{"id":10026,"date":"2018-07-21T06:57:36","date_gmt":"2018-07-21T06:57:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/?p=10026"},"modified":"2018-07-21T06:57:36","modified_gmt":"2018-07-21T06:57:36","slug":"shenime-dhe-konsiderata-rreth-kishes-se-kurjanit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shenime-dhe-konsiderata-rreth-kishes-se-kurjanit\/","title":{"rendered":"Sh\u00ebnime dhe konsiderata rreth kish\u00ebs s\u00eb Kurjanit.-"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"10027\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shenime-dhe-konsiderata-rreth-kishes-se-kurjanit\/kisha-e-kurjanit-copy\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy.jpg?fit=655%2C395&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"655,395\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Kisha e Kurjanit &#8211; Copy\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy.jpg?fit=300%2C181&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy.jpg?fit=655%2C395&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-10027\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy-300x181.jpg?resize=361%2C218\" width=\"361\" height=\"218\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy.jpg?resize=300%2C181&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy.jpg?w=655&amp;ssl=1 655w\" sizes=\"auto, (max-width: 361px) 100vw, 361px\" \/><\/p>\n<p><strong>Sh\u00ebnime dhe konsiderata rreth kish\u00ebs s\u00eb Kurjanit &#8211;<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>Nga Ilirjan Gjika<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>N\u00eb territorin e bashkis\u00eb s\u00eb Roskovecit gjenden dy kisha ortodokse t\u00eb cilat g\u00ebzojn\u00eb statusin e monumenteve t\u00eb kultur\u00ebs. T\u00eb tilla jan\u00eb kisha bizantine e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan dhe kisha post bizantine e Sh\u00ebn Gjergjit n\u00eb Strum. T\u00eb dyja k\u00ebto objekte kulti i p\u00ebrkasin dy epokave t\u00eb ndryshme historike dhe bartin karakteristika dhe vlera t\u00eb ve\u00e7anta. Por nd\u00ebrkoh\u00eb ato kan\u00eb edhe nj\u00eb tipar t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, sepse jan\u00eb pikturuar me afreske nga mjeshtra, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb disa nga p\u00ebrfaq\u00ebsues m\u00eb n\u00eb z\u00eb t\u00eb artit ikonografik n\u00eb Shqip\u00ebri. T\u00eb tilla jan\u00eb \u201cshkolla\u201d e Onufrit pasi kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs \u00ebsht\u00eb dekoruar me afreske nga Nikolla, i biri i tij i tij dhe \u201cshkolla\u201d e familjes \u00c7etiri, q\u00eb kan\u00eb punuar pikturat murale n\u00eb Strum.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u2018\u2019I biri i Onufrit, Nikolla, ishte vazhdues i stilit origjinal t\u00eb t\u00eb atit\u2019\u2019, shkruan n\u00eb librin \u2018\u2019Ikona\u2019\u2019, studiuesi Kliti Kallamata (Kliti Kallamata, Ikona, K.e.P. SBILIAS S.A, Athin\u00eb 1998, f. 28).<\/p>\n<p>Ai ka ushtruar mjesht\u00ebrin\u00eb e tij n\u00eb kish\u00ebn e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan n\u00eb Sh\u00ebn Vllaherna t\u00eb Beratit dhe n\u00eb Arbanas t\u00eb Bullgaris\u00eb (po aty, f. 28-29).<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"10028\" data-permalink=\"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shenime-dhe-konsiderata-rreth-kishes-se-kurjanit\/kisha-e-kurjanit\/\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit.jpg?fit=905%2C395&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"905,395\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Kisha e Kurjanit\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit.jpg?fit=300%2C131&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit.jpg?fit=905%2C395&amp;ssl=1\" class=\"alignnone  wp-image-10028\" alt=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-300x131.jpg?resize=790%2C345\" width=\"790\" height=\"345\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit.jpg?resize=300%2C131&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit.jpg?resize=768%2C335&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit.jpg?w=905&amp;ssl=1 905w\" sizes=\"auto, (max-width: 790px) 100vw, 790px\" \/><\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa kisha e Sh\u00ebn Gjergjit \u00ebsht\u00eb pikturuar nga mjeshtrat e familjes \u00c7etiri, ku nj\u00ebri prej tyre, Joan \u00c7etiri, \u00ebsht\u00eb konsideruar si nj\u00eb nd\u00ebr ikonograf\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb Ballkanit n\u00eb shekullin e XIX-t\u00eb (Theofan Popa, Piktor\u00ebt Grabovar\u00eb \u00c7etiri nga Familja Katro, BUSHT, Tiran\u00eb 1960 ).<\/p>\n<p>Por objekti i sh\u00ebnimeve t\u00eb sotme \u00ebsht\u00eb kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb fshatin Kurjan nj\u00eb kish\u00eb trekonk\u00ebshe q\u00eb mendohet se \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb shekullin e XIV. S\u00eb bashku me liqenin aty pran\u00eb, gjurm\u00ebt e deg\u00ebs jugore t\u00eb rrug\u00ebs Egnatia dhe nj\u00eb s\u00ebr\u00eb \u201dbenefitesh\u201d t\u00eb tjera q\u00eb ofron rajoni i Roskovecit, ajo, p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb atraksion t\u00eb preksh\u00ebm turistik. Infrastruktura e p\u00ebrfunduar dhe restaurimi i pritsh\u00ebm do t\u00eb sjell\u00eb nj\u00eb \u201dridimensionim\u201d t\u00eb k\u00ebtij monumenti kulturor.