Zbulohet muri i Adrianopolisit

"Zbulimi i një fragmenti muri në afërsi të teatrit të Sofratikës në rrethin e Gjirokastrës, gjatë punimeve të degës së Monumenteve të Kulturës për restaurimin e këtij monumenti, tregon padyshim se kemi të bëjmë me një zbulim që i përket qytetit antik Adrianopol”,- pohon për ATSH-në arkeologu i njohur prof.Neritan Ceka. Ai u shpreh se, "teatri i Sofratikës është ndërtuar vetëm si pjesë e një kompleksi ndërtimesh të tjera që përbëjnë një qytet". Sipas arkitektures romake, ai e quajti këtë kompleks si "forumin e qytetit". Duke iu referuar studimeve të arkeologut Vladimir Qirjaqi, i cili zbuloi fragmentin e mësipërm, prof.Ceka u shpreh se "sipas disa konstatimeve, muri është ndërtuar për të rrethuar një qytet që mund të shtrihej deri në 30 ha tokë". "Një qytet i tillë", sqaroi ai, "bën pjesë në radhën e qyteteve të mëdha të zbuluara në territorin tonë".
Ky qytet është themeluar nga perandori romak Adrian, që mbretëroi në vitet 117-138 pas Krishtit. Ai është i njohur në historiografi për ndërtime qytetesh. "Padyshim që në kohën e tij është ndërtuar edhe ujësjellësi i qytetit të Durrësit", tha Ceka, "pasi në tubat e këtij ujësjellësi ekzistojnë mbishkrime të tilla si “uji i Adrianit”. Sipas tij, edhe amfiteatri romak i Durrësit, është një vepër e autorizuar nga ky perandor, që ka lejuar edhe ndërtimin e disa veprave të tjera në qytetin antik të Bylisit, në afërsi të qytetit të Ballshit.

Në teatrin e Sofratikës, gjatë punimeve për restaurimin e tij, janë gjetur gjurmë të një muri, që dyshohet të jetë muri rrethues i qytetit të quajtur Adrianopol, sipas emrit të vetë perandorit, i cili pas shumë ndërtimeve, kish vendosur të ngrinte edhe një qytet me emrin e tij. Qytet, apo qendër administrative? Mes specialistëve të arkeologjisë, kjo pyetje është shtruar shpesh dhe asnjëherë nuk është marrë përgjigje e saktë. Që kur u zbuluan rrënonjat e teatrit, që ka marrë emrin e fshatit pranë, Sofratikë, u dyshua për ekzistencën e një qyteti. Ky mendim u forcua kur afër Jergucatit, në po këtë luginë, luginën e Drinos, u gjet varri monumental, që sot po rikonstruktohet, si dhe ujësjellësi, në të njëjtin vend. “Megjithë gjetjet e shumë objekteve që ka lugina e Drinosit, më lart, apo më poshtë teatrit, siç janë: Melani, Antigoneja, Palokastra, etj, akoma nuk mund të flitej me saktësi, në kishim të bënim me një qytet, me të gjitha anekset dhe përmasat që ka një vendodhje e tillë. Tani mendohet se ky dyshim, një përgjigje mund e duhet ta marrë”, sqaron drejtori i Drejtorisë Rajonale të Monumenteve për Gjirokastrën, Vladimir Qirjaqi, i cili ka ndjekur nga afër, për tri ditë rresht punimet restauruese, ku dolën konturet e një muri, që mendohet të jetë muri rrethues, i një banese a një tempulli. Drejtori Qirjaqi tregon se në ato pak gremina u gjet edhe një monedhë e vogël, një vath, objekte zbukurimi, etj. “Janë disa elementë, - thotë ai - që në tërësi të çojnë të mendosh se kemi të bëjmë me një qytet. Kemi teatrin, muret rrethues, tempullin, varrezat. Të tërheq vëmendjen mbi të gjitha, karakteri fushor i teatrit dhe i vetë qytetit. Romakët ndërtuan një qytet fushor dhe nuk mund të mendonin se ai do të mbulohej nga prurjet e lumit, siç ka ndodhur tani, pas 1800 vjetësh. Ai ishte 5 metra thellësi për shkak të këtyre aluvioneve të lumit Drino. Aluvionet e Drinos bënë një mbathje prej 5 e më shumë metrash dhe kjo nuk është pak. Tani vështirësohet puna për evidentimin e këtij qyteti.”

Ndërpriten punimet restauruese
Nuk kish vetëm pak kohë, që kishin nisur punimet restauruese të Teatrit pasi tenderimi i fondeve, 4 milionë lekë, miratuar nga Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sporteve, me kërkesë të Institutit të Monumenteve të Kulturës, solli edhe vonesën e lëvrimit të tyre. Sipas drejtorit Qirjaqi, punimet nisën fillimisht në hapjen e një kanali, për të mundësuar rrjedhjet e ujërave dhe evitimin e përmbytjes së territorit, ku është vetë teatri. Vitet e fundit, ky objekt është përmbytur shpesh dhe në periudhën e dimrit, kthehet në një pellg të madh me ujë, për shkak të mbushjes që i është bërë terrenit në vite. Po ndërsa punimet po ecnin mirë, gjetjet e reja detyrimisht çuan në ndërprerjen e punimeve për hapjen e kanalit prej 5 metra të thellë. Tani duhet të ngrihet një ekspeditë, një grup pune, për të vazhduar më tej kërkimet mbi këtë gjetje të rastësishme gjatë punimeve, por jo të papritur. “Kemi dyshuar gjithnjë për këtë gjetje, dhe të tjera, që pritet të zbulohen”,- thotë Qirjaqi. Tani grupit të punës do t’i duhet të devijojë kanalin për të hequr ujërat, thotë Qirjaqi. Por ka mjaft elementë teknikë, që do të diskutohen me specialistët për ecurinë e mëtejshme të punimeve.

Teatri i Sofratikës
Teatri i gurtë i Sofratikës ndodhet në luginën e Drinos, afër fshatit minoritar Sofratike dhe është dëshmi arkeologjike për një qytet të madh të periudhës romake. Qyteti i quajtur Adrianopol, daton shek.II pas Krishtit. E gjithë lugina e Drinos ka qenë e banuar dhe e urbanizuar, duke evidentuar 15 qendra qytetare. Ajo konsiderohet një djep urbanistik, me një qytetërim të zhvendosur nga një zonë në tjetrën, ndër më të njohurit edhe në Ballkan, me ndikim tek njëri-tjetri. Kështu qytetërimi në Labovë ka ndikuar tek ai i Selosë, më pas tek Melani e deri tek Antigoneja e Adrianopoli. Vend të veçantë zë ndër këto qyteza edhe ajo e Gorricës, në të njëjtën luginë. Pak më poshtë teatri i Sofratikës, i quajtur “monument i klasit të parë”, por që nuk është bërë asnjë gërmim. Teatri është zbuluar para 20 vjetësh, më 1984 dhe ka një kapacitet prej 4000 vendesh, është i pajisur me 27 shkallë, ka hyrje dhe një skenë dykatëshe me diametër të jashtëm 55 metra, ndërsa lartësia maksimale e shkallëve arrin në 15 metra. Mendohet se 5-7 metra aluvione të Luginës së Drinosit, me siguri fshehin surpriza të tjera të kësaj kryeqëndre latine, që më vonë mori emrin e një tjetri perandor Justinianit. Kësaj periudhe, sipas Qirjaqit i përket ndërtimi i Kalasë së Palokastrës, një fortifikim fushor.
Violeta Duri