eb ose dy vite q\u00eb \u00ebsht\u00eb martuar me nj\u00eb fem\u00ebr q\u00eb ka nj\u00eb baba t\u00eb mir\u00eb, profesor, por q\u00eb jan\u00eb femra t\u00eb degjeneruara si e \u00ebma e saj (e cila \u00ebsht\u00eb franceze me origjin\u00eb) ashtu edhe vet\u00eb kjo. E shoqja e Maksit ka qen\u00eb e fejuar me nj\u00eb tjet\u00ebr, por e ndau at\u00eb dhe mori Maks Velon\u201d. Biseda me Gencin u zhvillua nga un\u00eb dhe shefi, shoku Ilo Noti.
\nPun\u00ebtori operativ\/ Ropi Postoli\/<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/KOLEGET-spiune-KUNDER-MAKSI-Velos-2-214x300.jpg?resize=606%2C850\")
<\/p>\n
\nTiran\u00eb, m\u00eb 23.01.1975<\/strong>
\nIMPLIKIM NXJERR\u00cb NGA PROCESI I T\u00cb ARRESTUARIT EDISON GJERGO, DAT\u00cb 21.01.1975,
\n\u2026 P\u00ebr piktur\u00ebn \u2018Epika e yjeve t\u00eb m\u00ebngjesit\u2019 q\u00eb m\u00eb kritikoi me t\u00eb drejt\u00eb Plenumi i Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve, m\u00eb lavd\u00ebruan edhe shok\u00ebt e mi. Maks Velo m\u00eb tha se jam nj\u00eb njeri me talent dhe se n\u00eb k\u00ebt\u00eb piktur\u00eb un\u00eb kisha p\u00ebrdorur talent e mjesht\u00ebri\u2026 Un\u00eb kisha lexuar disa revista dhe libra t\u00eb huaj n\u00eb bibliotek\u00ebn e institutit, si dhe citate t\u00eb artist\u00ebve dekadent\u00eb mbi \u2018lirin\u00eb e pakufishme\u2019 t\u00eb krijimtaris\u00eb dhe k\u00ebto pik\u00ebpamje t\u00eb tyre i kam komentuar duke biseduar me Maks Velon etj., Emrat e tyre tani nuk m\u00eb kujtohen, duke i lavd\u00ebruar ata p\u00ebr mendimet, krijimet dhe pikturat e tyre. Un\u00eb u kam th\u00ebn\u00eb se piktura nuk duhet t\u00eb ket\u00eb asgj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me let\u00ebrsin\u00eb. Piktura duhet t\u00eb shpjegohet me fjal\u00eb dhe se piktura nuk duhet t\u00eb ket\u00eb asgj\u00eb t\u00eb till\u00eb, se piktura d\u00ebmtohet kur merr elemente t\u00eb tilla. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb piktura t\u00eb jet\u00eb e pavarur. Me k\u00ebto mendime t\u00eb miat qen\u00eb dakord dhe ata. Madje, Maks Velo nj\u00eb dit\u00eb aty nga viti 1972 m\u00eb mori n\u00eb studion e tij dhe m\u00eb citoi disa th\u00ebnie t\u00eb autor\u00ebve dekadent\u00eb t\u00eb Per\u00ebndimit si: Pikaso, Shagall, Renuar etj., dhe un\u00eb i thash\u00eb i entuziazmuar t\u00eb m\u2019i kopjonte k\u00ebto citate dhe t\u00eb m\u2019i jepte. Ai tha mir\u00eb, por un\u00eb nuk shkova t\u2019i merrja dhe nuk ia kam marr\u00eb. Maksit at\u00eb dit\u00eb i pash\u00eb q\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb edhe piktura me ndikime nga k\u00ebta autor\u00eb dhe un\u00eb ia lavd\u00ebrova duke e inkurajuar at\u00eb\u201d. Pun\u00ebtori Operativ\/Piro Katro.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/KOLEGET-spiune-KUNDER-MAKSI-Velos-246x300.jpg?resize=643%2C784\")
<\/p>\n
\nSEKRET<\/strong>
\nTiran\u00eb, m\u00eb 02.09.1975