<\/p>\n<p>Por duke konstatuar se jo t\u00eb gjitha burimet rreth saj i kemi trajtuar n\u00eb shkrimet tona vendos\u00ebm q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim t\u00eb sot\u00ebm t\u00eb trajtojm\u00eb disa prej tyre. Burimi m\u00eb i vjet\u00ebr q\u00eb d\u00ebshmon rreth saj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mbishkrim i vitit 1782, i gdhendur mbi nj\u00eb gur mbi port\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb k\u00ebsaj kishe (Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1998, f. 108).<\/p>\n<p>\u2018\u2019Prill 1782\u2019\u2019, lexohet n\u00eb t\u00eb dhe duhet t\u00eb jet\u00eb data e nj\u00eb restaurimi t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb kish\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vit q\u00eb p\u00ebrkon me drejtimin e mitropolis\u00eb s\u00eb Beratit nga Joasafi u rind\u00ebrtua kisha e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb n\u00eb Kolkondas dhe u meremetua edhe kisha e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb n\u00eb Apoloni (Theofan Popa, f. 108)<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb burimi i dyt\u00eb na vjen nga Anthim Aleksudhi. Metropolit i Beratit n\u00eb vitet (1855-1887), ai, b\u00ebri nga inspektimet n\u00eb terren t\u00eb gjith\u00eb inventarin e kishave, manastireve, pasurive t\u00eb tyre dhe komuniteteve q\u00eb kishte n\u00eb var\u00ebsi kjo metropoli. K\u00ebtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb zone, sipas tij, e ushtronte juridiksionin fetar, Enoria e \u00c7ervenit, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn b\u00ebnin pjes\u00eb fshatrat \u00c7erven, Luar, Kurjan, Xhuxhan, Po\u00e7est, Allambrez dhe Ngjeqar. Ato kishin 66 familje ortodokse te cilat, ritet fetare, i kryenin ne kish\u00ebn e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn sh\u00ebrbente edhe nj\u00eb prift (Anthimos D. Alexoudes, Syntonos Historike Perigrafe Tes Hieras Metropoles Belegradon, H Ionia, Kerkyra 1868, f. 63).<\/p>\n<p>Burimi i tret\u00eb na vjen nga viti 1956, ku nj\u00eb ekspedit\u00eb studimore e Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs, zbuloi se afresket e k\u00ebsaj kishe ishin pikturuar nga i biri i Onufrit, Nikolla s\u00eb bashku me nj\u00eb piktor tjet\u00ebr t\u00eb quajtur Joan (Theofan Popa, Piktor\u00ebt mesjetar\u00eb shqiptar\u00eb, Ministria e Arsimit dhe Kultur\u00ebs, Tiran\u00eb 1961, f. 40-41).<\/p>\n<p>Ky piktor ka punuar edhe interierin e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebri Vlahern\u00ebs n\u00eb Berat n\u00eb vitin 1578 (po aty). Duke qen\u00eb se rreth k\u00ebtyre viteve ai ka punuar s\u00eb bashku me atelien\u00eb e tij edhe n\u00eb Kurjan, Sh\u00ebn Nikolla, e s\u00eb cil\u00ebs ishte n\u00ebn juridiksionin fetar t\u00eb Metropolis\u00eb s\u00eb Beratit, autor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm aludojn\u00eb se n\u00eb k\u00ebt\u00eb vit ose af\u00ebrsisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ai ka punuar edhe k\u00ebtu.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb burimet e fundit t\u00eb shkruara p\u00ebr kish\u00ebn e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs i kemi n\u00eb vitet fund t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar dhe n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij shekulli. Ato mbajn\u00eb autor\u00ebsin\u00eb e Aleksand\u00ebr Meksit, studiuesit dhe restauruesit t\u00eb k\u00ebtij objekti kishtar. Prof. Meksit i takon merita e ve\u00e7ant\u00eb jo vet\u00ebm e restaurimit por edhe shnd\u00ebrrimit t\u00eb k\u00ebtij objekti n\u00eb form\u00ebn e sotme. Po k\u00ebshtu, studimet dhe botimet e tij rreth kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs, e b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohur k\u00ebt\u00eb monument kulture jo vet\u00ebm n\u00eb aspektin historik dhe shkencor por edhe nga opinioni publik.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb ver\u00ebn e vitit 1970 duke konsideruar gjendjen e strukturave t\u00eb \u00e7atis\u00eb jo t\u00eb mir\u00eb, ashtu dhe rr\u00ebnimin e pjessh\u00ebm t\u00eb hajatit t\u00eb von\u00eb n\u00eb an\u00ebn jugore u nd\u00ebrmor\u00ebn punime restaurimi\u2019\u2019, shkruan Aleksand\u00ebr Meksi n\u00eb artikullin studimor: \u2018\u2019Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh\u2019\u2019 (Aleksand\u00ebr Meksi, Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh, Monumentet 7-8, Tiran\u00eb 1974, f. 233).<\/p>\n<p>K\u00ebshtu \u2018\u2019Punimet restauruese u kryen nga Atelieja e Tiran\u00ebs n\u00ebn drejtimin e autorit dhe F. Topullit\u2019\u2019, thekson pak m\u00eb posht\u00eb ai (Po aty, f. 233).<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim gjejm\u00eb nj\u00eb informacion t\u00eb bollsh\u00ebm t\u00eb gjendjes s\u00eb kish\u00ebs, arkitektur\u00ebs, planimetris\u00eb, teknik\u00ebs s\u00eb nd\u00ebrtimit dhe punimeve restauruese. Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe u nd\u00ebrtua \u00e7atia e re, u nxor\u00ebn n\u00eb pah frontoni si dhe nj\u00eb pjes\u00eb e sip\u00ebrme e afreskeve, u b\u00ebn\u00eb punime konservuese t\u00eb mureve, u lidh\u00ebn ato me betonarme, u b\u00eb pastrimi i tyre nga lla\u00e7rat, u b\u00eb sistemimi i jasht\u00ebm ku u hoq edhe portiku jugor dhe nj\u00eb kambanore e ul\u00ebt si shtesa t\u00eb vona t\u00eb kish\u00ebs, etj (Po aty, f. 233-234).<\/p>\n<p>M\u00eb pas, Aleksand\u00ebr Meksi, e p\u00ebrshkruan k\u00ebt\u00eb restaurim edhe n\u00eb artikullin \u2018\u2019Probleme dhe aspekte t\u00eb restaurimit t\u00eb kishave bizantine n\u00eb Shqip\u00ebri, botuar n\u00eb numrin 12, t\u00eb revist\u00ebs \u2018\u2019Monumentet\u2019\u2019 n\u00eb vitin 1976. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ky autor e p\u00ebrfshin studimin arkitektonik t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs edhe n\u00eb dy botime t\u00eb tjera. T\u00eb tilla jan\u00eb librat: \u2018\u2019Arkitektura Mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri\u2019\u2019 n\u00eb vitin 1983 dhe \u2018\u2019Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u2019\u2019, botuar n\u00eb vitin 2004 (Aleksand\u00ebr Meksi, Arkitektura Mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri, \u2018\u20198 N\u00ebntori\u2019\u2019, Tiran\u00eb 1983, f. 176-178 dhe Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Uegen, Tiran\u00eb 2004, f. 229-230).<\/p>\n<p><strong>2<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7se vlerave t\u00eb shumta q\u00eb mbart kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs t\u00eb cilat i kemi trajtuar edhe n\u00eb shkrime t\u00eb tjera, ajo ka edhe disa ve\u00e7ori t\u00eb tjera. Nj\u00ebra prej tyre \u00ebsht\u00eb edhe ajo e ikonostasit p\u00ebr t\u00eb cilin, Aleksand\u00ebr Meksi, mendon se p\u00ebrb\u00ebhej dikur prej guri (Aleksand\u00ebr Meksi, Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh, Monumentet 7-8, Tiran\u00eb 1974, f. 230). \u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht kanali n\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt e pilastrave, kllapat dhe boshll\u00ebqet e rregullta midis gur\u00ebve t\u00eb dyshemes\u00eb t\u00eb \u00e7ojn\u00eb tek kjo ide.<\/p>\n<p>\u2018\u2019N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb dyshemes\u00eb, thekson Meksi, gjendet nj\u00eb pllak\u00eb guri, p\u00ebrmasat e s\u00eb cil\u00ebs na shpien n\u00eb mendimin se ajo sh\u00ebrbente si pllak\u00eb e ikonostasit (Po aty, f. 230). Kjo pllak\u00eb gjendet edhe sot n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb kish\u00ebs dhe mund t\u00eb jet\u00eb modeli p\u00ebr pllakat e krijuara rishtazi q\u00eb mund ti sh\u00ebrbejn\u00eb restaurimit t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu te libri i botuar s\u00eb fundmi \u2018\u2019Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u2019\u2019, prof. Aleksand\u00ebr Meksi, paraqet nj\u00eb fotografi interesante, ku jepet nj\u00eb pllak\u00eb guri shoq\u00ebruar me sh\u00ebnimin: \u2018\u2019Kurjan, fragment pllake ikonostasi, shek X\u2019\u2019 (Aleksand\u00ebr Meksi, Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u2019\u2019 shekujt VII-XV, Uegen, Tiran\u00eb 2004, f. 139).<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7se mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb edhe si nj\u00eb model i mundsh\u00ebm restaurimi p\u00ebr ikonostasin, datimi saj si nj\u00eb objekt i shekullit t\u00eb X, na \u00e7on tek ideja se kisha e sotme q\u00eb i p\u00ebrket shekullit t\u00eb XIV, mund t\u00eb jet\u00eb akoma m\u00eb e vjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7ori e k\u00ebsaj kishe \u00ebsht\u00eb edhe ekzistenca e gur\u00ebve antike apo element\u00ebve paleokristian\u00eb q\u00eb ndodhen t\u00eb vendosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb parregullt n\u00eb muret e saj. T\u00eb tilla jan\u00eb koka kapitelesh dorike e korintike q\u00eb i ndeshim te pilastrat, pjes\u00eb dekorative, relieve t\u00eb zbukuruar me rozeta t\u00eb antikitetit dhe motive paleokristiane me gjethe palmash dhe kafsh\u00eb t\u00eb ndryshme, etj.<\/p>\n<p>Por nd\u00ebr m\u00eb interesant\u00ebt \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb reliev i cili ruhet n\u00eb murin verior t\u00eb k\u00ebsaj kishe aty ku ai lidhet me absid\u00ebn. N\u00eb shkrimin e tij t\u00eb titulluar \u2018\u2019Aleksandri i Madh \u2018\u2019Biri i Dragoit\u2019\u2019 dhe Sk\u00ebnd\u00ebrbeu \u2018\u2019Kulshedrae Arb\u00ebnit-Draco i Epirit\u2019\u2019, studiuesi Agron Luka,thekson se ai paraqet Aleksandrin e Madh. Nd\u00ebr t\u00eb tjera ai mendon se ky reliev mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb kopje e artit antik n\u00eb shek XIII, apo jan\u00eb pjes\u00eb t\u00eb objekteve antike me ndikim nga Apollonia apo Antipatrea, t\u00eb cilat kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb antikitetit territore t\u00eb shtetit maqedonas (Agron Luka, Aleksandri i Madh \u2018\u2019Biri i Dragoit\u2019\u2019 dhe Sk\u00ebnderbeu \u2018\u2019Kulshedra e Arb\u00ebnit-Draco i Epirit\u2019\u2019 dt 10 maj 2018).<\/p>\n<p>Vlera mbartin edhe mbishkrimet e absid\u00ebs s\u00eb kish\u00ebs t\u00eb cilat i p\u00ebrkasin shek t\u00eb XVI, koh\u00ebs kur kisha \u00ebsht\u00eb dekoruar me afreske nga Nikolla i Onufrit dhe Joani.