\nSot m\u00eb dat\u00eb 27.07.1975 u takova n\u00eb studion e tij me skulptorin Hektor Dule. Pasi bisedova p\u00ebr krijimtarin\u00eb e tij n\u00eb fush\u00ebn e skulptur\u00ebs (pasi Hektori ka nj\u00eb krijimtari pozitive dhe partishm\u00ebri e taban komb\u00ebtar) e pyeta at\u00eb p\u00ebr kolegun e tij Maks Velo, p\u00ebr t\u00eb cilin e dija q\u00eb Hektori e ka pasur shok para dy-tri vitesh, por jan\u00eb z\u00ebn\u00eb me t\u00eb dhe tani nuk flasin. P\u00ebr Maks Velon, Hektori m\u00eb tha k\u00ebto gj\u00ebra: \u201cMaks Velo \u00ebsht\u00eb tip borgjezi, njeri i lig. Un\u00eb me t\u00eb kam punuar n\u00eb Komitetin Ekzekutiv t\u00eb Tiran\u00ebs dhe kam pasur nj\u00ebfar\u00eb njohjeje, por jemi z\u00ebn\u00eb dhe tani nuk flasim. Shkaku i z\u00ebnies son\u00eb ka qen\u00eb sepse ai ka tentuar t\u00eb kap\u00eb nj\u00ebher\u00eb motr\u00ebn time me dor\u00eb, n\u00eb koh\u00ebn kur kjo ka ardhur t\u00eb m\u00eb k\u00ebrkonte mua n\u00eb Komitet. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, Maksi ka b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb rrethin shoq\u00ebror t\u00eb Fadil Pa\u00e7ramit, Ibrahim Uru\u00e7it, V. K. dhe I. K., dhe mbahej af\u00ebr nga Fadil Pa\u00e7rami. N\u00eb vitin 1962, kur kisha gati nj\u00eb vit q\u00eb isha kthyer nga \u00c7ekia, i kam shkuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebr vizit\u00eb Maksit n\u00eb sht\u00ebpi, me ftes\u00ebn e tij. Kur vajta n\u00eb sht\u00ebpi vura re se aty kishte nj\u00eb luks t\u00eb madh dhe binte er\u00eb ambient komplet borgjez. P\u00ebr sa i p\u00ebrket krijimtaris\u00eb artistike t\u00eb Maksit, ai \u00ebsht\u00eb njeri \u2018snob\u2019 (i paaft\u00eb), por q\u00eb do t\u00eb tregohet se \u00ebsht\u00eb i zoti n\u00eb piktur\u00eb dhe arkitektur\u00eb. M\u00eb kujtohet mir\u00eb se kur \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb diskutimi i veprave me rastin e 30-vjetorit t\u00eb \u00c7lirimit, Maks Velo ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb diskutim shum\u00eb t\u00eb posht\u00ebr\u2026 N\u00eb vitin 1971 \u201872 Maksi mori p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb b\u00ebnte disa punime arkitektonike p\u00ebr hotel \u2018Vollg\u00ebn\u2019 (Drinin). Vizatimet i kishte b\u00ebr\u00eb vet\u00eb, nd\u00ebrsa punimet n\u00eb bronz apo argjend ia b\u00ebri pun\u00ebtori i nd\u00ebrmarrjes artistike \u2018Migjeni\u2019, Nasi Buraci. N\u00eb komisionin e vler\u00ebsimit t\u00eb k\u00ebtyre objekteve isha edhe un\u00eb dhe nuk i pranuam asnj\u00eb, sepse q\u00eb t\u00eb gjitha ishin pun\u00eb pa vler\u00eb, pa kuptim dhe ekstravagante. Maksi \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebruar edhe me Mihal Hanxharin. Maks Velo dhe ndonj\u00eb simpatizant i tij, e maskonin krijimtarin\u00eb e tij gjoja se ajo bazohej n\u00eb motive popullore. Kur ka qen\u00eb n\u00eb institut si pedagog Maks Velo gjithashtu ka pasur shfaqje t\u00eb theksuara t\u00eb huaja n\u00eb pun\u00ebn e tij me student\u00ebt. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb mund t\u2019ju flasin m\u00eb mir\u00eb ata q\u00eb e njohin nga af\u00ebr p\u00ebr k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb\u201d.
\nPun\u00ebtori operativ\/ Ropi Postoli\/
\nHektori m\u00eb tha edhe faktin se e ka par\u00eb Maksin me gruan e tij dhe f\u00ebmij\u00ebn nga sht\u00ebpit\u00eb e gjerman\u00ebve te kodrat.<\/p>\n