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb dyshemes\u00eb s\u00eb naosit ruhet ende sot nj\u00eb pllak\u00eb guri me bordur\u00eb ku dallohen zbukurimet p\u00ebrfshir\u00eb edhe dy figura shpend\u00ebsh. Duke u nisur prej p\u00ebrmasave t\u00eb saj, Aleksand\u00ebr Meksi, mendon se dikur ajo ka sh\u00ebrbyer si pllak\u00eb e ikonostasit (Aleksand\u00ebr Meksi, Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh, Monumentet 7-8, Tiran\u00eb 1974, f. 230).<\/p>\n<p><strong>3<\/strong><\/p>\n<p>Kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs pret t\u00eb restaurohet s\u00eb af\u00ebrmi. Gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb gati dhe puna do t\u00eb nis\u00eb s\u00eb shpejti. K\u00ebshtu do t\u00eb kemi nj\u00eb pamje tjet\u00ebr t\u00eb saj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb do t\u00eb duhej nj\u00eb gjysm\u00eb shekulli nga restaurimi i saj i fundit i cili p\u00ebrmbante n\u00eb vetvete jo vet\u00ebm nj\u00eb pun\u00eb voluminoze n\u00eb terren, por edhe nj\u00eb veprimtari t\u00eb pasur studimore t\u00eb zhvilluar nga Instituti i Monumenteve t\u00eb Kultur\u00ebs dhe studiuesi Aleksand\u00ebr Meksi.<\/p>\n<p>Por p\u00ebr t\u00eb arritur rezultatet e duhura dhe p\u00ebr ta sjell\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt n\u00eb identitet natyrisht q\u00eb duhet t\u00eb merren n\u00eb konsiderat\u00eb e gjith\u00eb kjo p\u00ebrvoj\u00eb e \u00e7muar. Pik\u00ebrisht rreth k\u00ebtij restaurimi t\u00eb pritsh\u00ebm, Prof. Meksi, thekson se: \u201dK\u00ebto duhet t\u00eb jen\u00eb aspektet e nj\u00eb nd\u00ebrhyrje n\u00eb Kurjan:Studimi i m\u00ebtejsh\u00ebm duhet t\u00eb jet\u00eb g\u00ebrmimi n\u00eb terrenin pran\u00eb sepse mund t\u00eb ket\u00eb fragmente skulpture si dhe a ka qen\u00eb manastir?! M\u00eb pas duhet filluar konservimi i nd\u00ebrtes\u00ebs, p\u00ebrforcimi eventual i mureve dhe \u00e7ka do dal\u00eb nga g\u00ebrmimet e n\u00eb \u00e7do rast nd\u00ebrhyrjet e nevojshme n\u00eb \u00e7ati e mbules\u00ebn me tjegulla. Pas k\u00ebtyre mbetet sistemimi estetik i mjedisit, por pa d\u00ebmtuar mjedisin e tij historik\u2019\u2019.<\/p>\n<p><strong>Sh\u00ebnime dhe konsiderata rreth kish\u00ebs s\u00eb Kurjanit<\/strong><\/p>\n<p><strong>Nga Ilirjan Gjika<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb territorin e bashkis\u00eb s\u00eb Roskovecit gjenden dy kisha ortodokse t\u00eb cilat g\u00ebzojn\u00eb statusin e monumenteve t\u00eb kultur\u00ebs. T\u00eb tilla jan\u00eb kisha bizantine e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan dhe kisha post bizantine e Sh\u00ebn Gjergjit n\u00eb Strum. T\u00eb dyja k\u00ebto objekte kulti i p\u00ebrkasin dy epokave t\u00eb ndryshme historike dhe bartin karakteristika dhe vlera t\u00eb ve\u00e7anta. Por nd\u00ebrkoh\u00eb ato kan\u00eb edhe nj\u00eb tipar t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, sepse jan\u00eb pikturuar me afreske nga mjeshtra, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb disa nga p\u00ebrfaq\u00ebsues m\u00eb n\u00eb z\u00eb t\u00eb artit ikonografik n\u00eb Shqip\u00ebri. T\u00eb tilla jan\u00eb \u201cshkolla\u201d e Onufrit pasi kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs \u00ebsht\u00eb dekoruar me afreske nga Nikolla, i biri i tij i tij dhe \u201cshkolla\u201d e familjes \u00c7etiri, q\u00eb kan\u00eb punuar pikturat murale n\u00eb Strum.<\/p>\n<p>\u2018\u2019I biri i Onufrit, Nikolla, ishte vazhdues i stilit origjinal t\u00eb t\u00eb atit\u2019\u2019, shkruan n\u00eb librin \u2018\u2019Ikona\u2019\u2019, studiuesi Kliti Kallamata (Kliti Kallamata, Ikona, K.e.P. SBILIAS S.A, Athin\u00eb 1998, f. 28).<\/p>\n<p>Ai ka ushtruar mjesht\u00ebrin\u00eb e tij n\u00eb kish\u00ebn e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan n\u00eb Sh\u00ebn Vllaherna t\u00eb Beratit dhe n\u00eb Arbanas t\u00eb Bullgaris\u00eb (po aty, f. 28-29).<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa kisha e Sh\u00ebn Gjergjit \u00ebsht\u00eb pikturuar nga mjeshtrat e familjes \u00c7etiri, ku nj\u00ebri prej tyre, Joan \u00c7etiri, \u00ebsht\u00eb konsideruar si nj\u00eb nd\u00ebr ikonograf\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb Ballkanit n\u00eb shekullin e XIX-t\u00eb (Theofan Popa, Piktor\u00ebt Grabovar\u00eb \u00c7etiri nga Familja Katro, BUSHT, Tiran\u00eb 1960 ).<\/p>\n<p>Por objekti i sh\u00ebnimeve t\u00eb sotme \u00ebsht\u00eb kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb fshatin Kurjan nj\u00eb kish\u00eb trekonk\u00ebshe q\u00eb mendohet se \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb shekullin e XIV. S\u00eb bashku me liqenin aty pran\u00eb, gjurm\u00ebt e deg\u00ebs jugore t\u00eb rrug\u00ebs Egnatia dhe nj\u00eb s\u00ebr\u00eb \u201dbenefitesh\u201d t\u00eb tjera q\u00eb ofron rajoni i Roskovecit, ajo, p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb atraksion t\u00eb preksh\u00ebm turistik. Infrastruktura e p\u00ebrfunduar dhe restaurimi i pritsh\u00ebm do t\u00eb sjell\u00eb nj\u00eb \u201dridimensionim\u201d t\u00eb k\u00ebtij monumenti kulturor.<\/p>\n<p>Por duke konstatuar se jo t\u00eb gjitha burimet rreth saj i kemi trajtuar n\u00eb shkrimet tona vendos\u00ebm q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim t\u00eb sot\u00ebm t\u00eb trajtojm\u00eb disa prej tyre. Burimi m\u00eb i vjet\u00ebr q\u00eb d\u00ebshmon rreth saj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mbishkrim i vitit 1782, i gdhendur mbi nj\u00eb gur mbi port\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb k\u00ebsaj kishe (Theofan Popa, Mbishkrime t\u00eb kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1998, f. 108).<\/p>\n<p>\u2018\u2019Prill 1782\u2019\u2019, lexohet n\u00eb t\u00eb dhe duhet t\u00eb jet\u00eb data e nj\u00eb restaurimi t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb kish\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vit q\u00eb p\u00ebrkon me drejtimin e mitropolis\u00eb s\u00eb Beratit nga Joasafi u rind\u00ebrtua kisha e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb n\u00eb Kolkondas dhe u meremetua edhe kisha e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb n\u00eb Apoloni (Theofan Popa, f. 108)<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb burimi i dyt\u00eb na vjen nga Anthim Aleksudhi. Metropolit i Beratit n\u00eb vitet (1855-1887), ai, b\u00ebri nga inspektimet n\u00eb terren t\u00eb gjith\u00eb inventarin e kishave, manastireve, pasurive t\u00eb tyre dhe komuniteteve q\u00eb kishte n\u00eb var\u00ebsi kjo metropoli. K\u00ebtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb zone, sipas tij, e ushtronte juridiksionin fetar, Enoria e \u00c7ervenit, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn b\u00ebnin pjes\u00eb fshatrat \u00c7erven, Luar, Kurjan, Xhuxhan, Po\u00e7est, Allambrez dhe Ngjeqar. Ato kishin 66 familje ortodokse te cilat, ritet fetare, i kryenin ne kish\u00ebn e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn sh\u00ebrbente edhe nj\u00eb prift (Anthimos D. Alexoudes, Syntonos Historike Perigrafe Tes Hieras Metropoles Belegradon, H Ionia, Kerkyra 1868, f. 63).<\/p>\n<p>Burimi i tret\u00eb na vjen nga viti 1956, ku nj\u00eb ekspedit\u00eb studimore e Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs, zbuloi se afresket e k\u00ebsaj kishe ishin pikturuar nga i biri i Onufrit, Nikolla s\u00eb bashku me nj\u00eb piktor tjet\u00ebr t\u00eb quajtur Joan (Theofan Popa, Piktor\u00ebt mesjetar\u00eb shqiptar\u00eb, Ministria e Arsimit dhe Kultur\u00ebs, Tiran\u00eb 1961, f. 40-41).<\/p>\n<p>Ky piktor ka punuar edhe interierin e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebri Vlahern\u00ebs n\u00eb Berat n\u00eb vitin 1578 (po aty). Duke qen\u00eb se rreth k\u00ebtyre viteve ai ka punuar s\u00eb bashku me atelien\u00eb e tij edhe n\u00eb Kurjan, Sh\u00ebn Nikolla, e s\u00eb cil\u00ebs ishte n\u00ebn juridiksionin fetar t\u00eb Metropolis\u00eb s\u00eb Beratit, autor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm aludojn\u00eb se n\u00eb k\u00ebt\u00eb vit ose af\u00ebrsisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ai ka punuar edhe k\u00ebtu.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb burimet e fundit t\u00eb shkruara p\u00ebr kish\u00ebn e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs i kemi n\u00eb vitet fund t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar dhe n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij shekulli. Ato mbajn\u00eb autor\u00ebsin\u00eb e Aleksand\u00ebr Meksit, studiuesit dhe restauruesit t\u00eb k\u00ebtij objekti kishtar. Prof. Meksit i takon merita e ve\u00e7ant\u00eb jo vet\u00ebm e restaurimit por edhe shnd\u00ebrrimit t\u00eb k\u00ebtij objekti n\u00eb form\u00ebn e sotme. Po k\u00ebshtu, studimet dhe botimet e tij rreth kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs, e b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohur k\u00ebt\u00eb monument kulture jo vet\u00ebm n\u00eb aspektin historik dhe shkencor por edhe nga opinioni publik.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb ver\u00ebn e vitit 1970 duke konsideruar gjendjen e strukturave t\u00eb \u00e7atis\u00eb jo t\u00eb mir\u00eb, ashtu dhe rr\u00ebnimin e pjessh\u00ebm t\u00eb hajatit t\u00eb von\u00eb n\u00eb an\u00ebn jugore u nd\u00ebrmor\u00ebn punime restaurimi\u2019\u2019, shkruan Aleksand\u00ebr Meksi n\u00eb artikullin studimor: \u2018\u2019Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh\u2019\u2019 (Aleksand\u00ebr Meksi, Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh, Monumentet 7-8, Tiran\u00eb 1974, f. 233).<\/p>\n<p>K\u00ebshtu \u2018\u2019Punimet restauruese u kryen nga Atelieja e Tiran\u00ebs n\u00ebn drejtimin e autorit dhe F. Topullit\u2019\u2019, thekson pak m\u00eb posht\u00eb ai (Po aty, f. 233).<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim gjejm\u00eb nj\u00eb informacion t\u00eb bollsh\u00ebm t\u00eb gjendjes s\u00eb kish\u00ebs, arkitektur\u00ebs, planimetris\u00eb, teknik\u00ebs s\u00eb nd\u00ebrtimit dhe punimeve restauruese. Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe u nd\u00ebrtua \u00e7atia e re, u nxor\u00ebn n\u00eb pah frontoni si dhe nj\u00eb pjes\u00eb e sip\u00ebrme e afreskeve, u b\u00ebn\u00eb punime konservuese t\u00eb mureve, u lidh\u00ebn ato me betonarme, u b\u00eb pastrimi i tyre nga lla\u00e7rat, u b\u00eb sistemimi i jasht\u00ebm ku u hoq edhe portiku jugor dhe nj\u00eb kambanore e ul\u00ebt si shtesa t\u00eb vona t\u00eb kish\u00ebs, etj (Po aty, f. 233-234).<\/p>\n<p>M\u00eb pas, Aleksand\u00ebr Meksi, e p\u00ebrshkruan k\u00ebt\u00eb restaurim edhe n\u00eb artikullin \u2018\u2019Probleme dhe aspekte t\u00eb restaurimit t\u00eb kishave bizantine n\u00eb Shqip\u00ebri, botuar n\u00eb numrin 12, t\u00eb revist\u00ebs \u2018\u2019Monumentet\u2019\u2019 n\u00eb vitin 1976. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ky autor e p\u00ebrfshin studimin arkitektonik t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs edhe n\u00eb dy botime t\u00eb tjera. T\u00eb tilla jan\u00eb librat: \u2018\u2019Arkitektura Mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri\u2019\u2019 n\u00eb vitin 1983 dhe \u2018\u2019Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u2019\u2019, botuar n\u00eb vitin 2004 (Aleksand\u00ebr Meksi, Arkitektura Mesjetare n\u00eb Shqip\u00ebri, \u2018\u20198 N\u00ebntori\u2019\u2019, Tiran\u00eb 1983, f. 176-178 dhe Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Uegen, Tiran\u00eb 2004, f. 229-230).<\/p>\n<p><strong>2<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7se vlerave t\u00eb shumta q\u00eb mbart kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs t\u00eb cilat i kemi trajtuar edhe n\u00eb shkrime t\u00eb tjera, ajo ka edhe disa ve\u00e7ori t\u00eb tjera. Nj\u00ebra prej tyre \u00ebsht\u00eb edhe ajo e ikonostasit p\u00ebr t\u00eb cilin, Aleksand\u00ebr Meksi, mendon se p\u00ebrb\u00ebhej dikur prej guri (Aleksand\u00ebr Meksi, Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh, Monumentet 7-8, Tiran\u00eb 1974, f. 230). \u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht kanali n\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt e pilastrave, kllapat dhe boshll\u00ebqet e rregullta midis gur\u00ebve t\u00eb dyshemes\u00eb t\u00eb \u00e7ojn\u00eb tek kjo ide.<\/p>\n<p>\u2018\u2019N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb dyshemes\u00eb, thekson Meksi, gjendet nj\u00eb pllak\u00eb guri, p\u00ebrmasat e s\u00eb cil\u00ebs na shpien n\u00eb mendimin se ajo sh\u00ebrbente si pllak\u00eb e ikonostasit (Po aty, f. 230). Kjo pllak\u00eb gjendet edhe sot n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb kish\u00ebs dhe mund t\u00eb jet\u00eb modeli p\u00ebr pllakat e krijuara rishtazi q\u00eb mund ti sh\u00ebrbejn\u00eb restaurimit t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu te libri i botuar s\u00eb fundmi \u2018\u2019Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u2019\u2019, prof. Aleksand\u00ebr Meksi, paraqet nj\u00eb fotografi interesante, ku jepet nj\u00eb pllak\u00eb guri shoq\u00ebruar me sh\u00ebnimin: \u2018\u2019Kurjan, fragment pllake ikonostasi, shek X\u2019\u2019 (Aleksand\u00ebr Meksi, Arkitektura e kishave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u2019\u2019 shekujt VII-XV, Uegen, Tiran\u00eb 2004, f. 139).<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7se mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb edhe si nj\u00eb model i mundsh\u00ebm restaurimi p\u00ebr ikonostasin, datimi saj si nj\u00eb objekt i shekullit t\u00eb X, na \u00e7on tek ideja se kisha e sotme q\u00eb i p\u00ebrket shekullit t\u00eb XIV, mund t\u00eb jet\u00eb akoma m\u00eb e vjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7ori e k\u00ebsaj kishe \u00ebsht\u00eb edhe ekzistenca e gur\u00ebve antike apo element\u00ebve paleokristian\u00eb q\u00eb ndodhen t\u00eb vendosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb parregullt n\u00eb muret e saj. T\u00eb tilla jan\u00eb koka kapitelesh dorike e korintike q\u00eb i ndeshim te pilastrat, pjes\u00eb dekorative, relieve t\u00eb zbukuruar me rozeta t\u00eb antikitetit dhe motive paleokristiane me gjethe palmash dhe kafsh\u00eb t\u00eb ndryshme, etj.<\/p>\n<p>Por nd\u00ebr m\u00eb interesant\u00ebt \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb reliev i cili ruhet n\u00eb murin verior t\u00eb k\u00ebsaj kishe aty ku ai lidhet me absid\u00ebn. N\u00eb shkrimin e tij t\u00eb titulluar \u2018\u2019Aleksandri i Madh \u2018\u2019Biri i Dragoit\u2019\u2019 dhe Sk\u00ebnd\u00ebrbeu \u2018\u2019Kulshedrae Arb\u00ebnit-Draco i Epirit\u2019\u2019, studiuesi Agron Luka,thekson se ai paraqet Aleksandrin e Madh. Nd\u00ebr t\u00eb tjera ai mendon se ky reliev mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb kopje e artit antik n\u00eb shek XIII, apo jan\u00eb pjes\u00eb t\u00eb objekteve antike me ndikim nga Apollonia apo Antipatrea, t\u00eb cilat kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb antikitetit territore t\u00eb shtetit maqedonas (Agron Luka, Aleksandri i Madh \u2018\u2019Biri i Dragoit\u2019\u2019 dhe Sk\u00ebnderbeu \u2018\u2019Kulshedra e Arb\u00ebnit-Draco i Epirit\u2019\u2019 dt 10 maj 2018).<\/p>\n<p>Vlera mbartin edhe mbishkrimet e absid\u00ebs s\u00eb kish\u00ebs t\u00eb cilat i p\u00ebrkasin shek t\u00eb XVI, koh\u00ebs kur kisha \u00ebsht\u00eb dekoruar me afreske nga Nikolla i Onufrit dhe Joani.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb dyshemes\u00eb s\u00eb naosit ruhet ende sot nj\u00eb pllak\u00eb guri me bordur\u00eb ku dallohen zbukurimet p\u00ebrfshir\u00eb edhe dy figura shpend\u00ebsh. Duke u nisur prej p\u00ebrmasave t\u00eb saj, Aleksand\u00ebr Meksi, mendon se dikur ajo ka sh\u00ebrbyer si pllak\u00eb e ikonostasit (Aleksand\u00ebr Meksi, Dy nd\u00ebrtime t\u00eb tipit trekonk\u00ebsh, Monumentet 7-8, Tiran\u00eb 1974, f. 230).<\/p>\n<p><strong>3<\/strong><\/p>\n<p>Kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs pret t\u00eb restaurohet s\u00eb af\u00ebrmi. Gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb gati dhe puna do t\u00eb nis\u00eb s\u00eb shpejti. K\u00ebshtu do t\u00eb kemi nj\u00eb pamje tjet\u00ebr t\u00eb saj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb do t\u00eb duhej nj\u00eb gjysm\u00eb shekulli nga restaurimi i saj i fundit i cili p\u00ebrmbante n\u00eb vetvete jo vet\u00ebm nj\u00eb pun\u00eb voluminoze n\u00eb terren, por edhe nj\u00eb veprimtari t\u00eb pasur studimore t\u00eb zhvilluar nga Instituti i Monumenteve t\u00eb Kultur\u00ebs dhe studiuesi Aleksand\u00ebr Meksi.<\/p>\n<p>Por p\u00ebr t\u00eb arritur rezultatet e duhura dhe p\u00ebr ta sjell\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt n\u00eb identitet natyrisht q\u00eb duhet t\u00eb merren n\u00eb konsiderat\u00eb e gjith\u00eb kjo p\u00ebrvoj\u00eb e \u00e7muar. Pik\u00ebrisht rreth k\u00ebtij restaurimi t\u00eb pritsh\u00ebm, Prof. Meksi, thekson se: \u201dK\u00ebto duhet t\u00eb jen\u00eb aspektet e nj\u00eb nd\u00ebrhyrje n\u00eb Kurjan:Studimi i m\u00ebtejsh\u00ebm duhet t\u00eb jet\u00eb g\u00ebrmimi n\u00eb terrenin pran\u00eb sepse mund t\u00eb ket\u00eb fragmente skulpture si dhe a ka qen\u00eb manastir?! M\u00eb pas duhet filluar konservimi i nd\u00ebrtes\u00ebs, p\u00ebrforcimi eventual i mureve dhe \u00e7ka do dal\u00eb nga g\u00ebrmimet e n\u00eb \u00e7do rast nd\u00ebrhyrjet e nevojshme n\u00eb \u00e7ati e mbules\u00ebn me tjegulla. Pas k\u00ebtyre mbetet sistemimi estetik i mjedisit, por pa d\u00ebmtuar mjedisin e tij historik\u2019\u2019.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sh\u00ebnime dhe konsiderata rreth kish\u00ebs s\u00eb Kurjanit &#8211; Nga Ilirjan Gjika N\u00eb territorin e bashkis\u00eb s\u00eb Roskovecit gjenden dy kisha ortodokse t\u00eb cilat g\u00ebzojn\u00eb statusin e monumenteve t\u00eb kultur\u00ebs. T\u00eb tilla jan\u00eb kisha bizantine e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Kurjan dhe kisha post bizantine e Sh\u00ebn Gjergjit n\u00eb Strum. T\u00eb dyja k\u00ebto objekte kulti i p\u00ebrkasin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":10027,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27,10],"tags":[],"class_list":["post-10026","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blogu-i-udhetarit","category-kultura"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Kisha-e-Kurjanit-Copy.jpg?fit=655%2C395&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5Z6wp-2BI","jetpack-related-posts":[{"id":24672,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/mban-afreske-te-onufrit-restaurohet-pas-50-vitesh-kisha-e-shen-kollit-ne-shelcan-elbasan\/","url_meta":{"origin":10026,"position":0},"title":"Mban afreske t\u00eb Onufrit, restaurohet pas 50 vitesh kisha e Sh\u00ebn Kollit n\u00eb Shelcan, Elbasan","author":"Kurt Farka","date":"August 12, 2019","format":false,"excerpt":"Mban afreske t\u00eb Onufrit, restaurohet pas 50 vitesh kisha e Sh\u00ebn Kollit n\u00eb Shelcan, Elbasan May 30, 2019 12:13 Kisha e Sh\u00ebn Kollit, n\u00eb fshatin Shelcan t\u00eb Elbasanit do t\u2019i n\u00ebnshtrohet restaurimit pas evidentimit dhe dokumentimit t\u00eb problematikave nga ana e specialist\u00ebve t\u00eb Institutit t\u00eb Monumenteve t\u00eb Kultur\u00ebs. Specialist\u00ebt kan\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/8-25-600x360.jpg?fit=600%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/8-25-600x360.jpg?fit=600%2C360&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/8-25-600x360.jpg?fit=600%2C360&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":6545,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/historia-e-kishes-se-kurjanit-fier\/","url_meta":{"origin":10026,"position":1},"title":"Historia e Kishes se Kurjanit, Fier. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"April 17, 2018","format":false,"excerpt":"Nga: ILIRIAN GJIKA Kurjani eshte nje fshat i cili ben pjese ne Komunen me te njejtin emer dhe qe ndodhet ne pjesen juglindore te rrethit te Fieri, aty ku ndahet kufiri me rrethet e Beratit dhe Mallakastres. I permendur per kultivimin e ullinjve dhe vreshtarise ai eshte I njohur edhe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Kisha-e-Kurjanit-Fier-3-Copy.jpg?fit=700%2C525&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Kisha-e-Kurjanit-Fier-3-Copy.jpg?fit=700%2C525&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Kisha-e-Kurjanit-Fier-3-Copy.jpg?fit=700%2C525&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/Kisha-e-Kurjanit-Fier-3-Copy.jpg?fit=700%2C525&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":63417,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/frymezoi-figuren-e-babagjyshit-zbulohet-ne-turqi-varri-i-shenjtorit\/","url_meta":{"origin":10026,"position":2},"title":"Frym\u00ebzoi figur\u00ebn e \u2018Babagjyshit\u2019, zbulohet n\u00eb Turqi varri i shenjtorit","author":"Kurt Farka","date":"October 19, 2022","format":false,"excerpt":"19 Tetor 2022 Varri i Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs, shenjtorit q\u00eb frym\u00ebzoi figur\u00ebn e Babagjyshit, \u00ebsht\u00eb zbuluar nga arkeolog\u00ebt posht\u00eb rr\u00ebnojave t\u00eb nj\u00eb kishe antike n\u00eb Turqi, e cila u fundos nga rritja e nivelit t\u00eb detit n\u00eb Mesdhe gjat\u00eb mesjet\u00ebs. Figura e shenjtit, q\u00eb jetoi mes viteve 270 dhe 343 pas\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/efw34gfw43ggsddd-1068x622-1.jpg?fit=1068%2C622&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/efw34gfw43ggsddd-1068x622-1.jpg?fit=1068%2C622&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/efw34gfw43ggsddd-1068x622-1.jpg?fit=1068%2C622&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/efw34gfw43ggsddd-1068x622-1.jpg?fit=1068%2C622&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/efw34gfw43ggsddd-1068x622-1.jpg?fit=1068%2C622&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":625,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kishat-bizantine-te-beratit\/","url_meta":{"origin":10026,"position":3},"title":"Kishat bizantine te Beratit","author":"Kurt Farka","date":"January 8, 2018","format":false,"excerpt":"Nga: Aleksand\u00ebr MEKSI Revista MONUMENTET 2\/1990 (40) IMK Tiran\u00eb. Gjurm\u00ebt m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb nd\u00ebrtimeve t\u00eb kultit t\u00eb krishter\u00eb n\u00eb qytetin e Beratit jan\u00eb disa kapitele paleokristiane t\u00eb tipit impostkapitel, q\u00eb si dhe fragmentet e mozaikut t\u00eb gjetura tashti von\u00eb me mjaft gjas\u00eb i takojn\u00eb shek. V- VI. Mund t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Kultura&quot;","block_context":{"text":"Kultura","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/kultura\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/26220136_1658610010852516_6194589070500669130_n.jpg?fit=960%2C640&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/26220136_1658610010852516_6194589070500669130_n.jpg?fit=960%2C640&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/26220136_1658610010852516_6194589070500669130_n.jpg?fit=960%2C640&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/26220136_1658610010852516_6194589070500669130_n.jpg?fit=960%2C640&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":53238,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/shembet-kisha-monument-kulture-700-vjecare-ne-zejmen-bashkia-lezhe\/","url_meta":{"origin":10026,"position":4},"title":"SHEMBET KISHA Monument Kulture 700 VJE\u00c7ARE N\u00cb ZEJMEN, BASHKIA LEZH\u00cb!","author":"Kurt Farka","date":"January 18, 2022","format":false,"excerpt":"SHEMBET KISHA Monument Kulture 700 VJE\u00c7ARE N\u00cb ZEJMEN, BASHKIA LEZH\u00cb! Nga: Dom-Nike Ukgjini Me dt. 15 janar, 2022, m\u00ebsova lajmin s\u00eb Kisha e Sh\u00ebn Nikoll\u00ebs n\u00eb Zejmen, Monumente Kulture, u shemb\u00eb n\u00eb muret an\u00ebsore, ku n\u00eb pjes\u00ebn e murit verior\u00a0 mbante n\u00eb vete gjurm\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb afreskeve t\u00eb shek..XIII.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Kisha-e-Shen-Nikolles-ne-Zejmen-Monument-Kulture-3.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Kisha-e-Shen-Nikolles-ne-Zejmen-Monument-Kulture-3.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Kisha-e-Shen-Nikolles-ne-Zejmen-Monument-Kulture-3.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Kisha-e-Shen-Nikolles-ne-Zejmen-Monument-Kulture-3.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Kisha-e-Shen-Nikolles-ne-Zejmen-Monument-Kulture-3.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":11813,"url":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/kisha-e-shen-kollit-te-arberesheve\/","url_meta":{"origin":10026,"position":5},"title":"Kisha e Sh\u00ebn Kollit t\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebve. &#8211;","author":"Kurt Farka","date":"September 21, 2018","format":false,"excerpt":"Kisha e Sh\u00ebn Kollit t\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebve. - Kisha e Sh\u00ebn Kollit t\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebve (Italisht: San Nicol\u00f2 dei Greci), e quajtur edhe Martorana, ndodhet n\u00eb sheshin Bellini t\u00eb Palermos. Kisha \u00ebsht\u00eb Bashk\u00eb-Katedralja e Eparkis\u00eb s\u00eb Hor\u00ebs t\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebvet, dioqez\u00eb shqiptare e ritit bizantin n\u00eb Si\u00e7ili. Nd\u00ebr kishat m\u00eb interesante bizantine t\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;Arte&quot;","block_context":{"text":"Arte","link":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/category\/arte\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/42059214_681669822219107_4904518546526044160_n.jpg?fit=960%2C643&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/42059214_681669822219107_4904518546526044160_n.jpg?fit=960%2C643&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/42059214_681669822219107_4904518546526044160_n.jpg?fit=960%2C643&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/42059214_681669822219107_4904518546526044160_n.jpg?fit=960%2C643&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10026","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10026"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10026\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10029,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10026\/revisions\/10029"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10026"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10026"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shqiperia.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}